Luận văn thạc sĩ về pháp luật lao động giúp việc gia đình và thực tiễn thi hành tại Hà Nội

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls pháp luật lao động giúp việc gia đình và thực tiễn thi hành tại thành phố hà nội, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Việt Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thị Hoài Thu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Pháp luật lao động giúp việc gia đình và thực tiễn thi hành tại thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ LAO ĐỘNG GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT
• 1.1. Quan niệm về lao động giúp việc gia đình
• 1.2. Định nghĩa về lao động giúp việc gia đình
• 1.3. Đặc điểm của lao động giúp việc gia đình
• 1.4. Phân loại lao động giúp việc gia đình
• 1.5. Sự điều chỉnh của pháp luật đối với lao động giúp việc gia đình
• 1.6. Khái niệm và vai trò của pháp luật về lao động giúp việc gia đình
• 1.7. Nguyên tắc điều chỉnh pháp luật đối với lao động giúp việc gia đình
• 1.8. Nội dung pháp luật đối với lao động giúp việc gia đình
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Thực trạng quy định của pháp luật về lao động giúp việc gia đình
• 2.2. Về hợp đồng lao động đối với lao động giúp việc gia đình
• 2.3. Về tạm hoãn, chấm dứt hợp đồng lao động đối với lao động giúp việc gia đình
• 2.4. Về giải quyết tranh chấp đối với lao động giúp việc gia đình
• 2.5. Về đào tạo và quản lý lao động giúp việc gia đình
• 2.6. Thực tiễn thi hành của quy định pháp luật về lao động giúp việc gia đình tại thành phố Hà Nội
• 2.7. Tình hình lao động giúp việc gia đình tại thành phố Hà Nội
• 2.8. Một số nhận xét về thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về lao động giúp việc gia đình
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ LAO ĐỘNG GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH TỪ THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Một số giải pháp về tổ chức thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về lao động giúp việc gia đình
• 3.2. Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về lao động giúp việc gia đình
• 3.3. Kiến nghị hoàn thiện các quy định pháp luật
• 3.4. Về tổ chức thực hiện
• 3.5. Từ thực tiễn tại thành phố Hà Nội
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu pháp luật lao động giúp việc gia đình tại Hà Nội

Nghiên cứu pháp luật lao động giúp việc gia đình tại Hà Nội là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Với sự phát triển nhanh chóng của thị trường lao động, đặc biệt là trong lĩnh vực giúp việc gia đình, việc hiểu rõ các quy định pháp luật liên quan là cần thiết. Luật lao động không chỉ bảo vệ quyền lợi của người lao động mà còn đảm bảo sự công bằng trong mối quan hệ giữa người sử dụng lao động và người lao động.

1.1. Định nghĩa và vai trò của lao động giúp việc gia đình

Lao động giúp việc gia đình (GVGĐ) là một loại hình lao động đặc thù, chủ yếu do phụ nữ thực hiện. Họ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cuộc sống gia đình, giúp giải phóng thời gian cho các thành viên khác trong gia đình. Theo quy định của pháp luật, GVGĐ được công nhận là một nghề chính thức, điều này giúp bảo vệ quyền lợi của họ.

1.2. Các quy định pháp luật hiện hành về lao động giúp việc gia đình

Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể về lao động GVGĐ, bao gồm hợp đồng lao động, quyền lợi và nghĩa vụ của các bên. Những quy định này nhằm đảm bảo quyền lợi cho người lao động, đồng thời tạo ra một môi trường làm việc an toàn và công bằng.

II. Vấn đề và thách thức trong pháp luật lao động giúp việc gia đình

Mặc dù đã có những quy định pháp luật, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong việc thực thi pháp luật lao động giúp việc gia đình. Nhiều người lao động vẫn chưa được bảo vệ quyền lợi đầy đủ, dẫn đến tình trạng lạm dụng và vi phạm hợp đồng.

2.1. Thực trạng vi phạm hợp đồng lao động

Nhiều người sử dụng lao động không ký hợp đồng lao động chính thức với người giúp việc, dẫn đến việc không đảm bảo quyền lợi cho người lao động. Việc thỏa thuận miệng thường xuyên xảy ra, gây khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động.

2.2. Thiếu sự giám sát và quản lý từ cơ quan chức năng

Cơ quan chức năng chưa có sự giám sát chặt chẽ đối với thị trường lao động GVGĐ, dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật diễn ra phổ biến. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động mà còn gây ra những hệ lụy xã hội nghiêm trọng.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật

Để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về lao động giúp việc gia đình, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải thiện khung pháp lý và tăng cường công tác tuyên truyền là rất cần thiết.

3.1. Cải thiện khung pháp lý về lao động giúp việc gia đình

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật hiện hành để bảo vệ quyền lợi của người lao động. Việc bổ sung các điều khoản cụ thể về hợp đồng lao động, thời gian làm việc và quyền lợi bảo hiểm xã hội là rất quan trọng.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền về quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động giúp việc gia đình. Việc nâng cao nhận thức cho cả người lao động và người sử dụng lao động sẽ giúp giảm thiểu vi phạm pháp luật.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hà Nội

Nghiên cứu thực tiễn về lao động giúp việc gia đình tại Hà Nội cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các kết quả nghiên cứu sẽ giúp các cơ quan chức năng có cái nhìn rõ hơn về thực trạng và từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.

4.1. Tình hình lao động giúp việc gia đình tại Hà Nội

Tình hình lao động GVGĐ tại Hà Nội đang diễn ra phức tạp với nhiều vấn đề xã hội. Nhiều người lao động gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm ổn định và bảo vệ quyền lợi của mình.

4.2. Một số kết quả nghiên cứu đáng chú ý

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, mặc dù có nhiều quy định pháp luật, nhưng việc thực thi còn nhiều hạn chế. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và tổ chức xã hội để bảo vệ quyền lợi cho người lao động.

V. Kết luận và tương lai của pháp luật lao động giúp việc gia đình

Kết luận về nghiên cứu pháp luật lao động giúp việc gia đình tại Hà Nội cho thấy cần có những bước đi cụ thể để cải thiện tình hình. Tương lai của pháp luật trong lĩnh vực này phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện pháp luật

Việc hoàn thiện pháp luật về lao động GVGĐ không chỉ bảo vệ quyền lợi cho người lao động mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

5.2. Hướng đi tương lai cho lao động giúp việc gia đình

Cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho người lao động giúp việc gia đình, từ đó tạo ra một môi trường làm việc an toàn và công bằng hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường lao động giúp việc gia đình tại Việt Nam đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng. Lực lượng lao động này mang đậm đặc thù giới với 98,7% là nữ giới xuất thân từ các vùng nông thôn. Tại địa bàn thành phố Hà Nội, sự gia tăng của tầng lớp trung lưu và áp lực công việc xã hội đã thúc đẩy nhu cầu tìm kiếm người hỗ trợ việc nhà tăng trưởng khoảng 20% mỗi năm. Mặc dù đóng vai trò giải phóng sức lao động cho phụ nữ thành thị và tạo nguồn thu nhập cho lao động nông thôn, loại hình này vẫn đối mặt với nhiều bất cập khi có tới 91,5% giao kết chỉ dừng lại ở thỏa thuận miệng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự thiếu hụt hành lang pháp lý bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người lao động, bao gồm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, tiền lương tối thiểu và thời giờ làm việc an toàn. Mục tiêu của luận văn là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về quản lý lao động gia đình, phân tích thực trạng thực thi các quy định theo Bộ luật Lao động năm 2012 và Nghị định số 27/2014/NĐ-CP tại Hà Nội, từ đó kiến nghị các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn tại thành phố Hà Nội trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2015. Về mặt ý nghĩa, nghiên cứu cung cấp căn cứ khoa học vững chắc giúp các nhà làm chính sách hoàn thiện khung pháp luật, hướng tới mục tiêu tăng tỷ lệ ký kết hợp đồng văn bản lên trên 50%, bảo vệ quyền an sinh cho hơn 1,8 triệu người lao động trong khu vực phi chính thức.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết phân công lao động theo giới và lý thuyết việc làm bền vững do Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) khởi xướng theo Công ước số 189 năm 2011. Các lý thuyết này khẳng định lao động giúp việc gia đình là một nghề nghiệp chính thức, cần được bảo vệ bình đẳng như mọi ngành nghề khác trong nền kinh tế.

Nghiên cứu vận dụng 4 khái niệm cốt lõi: người lao động giúp việc gia đình theo Điều 179 Bộ luật Lao động năm 2012; hợp đồng lao động bằng văn bản theo Nghị định số 27/2014/NĐ-CP; an sinh xã hội cho lao động phi chính thức; và mức lương tối thiểu vùng theo Nghị định số 103/2014/NĐ-CP (quy định mức 3.100.000 đồng/tháng đối với Vùng I tại Hà Nội). Mô hình nghiên cứu đánh giá mối quan hệ lao động dựa trên 4 trụ cột: quyền tự do giao kết, chế độ tiền lương và bảo hiểm, điều kiện thời giờ làm việc, cùng cơ chế giải quyết tranh chấp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo giai đoạn 2007-2012 của Trung tâm Nghiên cứu Giới, Gia đình và Phát triển Cộng đồng (GFCD) cùng Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới (IFGS năm 2011). Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp từ cuộc khảo sát diện rộng với quy mô mẫu 600 người lao động và chủ sử dụng lao động tại Hà Nội.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên thuận tiện tại các quận nội thành như Cầu Giấy, Đống Đa, Ba Đình và một số huyện ngoại thành. Quy trình này đảm bảo tính đại diện cho các nhóm công việc: chăm sóc trẻ nhỏ, phụng dưỡng người cao tuổi và dọn dẹp nội trợ.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp luật học so sánh đối chiếu văn bản pháp luật trong nước với tiêu chuẩn quốc tế, kết hợp thống kê mô tả và điều tra xã hội học. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm phát hiện chính xác độ vênh giữa quy định pháp luật trên văn bản và hành vi tuân thủ trong đời sống thực tế. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành từ tháng 1/2014 đến tháng 5/2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ tuân thủ quy định ký kết hợp đồng bằng văn bản ở mức rất thấp. Dù Điều 180 Bộ luật Lao động năm 2012 quy định bắt buộc, thực tế ghi nhận 91,5% các bên chỉ thỏa thuận miệng, tỷ lệ hợp đồng văn bản chỉ đạt 8,5%.

Thứ hai, thời gian làm việc của người giúp việc bị kéo dài nghiêm trọng. Có 61,1% người lao động làm việc nhiều hơn 8 giờ/ngày và 35% làm việc trên 10 giờ/ngày. Thời gian lao động trung bình ban ngày lên tới 10,3 giờ/ngày, trong khi chỉ 30,8% có thỏa thuận trước về khung giờ làm việc.

Thứ ba, lực lượng lao động thiếu hụt trầm trọng về kỹ năng nghề. Khảo sát chỉ ra 85,7% người lao động có trình độ từ trung học cơ sở trở xuống, 31,8% ở mức tiểu học và chỉ có 2,8% (tương đương 16 trên tổng số 600 người) từng trải qua đào tạo kỹ năng trước khi nhận việc.

Thứ tư, phương thức tìm kiếm việc làm chủ yếu dựa trên kênh tự phát. Có 68,9% người lao động tìm việc qua người quen, họ hàng và 10,3% tự tìm kiếm. Tỷ lệ kết nối qua các trung tâm giới thiệu việc làm chính thức chỉ chiếm vỏn vẹn 6,2%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của thực trạng trên bắt nguồn từ không gian làm việc khép kín trong từng hộ gia đình, thói quen sinh hoạt truyền thống và nhận thức pháp lý hạn chế của các bên. Thêm vào đó, việc thiếu vắng cơ chế kiểm tra từ chính quyền địa phương cấp phường, xã khiến Nghị định số 27/2014/NĐ-CP chưa phát huy tối đa hiệu lực. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu của IFGS và báo cáo của ILO tại khu vực Đông Nam Á, nơi phần lớn lao động giúp việc gia đình chưa thể tiếp cận mạng lưới an sinh xã hội bắt buộc.

Để phản ánh rõ nét thực trạng, dữ liệu về cơ cấu độ tuổi (với 61,5% thuộc nhóm 36-55 tuổi và 14,8% trên 56 tuổi) cùng trình độ học vấn thấp nên được trực quan hóa qua biểu đồ tròn. Bên cạnh đó, một bảng so sánh đối chiếu giữa tỷ lệ hợp đồng miệng (91,5%) và hợp đồng văn bản (8,5%) sẽ minh họa trực quan sự thiếu hụt cam kết pháp lý, giúp các nhà quản lý nhận diện nhanh chóng các lỗ hổng thực thi tại Hà Nội.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa và ban hành biểu mẫu hợp đồng lao động điện tử tiện ích. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội cần phát hành mẫu hợp đồng chuẩn, dễ hiểu. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ ký kết hợp đồng văn bản tại Hà Nội đạt ít nhất 40% vào cuối năm 2016 và tiến tới 70% vào năm 2020.

Thứ hai, xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng nghề sơ cấp đạt chuẩn khu vực. Tổng cục Dạy nghề cần chủ trì hoàn thiện bộ tiêu chuẩn 6 nhóm công việc và 22 vị trí chuyên môn, phối hợp với các trung tâm dạy nghề tại Hà Nội tổ chức đào tạo ngắn hạn. Mục tiêu là nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 2,8% lên mức 30% trong giai đoạn 2016-2018.

Thứ ba, thiết lập cơ chế đăng ký và giám sát trực tuyến tại chính quyền cơ sở. Ủy ban nhân dân và Công an cấp xã, phường cần số hóa thủ tục khai báo tạm trú và hợp đồng lao động theo Nghị định số 27/2014/NĐ-CP. Quy định chế tài bắt buộc chủ hộ phải thông báo sử dụng lao động trong thời hạn 10 ngày, hướng đến quản lý 100% biến động nhân khẩu giúp việc.

Thứ tư, thúc đẩy thành lập Hội Người giúp việc gia đình tại Hà Nội. Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố và Liên đoàn Lao động Hà Nội cần bảo trợ thành lập các chi hội nghề nghiệp từ quý I/2016 tại các quận trung tâm, tạo diễn đàn pháp lý và hỗ trợ tư vấn quyền lợi cho hơn 50.000 lao động.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách thuộc ngành Lao động - Thương binh và Xã hội. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn để rà soát, bổ sung chế tài xử phạt hành chính đối với hành vi không ký hợp đồng văn bản (hiện chiếm 91,5%) và trốn tránh nghĩa vụ chi trả bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội.

Nhóm thứ hai là các doanh nghiệp cung ứng nhân lực và trung tâm dịch vụ việc làm. Dữ liệu luận văn giúp các đơn vị chuyên nghiệp hóa quy trình tuyển chọn, áp dụng hợp đồng mẫu nhằm mở rộng thị phần dịch vụ việc làm từ mức khiêm tốn 6,2% lên trên 25%.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực Luật Kinh tế, Luật Lao động và Xã hội học. Bộ dữ liệu khảo sát 600 mẫu là nguồn tài liệu quý báu để đối chiếu lý luận và phát triển các đề tài an sinh xã hội cho khu vực kinh tế phi chính thức.

Nhóm thứ tư là người sử dụng lao động và người lao động giúp việc gia đình. Tài liệu giúp các bên nắm rõ quy định tại Điều 179 đến 183 Bộ luật Lao động năm 2012, cách xác lập tiền lương không thấp hơn 3.100.000 đồng/tháng và bố trí thời gian nghỉ ngơi tối thiểu 8 giờ/ngày.

Câu hỏi thường gặp

Pháp luật có bắt buộc giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản với người giúp việc gia đình không? Có. Theo Điều 180 Bộ luật Lao động năm 2012 và Nghị định số 27/2014/NĐ-CP, việc giao kết hợp đồng bằng văn bản là nghĩa vụ bắt buộc. Mặc dù khảo sát tại Hà Nội cho thấy 91,5% trường hợp vẫn dùng thỏa thuận miệng, văn bản hợp đồng là chứng cứ duy nhất bảo vệ các bên khi phát sinh tranh chấp hoặc thiệt hại tài sản.

Tiền lương của người giúp việc tại Hà Nội được xác định theo nguyên tắc nào? Mức lương do hai bên thương lượng nhưng không được thấp hơn lương tối thiểu vùng theo Nghị định số 103/2014/NĐ-CP, cụ thể tại Vùng I Hà Nội là 3.100.000 đồng/tháng. Nếu người lao động ở lại nhà gia chủ, chi phí ăn ở có thể khấu trừ theo thỏa thuận nhưng phải quy đổi minh bạch và ghi rõ trong hợp đồng.

Người giúp việc gia đình có được tham gia bảo hiểm xã hội và y tế không? Theo Điều 181 Bộ luật Lao động năm 2012, người sử dụng lao động có trách nhiệm chi trả thêm khoản tiền tương đương mức đóng bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế bắt buộc cùng kỳ trả lương. Người giúp việc sẽ dùng khoản tiền này để chủ động tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện và bảo hiểm y tế hộ gia đình.

Thời giờ làm việc và nghỉ ngơi của người lao động gia đình được quy định thế nào? Hai bên tự thỏa thuận nhưng phải đảm bảo người lao động được nghỉ ít nhất 8 giờ liên tục trong khoảng 24 giờ và nghỉ tối thiểu 24 giờ liên tục mỗi tuần. Số liệu thực tế ghi nhận 61,1% người giúp việc đang làm việc quá 8 giờ/ngày, vi phạm các tiêu chuẩn an toàn sức khỏe lao động.

Tranh chấp lao động giữa người giúp việc và gia chủ được giải quyết ở đâu? Tranh chấp trước hết giải quyết thông qua thương lượng trực tiếp giữa hai bên. Khi thương lượng không đạt kết quả, vụ việc được chuyển tới Hòa giải viên lao động của quận, huyện hoặc khởi kiện ra Tòa án nhân dân cấp huyện nơi người sử dụng lao động cư trú theo trình tự tố tụng dân sự.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và các quy định pháp luật về lao động giúp việc gia đình theo Bộ luật Lao động năm 2012 và Nghị định số 27/2014/NĐ-CP.
• Làm rõ thực trạng đáng báo động khi có tới 91,5% quan hệ lao động chỉ dựa trên thỏa thuận miệng và 97,2% lao động chưa từng qua đào tạo nghề.
• Phát hiện sự vi phạm phổ biến về thời giờ làm việc với 61,1% lao động làm việc quá 8 giờ/ngày và thiếu vắng bảo hiểm an sinh.
• Đề xuất lộ trình chuẩn hóa hợp đồng mẫu và xây dựng 6 mô-đun đào tạo nghề theo tiêu chuẩn năng lực mẫu của Tổ chức Lao động Quốc tế.
• Thiết lập cơ chế phối hợp quản lý nhân khẩu, đăng ký lao động trực tuyến tại cấp cơ sở nhằm kiểm soát 100% biến động việc làm gia đình.

Luận văn là công trình nghiên cứu công phu, cung cấp luận cứ thực tiễn đắt giá nhằm thúc đẩy việc thực thi pháp luật lao động trong giai đoạn 2016-2020. Độc giả quan tâm và các cơ quan nghiên cứu hãy tiếp cận toàn văn luận văn để ứng dụng những giải pháp thiết thực, chung tay xây dựng thị trường lao động giúp việc gia đình chuyên nghiệp, công bằng và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ LAO ĐỘNG GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT 1. Quan niệm về lao động giúp việc gia đình 1. Định nghĩa về lao động giúp việc gia đình Lao động giúp việc gia đình (GVGĐ) là một loại hình lao động đã xuất hiện từ rất lâu đời. Trên thế giới, loại hình lao động này có mặt từ thời kỳ chiếm hữu nô lệ nhưng cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về lao động GVGĐ.

Các nước khác nhau đang áp dụng những cách tiếp cận chính sách, pháp luật khác nhau và sử dụng thuật ngữ “lao động GVGĐ” để chỉ rất nhiều loại công việc khác nhau. Định nghĩa đầu tiên về người lao động giúp việc gia đình trên thế giới được đưa ra tại cuộc họp các chuyên gia do ILO tổ chức năm 1951. Theo đó, người giúp việc gia đình được định nghĩa là “người làm công việc tại nhà riêng, theo các hình thức và thời gian thanh toán tiền công khác nhau. Người này có thể do một hoặc nhiều người thuê và người chủ không được tìm kiếm lợi nhuận từ công việc này” [29, tr.

Với cách định nghĩa như vậy thì lao động GVGĐ được nhận biết bởi hai tiêu chí cơ bản: một là công việc của lao động GVGĐ được thực hiện trong “hộ gia đình”, hai là NSDLĐ không được tìm kiếm lợi nhuận từ công việc của người lao động. Đến năm 2011, theo Điều 1 của Công ước số 189 về “Việc làm bền vững cho lao động GVGĐ” thì “công việc giúp việc gia đình” được quy định là công việc được thực hiện trong một hoặc nhiều hộ gia đình; còn “người lao động giúp việc gia đình” là người thực hiện công việc gia đình trong mối quan hệ lao động việc làm. “Người thỉnh thoảng hoặc không thường xuyên thực hiện công việc gia 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đình và không làm việc đó như một nghề nghiệp thì không phải là người lao động GVGĐ” [29, tr. Như vậy theo Công ước 189, bổ sung thêm một tiêu chí đó là tính chất công việc của lao động GVGĐ phải thường xuyên tức là đều đặn, không bị gián đoạn; còn tính chất nghề nghiệp thì có thể hiểu là tính cố định, công việc đấy là nghề để mưu sinh.

Để được gọi là một người GVGĐ thì bản thân người lao động đó phải thực hiện và coi GVGĐ là công việc ổn định, lâu dài, là công việc mang lại nguồn thu nhập chính cho bản thân. Theo luật Việc làm của Singapore (2008) “người GVGĐ là người được thuê để làm việc nhà, làm vườn hoặc lái xe phục vụ mục đích cá nhân và không được coi là người lao động được điều chỉnh bởi luật Việc làm” (Điều 2) [4, tr. Đạo luật về việc làm số 265 năm 1955 của Malaysia đưa ra định nghĩa về người GVGĐ hay người phục vụ trong gia đình theo cách gọi của nước này (domestic servant) là: người được thuê lại để làm những công việc trong gia đình, không liên quan tới bất kì hoạt động thương mại, kinh doanh hoặc nghề nghiệp của người chủ gia đình. Họ có thể là người nấu cơm, lau dọn nhà cửa, quản gia, chăm sóc trẻ, chăm sóc người bệnh, chăm sóc người già, lái xe, làm vườn và các công việc khác cho hộ gia đình”.