Chương 1: Cơ sở lý luận về quan hệ quản lý trong quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông. Chương 2: Thực trạng quan hệ quản lý trong quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Cát Hải thành phố Hải Phòng. Chương 3: Biện pháp vận hành quan hệ quản lý trong quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Cát Hải thành phố Hải Phòng. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUAN HỆ QUẢN LÝ TRONG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề Trong Khoa học quản lý giáo dục, vấn đề quan hệ quản lý trong quản lý giáo dục được nghiên cứu dưới góc độ lý thuyết và thực tiễn tương đối đa dạng. Tùy theo các trường phái quản lý, vấn đề quan hệ quản lý được quan niệm và khai thác khác nhau. Có thể điểm qua một số quan điểm cơ bản: - Quan điểm quản lí giáo dục hiệu quả - Quan điểm quản lí giáo dục hiệu lực - Quan điểm quản lí giáo dục đáp ứng - Quan điểm quản lí giáo dục phù hợp Ở các nước Phương Tây, nghiên cứu về quản lí giáo dục sớm tiếp cận với những thay đổi của mô hình quản lí phân cấp nói chung. Vấn đề quan hệ quản lí được nghiên cứu trong môi trường phân cấp quản lí về giáo dục.
Ở Việt Nam, nghiên cứu của các Tác giả Trần Kiểm [25];[26], Bùi Văn Quân [34] có đề cập quan niệm về quan hệ quản lí với tư cách là đối tượng nghiên cứu của khoa học quản lí giáo dục, từ đó xác định các kiểu quan hệ quản lí trong quản lí giáo dục và đặc trưng của quan hệ quản lí giáo dục. Tác giả Nguyễn Tiến Hùng [22] đề cập đến vấn đề về quan hệ quản lí trong những nghiên cứu về phân cấp quản lí giáo dục. Những nghiên cứu về quan hệ quản lý trong quản lý hoạt động chuyên môn của trường học được thực hiện theo các hướng sau: Thứ nhất, nghiên cứu về quản lý nhà nước về giáo dục, trong đó xác định nhiệm vụ, chức năng của các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục nói chung và trong quản lý hoạt động chuyên môn nói riêng. Hướng nghiên cứu 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com này được thể hiện trong các công trình nghiên quản lý nhà nước về giáo dục của các tác giả : Đặng Xuân Hải [16], Vũ Ngọc Hải [17];[18], Đặng Bá Lãm [30], Nguyễn Lô ̣c [31], Đặng Quốc Bảo [2], Bùi Minh Hiền [21].
Thứ hai, nghiên cứu về quản lý hoạt động chuyên môn dưới góc độ quản lý tác nghiệp tại trường học, trong đó xác định vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của các chủ thể quản lý trường học như Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn và giáo viên. Hướng nghiên cứu này được thực hiện ở một số công trình nghiên cứu của các tác giả như: Trần Kiểm [25];[26]; Bùi Văn Quân [34], Đặng Quốc Bảo [1], Nguyễn Quố c Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc [7]. Hai hướng nghiên cứu nêu trên đã bước đầu xác định cụ thể vị trí, vai trò chức năng của các chủ thể quản lý tham gia vào quản lý hoạt động chuyên môn ở trường học. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa các chủ thể quản lý này được thể hiện trong quan hệ quản lý như thế nào vẫn chưa được thiết lập cụ thể và chưa được phân tích một cách kỹ lưỡng.
Thời gian gần đây, trong xu hướng thực hiện phân cấp quản lý và tăng cường vai trò tự chủ, trách nhiệm xã hội của trường học, vấn đề quan hệ quản lý trong giáo dục cũng được quan tâm nghiên cứu. Đáng chú ý cho hướng nghiên cứu này là công trình nghiên cứu của tác giả Bùi Minh Hiền và Nguyễn Xuân Hải về phân cấp quản lý trong giáo dục. Trong công trình này, các quan hệ quản lý được xem xét theo tinh thần của phân cấp quản lý trong giáo dục. Quản lý hoạt động tổ chuyên môn để nâng cao chất lượng dạy học trong các nhà trường THPT là một vấn đề rất cần thiết và được nhiều người quan tâm đến.
Giữa chất lượng hoạt động tổ chuyên môn với chất lượng giáo dục của nhà trường luôn có quan hệ nhân - quả với nhau. Trong đó hoạt động tổ chuyên môn là tác động có tính nguồn gốc tạo ra kết quả chất lượng giáo dục. Điều này cần được khẳng định như là một tiếp cận chính để kiện toàn tổ chuyên môn về mặt lý luận và thực tiễn. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong nhiều năm qua đã có nhiều đề tài luận văn thạc sỹ, nhiều tác giả nghiên cứu vấn đề hoạt động tổ chuyên môn và quản lý hoạt động tổ chuyên môn để nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường; Tuy nhiên việc nghiên cứu về quan hệ quản lý trong quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THPT trên địa bàn huyện Cát Hải thành phố Hải Phòng thì chưa có đề tài, tác giả nào nghiên cứu.
Việc vận hành các quan hệ quản lý trong quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THPT có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công tác quản lý trường học, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn, nâng cao chất lượng giáo dục THPT trong giai đoạn hiện nay. Các khái niệm liên quan đến vấn đề nghiên cứu 1. Khái niệm về quản lý Quản lý là một hiện tượng xã hội được hình thành và phát triển cùng với sự xuất hiện, phát triển xã hội loài người. Quản lý là một phạm trù tồn tại khách quan được ra đời một cách tất yếu do nhu cầu của mọi chế độ xã hội, mọi tổ chức, mọi quốc gia, mọi thời đại.
Lao động quản lý là một lĩnh vực lao động trí tuệ và thực tiễn phức tạp nhất của con người nhằm điều khiển lao động thúc đẩy xã hội phát triển trên tất cả các bình diện. Ngày nay quản lý đã trở thành một khoa học mang tính lịch sử, tính giai cấp, tính dân tộc, tính thời đại. Quản lý còn là một nghệ thuật đòi hỏi sự khôn khéo và tinh tế cao độ để đạt được mục đích. Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý: Theo C.
Mác: “Quản lý là loại lao động sẽ điều khiển mọi quá trình lao động phát triển xã hội ”. Taylor đã đưa ra một định nghĩa khá rõ ràng: “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó hiểu rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”. Một số tác giả trong nước có quan điểm về quản lý: 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: “Bản chất của hoạt động quản lý gồm hai quá trình tích hợp vào nhau: quá trình “quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì ở trạng thái “ổn định”, quá trình “lý” gồm sự sửa sang, sắp xếp, đổi mới hệ đưa hệ vào thế “phát triển”.Trong “quản” phải có “lý”, trong “lý” phải có “quản” để động thái của hệ ở thế cân bằng động”. Như vậy “quản lý” là sự trông coi, chăm sóc, sửa sang, làm cho sự vật ổn định và phát triển.
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến. [33] Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mĩ Lộc, khái niệm về quản lý được định nghĩa như sau: “Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý( người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức.” [7] Tuy có các quan niệm khác nhau về quản lý nhưng trong quá trình nghiên cứu chúng tôi thấy khái niệm quản lý bao hàm ý nghĩa chung đó là: Bản chất của quản lý là một lao động để điều khiển lao động. Đó là quá trình tác động có định hướng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các tiềm năng, các cơ hội của tổ chức để đạt mục tiêu đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường. Chủ thể quản lý có thể một cá nhân, một nhóm người hay một tổ chức.
Cá nhân làm chủ thể quản lý được gọi chung là CBQL. Đối tượng quản lý cũng có thể là một cá nhân, một nhóm người hay một tổ chức. Công cụ quản lý là các phương tiện mà chủ thể quản lý dùng để tác động đến đối tượng quản lý như các văn bản luật, quyết định, chỉ thị… Phương pháp quản lý là cách thức tác động của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý. Phương pháp quản lý rất phong phú: phương pháp thuyết phục, phương pháp kinh tế, phương pháp tổ chức - hành chính, phương pháp tâm lý 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com – giáo dục… Tuỳ theo tình huống cụ thể mà sử dụng các phương pháp khác nhau, kết hợp phương pháp với nhau để mang lại hiệu quả quản lý như mong đợi.
Khái niệm về quản lý giáo dục Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, nên quản lý giáo dục được hình thành và phát triển là một tất yếu khách quan. Có nhiều nhà nghiên cứu giáo dục đưa ra những quan điểm khác nhau về quản lý giáo dục. * Theo chuyên gia giáo dục Liên Xô M.I Kônđacốp thì: “Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở tất cả các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cơ quan quản lý cao nhất là Bộ đến Sở và nhà trường) nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như quy luật của quá trình giáo dục, của sự phát triển thể lực, tâm lý trẻ”. * Theo tác giả Đặng Quốc Bảo thì: “Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành phối hợp của các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội”.