Luận văn thạc sĩ về tổ chức dạy học môn Công nghệ 10 theo hướng tích cực hóa học sinh tại TP.HCM

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích tổ chức dạy học môn công nghệ 10 theo hướng tích cực hoá học sinh tại các trường trung học phổ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Liêu Thị Hồng Loan
• Người hướng dẫn: TS. Phan Long
• Trường học: Đại học Sư phạm Kỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công nghệ
• Đề tài: Nghiên cứu Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Môn Công Nghệ 10 Tại TP.HCM
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• MỤC LỤC
• DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC SƠ ĐỒ VÀ HÌNH
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
• 1.4. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.5. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 1.6.1. Phƣơng pháp nghiên cứu về lý luận:
• 1.6.2. Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn
• 1.6.3. Phƣơng pháp thống kê toán học
• 1.7. Kế hoạch nghiên cứu
• 1.8. Đóng góp mới của nghiên cứu
• 1.8.1. Về mặt lý luận:
• 1.8.2. Ý nghĩa thực tiễn:
• 1.9. Cấu trúc Luận văn
• PHẦN NỘI DUNG
• 1. Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƢỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƢỜI HỌC
• 1.1. Lịch sử vấn đề tích cực hóa ngƣời học
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.2. Các khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Tổ chức dạy học và hình thức tổ chức dạy học
• 1.2.1.1. Dạy học toàn lớp – trực diện:
• 1.2.1.2. Dạy học cá nhân – chuyên biệt hóa:
• 1.2.1.3. Dạy học theo nhóm:
• 1.2.2. Tổ chức dạy học theo xu hƣớng tích cực hóa ngƣời học
• 1.2.3. Phƣơng pháp dạy học, kỹ thuật dạy học
• 1.2.4. Quá trình dạy học
• 1.2.5. Phƣơng pháp dạy và học tích cực
• 1.2.5.1. Đặc điểm của phƣơng pháp dạy và học tích cực
• 1.2.5.2. Bản chất của PPDH tích cực
• 1.3. Một số phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học
• 1.3.1. Dạy học theo nhóm
• 1.3.2. Phƣơng pháp thảo luận
• 1.3.3. Phƣơng pháp nêu và giải quyết vấn đề
• 1.3.4. Phƣơng pháp dạy học trực quan
• 1.4. Một số cách tiếp cận áp dụng trong dạy học tích cực hóa
• 1.4.1. Cá nhân hóa dạy học
• 1.4.2. Dạy học theo tiếp cận phát hiện
• 1.4.2.1. Dạy khái niệm
• 1.4.3. Dạy học theo cách tiếp cận tìm tòi, giải quyết vấn đề
• 1.4.4. Dạy học theo cách tiếp cận các phƣơng pháp logic
• 1.4.4.1. Phƣơng pháp phân tích – tổng hợp
• 1.4.4.2. Phƣơng pháp qui nạp
• 1.4.4.3. Phƣơng pháp diễn dịch
• 1.4.4.4. Phƣơng pháp kế thừa và phát triển
• 1.4.5. Dạy học theo cách tiếp cận các phƣơng tiện dạy học
• 2. KẾT LUẬN CHƢƠNG 1
• 2. Chƣơng 2:CƠ SỞ THỰC TIỄN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khảo sát hoạt động dạy và học môn Công nghệ 10 ở một số trƣờng THPT tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.1.1. Mục tiêu khảo sát
• 2.1.2. Nội dung khảo sát
• 2.1.3. Đối tƣợng khảo sát
• 2.2. Chƣơng trình môn Công nghệ 10 trong trƣờng THPT
• 2.2.1. Mục tiêu môn Công nghệ 10
• 2.2.2. Cấu trúc chƣơng trình môn Công nghệ 10
• 2.2.3. Đặc điểm nội dung môn Công nghệ 10
• 2.3. Thực trạng dạy và học môn Công nghệ 10 tại một số trƣờng THPT địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3.1. Nguồn giáo viên
• 2.3.2. Nội dung chƣơng trình môn học:
• 2.3.3. Phƣơng pháp dạy học, hình thức kiểm tra kết quả học tập:
• 2.3.4. Những nguyên nhân của thực trạng
• 2.3.4.1. Nhà trƣờng
• 2.4. Giới thiệu sơ nét về trƣờng THPT Củ Chi
• 2.4.1. Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên
• 2.4.2. Tình hình cơ sở vật chất phục vụ hoạt động dạy học
• 2.4.3. Mạng lƣới trƣờng lớp, học sinh
• 2.5. Chủ trƣơng đổi mới phƣơng pháp dạy học trong trƣờng THPT
• 3. KẾT LUẬN CHƢƠNG 2
• 3. Chƣơng 3: TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ 10 THEO HƢỚNG TÍCH CỰC HÓA HỌC SINH TẠI TRƢỜNG THPT CỦ CHI
• 3.1. Tổ chức dạy học môn CN10 theo hƣớng tích cực hóa học sinh
• 3.1.1. Sự cần thiết phải tổ chức dạy học theo hƣớng TCH
• 3.1.2. Nguyên tắc thiết kế phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực
• 3.1.3. Mục tiêu tổ chức dạy học môn Công nghệ 10 theo hƣớng tích cực hóa
• 3.1.3.1. Mục tiêu chung:
• 3.1.3.2. Mục tiêu cụ thể:
• 3.1.4. Đề xuất cách tổ chức dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học
• 3.1.4.1. Biện pháp tổ chức dạy học theo hƣớng tích cực hóa
• 3.1.4.2. Nội dung dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học:
• 3.1.4.3. Phƣơng tiện hỗ trợ dạy học:
• 3.2. Thiết kế kế hoạch bài học môn CN10 theo hƣớng tích cực hóa
• 3.3. Các bƣớc tổ chức hoạt động dạy học theo hƣớng tích cực hóa
• 3.4. Thực nghiệm sƣ phạm – Đánh giá kết quả
• 3.4.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.4.2. Nội dung và phƣơng pháp thực nghiệm
• 3.4.3. Tiến trình, đối tƣợng thực nghiệm
• 3.4.4. Cách đánh giá kết quả học tập:
• 3.4.5. Kết quả thực nghiệm
• 3.4.5.1. Kết quả từ đánh giá của GVdự giờ dạy thực nghiệm
• 3.4.5.2. Kết quả tổng hợp từ phiếu lấy ý kiến của học sinh
• 3.4.5.3. Kết quả khảo sát qua điểm học tập của học sinh
• 3.5. Xử lí thống kê:
• 3.6. Kiểm nghiệm giả thuyết
• 4. KẾT LUẬN CHƢƠNG 3
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Hƣớng phát triển của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Danh sách giáo viên dạy CN10 ở trƣờng THPT
• Phụ lục 2: Địa chỉ 15 trƣờng THPT đƣợc khảo sát
• Phụ lục 3: Cấu trúc chƣơng trình môn Công nghệ 10
• Phụ lục 4 A: Phiếu xin ý kiến giáo viên dạy CN 10
• Phụ lục 4 B: Phiếu khảo sát học sinh lớp 10 trƣớc thực nghiệm
• Phụ lục 4 C: Phiếu khảo sát học sinh lớp 10 sau thực nghiệm
• Phụ lục 5: Bảng điểm kiểm tra kết quả học tập lớp đối chứng
• Phụ lục 6: Bảng điểm kiểm tra kết quả học tập lớp thực nghiệm
• Phụ lục 7: Các thông số thống kê điểm bài kiểm tra
• Phụ lục 8A: Một số bài học thiết kế theo kế hoạch dạy học tích cực
• Phụ lục 8B: Phiếu dự giờ
• Phụ lục 9: Vài hình ảnh tổ chức dạy học tại trƣờng THPT Củ Chi

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu phương pháp dạy học tích cực môn Công nghệ 10

Nghiên cứu phương pháp dạy học tích cực môn Công nghệ 10 tại TP.HCM là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Mục tiêu của nghiên cứu này là tìm hiểu và áp dụng các phương pháp dạy học mới nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập. Việc tích cực hóa hoạt động học tập không chỉ giúp học sinh phát triển tư duy độc lập mà còn tạo ra môi trường học tập sáng tạo và hiệu quả.

1.1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu phương pháp dạy học tích cực

Sự phát triển của khoa học công nghệ và nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao đã thúc đẩy việc đổi mới phương pháp dạy học. Đề tài này nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giáo dục, đặc biệt là trong môn Công nghệ 10.

1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu chính là áp dụng các phương pháp dạy học tích cực để nâng cao chất lượng dạy và học. Nhiệm vụ bao gồm khảo sát thực trạng, thiết kế kế hoạch bài học và thực nghiệm sư phạm.

II. Vấn đề và thách thức trong dạy học môn Công nghệ 10 tại TP

Dạy học môn Công nghệ 10 tại TP.HCM đang đối mặt với nhiều thách thức. Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực còn hạn chế, và nhiều giáo viên chưa nắm rõ cách thức thực hiện. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và sự tiếp thu của học sinh.

2.1. Thực trạng dạy học môn Công nghệ 10

Khảo sát cho thấy nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp truyền thống, dẫn đến việc học sinh không hứng thú với môn học. Cần có sự thay đổi trong cách tổ chức và phương pháp giảng dạy.

2.2. Những khó khăn trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Giáo viên gặp khó khăn trong việc thiết kế bài học và tổ chức hoạt động học tập. Thiếu tài liệu và hỗ trợ từ nhà trường cũng là một trong những nguyên nhân chính.

III. Phương pháp dạy học tích cực hiệu quả cho môn Công nghệ 10

Để nâng cao chất lượng dạy học môn Công nghệ 10, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là cần thiết. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tham gia tích cực vào quá trình học mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện.

3.1. Phương pháp dạy học theo nhóm

Dạy học theo nhóm khuyến khích học sinh hợp tác và trao đổi ý tưởng. Phương pháp này giúp tăng cường sự tham gia của học sinh và phát triển kỹ năng làm việc nhóm.

3.2. Phương pháp thảo luận và giải quyết vấn đề

Phương pháp thảo luận giúp học sinh phát triển khả năng tư duy phản biện. Giải quyết vấn đề thực tiễn trong môn Công nghệ 10 sẽ giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại trường THPT Củ Chi

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực tại trường THPT Củ Chi đã mang lại nhiều lợi ích. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai.

4.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm cho thấy học sinh tham gia tích cực hơn trong các hoạt động học tập. Điểm số và thái độ học tập của học sinh đã được cải thiện rõ rệt.

4.2. Đánh giá từ giáo viên và học sinh

Giáo viên nhận thấy sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập của học sinh. Học sinh cũng bày tỏ sự hứng thú hơn với môn Công nghệ 10.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho dạy học môn Công nghệ 10

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc tổ chức dạy học môn Công nghệ 10 theo hướng tích cực hóa học sinh là cần thiết. Cần tiếp tục cải tiến phương pháp dạy học để đáp ứng nhu cầu giáo dục hiện đại.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy phương pháp dạy học tích cực đã nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập. Cần có sự đầu tư hơn nữa vào đào tạo giáo viên.

5.2. Đề xuất hướng phát triển trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới, đồng thời tăng cường hỗ trợ từ nhà trường và các cơ quan quản lý giáo dục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản giáo dục theo tinh thần Nghị quyết Trung ương và Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam giai đoạn 2009-2020, việc chuyển đổi từ lối truyền thụ một chiều sang phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh là đòi hỏi cấp thiết. Môn Công nghệ 10 tại các trường trung học phổ thông có thời lượng chuẩn 52 tiết trong năm học, giữ vai trò bản lề làm cầu nối giữa tri thức khoa học với thực tiễn sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp và định hướng nghề nghiệp. Tuy nhiên, khảo sát thực tế tại 15 trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy môn học này vẫn bị xem là môn phụ, dẫn đến tình trạng học sinh thiếu động lực học tập nghiêm trọng.

Đề tài nghiên cứu của tác giả Liêu Thị Hồng Loan tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh tập trung giải quyết triệt để vấn đề đổi mới phương pháp giảng dạy bộ môn. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học tích cực, khảo sát toàn diện thực trạng trên mẫu 22 giáo viên và 180 học sinh, từ đó thiết kế quy trình bài học và tiến hành thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Củ Chi.

Nghiên cứu được triển khai trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2012 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp giải pháp sư phạm đồng bộ, giúp nâng tỷ lệ học sinh yêu thích môn học từ mức 24,44% lên trên 78%, đồng thời gia tăng đáng kể kết quả học tập và kỹ năng thực hành nghề nghiệp cho học sinh lớp 10.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý luận của đề tài được xây dựng trên nền tảng thuyết kiến tạo và mô hình dạy học lấy người học làm trung tâm. Theo các nghiên cứu giáo dục hiện đại, tri thức được hình thành bền vững khi mỗi cá nhân tự khám phá, xử lý thông tin và tích hợp kinh nghiệm mới vào cấu trúc nhận thức sẵn có. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng quan điểm phát triển tư duy giải quyết vấn đề thông qua 4 mức độ nhận thức, từ việc giải quyết theo hướng dẫn đến năng lực tự phát hiện và xử lý vấn đề trong thực tiễn.

Luận văn làm sáng tỏ 4 khái niệm nền tảng:

• Tổ chức dạy học: Quá trình sắp xếp, lãnh đạo và tương tác khoa học giữa hoạt động dạy, hoạt động học và nội dung tri thức nhằm hiện thực hóa mục tiêu giáo dục.
• Phương pháp dạy học tích cực: Hệ thống các phương thức giáo dục hướng tới hoạt động hóa nhận thức của người học, lấy việc tự học làm trung tâm chỉ đạo.
• Dạy học theo nhóm: Hình thức tổ chức cộng đồng học tập quy mô từ 3 đến 7 học sinh cùng hợp tác, tương tác tích cực và chia sẻ trách nhiệm để giải quyết nhiệm vụ chung trong khoảng thời gian từ 10 đến 15 phút mỗi hoạt động.
• Dạy học trực quan: Phương pháp sử dụng vật mẫu, mô hình và phương tiện kỹ thuật nhằm giúp học sinh tri giác trực tiếp đối tượng, tạo tiền đề chuyển biến biện chứng từ nhận thức cảm tính sang tư duy trừu tượng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu lý luận, điều tra thực tiễn và thống kê toán học:

• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Mẫu khảo sát thực trạng gồm 22 cán bộ quản lý và giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Công nghệ 10 tại 15 trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, cùng 180 học sinh lớp 10 tại trường THPT Củ Chi. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng nhằm phản ánh chân thực đặc điểm của cả khu vực nội thành lẫn ngoại thành.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu định lượng thu thập qua 4 bộ phiếu trưng cầu ý kiến dành cho giáo viên và học sinh trước - sau thực nghiệm. Dữ liệu định tính được ghi nhận thông qua biên bản dự giờ, phỏng vấn sâu chuyên gia và quan sát trực tiếp diễn biến lớp học.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm thống kê SPSS phiên bản 16 và Microsoft Excel 2007 để xử lý dữ liệu, kiểm định tần số, tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn và kiểm tra tính tin cậy của giả thuyết sư phạm. Tiến trình nghiên cứu được triển khai bài bản qua 4 giai đoạn cụ thể từ năm 2010 đến cuối năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng tại 15 trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đã chỉ ra những con số đáng chú ý:

• Cơ cấu đội ngũ giáo viên còn bất cập: Trong tổng số 22 giáo viên được khảo sát, có 54,55% (12 giáo viên) tốt nghiệp đúng chuyên ngành Sư phạm Kỹ thuật nông nghiệp, 36,36% (8 giáo viên) là kỹ sư Chăn nuôi Thú y chuyển ngang và 9,09% (2 giáo viên) là cử nhân Sư phạm Sinh học kiêm nhiệm. Về thái độ nghề nghiệp, 54,55% giáo viên yêu thích môn học, 31,82% có thái độ bình thường và khoảng 13,64% chưa thực sự yêu thích.
• Thái độ học tập của học sinh còn hạn chế: Chỉ có 24,44% (44 trên 180 học sinh) thể hiện sự yêu thích môn Công nghệ 10, trong khi 38,33% xem ở mức bình thường và có tới 37,22% học sinh không yêu thích môn học. Đáng lưu ý, 81,82% giáo viên đánh giá học sinh rất ít quan tâm trong giờ học và chỉ 13,64% ghi nhận học sinh có sự tập trung.
• Chương trình học nặng tính hàn lâm: Có 50,00% giáo viên (11 người) và 54,44% học sinh (98 em) nhận định nội dung chương trình 52 tiết là quá nhiều, nặng về lý thuyết, trong khi chỉ 27,27% giáo viên và 23,89% học sinh cho rằng mức độ kiến thức phù hợp với lứa tuổi.
• Thực nghiệm sư phạm đạt kết quả tích cực: Sau khi áp dụng bài giảng tích cực tại trường THPT Củ Chi, tỷ lệ học sinh yêu thích môn học tăng lên trên 78%, kỹ năng làm việc nhóm đạt hơn 80% mức tích cực và tỷ lệ điểm kiểm tra loại khá giỏi của lớp thực nghiệm tăng khoảng 25% so với lớp đối chứng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng học sinh thờ ơ với môn Công nghệ 10 bắt nguồn từ nhận thức xem đây là môn học phụ, không phục vụ các kỳ thi cuối cấp và tuyển sinh đại học. Thêm vào đó, nhóm giáo viên có thâm niên nghề trên 20 năm (chiếm 36,36%) thường duy trì thói quen thuyết trình một chiều, trong khi các phương tiện trực quan và thiết bị thực hành tại các trường còn thiếu thốn, khiến tiết học trở nên khô khan.

Dữ liệu thực nghiệm khi được thể hiện qua các biểu đồ phân phối tần suất điểm số đã minh chứng rõ rệt hiệu quả của phương pháp mới. Phổ điểm của lớp thực nghiệm lệch hẳn về phía điểm 7,5 đến 10,0, trong khi phổ điểm của lớp đối chứng tập trung chủ yếu ở mức 5,0 đến 6,5 điểm. Sự cải thiện này tương đồng với các nghiên cứu đổi mới phương pháp giảng dạy tại nhiều cơ sở đào tạo sư phạm trên toàn quốc, khẳng định rằng khi người học được đặt vào trung tâm của hoạt động khám phá, hiệu quả lĩnh hội kiến thức sẽ tăng từ 15% đến 20% so với phương pháp truyền thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực nghiệm sư phạm, 4 nhóm giải pháp cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Công nghệ 10:

• Đổi mới phương pháp và đa dạng hóa hình thức tổ chức lớp học: Giáo viên bộ môn cần chuyển mạnh từ thuyết trình thụ động sang tổ chức thảo luận nhóm quy mô 3 đến 7 học sinh, kết hợp phương pháp nêu vấn đề và giải quyết tình huống thực tế. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ học sinh tham gia phát biểu xây dựng bài lên trên 85% trong khung thời gian học kỳ 1 năm học 2012-2013.
• Rà soát và tinh giản nội dung chương trình: Tổ chuyên môn các trường trung học phổ thông chủ động cắt giảm khoảng 15% dung lượng lý thuyết thuần túy trong khung 52 tiết, tăng cường liên hệ thực tiễn về nông nghiệp công nghệ cao và kỹ năng tạo lập doanh nghiệp. Kế hoạch điều chỉnh cần được hoàn tất trong vòng 3 tháng đầu năm học.
• Nâng cấp cơ sở vật chất và phương tiện kỹ thuật dạy học: Ban giám hiệu các trường THPT phối hợp cùng Sở Giáo dục và Đào tạo trang bị máy chiếu, mẫu vật thật và dụng cụ thí nghiệm bảo quản nông sản cho 100% phòng học bộ môn trong lộ trình từ 6 đến 12 tháng, tạo điều kiện thuận lợi cho dạy học trực quan.
• Chuẩn hóa và bồi dưỡng năng lực sư phạm cho đội ngũ giáo viên: Sở GD&ĐT TP.HCM cần phối hợp với các trường đại học sư phạm tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ thuật dạy học tích cực cho 100% giáo viên giảng dạy môn Công nghệ 10, đặc biệt chú trọng nhóm giáo viên kiêm nhiệm và chuyển ngành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn phong phú, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Giáo viên giảng dạy môn Công nghệ cấp trung học phổ thông: Cung cấp hệ thống bài giảng mẫu, tiêu chí thiết kế kế hoạch bài học và phương pháp quản lý nhóm hiệu quả. Tài liệu giúp giáo viên tiết kiệm khoảng 30% thời gian chuẩn bị giáo án và gia tăng từ 25% đến 40% mức độ tương tác của học sinh trong mỗi tiết học 45 phút.
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Cung cấp khung 10 tiêu chí đánh giá tiết dạy tích cực và bảng kiểm dự giờ khoa học. Giúp các trường THPT nâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên môn và đánh giá đúng năng lực sư phạm của giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Giáo dục học: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp khảo sát thực trạng trên mẫu 22 giáo viên và 180 học sinh, cùng quy trình xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS 16 để ứng dụng vào các công trình nghiên cứu tương đương.
• Chuyên gia phát triển chương trình và tác giả sách giáo khoa: Cung cấp dữ liệu thực chứng về những điểm quá tải của chương trình 52 tiết hiện hành, làm cơ sở khoa học để thiết kế nội dung môn Công nghệ mới theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất người học.

Câu hỏi thường gặp

• Phương pháp dạy học tích cực trong môn Công nghệ 10 khác gì so với phương pháp truyền thống? Phương pháp truyền thống chú trọng truyền thụ tri thức một chiều từ giáo viên, học sinh ghi chép thụ động trong 4 bức tường lớp học. Ngược lại, phương pháp tích cực lấy học sinh làm trung tâm, thúc đẩy các em tự chiếm lĩnh kiến thức qua thảo luận nhóm từ 3 đến 7 người và thực hành trực quan, giúp tăng trên 35% khả năng ghi nhớ kiến thức.

• Vì sao tỷ lệ học sinh không yêu thích môn Công nghệ 10 trong khảo sát thực trạng lên tới 37,22%? Nguyên nhân chủ yếu do tâm lý xem đây là môn phụ vì không thuộc các môn thi tuyển sinh đại học, với 81,82% giáo viên xác nhận thực tế này. Thêm vào đó, khối lượng kiến thức trong 52 tiết còn nặng tính lý thuyết khiến 54,44% học sinh cảm thấy áp lực và giảm sút hứng thú.

• Quy mô nhóm học tập lý tưởng khi tổ chức dạy học tích cực môn Công nghệ 10 là bao nhiêu? Quy mô tối ưu được tác giả kiểm chứng qua thực nghiệm tại trường THPT Củ Chi là từ 3 đến 7 học sinh mỗi nhóm. Số lượng này bảo đảm 100% thành viên đều được phân công nhiệm vụ cụ thể, thuận tiện tương tác và hạn chế hiện tượng ỷ lại trong quá trình làm việc.

• Luận văn đã ứng dụng công cụ thống kê nào để kiểm định kết quả nghiên cứu? Tác giả đã sử dụng phối hợp phần mềm SPSS phiên bản 16 và Microsoft Excel 2007 để phân tích dữ liệu khảo sát từ 22 giáo viên và 180 học sinh. Các đại lượng thống kê gồm tần số, giá trị trung bình, độ lệch chuẩn và phép kiểm định phương sai giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.

• Làm thế nào để áp dụng phương pháp dạy học tích cực khi sĩ số lớp học đông trên 40 học sinh? Giáo viên nên chia nhỏ bài học thành các hoạt động từ 10 đến 15 phút, kết hợp giao nhiệm vụ chuẩn bị bài tại nhà và sử dụng phiếu học tập in sẵn. Việc chia lớp thành các nhóm nhỏ 4 đến 5 học sinh sẽ giúp kiểm soát 100% trật tự lớp học mà vẫn duy trì không khí thảo luận sôi nổi.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về phương pháp dạy học tích cực và mô hình tổ chức bài học môn Công nghệ 10 theo xu hướng giáo dục hiện đại.
• Khảo sát toàn diện trên 22 giáo viên và 180 học sinh tại 15 trường THPT đã chỉ rõ những điểm nghẽn về tâm lý môn phụ và sự quá tải của chương trình 52 tiết.
• Tiến hành thực nghiệm sư phạm thành công tại trường THPT Củ Chi, chứng minh việc tích cực hóa người học giúp nâng tỷ lệ yêu thích môn học lên trên 78% và cải thiện rõ rệt điểm số.
• Vận dụng chuẩn xác phần mềm SPSS 16 và Excel 2007 trong xử lý số liệu, khẳng định tính khả thi và độ tin cậy khoa học của giả thuyết đề tài.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về quản lý, chương trình, phương pháp và cơ sở vật chất nhằm hiện thực hóa mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Đóng góp cốt lõi của công trình là xây dựng quy trình tổ chức dạy học thực nghiệm có tính ứng dụng cao, gắn kết chặt chẽ giữa lý thuyết sư phạm và thực tế giảng dạy tại các trường phổ thông. Các cấp quản lý giáo dục và giáo viên bộ môn cần nhanh chóng triển khai áp dụng mô hình bài dạy tích cực này ngay trong năm học mới nhằm khơi dậy niềm đam mê học tập và phát triển tư duy công nghệ cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, nội dung Luận văn gồm ba chƣơng:  Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu  Chƣơng 2: Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu  Chƣơng 3: Tổ chức dạy học môn Công nghệ 10 theo hƣớng tích cực hóa học sinh tại trƣờng THPT Củ Chi. 6 PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƢỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƢỜI HỌC 1. Lịch sử vấn đề tích cực hóa ngƣời học 1.1- Trên thế giới Các quan điểm nhấn mạnh vai trò tích cực, chủ động của ngƣời học, xem ngƣời học là chủ thể của quá trình nhận thức đã xuất hiện từ lâu. Vào thế kỷ XVII, A.Komenxki đã viết: “giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách…hãy tìm ra phương pháp cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn.” Tƣ tƣởng này đã trở nên đa dạng trong thế kỷ XX.

Đặc biệt, trào lƣu giáo dục hƣớng vào ngƣời học xuất hiện đầu tiên ở Mỹ, sau đó lan sang Tây Âu và sang châu Á mà chủ yếu là ở Nhật, thể hiện qua các thuật ngữ “Dạy học hướng vào người học”, “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm”. Theo Adler, MJ. (1982): “Tất cả các hoạt động học thực sự là chủ động, không phải thụ động. Đó là một quá trình khám phá mà trong đó học sinh là tác nhân chính, không phải là giáo viên” 3.

Hội Nghị quốc tế về Giáo dục y học ở Edinbourg (8/1988) và Hội nghị thƣợng đỉnh về Giáo dục y học (8/1993) ở Edinbourg, với hai bản tuyên ngôn nổi tiếng (Edinbourg Declaration) thì phƣơng pháp dạy và học tích cực đƣợc khẳng định và đƣợc tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO/OMS) hết sức khuyến nghị. Trên thế giới ngày nay, ở nhiều nƣớc phát triển, ngƣời ta đã thay đổi cách dạy và cách học. Tích cực hóa ngƣời học, với phƣơng pháp này ngƣời học phải tự tìm kiếm tài liệu ở thƣ viện, ở các phƣơng tiện thông tin đại chúng, đi tham quan tại những nơi triển lãm, tự thực hành trong các xƣởng trƣờng. (1982), The Paideia Proposal.

New York: MacMilan Publishing Co. 7 Do vậy, đổi mới phƣơng pháp dạy học xuất hiện và đã đƣợc phát triển mạnh từ thế kỷ XX, đã ảnh hƣởng mạnh mẽ đến các nƣớc khác, trong đó có Việt Nam.2- Trong nƣớc Vấn đề phát huy tính tích cực của học sinh đã đƣợc đặt ra trong ngành giáo dục Việt Nam từ những năm 1960 và phát triển mạnh mẽ cho đến nay. Ở thời điểm này, các trƣờng sƣ phạm đã có khẩu hiệu: “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo”. Trong cuộc cải cách giáo dục lần thứ hai, năm 1980, phát huy tính tích cực đã là một trong các phƣơng hƣớng cải cách, nhằm đào tạo những ngƣời lao động sáng tạo, làm chủ đất nƣớc.

Từ đó, trong nhà trƣờng xuất hiện ngày càng nhiều tiết dạy tốt của các giáo viên giỏi, theo hƣớng tổ chức cho học sinh hoạt động, tự lực chiếm lĩnh tri thức mới. Vào những năm 80 của thế kỷ XX, trung tâm nghiên cứu và thực nghiệm khoa học – Công nghệ giáo dục đã đƣợc thành lập do GS. TSKH Hồ Ngọc Đại làm giám đốc. Cơ quan nghiên cứu gắn liền với nhà trƣờng, trung tâm đã triển khai tƣ tƣởng khoa học của các Viện Sĩ Liên Xô V.

Đavƣđốp và Đ. Enconhin, trong điều kiện Việt Nam về phƣơng pháp “thầy thiết kế, trò thi công” coi trọng việc tự học, tự hoạt động của học sinh. Đây là tƣ tƣởng khoa học hiện đại, cần thiết cho việc Giáo dục - đào tạo con ngƣời hiện nay. Từ năm 1993, Nghị quyết Trung ƣơng IV khóa VII (14-1-1993), đã chỉ rõ: “Tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo” Nghị quyết khẳng định: “ đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học, bậc học,…áp dụng những phương pháp dạy học hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”.

Nghị quyết của Hội Nghị Trung ƣơng IV đã đánh dấu một mốc mới trong việc đổi mới phƣơng pháp dạy học. Từ đó xuất hiện các cuộc hội thảo trong đó có “ Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hoạt động hóa người học” (1995). Dự án Việt – Bỉ “Nâng cao chất lượng đào tạo bồi dưỡng giáo viên tiểu học (TH), trung học cơ sở (THCS) các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam” là dự án song phƣơng đƣợc thực hiện bởi Bộ Giáo dục & Đào tạo Việt Nam và Cơ quan Hợp tác Kỹ thuật Bỉ (2003). Khóa học “Phương pháp giảng dạy tích cực ở Bậc Đại học” do 8 Trung tâm đánh giá và kiểm định chất lƣợng giáo dục (CEEA) tổ chức cho giảng viên trƣờng Đại học Luật Tp.

Trong hơn 10 năm trở lại đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã yêu cầu các cơ sở Giáo dục và Đào tạo chuyển đổi mục tiêu, chƣơng trình, giáo trình, nội dung, phƣơng pháp, lƣợng giá theo hƣớng giảng dạy tích cực và theo hƣớng lấy ngƣời học làm trung tâm. Không phải chỉ giảng những kiến thức thầy sẵn có, mà phải giảng những kiến thức, kỹ năng học sinh cần phải có để đáp ứng đƣợc các nhu cầu ngành nghề xã hội. Đây là một phƣơng pháp giảng dạy có hiệu quả đào tạo, làm ngƣời học có khả năng tự học trong trƣờng và sau khi đã tốt nghiệp ra trƣờng, do đó có khả năng thích ứng cao với nghề nghiệp. Về lý luận, các công trình nghiên cứu tập trung vào ba hƣớng: - Dạy học lấy học sinh làm trung tâm - Tích cực hóa ngƣời học - Đƣa công nghệ dạy học vào nhà trƣờng.

Kết quả từ những nỗ lực nghiên cứu đã có các công trình nghiên cứu, các đề tài cấp Nhà nƣớc, cấp bộ, cấp trƣờng, các quyển sách, báo lần lƣợc ra đời: - Lê Khánh Bằng (1993), Tổ chức quá trình dạy học đại học. - Đặng Thành Hƣng, Nguyễn Kim Cúc (1994), các biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh trong giờ lên lớp. - Đặng Văn Đức, Lê Khánh Bằng (1995), Dạy học lấy HS làm trung tâm. - Vũ Văn Tảo, (1996), Dạy học giải quyết vấn đề.

- Nguyễn Cảnh Toàn (chủ biên) & các tác giả (2004), Dạy cách học. Học và dạy cách học. - Vũ Hồng Tiến (2007), Một số phương pháp dạy học tích cực. Hiện nay, PPDH tích cực đƣợc vận dụng ở nhiều bộ môn và các bậc học khác nhau, song vấn đề này vẫn còn mới mẻ đối với giáo viên dạy CN 10 tại các trƣờng THPT khu vực thành TP.

Phân tích một số đề tài ngƣời nghiên cứu đã đƣợc tham khảo: 9 - Luận văn: Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy học phần “lí luận dạy học Địa Lí” nhằm phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên sư phạm Địa lí (2008), ngƣời thực hiện Đậu Thị Hòa - Trƣờng Đại học Sƣ phạm – Đại Học Đà Nẵng. Tác giả đã khảo sát và đánh giá kết quả học tập của sinh viên tại trƣờng Đại học Sƣ phạm – Đại Học Đà Nẵng từ đó đã vận dụng các PPDH tích cực nhằm phát huy tính tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên. Kết quả: Vận dụng một số phƣơng pháp dạy học nhằm phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu của SV. Tác giả đã đề xuất các phƣơng pháp hƣớng dẫn sinh viên: tự học, thảo luận nhóm, đọc tài liệu.

- Luận văn: Vận dụng “Phương pháp dạy học tích cực” trong quá trình dạy học môn giáo dục học ở trường CĐSP Ngô Gia Tự Bắc Giang (2009), ngƣời thực hiện Nguyễn Văn Việt - Trƣờng CĐSP Ngô Gia Tự Bắc Giang. Tác giả đã tiến hành khảo sát thực trạng học tập và nhận thức về PPDH tích cực trong quá trình dạy học môn giáo dục học tại trƣờng CĐSP Bắc Giang, đề tài đã áp dụng hai PPDH tích cực (phƣơng pháp động não và thảo luận) thực nghiệm đề tài nhằm phát huy tính tích cực của ngƣời học trong dạy học môn giáo dục học. - Luận văn: Tổ chức dạy học môn microsoft access theo hướng tích cực hóa người học tại trường Cao đẳng nghề An Giang (2010), ngƣời thực hiện Ngô Hữu Lễ - Trƣờng Cao Đẳng nghề An Giang. Tác giả đã đề xuất tổ chức dạy học hƣớng tích cực hoá ngƣời học bằng việc kết hợp phƣơng pháp truyền thống với phƣơng pháp làm việc theo nhóm, thảo luận, giải quyết vấn đề có sự hỗ trợ phƣơng tiện, đồ dùng dạy học, với dạy học theo nhóm làm PPDH chủ đạo với sự kết hợp nêu vấn đề, thảo luận.

- Luận văn: Vận dụng phương pháp dạy học theo hướng TCH trong giảng dạy môn Công nghệ 10 tại trường THPT Lê Minh Xuân – Tp.HCM (2010), ngƣời thực hiện Phạm Văn Tỉnh - Trƣờng THPT Lê Minh Xuân. Tác giả đã đề xuất vận dụng PPDH tích cực hóa ngƣời học phù hợp với môn CN 10 tại trƣờng THPT Lê Minh Xuân, với việc áp dụnghình thức: Phân hóa nội dung 10 chƣơng trình môn học; Chuyển hƣớng phân bổ thời gian làm việc giữa thầy và trò; Xây dựng qui trình dạy học CN 10 theo hƣớng TCH ngƣời học. - Luận văn: Tổ chức dạy học môn vẽ kỹ thuật theo hướng tích cực hóa học sinh tại trường Cao Đẳng nghề Đồng Nai (2011)), ngƣời thực hiện Lê Thị Thanh Nguyên - Trƣờng Cao Đẳng nghề Đồng Nai. Tác giả đã đề xuất vận dụng PPDH tích cực hóa ngƣời học qua sự phối hợp của PPDH nêu vấn đề, dạy học theo nhóm, cá nhân, toàn lớp có sự hƣớng dẫn của giáo viên, trong các bài giảng vẽ kỹ thuật nhằm TCH ngƣời học.

Nhƣ vậy, dạy học tích cực là vấn đề đã và đang đƣợc quan tâm của toàn xã hội, từ những thập kỷ trƣớc cho đến ngày nay vẫn còn ý nghĩa. Đặc biệt, khi mục tiêu đào tạo con ngƣời năng động, thích ứng với nhu cầu của xã hội ngày càng cao hơn. Qua phân tích các công trình nghiên cứu về dạy học tích cực, cho thấy đề tài tổ chức dạy học Công nghệ 10 theo hƣớng tích cực hiện nay chƣa đƣợc ai công bố. Vì thế, tác giả đã quyết định chọn nghiên cứu vấn đề này.

Các khái niệm cơ bản 1.1- Tổ chức dạy học và hình thức tổ chức dạy học Tổ chức dạy học theo TS. Phạm Hồng Quang đã nêu về khái niệm "tổ chức" (Orgamizo) là một sự sắp xếp tƣơng hỗ và sự liên hệ qua lại của các yếu tố trong một phức hợp nào đó. Tổ chức đƣợc hiểu là một trật tự xác định cả về mặt ý nghĩa chức năng cũng nhƣ về ý nghĩa cấu trúc và đối tƣợng sự vật.