Luận văn thạc sĩ về pháp luật quản lý thuế và vấn đề thực thi trong lĩnh vực hải quan

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích quản lý thuế và thực thi trong lĩnh vực hải quan, cung cấp cái nhìn sâu sắc về chính sách và thực tiễn.

• Tác giả: Đoàn Mạnh Hải
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp luật quản lý thuế và vấn đề thực thi trong lĩnh vực hải quan
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: PHÁP LUẬT QUẢN LÝ THUẾ - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN
• 1.1. Những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý thuế
• 1.2. Khái niệm thuế
• 1.3. Khái niệm quản lý thuế
• 1.4. Khái niệm pháp luật quản lý thuế
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT QUẢN LÝ THUẾ VÀ VẤN ĐỀ THỰC THI TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN Ở VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ TIẾP TỤC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT QUẢN LÝ THUẾ TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật quản lý thuế và thực thi hải quan

Pháp luật quản lý thuế và thực thi trong lĩnh vực hải quan là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Hệ thống pháp luật này không chỉ đảm bảo việc thu thuế hiệu quả mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu. Việc nghiên cứu pháp luật quản lý thuế giúp xác định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan, từ đó nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người nộp thuế.

1.1. Khái niệm và vai trò của pháp luật quản lý thuế

Pháp luật quản lý thuế là hệ thống các quy định pháp lý nhằm điều chỉnh hoạt động thu thuế của Nhà nước. Vai trò của pháp luật này là đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước, đồng thời tạo ra môi trường kinh doanh công bằng cho các doanh nghiệp.

1.2. Tình hình thực thi pháp luật trong lĩnh vực hải quan

Thực thi pháp luật trong lĩnh vực hải quan gặp nhiều thách thức, bao gồm sự không đồng bộ giữa các văn bản pháp luật và sự thiếu hụt trong việc hướng dẫn thực hiện. Điều này dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng pháp luật và gây ra sự không công bằng trong việc thu thuế.

II. Những thách thức trong quản lý thuế và thực thi hải quan hiện nay

Mặc dù đã có nhiều cải cách trong pháp luật quản lý thuế, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực thi. Các quy định pháp luật còn dàn trải, thiếu tính đồng bộ, gây khó khăn cho người nộp thuế và cơ quan hải quan trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế.

2.1. Vấn đề thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật

Sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản pháp luật về thuế và hải quan dẫn đến việc áp dụng không thống nhất, gây khó khăn cho người nộp thuế trong việc hiểu và thực hiện nghĩa vụ thuế.

2.2. Thách thức trong việc nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật

Mặc dù ý thức tuân thủ pháp luật của người nộp thuế đã được nâng cao, nhưng vẫn còn nhiều trường hợp vi phạm. Cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn để giáo dục và nâng cao nhận thức của người nộp thuế về nghĩa vụ của họ.

III. Phương pháp cải cách pháp luật quản lý thuế trong lĩnh vực hải quan

Để nâng cao hiệu quả của pháp luật quản lý thuế, cần có những cải cách mạnh mẽ trong quy định và thực thi. Các phương pháp cải cách này không chỉ giúp đơn giản hóa thủ tục mà còn nâng cao tính minh bạch trong quản lý thuế.

3.1. Đề xuất cải cách quy trình thu thuế

Cần đơn giản hóa quy trình thu thuế, giảm thiểu thủ tục hành chính để tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế cũng là một giải pháp hiệu quả.

3.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ hải quan

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ hải quan là cần thiết để họ có thể thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý thuế. Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về pháp luật thuế và hải quan.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực hải quan

Nghiên cứu về pháp luật quản lý thuế và thực thi trong lĩnh vực hải quan đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng Luật Quản lý thuế đã giúp cải thiện đáng kể hiệu quả thu thuế và giảm thiểu vi phạm pháp luật.

4.1. Kết quả đạt được từ việc thực thi pháp luật

Kết quả thực thi pháp luật quản lý thuế đã giúp tăng cường nguồn thu cho ngân sách nhà nước, đồng thời tạo ra môi trường kinh doanh công bằng hơn cho các doanh nghiệp.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn cho thấy rằng việc cải cách pháp luật quản lý thuế cần phải được thực hiện đồng bộ và liên tục để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho pháp luật quản lý thuế

Kết luận về pháp luật quản lý thuế và thực thi trong lĩnh vực hải quan cho thấy cần có những cải cách mạnh mẽ để nâng cao hiệu quả quản lý thuế. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực cho cán bộ thực thi.

5.1. Định hướng cải cách pháp luật trong tương lai

Cần xác định rõ các mục tiêu cải cách pháp luật quản lý thuế trong tương lai, nhằm tạo ra một hệ thống pháp luật đồng bộ và hiệu quả hơn.

5.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực thực thi

Nâng cao năng lực thực thi của cơ quan hải quan và cán bộ quản lý thuế là yếu tố quyết định để đảm bảo hiệu quả của pháp luật quản lý thuế trong thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và thực thi hơn 80 hiệp định thương mại song phương cùng đa phương, hoạt động xuất nhập khẩu đã có những bước tăng trưởng vượt bậc. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng về kim ngạch thương mại cũng đặt ra thách thức gay gắt cho công tác quản trị tài chính công. Thống kê của ngành Hải quan cho thấy, tính đến cuối năm 2008, số nợ thuế quá hạn đối với hàng hóa xuất nhập khẩu đã lên tới hơn 4.253 tỷ đồng, phản ánh sự cấp bách trong việc hoàn thiện thể chế quản lý thu ngân sách nhà nước.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài tập trung vào việc giải quyết những bất cập phát sinh khi chuyển dịch từ mô hình quản lý thuế chuyên quản truyền thống sang cơ chế tự khai, tự nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế năm 2006 (chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2007). Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận về quản lý thuế trong lĩnh vực hải quan, phân tích tính đồng bộ giữa luật thủ tục và luật nội dung, đồng thời đánh giá thực trạng thực thi tại 33 Cục Hải quan tỉnh, liên tỉnh trên cả nước trong giai đoạn 2006 - 2010.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với tiến trình hiện đại hóa ngành hải quan. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống thủ tục hành chính thuế, kiểm soát nợ đọng, nâng cao mức độ tuân thủ tự nguyện của hơn 40.000 doanh nghiệp tham gia hoạt động xuất nhập khẩu thời điểm đó, hướng tới mục tiêu quản trị hải quan theo phương châm quốc tế "Thuận lợi - Tận tụy - Chính xác".

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của ba nền tảng lý thuyết và mô hình quản trị hiện đại:

Thứ nhất, Lý thuyết Tài chính công và bản chất kinh tế - pháp lý của thuế. Kế thừa các quan điểm kinh điển của Gaston Jèze và Joseph E. Stiglitz, thuế được xác định là khoản chuyển giao tài sản có tính bắt buộc quyền lực nhà nước, không mang tính đối khoản cụ thể và không hoàn trả trực tiếp. Từ đó, pháp luật quản lý thuế được thiết kế chủ yếu dựa trên phương pháp mệnh lệnh quyền uy, kết hợp phương pháp bình đẳng thỏa thuận trong quan hệ phối hợp liên ngành.

Thứ hai, Khung quản lý rủi ro và quản lý sự tuân thủ theo tiêu chuẩn của Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO). Mô hình này chuyển đổi trọng tâm từ kiểm tra thực tế toàn bộ lô hàng tại cửa khẩu sang phân luồng kiểm soát tự động, phân tích thông tin trước thông quan và tăng cường kiểm tra sau thông quan.

Thứ ba, Hệ thống 5 khái niệm cốt lõi định hình toàn bộ nghiên cứu gồm: Quản lý thuế hải quan, Cơ chế người nộp thuế tự khai - tự tính - tự nộp, Ấn định thuế, Cưỡng chế thi hành quyết định hành chính thuế, và Kiểm tra sau thông quan.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp đa dạng các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (gồm Luật Quản lý thuế năm 2006, Luật Hải quan sửa đổi năm 2005, Thông tư 79/2009/TT-BTC) và các báo cáo tổng kết giai đoạn 2006 - 2009 của Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan, Tổng cục Thuế. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát dữ liệu hành thu tại toàn bộ 33 Cục Hải quan tỉnh, liên tỉnh, đại diện cho các địa bàn cửa khẩu đường biển, đường bộ, đường hàng không trọng điểm. Phương pháp chọn mẫu điển cứu tập trung vào các vụ việc thực tế về ấn định thuế, hoàn thuế và xử lý nợ quá hạn tại Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và Bà Rịa - Vũng Tàu.

Phương pháp so sánh luật học được triển khai sâu rộng khi đối chiếu pháp luật Việt Nam với quy định quản lý thuế của Indonesia (Điều 27 Luật Hải quan), Philippines (Tiết 106 Luật Thuế quan) và Trung Quốc (Điều 63 Luật Hải quan). Việc lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp thống kê mô tả giúp làm sáng tỏ mối quan hệ giữa luật nội dung và luật thủ tục, phản ánh chân thực tiến trình thực thi trong suốt timeline từ năm 2006 đến năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích thực tiễn thực thi pháp luật quản lý thuế trong lĩnh vực hải quan đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Một là, Xung đột quy phạm giữa Luật Quản lý thuế 2006 và Luật Hải quan 2005. Điểm bất cập nổi bật nằm ở thời hiệu ấn định truy thu thuế. Luật Quản lý thuế không giới hạn thời hiệu truy thu thuế đối với hành vi khai báo sai, trong khi Điều 18 Luật Hải quan quy định doanh nghiệp chỉ có nghĩa vụ lưu trữ hồ sơ trong thời hạn 5 năm kể từ ngày đăng ký tờ khai. Sự thiếu tương thích này tạo khoảng trống pháp lý lớn khi cơ quan hải quan tiến hành kiểm tra sau thông quan đối với các hồ sơ đã hết hạn lưu trữ 5 năm.

Hai là, Kẽ hở trong chính sách ân hạn thời hạn nộp thuế. Theo Điều 42 Luật Quản lý thuế 2006, thời hạn nộp thuế đối với nguyên liệu, vật tư nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu lên đến 275 ngày, và 30 ngày đối với hàng hóa khác. Quy định này bị nhiều doanh nghiệp lợi dụng để chiếm dụng vốn ngân sách, dẫn đến số nợ đọng thuế toàn ngành vượt mức 4.253 tỷ đồng vào cuối năm 2008, trong đó nợ chuyên thu khó đòi chiếm trên 70% tổng nợ.

Ba là, Hạn chế trong quy trình cưỡng chế và phối hợp liên ngành. Mặc dù pháp luật quy định 9 biện pháp cưỡng chế hành chính thuế, nhưng cơ chế thực thi gặp nhiều rào cản. Mô hình tổ chức 33 Cục Hải quan tỉnh/liên tỉnh chưa có sự đồng bộ với 63 Cục Thuế địa phương, khiến việc trích tài khoản ngân hàng hay kê biên tài sản doanh nghiệp nợ thuế gặp tỷ lệ thất bại cao do thiếu thông tin tài khoản thời gian thực.

Bốn là, Vướng mắc trong thủ tục hoàn thuế và hiện đại hóa thanh toán. Thời hạn xử lý hồ sơ hoàn thuế trước kiểm tra sau là 15 ngày làm việc theo quy định, tuy nhiên quy trình đối soát chứng từ thủ công kéo dài. Việc triển khai thỏa thuận ủy nhiệm thu thuế với Ngân hàng Công thương Việt Nam (VietinBank) từ ngày 27/07/2009 tại các chi nhánh thí điểm tuy giảm tải cho Kho bạc nhưng tỷ lệ giao dịch nộp tiền mặt vẫn chiếm hơn 80%, chưa đạt mục tiêu thanh toán không dùng tiền mặt.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại trên bắt nguồn từ việc chuyển dịch cơ chế diễn ra nhanh chóng nhưng hạ tầng kỹ thuật và công tác chuẩn bị chưa tương xứng. Doanh nghiệp quen với cơ chế chuyên quản bao cấp trước đây, chưa chuẩn bị đủ năng lực kế toán và am hiểu pháp luật để tự khai, tự tính thuế chính xác. Về phía cơ quan hải quan, công chức chịu áp lực kép giữa việc đảm bảo thông quan nhanh trong vòng 15 ngày hiệu lực của tờ khai và phòng chống thất thu thuế.

Khi so sánh với các nghiên cứu về cơ chế tự khai tự nộp trong nội địa của tác giả Phạm Duy Khương hay Vũ Văn Cương, nghiên cứu này chứng minh rằng thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu có tính phức tạp cao hơn gấp nhiều lần. Lý do là hàng hóa xuất nhập khẩu chịu sự chi phối trực tiếp của các biến số quốc tế như mã số HS, trị giá tính thuế GATT và quy tắc xuất xứ.

Các phát hiện của nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua bảng ma trận so sánh các điểm mâu thuẫn giữa Luật Hải quan và Luật Quản lý thuế, cùng biểu đồ cột thể hiện diễn biến gia tăng nợ thuế từ năm 2006 đến năm 2008. Điều này làm rõ sự cần thiết phải tái cấu trúc toàn diện quy trình kiểm tra sau thông quan và siết chặt chế độ bảo lãnh nghĩa vụ nộp thuế.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật quản lý thuế trong lĩnh vực hải quan giai đoạn 2011 - 2015, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

Thứ nhất, Hoàn thiện khung khổ pháp lý đồng bộ. Quốc hội và Bộ Tài chính cần tiến hành rà soát, sửa đổi Luật Quản lý thuế và Luật Thuế xuất khẩu, Thuế nhập khẩu nhằm thống nhất thời hiệu truy thu thuế khớp với thời hạn lưu trữ hồ sơ 5 năm của Luật Hải quan. Đồng thời, bổ sung thẩm quyền điều tra thuế và khởi tố hành vi trốn thuế cho cơ quan hải quan tương tự thẩm quyền của lực lượng kiểm soát chống buôn lậu.

Thứ hai, Tái cấu trúc cơ chế ân hạn thời hạn nộp thuế. Sửa đổi Điều 42 Luật Quản lý thuế theo hướng bãi bỏ thời hạn ân hạn 275 ngày đối với các doanh nghiệp có tiền sử vi phạm hoặc thời gian hoạt động dưới 365 ngày. Bắt buộc áp dụng bảo lãnh 100% của tổ chức tín dụng đối với hàng tiêu dùng nhập khẩu và nguyên liệu gia công có rủi ro cao, nhằm đạt mục tiêu kéo giảm tỷ lệ nợ thuế quá hạn xuống dưới mức 3% tổng kim ngạch thu ngân sách hàng năm.

Thứ ba, Tự động hóa quy trình hoàn thuế và thông quan điện tử. Tổng cục Hải quan cần nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ hoàn thuế trước kiểm tra sau từ 15 ngày xuống tối đa 7 ngày làm việc. Tích hợp dữ liệu hóa đơn điện tử và chứng từ thanh toán ngân hàng trực tiếp vào hệ thống xử lý hải quan điện tử trước năm 2013.

Thứ tư, Tăng cường chia sẻ dữ liệu liên ngành. Bộ Tài chính cần ban hành quy chế phối hợp bắt buộc giữa 33 Cục Hải quan (chuẩn bị chuyển đổi thành 10 Hải quan vùng) với 63 Cục Thuế tỉnh, thành phố, Ngân hàng Nhà nước và Cơ quan Công an. Thiết lập mạng thông tin tập trung cập nhật tự động số dư tài khoản và tình trạng hoạt động của người nộp thuế, bảo đảm áp dụng thành công 9 biện pháp cưỡng chế thuế kịp thời.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Nhóm 1: Cán bộ, công chức và lãnh đạo ngành Hải quan, ngành Thuế. Tài liệu giúp nâng cao năng lực áp dụng chuẩn xác các quy định về ấn định thuế, thanh tra kiểm tra sau thông quan, kỹ thuật quản lý rủi ro và thực hiện đúng 9 bước cưỡng chế hành chính thuế, hạn chế tối đa rủi ro pháp lý và trách nhiệm bồi thường công vụ.

Nhóm 2: Doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đại lý làm thủ tục hải quan và tổ chức logistics. Doanh nghiệp nắm vững các điều kiện hưởng thời hạn nộp thuế 30 ngày đến 275 ngày, quy trình tự xác định ưu đãi thuế, thủ tục hoàn thuế trong 15 ngày, từ đó chủ động lập kế hoạch tài chính và phòng ngừa rủi ro bị xử phạt vi phạm hành chính.

Nhóm 3: Các nhà hoạch định chính sách, cơ quan lập pháp (Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính). Cung cấp cơ sở thực chứng sâu sắc về những xung đột giữa 33 đơn vị hải quan địa phương và 63 cục thuế nội địa, làm tài liệu tham khảo giá trị để sửa đổi các văn bản luật thuế trong các kỳ họp Quốc hội.

Nhóm 4: Giảng viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Tài chính - Ngân hàng. Luận văn là công trình chuyên khảo chuẩn mực với hệ thống phương pháp nghiên cứu chặt chẽ, kết hợp lý thuyết tài chính công với dữ liệu thực tiễn quản lý thuế quan tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Luật Quản lý thuế năm 2006 đã tạo ra bước ngoặt căn bản nào trong phương thức quản trị thuế hải quan? Luật chuyển đổi triệt để phương thức quản lý từ mô hình chuyên quản thụ động sang cơ chế doanh nghiệp tự tính, tự khai và tự chịu trách nhiệm nộp thuế. Cơ quan hải quan chuyển vai trò từ cơ quan hành thu trực tiếp sang cơ quan hướng dẫn tuân thủ, kiểm tra sau thông quan và áp dụng quản lý rủi ro trên toàn bộ 33 Cục Hải quan địa phương.

Điều kiện để doanh nghiệp được áp dụng thời hạn nộp thuế 275 ngày đối với nguyên liệu sản xuất xuất khẩu là gì? Theo Điều 42 Luật Quản lý thuế 2006, doanh nghiệp phải có hoạt động xuất nhập khẩu tối thiểu 365 ngày tính đến ngày đăng ký tờ khai mà không có hành vi trốn thuế, gian lận thương mại, không nợ thuế quá hạn và chấp hành tốt chế độ kế toán. Nếu không đáp ứng đủ điều kiện này, doanh nghiệp bắt buộc phải có thư bảo lãnh của tổ chức tín dụng hoặc nộp đủ thuế trước khi nhận hàng.

Cơ quan hải quan được áp dụng những biện pháp cưỡng chế nào khi phát sinh nợ thuế quá hạn? Pháp luật quy định 9 biện pháp cưỡng chế áp dụng tuần tự: trích tiền từ tài khoản ngân hàng, khấu trừ lương/thu nhập, dừng làm thủ tục hải quan đối với lô hàng tiếp theo, thông báo hóa đơn không còn giá trị, kê biên tài sản bán đấu giá, thu hồi tiền/tài sản do bên thứ ba nắm giữ, và thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.

Vì sao thủ tục hoàn thuế xuất nhập khẩu lại phát sinh nhiều rủi ro cho cả doanh nghiệp và cơ quan hải quan? Thời hạn giải quyết 15 ngày đối với hồ sơ hoàn trước kiểm tra sau tạo áp lực xác minh rất lớn. Các kẽ hở từ việc thanh toán bằng tiền mặt, làm giả chứng từ vận tải, khai khống hàng xuất khẩu gây thất thoát ngân sách, trong khi công chức hải quan đối mặt rủi ro trách nhiệm pháp lý cá nhân cao nếu phê duyệt sai sót.

Cơ chế ủy nhiệm thu thuế qua ngân hàng thương mại từ năm 2009 mang lại lợi ích cụ thể gì? Thỏa thuận ký kết ngày 27/07/2009 giữa Hải quan, Kho bạc và VietinBank giúp doanh nghiệp nộp thuế nhanh chóng tại các quầy giao dịch ngân hàng thay vì chờ đợi tại cửa khẩu, giảm áp lực quản lý tiền mặt cho cơ quan hải quan và từng bước hiện đại hóa quy trình thông quan điện tử theo tiêu chuẩn quốc tế.

Kết luận

Năm đóng góp và kết luận trọng tâm của luận văn gồm:

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về bản chất quyền lực công của thuế và tính độc lập tương đối của luật thủ tục quản lý thuế trong nền kinh tế thị trường.
• Phân tích toàn diện khung pháp lý thực thi thuế xuất nhập khẩu tại 33 Cục Hải quan tỉnh, liên tỉnh dưới tác động trực tiếp của Luật Quản lý thuế năm 2006.
• Chỉ rõ 4 điểm nghẽn thực tiễn lớn gồm: xung đột thời hiệu truy thu thuế với thời hạn lưu hồ sơ 5 năm, nợ đọng thuế vượt 4.253 tỷ đồng năm 2008, bất cập trong thủ tục hoàn thuế 15 ngày, và hạn chế phối hợp giữa 33 đơn vị hải quan với 63 cục thuế.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về sửa đổi luật, siết chặt bảo lãnh nộp thuế cho thời hạn 275 ngày, tự động hóa hoàn thuế trong 7 ngày và tích hợp dữ liệu liên ngành.
• Định hình lộ trình cải cách quản trị thuế hải quan giai đoạn 2011 - 2020 theo hướng hiện đại, minh bạch, tiệm cận chuẩn mực quốc tế của WTO và WCO.

Bước tiếp theo, các cơ quan lập pháp và quản lý cần sớm thể chế hóa các giải pháp nêu trên vào dự thảo sửa đổi Luật Quản lý thuế và Luật Hải quan giai đoạn mới. Các doanh nghiệp và nhà nghiên cứu quan tâm nên tham khảo chi tiết toàn văn công trình để xây dựng chiến lược tuân thủ pháp luật thuế xuất nhập khẩu tối ưu và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Chƣơng 1: Pháp luật quản lý thuế - Những vấn đề lý luận cơ bản Chƣơng 2: Thực trạng pháp luật quản lý thuế và vấn đề thực thi trong lĩnh vực hải quan ở Việt Nam Chƣơng 3: Một số giải pháp để tiếp tục hoàn thiện pháp luật quản lý thuế trong lĩnh vực hải quan Kết luận 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 PHÁP LUẬT QUẢN LÝ THUẾ - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 1.1 Những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý thuế 1.1 Khái niệm thuế Lịch sử phát triển của xã hội loài ngƣời đã chứng minh rằng thuế ra đời là một tất yếu khách quan, gắn liền với sự hình thành, tồn tại và phát triển của Nhà nƣớc. Để có nguồn lực vật chất bảo đảm cho sự tồn tại và thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, Nhà nƣớc phải dùng quyền lực chính trị vốn có nhằm huy động một bộ phận của cải xã hội. Công việc đó có thể đƣợc Nhà nƣớc thực hiện bằng nhiều cách khác nhau nhƣ yêu cầu ngƣời dân đóng góp bắt buộc, vận động ngƣời dân đóng góp tự nguyện, vay nợ hoặc bán tài sản là tài nguyên quốc gia. Trong đó, biện pháp huy động tập trung của cải có tính bắt buộc đối với mọi thành viên trong xã hội đƣợc gọi là thuế.

Các Mác viết: “Thuế là cơ sở kinh tế của bộ máy Nhà nước, là thủ đoạn đơn giản để kho bạc thu được tiền hay tài sản của người dân để dùng vào việc chi tiêu của Nhà nước”. Ăng Ghen cũng đã viết: “Để duy trì quyền lực công cộng, cần phải có đóng góp của công dân cho Nhà nước, đó là thuế má”. Còn theo Lê Nin, “Thuế là cái mà Nhà nước thu của dân nhưng không bù lại” và “thuế cấu thành nên nguồn thu của Chính phủ, nó được lấy ra từ sản phẩm của đất đai và lao động trong nước, xét cho cùng thì thuế được lấy ra từ tư bản hay thu nhập của người chịu thuế” [15 tr. Trong cuốn “Tài chính công”, nhà kinh tế học Gaston Jeze đã đƣa ra khái niệm đƣợc cho là cổ điển nhất và cũng nổi tiếng nhất về thuế: “Thuế là một khoản trích nộp bằng tiền, có tính chất xác định, không hoàn trả trực tiếp, do các công dân đóng góp cho Nhà nước thông qua con đường quyền lực nhằm bù đắp những chi tiêu của Nhà nước” [14 tr.

Để hiểu rõ bản chất của thuế, khi nghiên cứu khái niệm thuế cần chú ý các đặc điểm sau [15 tr.11-14]: Thứ nhất, thuế là khoản thu nộp bắt buộc vào ngân sách nhà nƣớc. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhà kinh tế học nổi tiếng Joseph E. Stiglitz cho rằng, thuế khác với đa số các khoản chuyển giao tiền từ ngƣời này sang ngƣời kia: trong khi tất cả những khoản chuyển giao đó là tự nguyện thì thuế lại là bắt buộc [24 tr. Tính bắt buộc thể hiện ở chỗ, thuế đƣợc thực hiện thông qua con đƣờng quyền lực Nhà nƣớc [13 tr.

Đối với ngƣời nộp thuế, đây là nghĩa vụ chuyển giao tài sản của họ cho Nhà nƣớc khi có đủ điều kiện. Đối với cơ quan quản lý thuế, trong quá trình thực thi công vụ cũng không đƣợc phép lựa chọn việc tiến hành hay không tiến hành các hoạt động quản lý thuế. Đây là điểm khác biệt cơ bản giữa thuế và các khoản đóng góp tự nguyện khác, đồng thời có ý nghĩa pháp lý quan trọng trong việc ban hành pháp luật về thuế, chi phối phƣơng pháp quản lý của cơ quan quản lý thuế. Thứ hai, thuế không mang tính đối khoản cụ thể, không hoàn trả trực tiếp.

Thuế không phải là khoản phải trả khi đối tƣợng nộp thuế đã nhận đƣợc một lợi ích hay quyền lợi cụ thể nào từ phía Nhà nƣớc. Trƣớc khi thu thuế, Nhà nƣớc không hề cung ứng trực tiếp một dịch vụ nào cho ngƣời nộp thuế. Sau khi thu thuế, Nhà nƣớc cũng không có sự hoàn trả trực tiếp nào cho ngƣời nộp thuế. Cũng nhƣ vậy, ngƣời nộp thuế không thể phản đối việc thực hiện nghĩa vụ thuế với lý do họ không đƣợc hoặc ít đƣợc sử dụng các dịch vụ công.

Đây là một trong số những nội dung để phân biệt thuế với khoản vay của Nhà nƣớc, phân biệt thuế với phí, lệ phí. Tuy nhiên, một phần thuế đƣợc hoàn trả gián tiếp cho ngƣời nộp thuế thông qua các khoản phúc lợi xã hội, phúc lợi công cộng. Thuế đƣợc thu nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nƣớc, thuế không có đối khoản cụ thể. Nói cách khác, nguồn thu từ mỗi loại thuế không đƣợc quy định gắn với mục đích chi tiêu riêng nào, mà đƣợc sử dụng để đáp ứng nhu cầu chung của Nhà nƣớc, trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc.2 Khái niệm quản lý thuế Quản lý thuế là quá trình tổ chức, triển khai thực hiện hệ thống chính sách thuế và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước của cơ quan quản lý 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thuế, người nộp thuế và các tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến việc thực thi pháp luật về thuế.

Cơ quan quản lý thuế ở Việt Nam bao gồm: - Cơ quan thuế: Tổng cục Thuế, Cục Thuế, Chi cục Thuế; - Cơ quan hải quan: Tổng cục Hải quan, Cục Hải quan, Chi cục Hải quan và tƣơng đƣơng. SƠ ĐỒ BỘ MÁY QUẢN LÝ THUẾ VIỆT NAM HIỆN NAY Chính phủ Bộ Tài chính Cục, Vụ, Viện… Tổng cục Thuế Tổng cục Hải quan Cục Thuế cấp tỉnh UBND cấp tỉnh Cục Hải quan tỉnh CC Thuế cấp huyện UBND cấp huyện Chi cục Hải quan… Trạm, Đội thuế cấp xã Ghi chú: Thể hiện quan hệ cơ quan hành chính cấp trên - cấp dƣới; Thể hiện quan hệ phối hợp Theo Nghị định số 281-HĐBT ngày 07/08/1990 của Hội đồng Bộ trƣởng (nay là Chính phủ), hệ thống Thuế Nhà nƣớc đƣợc thành lập để thực hiện công tác thu và quản lý các loại thuế và các khoản thu khác cho ngân sách trong nội địa. Bộ máy quản lý thuế đƣợc tổ chức thành hệ thống dọc từ trung ƣơng đến địa phƣơng. Cơ quan thuế đặt tại địa phƣơng chịu sự lãnh đạo song trùng của ngành thuế cấp trên và chủ tịch Ủy ban nhân dân cùng cấp.

Ngày 28/10/2003, Thủ tƣớng Chính phủ ban hành Quyết định số 218/2003/QĐ-TTg quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Tổng cục Thuế trực thuộc Bộ Tài chính. Theo đó, bộ máy quản lý thuế nội địa đƣợc đổi mới tổ chức theo mô hình chức năng, thực hiện việc cung cấp thông 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tin và dịch vụ hỗ trợ ngƣời nộp thuế, đồng thời đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra xử lý các hành vi vi phạm pháp luật thuế. Hệ thống Hải quan trƣớc đây trực thuộc Chính phủ, đƣợc tổ chức thành 3 cấp: Tổng cục Hải quan, Cục Hải quan tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng, Chi cục Hải quan và tƣơng đƣơng. Cơ quan hải quan đảm nhiệm việc quản lý thuế đối với hàng hoá xuất nhập khẩu là thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế giá trị gia tăng, lệ phí hải quan.

Kể từ ngày 04/09/2002, theo Quyết định số 113/2002/QĐ-TTg của Thủ tƣớng Chính phủ, hệ thống cơ quan hải quan đƣợc chuyển vào trực thuộc Bộ Tài chính. Việc tổ chức bộ máy, phân định chức năng cho cơ quan thuế quản lý thuế nội địa, cơ quan hải quan quản lý thuế đối với hàng hoá xuất nhập khẩu nhƣ ở Việt Nam hiện nay là mô hình phổ biến đang đƣợc áp dụng trên thế giới. Mô hình này có ƣu điểm là sự chuyên môn hoá sâu sắc, tránh sự chuyên quyền của cơ quan nhà nƣớc đƣợc giao quản lý thuế và bảo đảm sự giám sát lẫn nhau. Nhƣng cũng có luận điểm cho rằng, nên sát nhập hai cơ quan quản lý thuế nhƣ mô hình Tổng cục Hải quan và Thuế gián thu Nhật Bản hay Cơ quan Hải quan và Thuế Hoàng gia Anh, để tạo điều kiện thuận lợi trực tiếp nhiều hơn cho doanh nghiệp, đơn giản hoá một cách tối đa thủ tục hành chính, nhất là tránh đƣợc sự trùng lắp trong công tác quản lý thuế [19].

Đối tƣợng thứ hai tham gia quản lý thuế là ngƣời nộp thuế, bao gồm: - Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân nộp thuế, phí, lệ phí hoặc các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nƣớc do cơ quan quản lý thuế quản lý thu theo quy định của pháp luật. Với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu, đối tƣợng nộp thuế này là chủ hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu, tổ chức nhận uỷ thác xuất khẩu, nhập khẩu, cá nhân có hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu khi xuất cảnh, nhập cảnh, gửi hoặc nhận hàng hoá qua cửa khẩu, biên giới Việt Nam. - Tổ chức đƣợc giao nhiệm vụ thu phí, lệ phí thuộc ngân sách nhà nƣớc. - Tổ chức, cá nhân khấu trừ thuế; tổ chức, cá nhân làm thủ tục về thuế thay ngƣời nộp thuế.

Cụ thể: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Tổ chức, cá nhân là bên Việt Nam ký hợp đồng với tổ chức cá nhân nƣớc ngoài kinh doanh tại Việt Nam không theo quy định của pháp luật về đầu tƣ và không thực hiện chế độ kế toán Việt Nam; + Tổ chức, cá nhân khấu trừ thuế khi chi trả thu nhập cho ngƣời có thu nhập thuộc diện nộp thuế thu nhập đối với ngƣời có thu nhập cao; + Tổ chức làm đại lý tàu biển, đại lý cho các hãng vận tải nƣớc ngoài có trách nhiệm khấu trừ thuế thu nhập doanh nghiệp đối với hoạt động kinh doanh vận chuyển hàng hoá bằng tàu biển từ cảng biển Việt Nam ra nƣớc ngoài hoặc giữa các cảng biển Việt Nam; + Tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế; + Đại lý làm thủ tục hải quan đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu; + Tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ bƣu chính, dịch vụ chuyển phát nhanh quốc tế trong trƣờng hợp nộp thay thuế cho tổ chức, cá nhân nộp thuế; + Tổ chức tín dụng hoặc tổ chức khác hoạt động theo Luật các tổ chức tín dụng trong trƣờng hợp bảo lãnh nộp thuế cho tổ chức, cá nhân nộp thuế. Cơ quan nhà nƣớc, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến việc thực hiện pháp luật về thuế là Bộ tài chính; các cơ quan khác của Nhà nƣớc; Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân các cấp; Mặt trận tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên; cơ quan thông tin, báo chí; hay tổ chức, cá nhân khác có trách nhiệm trong việc tham gia quản lý thuế.