Luận văn tốt nghiệp bước đầu nghiên cứu phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội của dự án quy hoạch tổng thể hệ thống thoát nước thành phố hải phòng

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp bước đầu nghiên cứu phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội của dự án quy, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Bùi Thị Mai Hồng
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Thế Chinh
• Trường học: Học viện Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Xã Hội Dự Án Quy Hoạch Thoát Nước Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CHO VIỆC XÂY DỰNG CÁC TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ KINH TẾ XÃ HỘI ĐỐI VỚI MỘT DỰ ÁN QUY HOẠCH HỆ THỐNG THOÁT NƯỚC
• 1.1. Khái niệm, mục đích của việc đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội một dự án
• 1.2. Phân tích chi phí - lợi ích (Cost Benefit Analysis – CBA)
• 1.3. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả Pareto tiềm năng
• 1.4. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả của một dự án
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN CỦA QUY HOẠCH TỔNG THỂ HỆ THỐNG THOÁT NƯỚC THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ KINH TẾ XÃ HỘI CỦA QUY HOẠCH TỔNG THỂ HỆ THỐNG THOÁT NƯỚC THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu hiệu quả kinh tế xã hội dự án thoát nước Hải Phòng

Nghiên cứu về hiệu quả kinh tế xã hội của dự án quy hoạch thoát nước Hải Phòng là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển hạ tầng đô thị. Dự án này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động đến đời sống của người dân. Việc đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội giúp xác định lợi ích và chi phí của dự án, từ đó đưa ra quyết định hợp lý cho các nhà quản lý.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội

Đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội là quá trình phân tích các tác động của dự án đến cộng đồng và môi trường. Nó giúp xác định các lợi ích và chi phí, từ đó hỗ trợ việc ra quyết định đầu tư.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu hiệu quả kinh tế xã hội dự án thoát nước

Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá tác động của dự án quy hoạch thoát nước đến môi trường và đời sống xã hội. Điều này giúp đảm bảo rằng dự án mang lại lợi ích tối đa cho cộng đồng.

II. Vấn đề và thách thức trong quy hoạch thoát nước Hải Phòng

Quy hoạch thoát nước tại Hải Phòng đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm tình trạng ô nhiễm môi trường và áp lực từ sự phát triển đô thị. Việc thiếu hụt hạ tầng thoát nước hiện đại đã dẫn đến nhiều vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và chất lượng cuộc sống.

2.1. Tình trạng ô nhiễm môi trường do hệ thống thoát nước

Hệ thống thoát nước hiện tại không đáp ứng được nhu cầu, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Nước thải không được xử lý đúng cách gây ảnh hưởng đến sức khỏe người dân.

2.2. Áp lực từ sự phát triển đô thị và dân số

Sự gia tăng dân số và phát triển đô thị nhanh chóng đã tạo ra áp lực lớn lên hệ thống thoát nước. Điều này đòi hỏi phải có các giải pháp quy hoạch hiệu quả hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội

Để đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội của dự án quy hoạch thoát nước, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Các phương pháp này bao gồm phân tích chi phí-lợi ích, khảo sát ý kiến cộng đồng và đánh giá tác động môi trường.

3.1. Phân tích chi phí lợi ích CBA trong dự án

Phân tích chi phí-lợi ích là phương pháp quan trọng để đánh giá hiệu quả kinh tế của dự án. Nó giúp so sánh giữa chi phí đầu tư và lợi ích mang lại cho xã hội.

3.2. Khảo sát ý kiến cộng đồng về dự án

Khảo sát ý kiến cộng đồng giúp thu thập thông tin về nhận thức và mong muốn của người dân đối với dự án. Điều này rất quan trọng để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của dự án.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu dự án thoát nước

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà quản lý trong việc ra quyết định. Việc áp dụng các phương pháp đánh giá hiệu quả sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

4.1. Kết quả đánh giá tác động môi trường

Kết quả đánh giá cho thấy dự án có thể giảm thiểu ô nhiễm môi trường và cải thiện chất lượng nước. Điều này sẽ mang lại lợi ích lớn cho sức khỏe cộng đồng.

4.2. Lợi ích kinh tế từ dự án quy hoạch thoát nước

Dự án không chỉ mang lại lợi ích về môi trường mà còn tạo ra cơ hội việc làm và phát triển kinh tế cho địa phương. Điều này góp phần vào sự phát triển bền vững của Hải Phòng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của dự án thoát nước Hải Phòng

Dự án quy hoạch thoát nước Hải Phòng có tiềm năng lớn trong việc cải thiện môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, cần có sự đầu tư và quản lý hiệu quả để đảm bảo thành công của dự án trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc đầu tư vào hạ tầng thoát nước

Đầu tư vào hạ tầng thoát nước là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững. Điều này không chỉ giúp cải thiện môi trường mà còn nâng cao chất lượng sống cho người dân.

5.2. Triển vọng phát triển bền vững cho Hải Phòng

Với các giải pháp quy hoạch hợp lý, Hải Phòng có thể trở thành một thành phố xanh, sạch và đẹp. Điều này sẽ thu hút đầu tư và phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Hải Phòng là đô thị trung tâm cấp quốc gia với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, mật độ dân số khu vực nội thành đạt mức cao khoảng 22.000 người/km2 trên nền địa hình trũng thấp chỉ từ 3,8 đến 4,7 m so với mực nước biển. Lượng mưa trung bình hàng năm lên tới 1.754 mm, trong đó có tới 77% tổng lượng mưa tập trung dồn dập vào mùa hè từ tháng 5 đến tháng 9. Tình trạng biến đổi môi trường kết hợp với áp lực xả thải sinh hoạt chưa qua xử lý từ hơn 4.500 hộ dân sử dụng nguồn nước giếng ngầm và nước mặt đã biến vấn đề ngập úng và ô nhiễm nguồn nước thành thách thức môi sinh gay gắt. Điển hình trong thực tế, thành phố từng ghi nhận tới 2.779 ca tiêu chảy và 2.332 ca sốt rét do ảnh hưởng trực tiếp từ hạ tầng vệ sinh và tiêu thoát nước kém. Vấn đề nghiên cứu then chốt xuất phát từ sự thiếu hụt các công cụ lượng hóa đầy đủ giá trị kinh tế, xã hội và môi trường trong quá trình thẩm định các dự án hạ tầng công cộng phi thương mại. Mục tiêu cụ thể của luận văn là xây dựng và vận dụng khung phương pháp phân tích Chi phí - Lợi ích (CBA) nhằm đánh giá toàn diện hiệu quả kinh tế - xã hội của quy hoạch thoát nước đô thị. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào khu vực nội thành Hải Phòng trong tổng thể không gian quy hoạch rộng khoảng 22.500 ha, dựa trên chuỗi dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 1991–2000 và định hướng phát triển bền vững đến năm 2020. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc lượng hóa các metrics quan trọng như giá trị hiện tại ròng (NPV), tỷ số lợi ích trên chi phí (B/C), mức độ cắt giảm chi phí y tế và bảo tồn giá trị đất đai, cung cấp luận cứ khoa học vững chắc cho cơ quan quản lý ra quyết định đầu tư công.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết kinh tế phúc lợi hiện đại với nguyên lý tối ưu hóa Pareto và tiêu chuẩn bồi thường Kaldor - Hicks. Theo lý thuyết này, một chính sách hoặc dự án hạ tầng công cộng được chấp nhận khi những người hưởng lợi có thể bù đắp đầy đủ cho những đối tượng chịu thiệt hại mà phúc lợi tổng thể của toàn xã hội vẫn gia tăng dương. Khung phân tích Chi phí - Lợi ích (CBA) được áp dụng theo phương thức In-media-res, tức tiến hành phân tích ngay trong quá trình triển khai dự án nhằm rà soát và điều chỉnh kịp thời các thông số kinh tế kỹ thuật. Hệ thống khái niệm chính bao gồm: Sẵn lòng chi trả (WTP) phản ánh mức chấp nhận chi trả của cộng đồng để thụ hưởng môi trường sống trong lành; Chi phí cơ hội đo lường giá trị của các nguồn lực tài nguyên và vốn đầu tư bị đánh đổi; Tiếp cận chi phí bệnh tật (COI) xác định các tổn thất y tế và ngày công lao động do ô nhiễm; cùng Lý thuyết giá trị hưởng thụ (Hedonic pricing) phản ánh mức biến động của giá trị tài sản nhà đất gắn liền với chất lượng môi trường vi khí hậu xung quanh hệ thống mương hồ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp đa tầng từ Công ty Thoát nước Hải Phòng, Sở Y tế Hải Phòng, Niên giám thống kê thành phố và Viện Quy hoạch đô thị trong giai đoạn 1991–2000. Cỡ mẫu nghiên cứu bao phủ toàn diện 3 lưu vực thoát nước chính của khu vực nội thành với tổng diện tích 2.490 ha (gồm lưu vực Bắc đường sắt 240 ha, Đông Bắc 950 ha và Tây Nam 1.300 ha), kết hợp số liệu dịch tễ học từ hơn 4.500 hộ dân sinh sống tại các khu vực trũng thấp có nguy cơ ô nhiễm cao. Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo vị trí không gian địa lý và lưu vực thủy văn được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện cho các mức độ ngập úng và điều kiện kinh tế dân cư khác nhau. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích CBA mở rộng kết hợp mô hình COI là vì các công trình thoát nước không tạo ra dòng tiền doanh thu bán vé hay bán sản phẩm trực tiếp, mà tạo ra giá trị thông qua việc triệt tiêu ngoại ứng tiêu cực và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Bằng kỹ thuật chiết khấu dòng tiền theo tỷ suất từ 8% đến 12%, nghiên cứu đã quy đổi các lợi ích phi thị trường như việc giảm thiểu 2.779 ca bệnh đường ruột và bảo toàn sản lượng nuôi trồng thủy sản 2.500 kg cá/ha tại hồ An Biên về mặt bằng giá trị tiền tệ hiện tại để so sánh tương quan với tổng chi phí đầu tư ban đầu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hệ thống thu gom và tiêu thoát nước hiện hữu bị quá tải và suy thoái kết cấu nghiêm trọng. Toàn bộ mạng lưới nội thành chỉ có 67 km đường cống chính và 104 km cống nhánh kích thước nhỏ, trong đó khoảng 30 km cống hộp xây dựng bằng gạch đá trước năm 1954 đã bị nứt vỡ, bồi lắng bùn cặn và mất khả năng dẫn dòng. Diện tích mặt nước của 10 hồ điều hòa trung tâm bị xâm lấn thu hẹp từ 50 ha xuống chỉ còn khoảng 40 đến 45 ha, làm suy giảm nghiêm trọng dung tích tích trữ nước mưa tự nhiên.

Thứ hai, mối liên hệ mật thiết giữa tình trạng úng ngập và gánh nặng kinh tế y tế. Lượng mưa cực đoan trong các tháng mùa mưa đạt 1.357 mm chiếm tới 77% tổng lượng mưa cả năm, kết hợp với địa hình thấp khiến nước thải hòa lẫn nước mưa tràn ngập khu dân cư. Điều này trực tiếp gây ra 2.779 ca mắc bệnh tiêu chảy, 2.332 ca sốt rét và 655 ca lỵ Shigelle, làm tổn hao hàng vạn ngày công lao động của lực lượng 731,1 nghìn người trong độ tuổi sản xuất của thành phố.

Thứ ba, sự tắc nghẽn dòng chảy do hành vi lấn chiếm hành lang bảo vệ mương hở. Khảo sát thực địa chỉ ra rằng riêng tuyến mương Đông Bắc dài 3.464 m đã có khoảng 600 hộ dân lấn chiếm xây dựng công trình và đổ phế thải, làm thu hẹp đáng kể tiết diện thoát nước và cản trở dòng chảy thoát ra cống Máy Đèn.

Thứ tư, tính khả thi và hiệu quả kinh tế xã hội vượt trội của dự án quy hoạch tổng thể. Khi đưa các biến số ngoại ứng môi trường và chi phí y tế tránh được vào mô hình định lượng, giá trị hiện tại ròng (NPV) của dự án chuyển biến từ mức âm theo góc nhìn tài chính thuần túy sang mức dương rất lớn theo góc nhìn kinh tế xã hội, bảo đảm tỷ số B/C lớn hơn 1 và hệ số hoàn vốn nội bộ (IRR) vượt trội so với lãi suất chiết khấu cơ sở.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của tình trạng ngập lụt cục bộ và ô nhiễm môi trường nước tại Hải Phòng xuất phát từ việc vận hành mạng lưới cống chung phụ thuộc chặt chẽ vào dao động bán nhật triều của 8 cống ngăn triều ven sông Cấm và sông Lạch Tray. Khi triều cường dâng cao, các cửa cống buộc phải đóng kín, biến hệ thống mương dẫn và hồ điều hòa thành nơi chứa nước thải chưa qua xử lý, gây phát sinh mùi hôi thối và khí độc đáy hồ.

Để tối ưu hóa việc phân tích và truyền tải kết quả, các dữ liệu kinh tế kỹ thuật này có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh chi phí y tế trước và sau khi cải tạo hạ tầng thoát nước, bảng cân đối dòng tiền chiết khấu chi phí - lợi ích theo chu kỳ vòng đời dự án 20 năm, và bản đồ hệ thống thông tin địa lý (GIS) chồng lớp các điểm ngập úng với mật độ dân số 22.000 người/km2. So với các nghiên cứu kinh tế môi trường tại các đô thị duyên hải lân cận, luận văn khẳng định tính ưu việt của việc mở rộng biên độ đánh giá dự án hạ tầng công cộng. Dự án không chỉ đơn thuần giải quyết bài toán kỹ thuật thủy lợi mà còn bảo vệ giá trị tài sản hạ tầng trị giá hàng nghìn tỷ đồng, đồng thời kích thích gia tăng giá trị địa tô thương mại dọc các tuyến hành lang mương hồ mới được chỉnh trang.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, giải tỏa dứt điểm các điểm nghẽn dòng chảy và nạo vét khôi phục dung tích hồ chứa. Ủy ban nhân dân thành phố cần chỉ đạo các quận huyện liên quan tổ chức di dời khoảng 600 hộ dân lấn chiếm trái phép dọc tuyến mương Đông Bắc dài 3.464 m, đồng thời triển khai nạo vét lớp bùn lắng độc hại tại 10 hồ điều hòa nhằm khôi phục toàn bộ diện tích mặt nước thiết kế 50 ha, nâng cao 30% đến 35% khả năng trữ lũ tự nhiên trong giai đoạn 2004–2006.

Thứ hai, nâng cấp, gia cố kết cấu và tự động hóa vận hành 8 cống ngăn triều xung yếu. Ban Quản lý dự án đô thị phối hợp cùng Công ty Thoát nước Hải Phòng tập trung đại tu khẩn cấp cống Vĩnh Niệm và cống Máy Đèn vốn đang bị nứt lún nặng, lắp đặt hệ thống van đóng mở tự động cảm ứng theo mực nước triều để ngăn chặn triệt để hiện tượng nước mặn thâm nhập ngược vào nội đô trước năm 2005.

Thứ ba, đầu tư xây dựng mạng lưới cống tách dòng và trạm xử lý nước thải cục bộ. Sở Giao thông Công chính và Sở Xây dựng cần phối hợp phân kỳ đầu tư hệ thống cống bao tách riêng nước thải sinh hoạt tại lưu vực Tây Nam rộng 1.300 ha và lưu vực Bắc đường sắt 240 ha, đặt mục tiêu thu gom và xử lý đạt quy chuẩn môi trường tối thiểu 60% đến 80% lưu lượng nước thải trước khi xả ra sông Lạch Tray vào năm 2010.

Thứ tư, đổi mới chính sách giá và cơ chế quản lý tài chính dịch vụ thoát nước. Sở Tài chính cần tham mưu xây dựng biểu giá dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải theo nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền, dựa trên mức sẵn lòng chi trả (WTP) của người dân, nhằm tạo lập nguồn thu bền vững bù đắp từ 15% đến 20% chi phí duy tu, bảo dưỡng hệ thống thoát nước hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý đô thị tại các cơ quan quản lý nhà nước có thể vận dụng trực tiếp quy trình phân tích CBA để thẩm định, lựa chọn phương án tối ưu và phê duyệt nguồn vốn ngân sách cho các dự án hạ tầng kỹ thuật trên quy mô toàn thành phố 22.500 ha.

Nhóm chuyên gia tư vấn đầu tư và kinh tế môi trường tại các viện nghiên cứu có thể tham khảo phương pháp tiếp cận chi phí bệnh tật (COI) và mô hình định giá hưởng thụ để lượng hóa chính xác các tác động ngoại ứng tiêu cực của ô nhiễm nước trong các báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM).

Nhóm giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Kinh tế Môi trường, Quản lý Đô thị và Kinh tế Đầu tư có thể khai thác hệ thống dữ liệu thực nghiệm chi tiết về 6 lưu vực và mạng lưới 67 km cống chính làm case study chuẩn mực trong giảng dạy và nghiên cứu học thuật.

Nhóm doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cấp thoát nước và phát triển hạ tầng đô thị có thể sử dụng các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của luận văn để lập phương án kinh doanh, quản lý vận hành các cống ngăn triều và trạm bơm xử lý nước thải đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phân tích tài chính đơn thuần không thể phản ánh chính xác hiệu quả của dự án thoát nước Hải Phòng? Phân tích tài chính thông thường chỉ dựa vào mức giá thị trường và doanh thu thu phí trực tiếp, vốn bị sai lệch do cơ chế trợ giá công cộng. Trong khi đó, dự án mang tính phúc lợi xã hội với lợi ích cốt lõi là ngăn chặn 2.779 ca tiêu chảy và bảo vệ tài sản đô thị. Phân tích CBA lượng hóa trọn vẹn các giá trị kinh tế xã hội ngoại ứng này.

Phương pháp phân tích In-media-res mang lại giá trị thực tiễn như thế nào cho dự án? Phương pháp In-media-res được tiến hành trong giai đoạn dự án đang diễn ra, cho phép tổng hợp cả thông số dự báo ban đầu lẫn số liệu vận hành thực tế. Cách tiếp cận này giúp các cơ quan quản lý nhận diện sớm các sai lệch chi phí và kịp thời điều chỉnh kế hoạch đầu tư cho 6 lưu vực thoát nước.

Mô hình Chi phí bệnh tật (COI) lượng hóa tổn thất sức khỏe do ô nhiễm nước thải ra sao? Mô hình COI tính toán tổng chi phí y tế trực tiếp bao gồm tiền khám bệnh, điều trị, thuốc men và tổn thất thu nhập do mất ngày công lao động. Nghiên cứu đã quy đổi mức độ ảnh hưởng của 2.779 ca tiêu chảy và 2.332 ca sốt rét thành giá trị tiền tệ cụ thể để đưa vào bảng cân đối dòng tiền dự án.

Việc người dân lấn chiếm hành lang mương hồ gây ra những hệ lụy kinh tế gì? Tình trạng 600 hộ dân lấn chiếm mương Đông Bắc dài 3.464 m và làm teo tóp diện tích 10 hồ từ 50 ha xuống 40 ha đã cản trở dòng chảy và giảm sút 20% dung tích trữ lũ. Hệ quả là ngập lụt kéo dài, làm gia tăng hàng chục tỷ đồng chi phí sửa chữa nhà cửa, phương tiện và ách tắc giao thông đô thị.

Hệ thống hồ điều hòa đóng vai trò kinh tế môi trường kép như thế nào? Hồ điều hòa vừa tiếp nhận điều tiết lượng nước mưa để giảm thiểu đỉnh lũ, vừa đóng vai trò là bể sinh học tự làm sạch các chất ô nhiễm hữu cơ. Điển hình như hồ An Biên rộng 20 ha không chỉ cắt giảm ngập úng mà còn mang lại nguồn lợi kinh tế từ sản lượng nuôi thủy sản đạt tới 2.500 kg cá/ha mỗi năm.

Kết luận

• Xác lập thành công khung phương pháp luận phân tích Chi phí - Lợi ích (CBA) theo hướng tiếp cận In-media-res chuyên sâu cho các dự án hạ tầng môi trường đô thị.
• Đánh giá toàn diện hiện trạng mạng lưới 67 km cống trục chính và 10 hồ điều hòa nội thành Hải Phòng, chỉ rõ điểm nghẽn bồi lắng và quá tải cục bộ.
• Lượng hóa chính xác các giá trị thiệt hại môi trường và sức khỏe cộng đồng thông qua phương pháp Chi phí bệnh tật (COI) và mô hình định giá sản lượng sinh thái.
• Chứng minh vững chắc tính khả thi kinh tế xã hội của dự án quy hoạch với các chỉ số NPV dương và tỷ số B/C lớn hơn 1 khi tích hợp đầy đủ ngoại ứng tích cực.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp công trình và phi công trình đồng bộ, giúp nâng cao hiệu quả quản trị đô thị và bảo vệ nguồn nước.

Đóng góp then chốt của luận văn là đã cung cấp công cụ lượng hóa kinh tế môi trường khoa học, giúp chính quyền chuyển đổi từ tư duy đầu tư thoát nước chắp vá sang quy hoạch không gian tích hợp bền vững trên diện tích 22.500 ha.

Lộ trình ưu tiên tiếp theo đòi hỏi thành phố tập trung hoàn tất công tác giải tỏa hành lang mương hồ và nâng cấp cống ngăn triều trước năm 2006, tiến tới vận hành đồng bộ mạng lưới cống tách dòng xử lý nước thải trong giai đoạn 2010–2020.

Hãy tham khảo và ứng dụng ngay khung đánh giá kinh tế - xã hội chuyên sâu này để tối ưu hóa hiệu quả thẩm định và phân bổ nguồn vốn cho các dự án đầu tư phát triển hạ tầng kỹ thuật đô thị hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lêi nãi ®Çu M«i trêng ( theo ®Þnh nghÜa cña luËt b¶o vÖ m«i trêng ViÖt Nam 1993) bao gåm c¸c yÕu tè tù nhiªn vµ yÕu tè vËt chÊt nh©n t¹o quan hÖ mËt thiÕt víi nhau, bao quanh con ngêi, cã ¶nh hëng tíi ®êi sèng, s¶n xuÊt, sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña con ngêi vµ thiªn nhiªn. M«i trêng cã tÇm quan träng ®Æc biÖt ®èi víi ®êi sèng cña con ngêi, sinh vËt vµ sù ph¸t triÓn kinh tÕ – v¨n ho¸ - x· héi cña ®Êt níc, d©n téc vµ nh©n lo¹i. M«i trêng t¹o cho con ngêi ph¬ng tiÖn ®Ó cã thÓ sinh sèng vµ cho con ngêi c¬ héi ®Ó ph¸t triÓn trÝ tuÖ, ®¹o ®øc, x· héi vµ tinh thÇn. Trong suèt qu¸ tr×nh ph¸t triÓn l©u dµi cña m×nh, con ngêi víi sù thóc ®Èy nhanh cña khoa häc vµ c«ng nghÖ ®· tiÕn ®Õn mét giai ®o¹n giµnh ®îc søc m¹nh lµm biÕn ®æi m«i trêng b»ng hµ xa sè nh÷ng ph¬ng thøc vµ quy m« cha tõng cã.

Con ngêi võa lµ ®èi tîng b¶o vÖ võa lµ ngêi ph¸ ho¹i m«i trêng. Con ngêi lu«n lu«n tÝch luü kinh nghiÖm vµ thêng xuyªn t×m kiÕm nh÷ng ph¸t minh, s¸ng t¹o vµ v¬n tíi nh÷ng tÇm cao míi. Tuy nhiªn m«i trêng hiÖn t¹i ®ang cã nh÷ng thay ®æi bÊt lîi cho con ngêi ®Æc biÖt lµ nh÷ng yÕu tè mang tÝnh chÊt tù nhiªn nh ®Êt, níc, kh«ng khÝ, hÖ ®éng thùc vËt… T×nh tr¹ng m«i trêng 1 thay ®æi theo chiÒu híng xÊu ®ang diÔn ra trªn ph¹m vi toµn cÇu còng nh trong ph¹m vi mçi quèc gia. Nguyªn nh©n chñ yÕu t¸c ®éng xÊu ®Õn m«i trêng lµ do c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp, th¬ng m¹i, dÞch vô vµ sinh ho¹t.

Tèc ®é ®« thÞ ho¸, c«ng nghiÖp ho¸ t¹i c¸c thµnh phè lín g©y ra ¸p lùc nÆng nÒ ®èi víi m«i trêng vµ céng ®ång. Bªn c¹nh nhiÒu khã kh¨n, tån t¹i trong viÖc gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn chÊt th¶i r¾n vµ « nhiÔm kh«ng khÝ, vÊn ®Ò « nhiÔm do níc th¶i còng thùc sù lµ mét mèi ®e do¹ tíi søc khoÎ céng ®ång. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, H¶i Phßng ®· cã nh÷ng thay ®æi chiÕn lîc trong ®êng lèi x©y dùng kinh tÕ x· héi vµ bíc vµo thêi kú ®æi míi toµn diÖn, c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, ®Æc biÖt trong lÜnh vùc ®Çu t x©y dùng ®· chuyÓn tõ t×nh tr¹ng tr× trÖ sang mét nhÞp ®iÖu míi sinh ®éng. Nh»m ®¸p øng yªu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi , UBND thµnh phè ®· chØ ®¹o lËp quy ho¹ch tæng thÓ x©y dùng ph¸t triÓn thµnh phè trong ®ã giao th«ng, ®iÖn, cÊp tho¸t níc cÇn ®i tríc mét bíc.

Víi môc ®Ých thiÕt lËp mét quy ho¹ch chuyªn ngµnh tho¸t níc phï hîp víi quy ho¹ch tæng thÓ x©y dùng thµnh phè, c«ng ty tho¸t níc H¶i Phßng ®· phèi hîp víi viÖn quy ho¹ch thµnh phè x©y dùng quy ho¹ch tæng thÓ hÖ thèng tho¸t níc thµnh phè H¶i Phßng. 2 Dù ¸n quy ho¹ch ®· kh¸i qu¸t ®îc nh÷ng nÐt c¬ b¶n cña hÖ thèng tho¸t níc thµnh phè hiÖn t¹i vµ ®Ò ra nh÷ng ®Þnh híng kinh tÕ kü thuËt c¬ b¶n ®Ó gi¶i quyÕt nhu cÇu nhu cÇu tho¸t níc ma, n- íc th¶i vµ xö lý níc th¶i phï hîp víi kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dµi h¹n cña thµnh phè ®Õn n¨m 2020. Nh»m môc ®Ých xem xÐt dù ¸n díi gãc ®é hiÖu qu¶ kinh tÕ, so s¸nh nh÷ng lîi Ých vµ chi phÝ cña dù ¸n qua ®ã cã thÓ thÊy r»ng ®Çu t cho c¸c dù ¸n m«i trêng ®em l¹i hiÖu qu¶ vÒ m«i trêng - kinh tÕ - x· héi nªn em thùc hiÖn ®Ò tµi : “ Bíc ®Çu nghiªn cøu ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi cña dù ¸n quy ho¹ch tæng thÓ hÖ thèng tho¸t níc thµnh phè H¶i Phßng ” */ Néi dung cña ®Ò tµi bao gåm: Ch¬ng I: C¬ së khoa häc cho viÖc x©y dùng c¸c tiªu chÝ ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi ®èi víi mét dù ¸n quy ho¹ch hÖ thèng tho¸t níc. Ch¬ng II: C¬ së thùc tiÔn cña quy ho¹ch tæng thÓ hÖ thèng tho¸t níc thµnh phè H¶i Phßng.

Ch¬ng III : §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi cña quy ho¹ch hÖ thèng tho¸t níc thµnh phè H¶i Phßng */ Ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi Giíi h¹n nghiªn cøu cña quy ho¹ch tæng thÓ hÖ thèng tho¸t n- íc gåm 6 khu vùc víi tæng diÖn tÝch kho¶ng 22500ha : 3 - Khu vùc néi thµnh bao gåm khu trung t©m hiÖn nay ë phÝa B¾c ®êng s¾t vµ toµn bé khu vùc phÝa T©y Nam, §«ng B¾c vµ §«ng Nam. - Khu vùc KiÕn An. - Khu vùc VËt C¸ch - Khu vùc trôc ®êng 14 - §å S¬n - Khu vùc §×nh Vò - Khu vùc khu c«ng nghiÖp Vò Yªn - Khu vùc phÝa B¾c s«ng CÊm - Khu vùc B¾c Thuû Nguyªn – Minh §øc ë phÝa B¾c Trong luËn v¨n em chØ tËp trung nghiªn cøu khu vùc néi thµnh. 4 Lêi c¶m ¬n Trong qóa tr×nh thùc tËp vµ thùc hiÖn luËn v¨n võa qua em ®· nhËn ®îc sù gióp ®ì, chØ b¶o hÕt søc nhiÖt t×nh cña c¸c thÇy c« gi¸o trong khoa Kinh TÕ Qu¶n Lý M«i Trêng & §« ThÞ.

§ång thêi trong qu¸ tr×nh thùc tËp t¹i c«ng ty tho¸t níc H¶i Phßng em còng ®îc c¸c c¸n bé c«ng ty híng dÉn tËn t×nh, ®· gióp em cã thÓ hoµn thµnh chuyªn ®Ò mét c¸ch hoµn chØnh. Qua luËn v¨n nµy em xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c c« chó vµ c¸c anh chÞ, ®Æc biÖt em xin nãi lêi biÕt ¬n s©u s¾c tíi thÇy gi¸o NguyÔn ThÕ Chinh, thÇy gi¸o §inh §øc Trêng vµ c« gi¸o Vò ThÞ Hoµi Thu - nh÷ng ngêi ®· trùc tiÕp híng dÉn em thùc hiÖn luËn v¨n nµy. 5 Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n! H¶i Phßng 05/2003 Ngêi viÕt luËn v¨n Bïi ThÞ Mai H¬ng Ch¬ng I C¬ së khoa häc cña viÖc x©y dùng c¸c tiªu chÝ ®¸nh gi¸ hiÖu qña kinh tÕ x· héi ®èi víi mét dù ¸n quy ho¹ch hÖ thèng tho¸t n- íc. Sù cÇn thiÕt ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi mét dù ¸n 1.

Kh¸i niÖm, môc ®Ých cña viÖc ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi mét dù ¸n - Kh¸i niÖm ph©n tÝch hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi mét dù ¸n : ph©n tÝch kinh tÕ x· héi mét dù ¸n lµ viÖc so s¸nh gi÷a c¸i gi¸ mµ x· héi ph¶i tr¶ cho viÖc sö dông c¸c nguån lùc s½n cã cña m×nh mét c¸ch tèt nhÊt vµ lîi Ých do dù ¸n t¹o ra cho toµn bé nÒn kinh tÕ chø kh«ng chØ riªng cho c¬ së s¶n xuÊt kinh doanh. - Môc ®Ých 6 Môc ®Ých cña ®¸nh gi¸ hiÖu qña kinh tÕ x· héi c¸c dù ¸n lµ ®Ó hç trî ®a ra nh÷ng quyÕt ®Þnh cã tÝnh x· héi hay cô thÓ h¬n lµ hç trî ph©n bæ hiÖu qu¶ h¬n c¸c nguån lùc x· héi Trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng cã sù ®iÒu tiÕt vÜ m« cña Nhµ níc, mäi ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh ®Òu ®îc xem xÐt tõ hai gãc ®é nhµ ®Çu t vµ nÒn kinh tÕ. Trªn gãc ®é nhµ ®Çu t, môc ®Ých cã thÓ cã nhiÒu nhng quy tô l¹i lµ lîi nhuËn. Kh¶ n¨ng sinh lîi cña dù ¸n lµ thíc ®o chñ yÕu quyÕt ®Þnh chÊp nhËn mét viÖc lµm m¹o hiÓm cña nhµ ®Çu t.

Kh¶ n¨ng sinh lîi cµng cao th× cµng hÊp dÉn c¸c nhµ ®Çu t. Tuy nhiªn, kh«ng ph¶i mäi dù ¸n cã kh¶ n¨ng sinh lîi cao ®Òu t¹o ra nh÷ng ¶nh hëng tèt ®èi víi nÒn kinh tÕ vµ x· héi. Do ®ã, ph¶i xem xÐt ®¸nh gi¸ viÖc thùc hiÖn dù ¸n cã nh÷ng t¸c ®éng g× ®èi víi viÖc thùc hiÖn môc tiªu ph¸t triÓn kinh tÕ, cã nghÜa lµ ph¶i xem xÐt khÝa c¹nh kinh tÕ x· héi cña dù ¸n. Nh÷ng lîi Ých kinh tÕ x· héi cña dù ¸n ®Çu t lµ sù chªnh lÖch gi÷a c¸c lîi Ých mµ nÒn kinh tÕ vµ x· héi thu ®îc so víi c¸c ®ãng gãp mµ nÒn kinh tÕ vµ x· héi ®· bá ra khi thùc hiÖn dù ¸n.

Nh÷ng lîi Ých mµ x· héi thu ®îc chÝnh lµ sù ®¸p øng cña dù ¸n ®èi víi viÖc thùc hiÖn c¸c môc tiªu chung cña x· héi, cña nÒn kinh tÕ. Nh÷ng sù ®¸p øng nµy cã thÓ ®îc xem xÐt mang tÝnh ®Þnh tÝnh nh ®¸p øng c¸c môc tiªu ph¸t triÓn kinh tÕ, phôc vô cho viÖc thùc hiÖn c¸c chñ tr¬ng chÝnh s¸ch cña Nhµ níc, gãp phÇn 7 chèng « nhiÔm m«i trêng, c¶i t¹o m«i sinh… hoÆc ®o lêng b»ng c¸ch tÝnh to¸n c¸c ®Þnh møc nh t¨ng møc thu cho ng©n s¸ch, gi¶m chi phÝ cho c¸c c«ng t¸c xö lý « nhiÔm… Chi phÝ mµ x· héi ph¶i g¸nh chÞu khi mét dù ¸n ®Çu t ®îc thùc hiÖn bao gåm toµn bé c¸c tµi nguyªn thiªn nhiªn, cña c¶i vËt chÊt, søc lao ®éng mµ x· héi dµnh cho ®Çu t thay v× sö dông vµo c¸c c«ng viÖc kh¸c trong t¬ng lai kh«ng xa. VÒ c¬ b¶n khi mét dù ¸n chøng minh ®îc r»ng sÏ ®em l¹i cho x· héi mét lîi Ých lín h¬n c¸i gia mµ x· héi ph¶i tr¶ th× xøng ®¸ng ®îc hëng nh÷ng u ®·i mµ nÒn kinh tÕ dµnh cho nã. C¬ së ®Ó thùc hiÖn ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi mét dù ¸n sö dông trong luËn v¨n lµ ph¬ng ph¸p ph©n tÝch chi phÝ lîi Ých (Cost Benefit Analysis – CBA) Mçi sù lùa chän ®Òu cã mét ph¹m vi kinh tÕ – c¸c lîi Ých cã vît qu¸ chi phÝ hay kh«ng? Ph©n tÝch chi phÝ – lîi Ých lµ mét ph¬ng ph¸p ®Ó ®¸nh gi¸ gi¸ trÞ kinh tÕ nµy vµ gióp cho viÖc lùa chän.

Ph©n tÝch chi phÝ - lîi Ých lµ mét ph¬ng ph¸p ®Ó ®¸nh gi¸ sù mong muèn t¬ng ®èi gi÷a c¸c ph¬ng ¸n c¹nh tranh nhau, khi sù lùa chän ®îc ®o lêng b»ng gi¸ trÞ kinh tÕ t¹o ra cho toµn x· héi. Ph¬ng ph¸p nµy t×m ra sù ®¸nh ®æi gi÷a c¸c lîi Ých thùc mµ x· héi cã ®îc tõ mét ph¬ng ¸n cô thÓ víi c¸c nguån tµi nguyªn thùc mµ x· héi ph¶i 8 tõ bá ®Ó ®¹t ®îc lîi Ých ®ã. Theo c¸ch nµy, ®©y lµ ph¬ng ph¸p íc tÝnh sù ®¸nh ®æi thùc sù gi÷a c¸c ph¬ng ¸n vµ nhê ®ã gióp cho x· héi ®¹t ®îc nh÷ng lùa chän u tiªn kinh tÕ cña m×nh Muèn x©y dùng c¸c ch¬ng tr×nh lín cña quèc gia hay quèc tÕ ®Òu ph¶i tiÕn hµnh ph©n tÝch chi phÝ – lîi Ých cã tÝnh x· héi ®Ó cã thÓ cã nh÷ng lùa chän ®óng ®¾n vµ híng tíi ph¸t triÓn bÒn v÷ng. VÝ dô nh trong thùc tÕ cña ViÖt Nam ®· cã nh÷ng ch¬ng tr×nh lín nh ch¬ng tr×nh 327 – phñ xanh ®Êt trèng ®åi nói träc, ch¬ng tr×nh trång 5 triÖu hecta rõng hay ch¬ng tr×nh 135 – xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo cho c¸c x· vïng s©u, vïng xa….