CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN Từ những nhận thức ban đầu về hoạt động ngoại khóa, chúng tôi đi sâu vào tìm hiểu lý thuyết về khái niệm của hoạt động ngoại khóa và hoạt động ngoại khóa thực hành tiếng, mối quan hệ giữa các hoạt động này với giáo dục ngoại ngữ. Trong chương này, chúng tôi cũng nghiên cứu về các phương pháp học tích cực, trong đó khuyến khích và đề cao tính chủ động của người học. Sau đó, chúng tôi giới thiệu một số hoạt động ngoại khóa thực hành tiếng nổi bật ở Khoa Tiếng Pháp – Tiếng Nga và đưa ra những nhận xét, đánh giá chung. Hoạt động ngoại khóa 1.
Khái niệm hoạt động ngoại khóa Tác giả Bùi Thị Thu Huế (2013) định nghĩa khái niệm này như sau: Có thể khái quát hóa khái niệm về hoạt động ngoại khóa (HĐNK) là những hoạt động của học sinh, sinh viên nằm ngoài giờ lên lớp, không nằm trong chương trình chính khóa. HĐNK được tổ chức dựa trên tinh thần tự nguyện của học sinh, sinh viên. HĐNK do nhà trường tổ chức và quản lý là những hoạt động bổ ích, có tác dụng bổ sung và hỗ trợ chương trình chính khóa, giúp nâng cao chất lượng đào tạo và tạo môi trường học tập có áp dụng thực tiễn cho học sinh, sinh viên. Pierard (2012) cho rằng HĐNK mang tính liên kết chặt chẽ với việc giảng dạy, vì được tổ chức với sự quản lí của nhà trường.
Đó là tập hợp các hoạt động khác nhau (thể thao, nghệ thuật, xã hội, văn hóa,.) và có tác động có lợi đến học sinh, các hoạt động ngoại khóa là một phần quan trọng của đời sống học đường. Nhìn chung, HĐNK được định nghĩa như một hình thức học tập, song lại có một vài đặc điểm riêng biệt khác. Hoạt động giáo dục này mang tính tự nguyện, đa phần dựa trên nhu cầu nguyện vọng của người tham gia, được tổ chức thông qua các hoạt động vui 5 chơi giải trí nhưng lại có kế hoạch, mục đích rất rõ ràng. Đây là một mô hình vừa học vừa chơi, có sự phối hợp tổ chức tham gia của nhà trường, thầy cô, học sinh và phụ huynh nhằm tạo nên một môi trường học tập mới mẻ, hứng thú cho đối tượng tham gia.
Hoạt động ngoại khóa thực hành tiếng Qua quá trình tìm hiểu, ngoại khóa là khái niệm chỉ hoạt động giáo dục ngoài giờ học chính thức dựa trên tính chất tự nguyện của người tham gia. Ở đây, có thể là một buổi thảo luận (theo chủ đề), là một trò chơi ngoại khóa mô phỏng các tình huống giao tiếp, là tổ chức sinh hoạt các loại hình câu lạc bộ (thể thao, ngoại ngữ, thơ, văn,.) hay là các buổi tham quan hay các tổ chức (từ thiện, trại hè xanh. Chúng tôi sử dụng thuật ngữ “Hoạt động ngoại khóa thực hành tiếng” để chỉ các hoạt động ngoại khóa nói chung có lồng ghép thực hành ngoại ngữ nhằm mục đích mở rộng, nâng cao kiến thức, kĩ năng. Thông qua các hoạt động này, người học có cơ hội tiếp xúc nhiều, rèn luyện và nâng cao năng lực ngôn ngữ, vận dụng nó một cách linh hoạt.
Phân loại các hoạt động ngoại khóa thực hành tiếng Với mục đích cải thiện khả năng ngoại ngữ cho người học thông qua một môi trường năng động và tích cực, hoạt động ngoại khóa thực hành tiếng khá phong phú và đa dạng về cách thức tổ chức. Có thể căn cứ vào các tiêu chí không gian, thời gian và mục đích của người tham gia để phân loại các hoạt động này. Về không gian • HĐNK THT trong nhà Đặc trưng: là hoạt động tiến hành ở trong lớp, là hình thức tiếp xúc trực tiếp với giáo dục thông qua môi trường lớp học. Hình thức: thuyết trình, làm bài tập nhóm, viết báo tường,.
• HĐNK THT ngoài trời Đặc trưng: là hoạt động tiến hành ở bên ngoài lớp học, là hình thức tiếp xúc nhiều mặt với cuộc sống thực tế bên ngoài xã hội. 6 Hình thức: dã ngoại, thăm bảo tàng, di tích lịch sử, văn nghệ,. Về thời gian • HĐNK THT định kì Đặc trưng: là hình thức hoạt động được tiến hành đều đặn, lặp lại trong các học kì. Hình thức: sinh hoạt lớp, thuyết trình, diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm học tập, văn nghệ chào mừng,.
• HĐNK THT không định kì Đặc trưng: là hình thức hoạt động được tiến hành tùy thuộc vào từng năm học và không mang tính đều đặn. Hình thức: giao lưu với người nước ngoài,. Về mục đích • HĐNK THT theo từng kĩ năng (Nghe / Nói / Đọc / Viết) Đặc trưng: là hình thức hoạt động được tiến hành nhằm đáp ứng nhu cầu cải thiện một kĩ năng ngoại ngữ nhất định. Hình thức: nghe nhạc, xem phim, đọc báo,.
• HĐNK THT phối hợp Nghe-Nói-Đọc-Viết Đặc trưng: là hình thức hoạt động được tiến hành nhằm đáp ứng nhu cầu cải thiện nhiều kĩ năng ngoại ngữ Nghe-Nói-Đọc-Viết. Hình thức: tranh luận, thuyết trình, giao lưu,. Vai trò của các hoạt động ngoại khóa đối với dạy học ngoại ngữ 1. Hoạt động ngoại khoá đối với nâng cao kiến thức văn hóa-xã hội Tác giả Philippin (2013) đã nhấn mạnh HĐNK mang lại cho người học những kiến thức bổ ích: 7 Người dạy tạo hứng thú cho người học về các loại hình nghệ thuật, các giai đoạn lịch sử và các yếu tố tự nhiên khác nhau xung quanh.
Những điều đó cho phép mọi người khám phá các lĩnh vực nghệ thuật, lịch sử và tự nhiên. Ở đây, tư duy sáng tạo của các kỹ năng mềm được đặc biệt đề cao. Hoạt động ngoại khóa đối với phát triển các kỹ năng mềm Bùi Thị Thu Huế (2013) đã làm nổi bật tác động của HĐNK đối với nâng cao các kỹ năng mềm cho người học như sau: Các hoạt động ngoại khóa còn giúp sinh viên tự tin, rèn luyện các kỹ năng mềm như kỹ năng thuyết trình, làm việc nhóm, quản lý, xử lý tính huống, giải quyết vấn đề, giao tiếp, tạo mối quan hệ,… Qua đó sinh viên sẽ trưởng thành hơn, biết vận dụng các kỹ năng trong học tập, cuộc sống và công việc tương lai. Debarbieux (2012) cho rằng HĐNK tạo ra môi trường phát triển kỹ năng sống: Một môi trường học tích cực có thể tạo ra một quy trình tốt thông qua dạy các kỹ năng xã hội, hợp tác nhóm và giáo viên, thúc đẩy sự cân bằng cảm xúc; tất cả những điều này tạo nên kinh nghiệm xã hội hóa cần thiết cho một xã hội hài hòa.
18) đánh giá sự cộng tác và giao tiếp trong quá trình làm việc nhóm là hai trong số những kỹ năng mềm mà một môi trường ngoại khóa mang lại. Đó là việc phát triển tinh thần hợp tác và việc xây dựng các kỹ năng cần thiết để thực hiện làm việc theo nhóm và thực hiện các dự án tập thể, đồng thời khả năng giao tiếp tập trung vào việc huy động thông tin và tài nguyên để thể hiện bản thân bằng nhiều loại ngôn ngữ khác nhau. Hoạt động ngoại khóa đối với môi trường học tập Môi trường học tập của HĐNK đều ít nhiều tác động tới sự hứng thú, quan tâm của những người tham gia. Morissette (2002) (trích dẫn bởi Philippin, 2013, tr.
11) đánh giá môi trường “là một yếu tố chính trong việc học sinh có học hay không, chọn học hay không”. 8 Nghiên cứu của Philippin (2013, tr. 9-11) mô tả đặc điểm môi trường học tập thông qua hoạt động ngoại khóa như sau: - Sự an toàn về mặt cảm xúc Trong quá trình xây dựng kiến thức, học sinh khám phá theo cách riêng và rõ ràng, nhận thức những nguy cơ, mắc sai lầm và thử lại. Kinh nghiệm học tập không thể hình thành trong một môi trường đầy đe dọa và căng thẳng, mọi sự tiếp thu phải diễn ra trong môi trường thoải mái, tự do và ổn định.
Điều này cho thấy tầm quan trọng và cần thiết của yếu tố an toàn cảm xúc trong việc lĩnh hội tri thức. - Tự tin Sự tin tưởng tạo ra cảm giác an toàn. Nhờ vào tự tin học sinh có được sự tự tin trong học tập, đối mặt với những thách thức tác động nhận thức, những rủi ro và sự mất ổn định. Môi trường của HĐNK tạo cho người học cảm thấy được tôn trọng và lắng nghe.
- Tự do tư duy Là quyền tự chủ về trí tuệ, là cảm giác người dạy coi trọng và khuyến khích người học. Môi trường giáo dục thông qua HĐNK khuyến khích người học phát triển, trình bày được lập luận cá nhân. Vì thế, người dạy phải kích thích và khuyến khích người học tự khám phá và kiểm tra, thử nghiệm, xác minh. - Hợp tác Khi người học gặp phải các nhiệm vụ phức tạp, làm việc hợp tác thông qua HĐNK cho phép họ chia sẻ kiến thức với người khác để cùng giải quyết vấn đề.
Vì vậy, người học không đơn độc trong quá trình học tập của mình. - Giao tiếp Trong môi trường học tập, giao tiếp cho phép thể hiện bản thân của người học, về quá trình học tập của cá nhân hoặc tập thể. Bên cạnh việc xây dựng kiến thức, học sinh được bày tỏ và lắng nghe, họ sẽ cảm thấy được tôn trọng và sẵn sàng chia sẻ. 9 - Sự đổi mới Sự đổi mới giúp người học có thể thúc đẩy việc tìm kiếm các giải pháp, khám phá các mối liên kết, những điều khác nhau để tạo nên các hướng đi khác nhau.
Điều này gắn liền với xem trọng công việc nhóm và khám phá, đồng thời khuyến khích sự khoan dung, tính linh hoạt và sự giàu có về trí tuệ, tình cảm. Từ đây, có thể xem chất lượng của môi trường học tập thông qua HĐNK đóng vai trò quan trọng trong việc tác động đến chất lượng học tập. Một môi trường học tập tốt kích thích sự hứng thú của người học, khuyến khích họ về mặt tinh thần, bộc lộ khả năng và thế mạnh để hoàn thiện bản thân. Mối liên hệ giữa hoạt động ngoại khóa và các hoạt động dạy học chính khóa Bùi Thị Thu Huế (2013) đã nói đến mối quan hệ tác động của HĐNK đến các hoạt động dạy học chính khóa: Hoạt động ngoại khóa thực chất là sự tiếp nối hoạt động chính khóa trên lớp, là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức với hành động, tạo cơ hội cho sinh viên rèn luyện thói quen sống trong cộng đồng và phát huy tối đa năng lực, sở thích của từng cá nhân.
Trong hai hoạt động thì hoạt động chính khóa là tiền đề cơ sở, là nền tảng; hoạt động ngoại khóa là đòn bẩy, là điều kiện. Nếu biết vận dụng, phối hợp đồng bộ, sáng tạo các hoạt động thì sẽ giúp cho nâng cao chất lượng đào tạo Đại học.