phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, nội dung Luận văn gồm ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu Chƣơng 2: Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu Chƣơng 3: Tổ chức dạy học môn Công nghệ 10 theo hƣớng tích cực hóa học sinh tại trƣờng THPT Củ Chi. 6 PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƢỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƢỜI HỌC 1. Lịch sử vấn đề tích cực hóa ngƣời học 1.1- Trên thế giới Các quan điểm nhấn mạnh vai trò tích cực, chủ động của ngƣời học, xem ngƣời học là chủ thể của quá trình nhận thức đã xuất hiện từ lâu. Vào thế kỷ XVII, A.Komenxki đã viết: “giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách…hãy tìm ra phương pháp cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn.” Tƣ tƣởng này đã trở nên đa dạng trong thế kỷ XX.
Đặc biệt, trào lƣu giáo dục hƣớng vào ngƣời học xuất hiện đầu tiên ở Mỹ, sau đó lan sang Tây Âu và sang châu Á mà chủ yếu là ở Nhật, thể hiện qua các thuật ngữ “Dạy học hướng vào người học”, “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm”. Theo Adler, MJ. (1982): “Tất cả các hoạt động học thực sự là chủ động, không phải thụ động. Đó là một quá trình khám phá mà trong đó học sinh là tác nhân chính, không phải là giáo viên” 3.
Hội Nghị quốc tế về Giáo dục y học ở Edinbourg (8/1988) và Hội nghị thƣợng đỉnh về Giáo dục y học (8/1993) ở Edinbourg, với hai bản tuyên ngôn nổi tiếng (Edinbourg Declaration) thì phƣơng pháp dạy và học tích cực đƣợc khẳng định và đƣợc tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO/OMS) hết sức khuyến nghị. Trên thế giới ngày nay, ở nhiều nƣớc phát triển, ngƣời ta đã thay đổi cách dạy và cách học. Tích cực hóa ngƣời học, với phƣơng pháp này ngƣời học phải tự tìm kiếm tài liệu ở thƣ viện, ở các phƣơng tiện thông tin đại chúng, đi tham quan tại những nơi triển lãm, tự thực hành trong các xƣởng trƣờng. (1982), The Paideia Proposal.
New York: MacMilan Publishing Co. 7 Do vậy, đổi mới phƣơng pháp dạy học xuất hiện và đã đƣợc phát triển mạnh từ thế kỷ XX, đã ảnh hƣởng mạnh mẽ đến các nƣớc khác, trong đó có Việt Nam.2- Trong nƣớc Vấn đề phát huy tính tích cực của học sinh đã đƣợc đặt ra trong ngành giáo dục Việt Nam từ những năm 1960 và phát triển mạnh mẽ cho đến nay. Ở thời điểm này, các trƣờng sƣ phạm đã có khẩu hiệu: “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo”. Trong cuộc cải cách giáo dục lần thứ hai, năm 1980, phát huy tính tích cực đã là một trong các phƣơng hƣớng cải cách, nhằm đào tạo những ngƣời lao động sáng tạo, làm chủ đất nƣớc.
Từ đó, trong nhà trƣờng xuất hiện ngày càng nhiều tiết dạy tốt của các giáo viên giỏi, theo hƣớng tổ chức cho học sinh hoạt động, tự lực chiếm lĩnh tri thức mới. Vào những năm 80 của thế kỷ XX, trung tâm nghiên cứu và thực nghiệm khoa học – Công nghệ giáo dục đã đƣợc thành lập do GS. TSKH Hồ Ngọc Đại làm giám đốc. Cơ quan nghiên cứu gắn liền với nhà trƣờng, trung tâm đã triển khai tƣ tƣởng khoa học của các Viện Sĩ Liên Xô V.
Đavƣđốp và Đ. Enconhin, trong điều kiện Việt Nam về phƣơng pháp “thầy thiết kế, trò thi công” coi trọng việc tự học, tự hoạt động của học sinh. Đây là tƣ tƣởng khoa học hiện đại, cần thiết cho việc Giáo dục - đào tạo con ngƣời hiện nay. Từ năm 1993, Nghị quyết Trung ƣơng IV khóa VII (14-1-1993), đã chỉ rõ: “Tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo” Nghị quyết khẳng định: “ đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học, bậc học,…áp dụng những phương pháp dạy học hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”.
Nghị quyết của Hội Nghị Trung ƣơng IV đã đánh dấu một mốc mới trong việc đổi mới phƣơng pháp dạy học. Từ đó xuất hiện các cuộc hội thảo trong đó có “ Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hoạt động hóa người học” (1995). Dự án Việt – Bỉ “Nâng cao chất lượng đào tạo bồi dưỡng giáo viên tiểu học (TH), trung học cơ sở (THCS) các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam” là dự án song phƣơng đƣợc thực hiện bởi Bộ Giáo dục & Đào tạo Việt Nam và Cơ quan Hợp tác Kỹ thuật Bỉ (2003). Khóa học “Phương pháp giảng dạy tích cực ở Bậc Đại học” do 8 Trung tâm đánh giá và kiểm định chất lƣợng giáo dục (CEEA) tổ chức cho giảng viên trƣờng Đại học Luật Tp.
Trong hơn 10 năm trở lại đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã yêu cầu các cơ sở Giáo dục và Đào tạo chuyển đổi mục tiêu, chƣơng trình, giáo trình, nội dung, phƣơng pháp, lƣợng giá theo hƣớng giảng dạy tích cực và theo hƣớng lấy ngƣời học làm trung tâm. Không phải chỉ giảng những kiến thức thầy sẵn có, mà phải giảng những kiến thức, kỹ năng học sinh cần phải có để đáp ứng đƣợc các nhu cầu ngành nghề xã hội. Đây là một phƣơng pháp giảng dạy có hiệu quả đào tạo, làm ngƣời học có khả năng tự học trong trƣờng và sau khi đã tốt nghiệp ra trƣờng, do đó có khả năng thích ứng cao với nghề nghiệp. Về lý luận, các công trình nghiên cứu tập trung vào ba hƣớng: - Dạy học lấy học sinh làm trung tâm - Tích cực hóa ngƣời học - Đƣa công nghệ dạy học vào nhà trƣờng.
Kết quả từ những nỗ lực nghiên cứu đã có các công trình nghiên cứu, các đề tài cấp Nhà nƣớc, cấp bộ, cấp trƣờng, các quyển sách, báo lần lƣợc ra đời: - Lê Khánh Bằng (1993), Tổ chức quá trình dạy học đại học. - Đặng Thành Hƣng, Nguyễn Kim Cúc (1994), các biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh trong giờ lên lớp. - Đặng Văn Đức, Lê Khánh Bằng (1995), Dạy học lấy HS làm trung tâm. - Vũ Văn Tảo, (1996), Dạy học giải quyết vấn đề.
- Nguyễn Cảnh Toàn (chủ biên) & các tác giả (2004), Dạy cách học. Học và dạy cách học. - Vũ Hồng Tiến (2007), Một số phương pháp dạy học tích cực. Hiện nay, PPDH tích cực đƣợc vận dụng ở nhiều bộ môn và các bậc học khác nhau, song vấn đề này vẫn còn mới mẻ đối với giáo viên dạy CN 10 tại các trƣờng THPT khu vực thành TP.
Phân tích một số đề tài ngƣời nghiên cứu đã đƣợc tham khảo: 9 - Luận văn: Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy học phần “lí luận dạy học Địa Lí” nhằm phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên sư phạm Địa lí (2008), ngƣời thực hiện Đậu Thị Hòa - Trƣờng Đại học Sƣ phạm – Đại Học Đà Nẵng. Tác giả đã khảo sát và đánh giá kết quả học tập của sinh viên tại trƣờng Đại học Sƣ phạm – Đại Học Đà Nẵng từ đó đã vận dụng các PPDH tích cực nhằm phát huy tính tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên. Kết quả: Vận dụng một số phƣơng pháp dạy học nhằm phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu của SV. Tác giả đã đề xuất các phƣơng pháp hƣớng dẫn sinh viên: tự học, thảo luận nhóm, đọc tài liệu.
- Luận văn: Vận dụng “Phương pháp dạy học tích cực” trong quá trình dạy học môn giáo dục học ở trường CĐSP Ngô Gia Tự Bắc Giang (2009), ngƣời thực hiện Nguyễn Văn Việt - Trƣờng CĐSP Ngô Gia Tự Bắc Giang. Tác giả đã tiến hành khảo sát thực trạng học tập và nhận thức về PPDH tích cực trong quá trình dạy học môn giáo dục học tại trƣờng CĐSP Bắc Giang, đề tài đã áp dụng hai PPDH tích cực (phƣơng pháp động não và thảo luận) thực nghiệm đề tài nhằm phát huy tính tích cực của ngƣời học trong dạy học môn giáo dục học. - Luận văn: Tổ chức dạy học môn microsoft access theo hướng tích cực hóa người học tại trường Cao đẳng nghề An Giang (2010), ngƣời thực hiện Ngô Hữu Lễ - Trƣờng Cao Đẳng nghề An Giang. Tác giả đã đề xuất tổ chức dạy học hƣớng tích cực hoá ngƣời học bằng việc kết hợp phƣơng pháp truyền thống với phƣơng pháp làm việc theo nhóm, thảo luận, giải quyết vấn đề có sự hỗ trợ phƣơng tiện, đồ dùng dạy học, với dạy học theo nhóm làm PPDH chủ đạo với sự kết hợp nêu vấn đề, thảo luận.
- Luận văn: Vận dụng phương pháp dạy học theo hướng TCH trong giảng dạy môn Công nghệ 10 tại trường THPT Lê Minh Xuân – Tp.HCM (2010), ngƣời thực hiện Phạm Văn Tỉnh - Trƣờng THPT Lê Minh Xuân. Tác giả đã đề xuất vận dụng PPDH tích cực hóa ngƣời học phù hợp với môn CN 10 tại trƣờng THPT Lê Minh Xuân, với việc áp dụnghình thức: Phân hóa nội dung 10 chƣơng trình môn học; Chuyển hƣớng phân bổ thời gian làm việc giữa thầy và trò; Xây dựng qui trình dạy học CN 10 theo hƣớng TCH ngƣời học. - Luận văn: Tổ chức dạy học môn vẽ kỹ thuật theo hướng tích cực hóa học sinh tại trường Cao Đẳng nghề Đồng Nai (2011)), ngƣời thực hiện Lê Thị Thanh Nguyên - Trƣờng Cao Đẳng nghề Đồng Nai. Tác giả đã đề xuất vận dụng PPDH tích cực hóa ngƣời học qua sự phối hợp của PPDH nêu vấn đề, dạy học theo nhóm, cá nhân, toàn lớp có sự hƣớng dẫn của giáo viên, trong các bài giảng vẽ kỹ thuật nhằm TCH ngƣời học.
Nhƣ vậy, dạy học tích cực là vấn đề đã và đang đƣợc quan tâm của toàn xã hội, từ những thập kỷ trƣớc cho đến ngày nay vẫn còn ý nghĩa. Đặc biệt, khi mục tiêu đào tạo con ngƣời năng động, thích ứng với nhu cầu của xã hội ngày càng cao hơn. Qua phân tích các công trình nghiên cứu về dạy học tích cực, cho thấy đề tài tổ chức dạy học Công nghệ 10 theo hƣớng tích cực hiện nay chƣa đƣợc ai công bố. Vì thế, tác giả đã quyết định chọn nghiên cứu vấn đề này.
Các khái niệm cơ bản 1.1- Tổ chức dạy học và hình thức tổ chức dạy học Tổ chức dạy học theo TS. Phạm Hồng Quang đã nêu về khái niệm "tổ chức" (Orgamizo) là một sự sắp xếp tƣơng hỗ và sự liên hệ qua lại của các yếu tố trong một phức hợp nào đó. Tổ chức đƣợc hiểu là một trật tự xác định cả về mặt ý nghĩa chức năng cũng nhƣ về ý nghĩa cấu trúc và đối tƣợng sự vật.