CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÈ ĐẦU TƯ CÔNG VÀ QUAN LY DAU TU CONG 1. Tổng quan về đầu tư công. Khái niệm “Đầu tư công” là việc sử dụng vốn Nhà nước để đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội không có khả năng hoàn vốn trực tiếp [2. Đầu tư công cộng hay chỉ tiêu chính phủ, là các khoản chỉ của chính phủ để cung ứng hàng hóa công công, chẳng hạn như khi chính phủ bỏ tiền vào phát triển đường xá, trường học, quân sự, v.
Đầu tư công là hình thức đầu tư vốn nhà nước vào các chương trình, dự án. phát triển kinh tế - xã hội, không nhằm mục đích kinh doanh. Đầu tư công cộng là một thành phần quan trọng của tổng cầu. Kinh tế học.
Keynes cho rằng đầu tư công cộng có tác dụng thúc đẩy tổng cầu thông qua số nhân tải chính, Dựa vào đó, họ để cao vai trò của chính sách tải chính. "Hoạt động đầu tư công" bao gồm toàn bộ quá trình lập, phê duyệt kế hoạch, chương trình, dự án đầu tư công; triển khai thực hiện đầu tư và quản lý khai thác, sử dụng các dự án đầu tư công. Đặc điểm của đầu tư công Hàng hóa công là loại hàng hoá không có tính cạnh tranh trong tiêu dùng. Tính phi cạnh tranh về tiêu dùng biểu hiện cùng một lúc có hơn một người tận hưởng những lợi ích từ hàng hoá công, và chỉ phí đáp ứng nhu cầu đòi hỏi các đối tượng tiêu dùng tăng thêm này là bằng không.
Phần lớn hàng hoá công do Chính phủ cung cấp và ngoài ra còn có thể huy động sự tham gia của khu vực tư để đáp ứng nhu cầu về hàng hoá công của xã hội. Hàng hoá công có tính tiêu dùng chung, khi tăng thêm một người tiêu dùng thì hàng hoá công sẽ không làm giảm đi lợi ích của những người tiêu dùng hiện có và chỉ phí đáp ứng đòi hỏi của các đối tượng tiêu dùng tăng thêm là bằng không. Khi hàng hoá công được cung cấp thì không thể loại trừ hoặc rất tốn kém để loại trừ một người nào đó tiêu dùng hàng hoá mà không chịu trả tiền cho hành động tiêu dùng của mình. Tại sao Chính phủ phải cung cấp hàng hoá công? Nguyên nhân là có sự thất bại của khu vực tư trong việc cung cấp hàng hoá công, tính không hiệu quả do khu vực tư cung cấp hàng hoá công và làm giảm phúc lợi xã hội.
Sự phát triển của xã hội trong giai đoạn kinh tế thị trường hiện đại đã cho thấy chỉ tiêu. công hoàn toàn không mắt đi mà trái lại nó tạo ra sự tái phân phối giữa các khu. vực trong nền kinh tế. Chính phủ đóng vai trò là một trung tâm của quá trình tái phân phối thu nhập thông qua các khoản chỉ tiêu công.
Với ý nghĩa đó, đầu tư công đóng vai trò rất quan trọng trong giai đoạn nền kinh tế đang có những bước chuyển đổi nhằm sử dụng các nguồn vốn đầu tư có hiệu quả. Đặc biệt, trong thời kỳ đổi mới, đầu tư công chuyển mạnh sang đầu tư cho phát triển các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội, cho sự nghiệp giáo dục, y tế, xoá đói giảm nghèo. Nguồn vốn từ ngân sách nhà nước có một vai trò rat lớn trong đầu tư công. để tạo những bước đột phá phát triển đất nước.
Tuy nhiên, trong nền kinh tế nhiều thành phần thì khu vực tư nhân trong nước và khu vực nước ngoài cũng tham gia đầu tư, kinh doanh cơ sở hạ tầng bằng các hình thức thích hợp (ví dụ như BOT, BTO, BT,. Đầu tr công có các đặc điểm sau: >_ Đầu tr công của Ngân sách Nhà nước là khoản chỉ tích lity Chỉ đầu tư công trực tiếp làm gia tăng số lượng và chất lượng tài sản cố định, gia tăng giá trị tài sản cố định cho nên kinh tế quốc dân. Vấn đề này thể hiện rõ nét thông qua việc Nhà nước tăng cường đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội như: giao thông, thủy lợi, y tế, giáo dục.Sự tăng lên về số. lượng và chất lượng của hàng hoá công này là cơ sở và nền tảng cho sự phát triển của nền kinh tế quốc dân trên các mặt: phát triển cân đối giữa các ngành, các lãnh vực, các vùng kinh tế trên lãnh thổ quốc gia; nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh; thúc đẩy sự phát triển của các thành phần kinh tế, thu hút đầu tư trong nước và nước ngoài, tạo động lực, cú hích cho sự tăng trưởng.
> Quy mô và cơ cầu chỉ đầu tư công của Ngân sách Nhà nước không cổ định và phụ thuộc vào chiến lược phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ và mức độ phát triển của khu vực kinh tế tư nhân Theo kinh nghiệm phát triển cho thấy, trong thời kỳ đầu thực hiện chiến lược công nghiệp hoá, quy mô chỉ đầu tư công của Ngân sách Nhà nước chiếm tỷ lệ khá lớn so với tổng đầu tư xã hội. Ở giai đoạn này, do khu vực kinh tế tư nhân còn yếu, trong khi chính sách. thu hút vốn đầu tư chưa hoàn thiện nên Nhà nước phải tăng cường quy mô dau tư từ Ngân sách Nhà nước để tạo đà cho tiến trình công nghiệp hoá. Đi đôi với sự gia tăng quy mô thì cơ cấu chỉ u tư cũng rất da dang để đáp ứng với nhu cầu thực tiễn đặt ra, như chỉ hỗ trợ, chỉ thực hiện chương trình mục tiêu kinh tế xã hội.Quy mô chỉ đầu tư công của Nhà nước sẽ giảm dần theo mức độ thành công của chiến lược công nghiệp hoá và mức độ phát triển của khu vực kinh tế tư nhân.
Khi đó chỉ đầu tư phát triển của Nhà nước chủ yếu tập trung vào điều chinh nhằm đạt tới sự ôn định của kinh tế vĩ mô và các khoản chỉ cho vay. chỉ định, chỉ thực hiện chương trình mục tiêu kinh tế xã hội sẽ được cắt giảm. > Chỉ đầu tr công phải gắn chặt chỉ thường xuyên nhằm nâng cao hiệu quả vốn đầu tr Sự phối hợp không đồng bộ giữa chỉ đầu tư với chỉ thường xuyên sẽ dẫn. đến tình trạng thiếu kinh phí để duy tu, sửa chữa, bảo dưỡng cơ sở hạ tầng.
này sẽ làm giảm hiệu quả khai thác và sử dụng tài sản đầu tư. Sự gắn kết giữa 2 nhóm chỉ tiêu này sẽ khắc phục tình trạng đầu tư tràn lan, không tính đến hiệu quả khai thác. Nội dung chỉ đầu tư công gồm 4 lãnh vực: chỉ xây dựng các công trình kết cấu hạ tằng kinh tế xã hội không có khả năng thu hồi vốn; chỉ hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp nhà nước; chỉ cho quỹ hỗ trợ phát triển để thực hiện tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước; chi dự trữ nhà nước. Trong đó, chỉ đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng là khoản chỉ chiếm tỷ trọng lớn nhất và được thực hiện theo phương thức không hoàn trả.
> Đâu tư công thường đòi hỏi lượng vốn lớn và vốn này nằm khê đọng không vận động trong suốt quá trình thực hiện đâu trr Do đặc điểm này, cần phải tính toán kỹ khi tiến hành công cuộc đầu tư, tránh những thiệt hại hay tổn thất mà công cuộc đầu tư có thể gặp phải và cần phải phân bổ vốn theo tiến độ phù hợp đảm bảo tính liên tục và giảm lượng vốn khê đọng. >_ Hoạt động đầu tư công mang tính chất lâu dài Thời gian để tiến hành một công cuộc đầu tư cho đến khi các thành quả. của nó phát huy tác dụng thường kéo dài nhiều năm, tháng với nhiều biến động. Trong quá trình đó những tác động của môi trường đầu tư có thể làm.
những dự đoán của chủ thê đầu tư bị sai lệch do vậy cần phải quản lý một cách. nghiêm ngặt và có sự điều chỉnh kịp thời quá trình đầu tư. Thời gian vận hành các kết quả đầu tư để thu hồi đủ vốn hoặc cho đến khi thanh lý tài sản do vốn đầu tư tạo ra thường cũng kéo dai nhiều năm tháng, có dự án thời gian tồn tại các kết quả mà đầu tư tạo ra là vĩnh viễn (như các công trình văn hoá, kiến trúc lớn ở nước ta cũng như trên thế giới.) >_ Quá trình đầu tư, cũng như kết quả và hiệu quả hoạt động đầu tư chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố bắt định theo thời gian và của điều kiện không gian tự nhiên, kinh tế-xã hội. >_ Các thành quả của hoạt động đầu tư công là các công trình xây dựng sẽ hoạt động ở ngay nơi mà chúng được tạo dựng nên do đó các điều kiện về địa lý, địa hình sẽ ánh hưởng không chỉ tới quá trình thực hiện đầu tư mà còn ảnh hưởng tới sự hoạt động và phát huy tác dụng của các kết quả đầu tư sau này.
>_ Đầu tư công, do bản chất của nó, là hoạt động chịu tác động của nhiều yếu tổ rủi ro: do đó cần có các biện pháp đẻ hạn chế cũng như ngăn ngừa rủi ro, như nhận diện các yếu tố của rủi ro có thể ảnh hưởng tới dự án, phân tán rủi ro đó bằng các hình thức như bảo hiểm. và quản lý chặt chẽ các rủi ro, hạn chế rủi ro ở mức thấp nhất [31. Nguồn vốn đầu tư công, Nếu xét trên tổng thể nền kinh tế thì nguồn vốn đầu tư bao gồm hai loại sau: nguồn trong nước tiết kiệm được và nguồn từ nước ngoài đưa vào. Nguồn từ nước ngoài đưa vào có thể dưới dạng: đầu tư trực tiếp, đầu tư gián tiếp, các khoản vay nợ và viện trợ, tiền kiều hối và thu nhập do nhân tố từ nước ngoài chuyển về.
Có thể chia vốn đầu tư làm 2 loại là đầu tư của khu vực doanh. nghiệp và cá nhân (khu vực tư) và đầu tư của khu vực Nhà nước (khu vực công). ~ Nguồn vốn đầu tư của khu vực tư: trên lý thuyết thì nguồn đầu tư của. khu vực tư (Ip) được hình thành từ tiết kiệm của khu vực doanh nghiệp và của cá nhân (Sp) và luồng vốn của nước ngoài đỗ vào khu vực này (Fp): Ip= Sp +Ep sp=Yp"—Cp Trong dé: - Yp4 là thu nhập khả dụng; ~ Cp là tiêu đùng cá nhân và hộ gia đình; 'Nguôn tiết kiệm của khu vực doanh nghiệp và cá nhân thường là nguồn chủ yếu trong nền kinh tế.
Nguồn vốn của nước ngoài đổ vào khu vực tư thường ở các dạng như đầu tư trực tiếp (FDI) và các khoản nợ.
