phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo thì nội dung của bài khóa luận bao gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về ẩm thực, sản phẩm và dịch vụ ẩm thực trong du lịch. Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động khai thác, phát triển các sản phẩm và dịch vụ ẩm thực phục vụ phát triển du lịch tỉnh Phú Yên. Chƣơng 3: Các giải pháp và kiến nghị nhằm phát triển các sản phẩm và dịch vụ ẩm thực phục vụ phát triển du lịch tỉnh Phú Yên. NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ẨM THỰC, SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ ẨM THỰC TRONG DU LỊCH 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ẨM THỰC 1. Khái niệm ẩm thực Theo nghĩa hẹp trong từ Hán Việt thì “ẩm” nghĩa là uống, “thực” nghĩa là ăn, ẩm thực nghĩa là ăn uống hay để chỉ chung các đồ ăn thức uống. Ẩm thực là một hệ thống đặc biệt về quan điểm truyền thống và thực hành nấu ăn, nghệ thuật bếp núc, nghệ thuật chế biến thức ăn, thƣờng gắn liền với một nền văn hóa cụ thể.
Nó thƣờng đƣợc đặt tên theo vùng hoặc nền văn hóa hiện hành. Một món ăn chủ yếu chịu ảnh hƣởng của các thành phần có sẵn tại địa phƣơng hoặc thông qua thƣơng mại, buôn bán trao đổi. Những thực phẩm mang màu sắc tôn giáo cũng có nhiều ảnh hƣởng rất lớn tới ẩm thực. Mở rộng ra thì ẩm thực có nghĩa là nền văn hóa ăn uống của một dân tộc, đã trở thành một tập tục, thói quen.
Ẩm thực không chỉ nói về "văn hóa vật chất" mà còn nói về cả mặt "văn hóa tinh thần". Hay theo tác giả Nguyễn Phạm Hùng (2020, tr.148) cho rằng: “Ẩm thực là khái niệm vốn để chỉ chung các đồ ăn thức uống, sau còn có nghĩa là các hoạt động ăn uống, hay văn hóa ăn uống của một cộng đồng người, mang tính lịch sử và tính dân tộc cụ thể. Ẩm thực là một trong những thành tố quan trọng của văn hóa, là lĩnh vực văn hóa thường được nhắc đến đầu tiên trong hệ thống phân loại: văn hóa ăn, văn hóa ở, văn hóa đi lại, văn hóa tiêu dùng, văn hóa lao động sản xuất, văn hóa vũ trang, văn hóa tâm linh, văn hóa giải trí Trong quá trình hình thành và phát triển, mỗi một dân tộc đều sáng tạo ra cho mình những phong cách nấu nƣớng, chế biến và ăn uống riêng biệt, dựa trên các đặc điểm tự nhiên và đời sống văn hóa của dân tộc đó. Và dần trải qua thời gian ẩm thực ngày nay đã đƣợc phát triển sâu rộng hơn, là sự tổng hòa của những yếu tố nhƣ món ăn ngon, nguyên liệu an toàn, vệ sinh, sự thích thú của ngƣời thƣởng thức và cảm hứng của ngƣời chế biến.
Đối với khách du lịch, ăn uống không chỉ để thỏa mãn nhu cầu thiết yếu cơ bản nhất của con ngƣời mà còn đƣợc nâng tầm thành nghệ thuật. Ẩm thực chính là một nghệ thuật đặc biệt. Nếu các môn nghệ thuật khác nhƣ âm nhạc, nhảy múa, tranh ảnh có thể đáp ứng nhu cầu tinh thần của con ngƣời thì ẩm thực trƣớc hết là để thỏa mãn cái dạ dày, sau đó mới đến nhu cầu thƣởng thức món ăn ngon, cách trình 6 bày tinh tế hay cách chế biến độc đáo… 1. Vai trò của ẩm thực Theo Tổng cục Du lịch (2020) xác định ẩm thực là yếu tố quan trọng, góp phần tạo nên chất lƣợng và thƣơng hiệu du lịch nhằm thu hút khách, tạo doanh thu, xây dựng nguồn nhân lực chất lƣợng cao và giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cho du lịch Việt Nam.
Học giả Maslow khi nghiên cứu và đƣa ra mô hình về tháp nhu cầu của con ngƣời đã chỉ ra rằng ăn uống là nhu cầu tối thiểu, chỉ khi đƣợc thỏa mãn trọn vẹn, con ngƣời mới quan tâm tới các nhu cầu khác. Đối với du lịch, dịch vụ ăn uống là yếu tố cấu thành, có vai trò quan trọng để làm nên thành công, tạo sức hấp dẫn và là yếu tố để quảng bá điểm đến, đôi khi còn là động cơ và mục đích du lịch của khách. Có thể nói ẩm thực có nhiều vai trò tác động đến du lịch và cuộc sống của con ngƣời. Ẩm thực trở thành một nhu cầu quan trọng trong đời sống Chúng ta đều thấy rõ sự cần thiết của ẩm thực và ẩm thực đang trở thành một trong những nhu cầu hƣởng thụ đƣợc con ngƣời đặt lên hàng đầu trong đời sống.
Ai cũng muốn đƣợc thƣởng thức những bữa ăn ngon – chất lƣợng – đẹp mắt trong không gian sang trọng phù hợp với sở thích của mình. Do vậy mà các nhà hàng, khách sạn cũng “mọc” lên ngày càng nhiều để đáp ứng nhu cầu ăn uống cho thực khách cả trong và ngoài nƣớc, giúp họ có đƣợc nhiều cơ hội trải nghiệm ẩm thực hơn. Ẩm thực đi liền với văn hóa Mỗi quốc gia, mỗi vùng miền đều có những bản sắc riêng, văn hóa và phong tục riêng, trong đó có ẩm thực. Thông qua ẩm thực, yếu tố văn hóa, phong tục tập quán và sở thích ăn uống của một nơi nào đó sẽ đƣợc bộc lộ rõ hơn và quảng bá rộng rãi hơn đến mọi ngƣời, không chỉ có thực khách trong nƣớc mà cả khách quốc tế.
Từ đó mang hình ảnh của vùng miền, quốc gia lan tỏa mạnh mẽ hơn trên toàn cầu. Do vậy mà ẩm thực vừa đáp ứng thị hiếu ăn uống của khách hàng vừa giúp văn hóa ẩm thực Việt đến gần hơn với mọi ngƣời. Ẩm thực góp phần vào sự phát triển kinh tế, đặc biệt là ngành du lịch Ngoài việc đáp ứng nhu cần thiết yếu trong ăn uống hằng ngày và gắn liền với mỗi nền văn hóa của từng vùng, từng địa phƣơng thì ẩm thực còn đóng góp vào sự phát triển kinh tế nói chung và đặc biệt là ngành du lịch nói riêng. Bởi vì nơi nào có dịch vụ ăn uống độc đáo, đặc sắc, có bản sắc riêng biệt và chất lƣợng… nơi đó sẽ có những dấu 7 ấn tốt đối với du khách.
Qua đó tạo niềm tin và giúp họ thỏa mãn nhu cầu khám phá văn hóa ẩm thực của địa phƣơng, đồng thời giúp điểm đến thu hút thêm khách du lịch, kéo dài thời gian lƣu trú, tăng mức chi tiêu bình quân của khách, tăng doanh thu du lịch và tạo nguồn thu cho địa phƣơng. Thế nên để có thể thƣởng thức những món ăn ngon nhất, đúng vị nhất, trải nghiệm nền ẩm thực chính thống thì khách du lịch sẽ phải di chuyển đến địa điểm đó mới có thể thƣởng thức một cách chân thực nhất. Chính vì vậy mà ẩm thực giúp quảng bá hình ảnh địa phƣơng, thu hút đƣợc nhiều khách du lịch đến ăn uống và sử dụng các dịch vụ khác, từ đó giúp phát triển kinh tế ngành du lịch và kéo theo sự phát triển của nhiều ngành nghề khác. Mối quan hệ giữa ẩm thực và du lịch Trong kỷ yếu hội thảo nghiên cứu khoa học thƣờng niên lần II (2021) của Trƣờng Đại học Công Nghiệp Thực Phẩm Thành phố Hồ Chí Minh, nêu rằng ẩm thực và du lịch có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.
Việc trải nghiệm ẩm thực địa phƣơng là một trong những nhu cầu và mong muốn của du khách khi đi du lịch. Bởi vì, ẩm thực là một trong những yếu tố góp phần tạo nên sự khác biệt của mỗi vùng miền. Thông qua việc thƣởng thức đặc sản địa phƣơng, du khách có thể cảm nhận rõ nét đặc sắc riêng của vùng đất mà mình đặt chân đến. Theo Tổ chức Du lịch ẩm thực Thế giới World Food Tourism Association (WFTA), có đến 81% du khách quốc tế có nhu cầu tìm hiểu các giá trị ẩm thực địa phƣơng khi đi du lịch.
Nhƣ vậy có thể nói rằng, ẩm thực là điều kiện và động lực để phát triển du lịch. Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của ẩm thực đối với du lịch, nhiều quốc gia, địa phƣơng không ngừng nghiên cứu các giải pháp nhằm khai thác hiệu quả yếu tố ẩm thực để phục vụ cho việc phát triển du lịch. Hiện nay, ngoài các loại hình du lịch đã đƣợc nhiều ngƣời biết đến nhƣ: du lịch sinh thái, du lịch văn hóa, du lịch tâm linh, du lịch về nguồn, du lịch MICE….thì du lịch ẩm thực đang có sự bùng nổ và phát triển mạnh mẽ ở nhiều quốc gia. Du lịch ẩm thực đang từng bƣớc trở thành xu hƣớng mới của ngành du lịch thế giới.
Bên cạnh đó, tác giả Vƣơng Xuân Tình (2018) cũng đƣa ra quan điểm rằng ẩm thực có quan hệ chặt chẽ với du lịch, là điều kiện và động lực để phát triển du lịch. Với khách du lịch, ăn uống không chỉ đáp ứng nhu cầu dinh dƣỡng tối thiểu trong hành trình mà còn là cơ hội để khám phá điều mới mẻ nhƣ văn hóa, phong tục, tập quán và thẩm mỹ của ngƣời bản địa. Để đảm bảo các nhu cầu trên, cần có sự tham gia chủ động, hiệu 8 quả của nhiều đối tác nhƣ cơ sở sản xuất nguồn lƣơng thực, thực phẩm; nơi chế biến đồ ăn thức uống; thị trƣờng tiêu thụ; quản lý hoạt động du lịch và chính quyền các cấp. Nói cách khác, ẩm thực trong du lịch không chỉ là việc đảm bảo dinh dƣỡng của du khách mà còn là vấn đề văn hóa và quản lý kinh tế - xã hội của quốc gia, địa phƣơng nơi du khách đến.
Vì thế trên thế giới đã xuất hiện loại hình du lịch ẩm thực (food tourism). Với loại du lịch này, đã có nhiều nghiên cứu, nhiều tổ chức và các hoạt động liên quan. Theo Hội Lữ hành ẩm thực thế giới, có khoảng 25% du khách quan tâm ẩm thực khi đi du lịch. Báo cáo toàn cầu lần thứ hai về du lịch ẩm thực của Tổ chức Du lịch thế giới cho thấy, có 87% tổ chức đƣợc điều tra xác định rằng du lịch ẩm thực là yếu tố chiến lƣợc đối với điểm đến; 82% tổ chức cho rằng du lịch ẩm thực là động lực quan trọng cho phát triển du lịch, là chất xúc tác cho kinh tế địa phƣơng.
Trong đó, các quốc gia nhƣ Pháp, Mỹ, Thái Lan, Indonesia… đều coi trọng phát triển du lịch ẩm thực. Văn hóa ẩm thực và du lịch ẩm thực 1. Văn hóa ẩm thực Theo từ điển tiếng Việt, “ẩm thực” chính là “ăn và uống”.