MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận văn Nghiên cứu phát triển bền vững khu vực nông thôn ở các nƣớc phát triển nhƣ Ba Lan và Đức đã trình bày các điều kiện cho sự phát triển bền vững các vùng nông thôn. Nghiên cứu đã nỗ lực xác định các hệ thống thích hợp các chỉ tiêu và phép đo trong bốn yếu tố: môi trƣờng, kinh tế, xã hội và không gian, có thể đƣợc sử dụng để đánh giá sự phát triển bền vững. Các phân tích so sánh về mức độ bền vững dựa trên các phân tích tƣơng quan sau đó đƣợc thể hiện trên bản đồ cho thấy sự phân hóa trong không gian.
Kết quả cho thấy ở các khu vực nông thôn của vùng tác động trực tiếp của các đô thị lớn có mức độ phát triển bền vững cao. Hơn nữa, khu vực tính từ trung tâm thành phố, mức độ phát triển thấp hơn. Ở các quận, sự phát triển bền vững ở mức độ cao hơn và sự khác biệt nhỏ giữa các thành phần (môi trƣờng, xã hội và kinh tế). Sự khác biệt lớn giữa ba thành phần cho thấy sự cân bằng thấp giữa tự nhiên, xã hội và kinh tế ở một số nơi trong không gian.
Khái niệm về phát triển bền vững kinh tế - xã hội là sự đáp lại của cộng đồng quốc tế đối với các mối đe dọa nhận đƣợc, là kết quả từ áp lực quá lớn của nhân loại vào môi trƣờng tự nhiên. Phát triển kinh tế - xã hội bền vững là một trong những thách thức quan trọng nhất của thế giới hiện đại. Sự phát triển này liên quan đến các khía cạnh môi trƣờng, kinh tế và xã hội. Điều này cũng là vấn đề đặt ra cho xã Thanh Sơn.
Trong các tài liệu chuyên môn, có hai quan điểm nhận thức về khái niệm phát triển bền vững. Đầu tiên liên quan đến hệ sinh thái, thứ hai tập trung vào các vấn đề kinh tế và xã hội. Những ngƣời ủng hộ cách tiếp cận đầu tiên xác định phát triển bền vững gắn liền với sự phát triển môi trƣờng hài hòa với môi 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trƣờng tự nhiên. Các tác giả của phƣơng pháp thứ hai đƣa vào một nhu cầu để đáp ứng ba mục tiêu: kinh tế, xã hội và môi trƣờng.
Các khái niệm phát triển bền vững là tạo ra một trạng thái cân bằng ở các khu vực nông thôn, cả trong các lĩnh vực kinh tế và xã hội cũng nhƣ về lĩnh vực môi trƣờng tự nhiên, và bắt nguồn từ việc áp dụng các nguyên tắc của quản trị tích hợp. Yếu tố quyết định sự phát triển bền vững ở khu vực nông thôn đƣợc thể hiện trên các ví dụ về các chỉ số đƣợc lựa chọn mà theo đó các mức độ phát triển bền vững đƣợc đánh giá. Trong số các chỉ số quản trị xã hội, phép đo đƣợc chọn là tỷ lệ thất nghiệp, cho biết hoạt động kinh tế của khu vực và khả năng cung cấp công ăn việc làm. Chỉ số thất nghiệp cao có thể cho biết hoạt động kinh tế thấp của ngƣời dân.
Xã Thanh Sơn đã đạt chuẩn Nông thôn mới (NTM) trên địa bàn tỉnh Hà Nam năm 2015 sau quá trình 4 năm xây dựng từ năm 2011. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là phải giữ vững và nâng cao chất lƣợng các tiêu chí để đạt sự phát triển bền vững. Vì lý do đó em lựa chọn đề tài: “NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ CỦA MỘT SỐ TIÊU CHÍ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN MỚI VỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN XÃ THANH SƠN - HUYỆN KIM BẢNG - TỈNH HÀ NAM” làm đề tài Luận văn tốt nghiệp của mình. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu mối quan hệ giữa các tiêu chí phát triển nông thôn mới với phát triển bền vững để đề xuất phƣơng án quy hoạch phát triển phù hợp xã Thanh Sơn 3.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Bộ chỉ tiêu phát triển nông thôn mới bền vững xã Thanh Sơn, mối quan hệ giữa các chỉ tiêu và sự phân hóa trong không gian về mức độ phát triển nông thôn mới bền vững. Phạm vi nghiên cứu: Xã Thanh Sơn, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Nội dung nghiên cứu - Tổng quan các vấn đề về bộ tiêu chí chuẩn nông thôn mới và bộ tiêu chí phát triển nông thôn bền vững - Nghiên cứu quá trình phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới của xã - Phân tích lựa chọn bộ tiêu chí đánh giá phát triển nông thôn bền vững xã Thanh Sơn. - Phân tích, đánh giá sự phân hóa trong không gian về mức độ phát triển nông thôn mới bền vững.
Phƣơng pháp nghiên cứu - Phƣơng pháp thu thập, phân tích, tổng hợp tài liệu: Sử dụng phƣơng pháp này để tiếp cận các số liệu thống kê từ Phòng Tài nguyên và Môi trƣờng, từ đó phân tích, đánh giá phục vụ nghiên cứu quá trình đạt chuẩn nông thôn mới của xã. Đánh giá những mặt mạnh, yếu cũng nhƣ khả năng phát triển bền vững sau khi đạt chuẩn nông thôn mới. - Phƣơng pháp điều tra, khảo sát thực địa: Sử dụng phƣơng pháp này để thực hiện các chuyến khảo sát về điều kiện tự nhiên của xã và tình hình phát triển kinh tế - xã hội, các vấn đề về môi trƣờng - Phƣơng pháp phân tích thống kê và thống kê không gian: Sử dụng phƣơng pháp này để tìm hiểu mối quan hệ giữa các chỉ tiêu trong bộ chỉ tiêu phát triển nông thôn mới bền vững từ đó thấy đƣợc mức độ phát triển bền vững và tính bền vững. - Phƣơng pháp phỏng vấn xã hội học: Sử dụng phƣơng pháp này để điều tra thu thập thông tin xã hội học tới từng thôn, xóm theo các thông tin cần thiết thỏa mãn các chỉ tiêu phát triển nông thôn mới bền vững.
- Phƣơng pháp biểu đồ: Sử dụng phƣơng pháp này để thể hiện mối quan hệ về thời gian và không gian một cách trực quan nhất về mức độ phát triển nông thôn mới bền vững. 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài - Ý nghĩa khoa học: Hoàn thiện cơ sở khoa học đề xuất chỉ tiêu phát triển NTM bền vững cho nông thôn ở Việt Nam. - Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu góp phần đề xuất định hƣớng xây dựng nông thôn mới bền vững cho xã Thanh Sơn đến năm 2025 sẽ là tài liệu tham khảo có giá trị cung cấp cho các cơ quan quản lý sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trƣờng và an sinh xã hội.
Bố cục của luận văn Chƣơng 1: Tổng quan về vấn đề phát triển nông thôn mới bền vững Chƣơng 2: Đánh giá quá trình phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới của xã Thanh Sơn, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam Chƣơng 3: Đề xuất định hƣớng phát triển nông thôn mới với phát triển bền vững trên địa bàn xã Thanh Sơn, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam giai đoạn 2015 - 2025 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN MỚI BỀN VỮNG 1. Khái niệm về phát triển bền vững 1. Khái niệm phát triển bền vững trên thế giới Phát triển bền vững (PTBV) là một khái niệm mới nhằm định nghĩa một sự phát triển về mọi mặt trong hiện tại mà vẫn phải bảo đảm sự tiếp tục phát triển trong tƣơng lai xa.
Khái niệm này hiện đang là mục tiêu hƣớng tới nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia sẽ dựa theo đặc thù kinh tế, xã hội, chính trị, địa lý, văn hóa riêng để hoạch định chiến lƣợc phù hợp nhất với quốc gia đó. Thuật ngữ "phát triển bền vững" xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1980 trong ấn phẩm Chiến lƣợc bảo tồn Thế giới (công bố bởi Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên Quốc tế - IUCN) với nội dung rất đơn giản: "Sự phát triển của nhân loại không thể chỉ chú trọng tới phát triển kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu cầu tất yếu của xã hội và sự tác động đến môi trƣờng sinh thái học". Khái niệm này đƣợc phổ biến rộng rãi vào năm 1987 nhờ Báo cáo Brundtland (còn gọi là Báo cáo Our Common Futur) của Ủy ban Môi trƣờng và Phát triển Thế giới - WCED (nay là Ủy ban Brundtland). Báo cáo này ghi rõ phát triển bền vững là: "Sự phát triển có thể đáp ứng đƣợc những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hƣởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tƣơng lai.
Nói cách khác, phát triển bền vững phải bảo đảm có sự phát triển kinh tế hiệu quả, xã hội công bằng và môi trƣờng đƣợc bảo vệ, gìn giữ. Để đạt đƣợc điều này, tất cả các thành phần kinh tế - xã hội, nhà cầm quyền, các tổ chức xã hội,. phải bắt tay nhau thực hiện nhằm mục đích dung hòa 3 lĩnh vực chính: kinh tế - xã hội - môi trƣờng. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Hội nghị Thƣợng đỉnh Trái đất về Môi trƣờng và phát triển tổ chức ở Rio de Janeiro (Braxin) năm 1992 và Hội nghị Thƣợng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững tổ chức ở Johannesburg (Cộng hoà Nam Phi) năm 2002 đã xác định "phát triển bền vững" là quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hoà giữa 3 mặt của sự phát triển, gồm: phát triển kinh tế (nhất là tăng trƣởng kinh tế), phát triển xã hội (nhất là thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội; xoá đói giảm nghèo và giải quyết việc làm) và bảo vệ môi trƣờng (nhất là xử lý, khắc phục ô nhiễm, phục hồi và cải thiện chất lƣợng môi trƣờng; phòng chống cháy và chặt phá rừng; khai thác hợp lý và sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên).
Tiêu chí để đánh giá sự phát triển bền vững là sự tăng trƣởng kinh tế ổn định; thực hiện tốt tiến bộ và công bằng xã hội; khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ và nâng cao đƣợc chất lƣợng môi trƣờng sống. Phát triển bền vững là nhu cầu cấp bách và xu thế tất yếu trong tiến trình phát triển của xã hội loài ngƣời, vì vậy đã đƣợc các quốc gia trên thế giới đồng thuận xây dựng thành Chƣơng trình nghị sự cho từng thời kỳ phát triển của lịch sử.