Nghiên Cứu Thực Trạng Nhiễm Sán Lá Gan và Sán Lá Dạ Cỏ ở Trâu Chăn Thả Tại Khu Vực Ven Sông Hồng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu thực trạng nhiễm sán lá gan fascicola sp và sán lá dạ cỏ paramphistomum cervi của trâu, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Visam Vilaysack
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Trần Anh Đào
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Thực Trạng Nhiễm Sán Lá Gan và Sán Lá Dạ Cỏ ở Trâu Chăn Thả Ven Sông Hồng
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 4. THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 5. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 5.1. SÁN LÁ GAN (FASCIOLA SP.)
• 5.1.1. Những hiểu biết về sán lá gan
• 5.1.2. Vị trí của sán lá Fasciola trong hệ thống phân loại động vật học
• 5.1.3. Đặc điểm hình thái của sán lá Fasciola
• 5.1.4. Vòng đời phát triển của các loài sán này
• 5.1.5. Đặc điểm dịch tễ bệnh sán lá Fasciola ở trâu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• MỘT SỐ HÌNH ẢNH CỦA ĐỀ TÀI

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Nhiễm Sán Lá Gan Dạ Cỏ ở Trâu Ven Sông Hồng

Nghiên cứu về nhiễm sán lá gan và sán lá dạ cỏ ở trâu chăn thả ven sông Hồng là vô cùng quan trọng. Sán lá gan (Fasciola sp.) và sán lá dạ cỏ (Paramphistomum cervi) gây ra những thiệt hại đáng kể cho ngành chăn nuôi trâu. Bệnh làm giảm năng suất, gây suy dinh dưỡng, và thậm chí gây tử vong cho trâu. Khu vực ven sông Hồng có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của các loài ốc, là vật chủ trung gian của sán lá. Do đó, nguy cơ nhiễm ký sinh trùng ở trâu tại khu vực này là rất cao. Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá thực trạng nhiễm sán lá gan trâu và nhiễm sán lá dạ cỏ trâu, từ đó đề xuất các biện pháp phòng và điều trị hiệu quả.

1.1. Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu Bệnh Ký Sinh Trùng ở Trâu

Trâu đóng vai trò quan trọng trong nông nghiệp Việt Nam, cung cấp sức kéo, phân bón và thịt. Bệnh ký sinh trùng ở trâu, đặc biệt là sán lá gan và sán lá dạ cỏ, gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe trâu và năng suất. Nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng để bảo vệ sức khỏe trâu và nâng cao hiệu quả chăn nuôi trâu.

1.2. Điều Kiện Tự Nhiên Ven Sông Hồng và Nguy Cơ Nhiễm Sán

Khu vực ven sông Hồng có nhiều ao hồ, ruộng nước, tạo điều kiện thuận lợi cho ốc phát triển. Các loài ốc này là vật chủ trung gian của sán lá gan và sán lá dạ cỏ. Trâu chăn thả tự do có nguy cơ cao tiếp xúc với ấu trùng sán, dẫn đến nhiễm sán lá gan và nhiễm sán lá dạ cỏ.

II. Thực Trạng Đáng Báo Động Nhiễm Sán Lá Gan ở Trâu Ven Sông Hồng

Thực tế cho thấy, tỷ lệ nhiễm sán lá gan trâu ở khu vực ven sông Hồng là rất cao. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nhiều đàn trâu có tỷ lệ nhiễm lên đến 50-70%. Tình trạng này gây ra những hậu quả nghiêm trọng về kinh tế, ảnh hưởng đến thu nhập của người chăn nuôi. Tác hại của sán lá gan không chỉ giới hạn ở việc làm giảm năng suất mà còn gây ra các bệnh lý nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến tử vong. Việc kiểm soát và phòng ngừa bệnh sán lá gan là một thách thức lớn đối với ngành thú y.

2.1. Tỷ Lệ Nhiễm Sán Lá Gan ở Trâu Theo Tuổi và Giới Tính

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm sán lá gan tăng theo độ tuổi của trâu. Trâu trưởng thành có tỷ lệ nhiễm cao hơn so với trâu non. Tỷ lệ nhiễm giữa trâu đực và trâu cái có thể khác nhau tùy thuộc vào điều kiện chăn thả và quản lý.

2.2. Ảnh Hưởng của Nhiễm Sán Lá Gan Đến Năng Suất Trâu

Nhiễm sán lá gan gây ra nhiều tác động tiêu cực đến năng suất trâu. Trâu bị bệnh thường gầy yếu, chậm lớn, giảm khả năng sinh sản và làm việc. Ảnh hưởng của sán lá gan đến năng suất trâu là một vấn đề cần được quan tâm.

2.3. Các Yếu Tố Nguy Cơ Gây Nhiễm Sán Lá Gan ở Trâu

Nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ nhiễm sán lá gan ở trâu, bao gồm: chăn thả tự do trên đồng cỏ ngập nước, thiếu vệ sinh trong chăn nuôi, không tẩy sán định kỳ, và điều kiện thời tiết ẩm ướt.

III. Phương Pháp Chẩn Đoán Sán Lá Gan và Dạ Cỏ ở Trâu Hiệu Quả

Việc chẩn đoán sán lá gan trâu và chẩn đoán sán lá dạ cỏ trâu đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát bệnh. Có nhiều phương pháp chẩn đoán khác nhau, từ các phương pháp truyền thống như xét nghiệm phân đến các phương pháp hiện đại như ELISA. Việc lựa chọn phương pháp chẩn đoán phù hợp phụ thuộc vào điều kiện thực tế và mục tiêu của việc kiểm tra. Chẩn đoán sớm và chính xác giúp đưa ra các biện pháp điều trị kịp thời, giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra.

3.1. Xét Nghiệm Phân Phương Pháp Chẩn Đoán Truyền Thống

Xét nghiệm phân là phương pháp chẩn đoán đơn giản, dễ thực hiện và chi phí thấp. Phương pháp này giúp phát hiện trứng sán trong phân trâu. Tuy nhiên, độ nhạy của phương pháp này có thể bị ảnh hưởng bởi số lượng trứng sán trong phân.

3.2. Phương Pháp ELISA Chẩn Đoán Nhanh và Chính Xác

ELISA là phương pháp chẩn đoán hiện đại, có độ nhạy và độ đặc hiệu cao. Phương pháp này giúp phát hiện kháng thể kháng sán trong máu trâu. ELISA có thể phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, trước khi trứng sán xuất hiện trong phân.

3.3. Mổ Khám Xác Định Tình Trạng Bệnh Lý

Mổ khám là phương pháp chẩn đoán trực tiếp, giúp xác định tình trạng bệnh lý của gan và dạ cỏ. Phương pháp này thường được sử dụng để xác định mức độ tổn thương do sán gây ra.

IV. Điều Trị Sán Lá Gan và Sán Lá Dạ Cỏ ở Trâu Hướng Dẫn Chi Tiết

Việc điều trị sán lá gan trâu và điều trị sán lá dạ cỏ trâu cần được thực hiện kịp thời và đúng cách để đạt hiệu quả cao. Có nhiều loại thuốc trị sán lá gan trâu và thuốc trị sán lá dạ cỏ trâu khác nhau trên thị trường. Việc lựa chọn thuốc phù hợp phụ thuộc vào loại sán, mức độ nhiễm, và tình trạng sức khỏe của trâu. Cần tuân thủ đúng liều lượng và hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

4.1. Các Loại Thuốc Trị Sán Lá Gan Hiệu Quả

Một số loại thuốc trị sán lá gan phổ biến bao gồm: Triclabendazole, Albendazole, và Rafoxanide. Mỗi loại thuốc có cơ chế tác động và hiệu quả khác nhau. Cần tham khảo ý kiến của bác sĩ thú y để lựa chọn thuốc phù hợp.

4.2. Các Loại Thuốc Trị Sán Lá Dạ Cỏ An Toàn

Một số loại thuốc trị sán lá dạ cỏ thường được sử dụng bao gồm: Niclosamide, Oxyclozanide, và Resorantel. Cần chú ý đến tác dụng phụ của thuốc và tuân thủ đúng liều lượng.

4.3. Lưu Ý Khi Sử Dụng Thuốc Tẩy Sán Cho Trâu

Cần tuân thủ đúng liều lượng và hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất. Theo dõi tình trạng sức khỏe của trâu sau khi tẩy sán. Đảm bảo cung cấp đủ nước và thức ăn cho trâu. Tẩy sán định kỳ để phòng ngừa tái nhiễm.

V. Biện Pháp Phòng Bệnh Sán Lá Gan Dạ Cỏ ở Trâu Chăn Thả

Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Các biện pháp phòng chống sán lá gan trâu và biện pháp phòng chống sán lá dạ cỏ trâu cần được thực hiện đồng bộ và thường xuyên. Các biện pháp này bao gồm: quản lý chăn thả, vệ sinh chuồng trại, kiểm soát ốc, và tẩy sán định kỳ. Việc nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về bệnh sán lá gan và bệnh sán lá dạ cỏ cũng rất quan trọng.

5.1. Quản Lý Chăn Thả Hạn Chế Tiếp Xúc Với Mầm Bệnh

Hạn chế chăn thả trâu trên đồng cỏ ngập nước, đặc biệt là vào mùa mưa. Luân chuyển bãi chăn thả để giảm mật độ ấu trùng sán. Cung cấp thức ăn bổ sung để tăng cường sức đề kháng cho trâu.

5.2. Vệ Sinh Chuồng Trại Giảm Nguy Cơ Lây Nhiễm

Vệ sinh chuồng trại thường xuyên để loại bỏ phân và chất thải. Sử dụng chất khử trùng để tiêu diệt mầm bệnh. Đảm bảo chuồng trại khô ráo và thoáng mát.

5.3. Kiểm Soát Ốc Giảm Vật Chủ Trung Gian

Sử dụng các biện pháp sinh học hoặc hóa học để kiểm soát số lượng ốc trong khu vực chăn thả. Phát quang bụi rậm xung quanh ao hồ để hạn chế nơi sinh sống của ốc.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Sán Lá ở Trâu

Nghiên cứu về nhiễm sán lá gan và sán lá dạ cỏ ở trâu chăn thả ven sông Hồng đã cung cấp những thông tin quan trọng về thực trạng bệnh, phương pháp chẩn đoán, điều trị, và phòng chống. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như: dịch tễ học sán lá gan trâu, dịch tễ học sán lá dạ cỏ trâu, vòng đời sán lá gan, vòng đời sán lá dạ cỏ, và hiệu quả của các biện pháp kiểm soát bệnh mới.

6.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Biện Pháp Kiểm Soát Bệnh

Cần đánh giá hiệu quả của các biện pháp kiểm soát bệnh hiện tại để có những điều chỉnh phù hợp. Nghiên cứu về các biện pháp kiểm soát bệnh mới, như sử dụng vaccine hoặc các chất có nguồn gốc tự nhiên.

6.2. Nghiên Cứu Về Dịch Tễ Học và Vòng Đời Sán Lá

Nghiên cứu sâu hơn về dịch tễ học và vòng đời của sán lá gan và sán lá dạ cỏ để hiểu rõ hơn về cơ chế lây lan và phát triển của bệnh. Điều này giúp đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn.

6.3. Phát Triển Các Phương Pháp Chẩn Đoán Nhanh và Chính Xác

Tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh và chính xác hơn để phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm. Điều này giúp điều trị kịp thời và giảm thiểu thiệt hại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tại các vùng đồng bằng ven sông ở Việt Nam, tỷ lệ nhiễm sán lá gan trên đàn trâu dao động phổ biến từ 19,6% đến 61,3%, gây tổn hại nghiêm trọng đến sức kéo, sản lượng thịt và sức đề kháng của vật nuôi. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài bắt nguồn từ tập quán chăn thả tự do đàn gia súc tại các bãi bồi sình lầy hoang vu ven sông Hồng. Đây là môi trường lý tưởng cho các loài ốc nước ngọt sinh sôi, duy trì ổ dịch ký sinh trùng lưu hành quanh năm.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là xác định thực trạng nhiễm sán lá gan (Fasciola sp.) và sán lá dạ cỏ (Paramphistomum cervi) theo các biến số lứa tuổi và tính biệt trên đàn trâu chăn thả bãi bồi. Đồng thời, công trình đánh giá độ an toàn cùng hiệu lực tẩy trừ thực tế của hai chế phẩm chuyên dụng là Han-Dertil B và Dovenix.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực địa trên quần thể đàn trâu hơn 200 con tại khu vực bãi bồi ven sông Hồng thuộc phường Long Biên, quận Long Biên, Hà Nội trong thời gian từ tháng 9 năm 2016 đến tháng 10 năm 2017. Các xét nghiệm chuyên sâu được hoàn thành tại hệ thống phòng thí nghiệm Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

Kết quả của đề tài mang ý nghĩa kinh tế và dịch tễ học to lớn. Việc xác định chính xác dịch tễ giúp giảm thiểu nguy cơ tiêu hủy gan nhiễm bệnh lên tới trên 50% tại các lò mổ, đồng thời cung cấp phác đồ điều trị sạch trứng sán đạt 100%, góp phần gia tăng 15% đến 20% tốc độ tăng khối lượng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước nguy cơ bệnh ký sinh trùng truyền lây sang người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng lý thuyết phân loại học và dịch tễ học ký sinh trùng của Skrjabin cùng công trình kinh điển về giun sán gia súc của Trịnh Văn Thịnh. Mô hình vòng đời của sán lá gan lớn (Fasciola gigantica, Fasciola hepatica) diễn ra qua ký chủ trung gian là ốc nước ngọt họ Lymnaeidae (Lymnaea swinhoei, Lymnaea viridis) với chu kỳ hoàn thành từ 92 đến 117 ngày. Sán trưởng thành có thể ký sinh kéo dài từ 3 đến 5 năm, mỗi cá thể sán hút khoảng 0,2 ml máu mỗi ngày từ vật chủ.

Bên cạnh đó, lý thuyết bệnh học sán lá dạ cỏ họ Paramphistomatidae chỉ ra rằng ấu trùng non di hành gây viêm loét, hoại tử niêm mạc tá tràng và dạ tổ ong trước khi định cư tại dạ cỏ với chu kỳ sinh học từ 3 đến 7 tháng. Nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm then chốt: Nang ấu cảm nhiễm (Adolescaria), Vĩ ấu (Cercaria), Cường độ nhiễm trứng qua số lượng trứng trong một gam phân (EPG) và Hiệu lực tẩy trừ triệt để của hoạt chất kháng ký sinh trùng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập từ 45 mẫu phân tươi lấy trực tiếp qua trực tràng của đàn trâu chăn thả bãi bồi sông Hồng. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được chia theo 5 nhóm tuổi: dưới 6 tháng, từ 6 đến 18 tháng, từ 19 đến 36 tháng, từ 37 đến 120 tháng và trên 120 tháng tuổi, phân bổ đồng đều ở cả trâu đực (20 con) và trâu cái (25 con). Cỡ mẫu này đảm bảo tính đại diện thống kê cho cấu trúc đàn chăn thả tự nhiên.

Phương pháp xét nghiệm định tính sử dụng kỹ thuật gạn rửa sa lắng Benedek (1943) nhằm tận dụng tỷ trọng lớn của trứng sán lá để thu hồi triệt để cặn lắng qua 3 đến 5 lần rửa lọc. Phương pháp định lượng xác định cường độ nhiễm EPG qua buồng đếm McMaster cải tiến với dung dịch muối bão hòa. Lý do lựa chọn bộ đôi phương pháp này là khả năng phân lập rõ ràng hình thái vỏ và phôi bào giữa trứng Fasciola sp. màu vàng nâu (kích thước 0,13 - 0,16 x 0,06 - 0,10 mm) với trứng P. cervi màu tro nhạt có nắp (kích thước 0,13 - 0,15 x 0,069 - 0,082 mm).

Timeline thử nghiệm lâm sàng diễn ra liên tục trên 26 trâu bệnh chia thành 2 lô đối chứng tương đồng: Lô 1 (13 con) sử dụng Han-Dertil B đường uống liều 1 viên cho 50 kg thể trọng; Lô 2 (13 con) sử dụng Dovenix tiêm dưới da liều 1 ml cho 25 kg thể trọng. Toàn bộ số liệu được xử lý bằng các thuật toán thống kê sinh học trên phần mềm Excel 2010 theo tiêu chuẩn của Nguyễn Văn Thiện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 3 phát hiện dịch tễ và dược lý mang tính quy luật trên đàn trâu chăn thả ven sông Hồng:

Thứ nhất, tỷ lệ nhiễm sán lá gan (Fasciola sp.) tăng lũy tiến theo độ tuổi của trâu. Tỷ lệ nhiễm thấp nhất ở nhóm nghé dưới 6 tháng tuổi chiếm 80%, sau đó tăng vọt lên 100% ở tất cả các cá thể trâu từ 19 tháng tuổi trở lên. Tuy nhiên, yếu tố tính biệt không tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê khi tỷ lệ nhiễm ở trâu đực đạt 90% và trâu cái đạt 92%.

Thứ hai, tỷ lệ nhiễm sán lá dạ cỏ (Paramphistomum cervi) cũng tăng dần theo tuổi đời nhưng có sự phân hóa mạnh theo giới tính. Nhóm trâu dưới 6 tháng tuổi chỉ nhiễm 30%, trong khi nhóm trên 120 tháng tuổi nhiễm 100%. Đáng chú ý, trâu cái có tỷ lệ nhiễm lên tới 68%, cao hơn đáng kể so với mức 45% ở trâu đực.

Thứ ba, cả hai loại thuốc Han-Dertil B và Dovenix đều đạt hiệu lực sạch trứng sán 100% ở tuần thứ 3 và duy trì sạch triệt để đến tuần thứ 6 sau điều trị. Các chỉ số sinh lý lâm sàng bao gồm thân nhiệt duy trì mức 38,2 đến 38,6 độ C, nhịp tim 46 đến 52 lần/phút, tần số hô hấp 18 đến 24 lần/phút và nhu động dạ cỏ đạt 2 đến 3 lần/2 phút, chứng minh độ an toàn sinh học tuyệt đối của thuốc.

Thảo luận kết quả

Quy luật tăng tỷ lệ nhiễm sán theo tuổi được giải thích do thời gian tiếp xúc bãi chăn thả càng dài thì xác suất trâu nuốt phải nang ấu Adolescaria bám trên cỏ thủy sinh càng lớn. Thêm vào đó, tuổi thọ của sán lá gan kéo dài nhiều năm tạo nên hiện tượng tích lũy ký sinh trùng liên tục trong gan mật. Sự chênh lệch tỷ lệ nhiễm sán lá dạ cỏ giữa trâu cái (68%) và trâu đực (45%) bắt nguồn từ việc trâu cái được nuôi giữ khai thác sinh sản trong nhiều năm, trong khi trâu đực thường bị xuất bán thịt ở độ tuổi trẻ hơn.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua biểu đồ phân bố cột chồng thể hiện sự dịch chuyển cường độ nhiễm từ mức nhẹ (+) ở trâu non sang mức nặng (+++) ở trâu trưởng thành. Bảng ma trận so sánh hiệu lực dược lâm sàng cho thấy hàm lượng phối hợp Triclabendazol 300 mg cùng Albendazol 300 mg trong Han-Dertil B và Nitroxinil 25% trong Dovenix đều tác động phá hủy hoàn toàn cấu trúc tế bào sán trưởng thành. So với kết quả của Lê Hữu Khương ghi nhận tỷ lệ nhiễm sán lá gan trung bình toàn quốc là 46,23%, quần thể trâu tại bãi bồi sông Hồng có mức độ lưu hành cao hơn hẳn do đặc thù địa hình trũng ngập nước tạo ổ chứa mầm bệnh đậm đặc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, 4 giải pháp can thiệp đồng bộ được đề xuất nhằm khống chế bệnh sán lá gan và sán lá dạ cỏ:

1. Thiết lập quy trình tẩy giun sán định kỳ 2 lần mỗi năm vào tháng 4 và tháng 8, thời điểm trâu nghỉ cày kéo và trước mùa phát tán mạnh của vật chủ trung gian. Sử dụng Dovenix tiêm dưới da (1 ml/25 kg thể trọng) hoặc Han-Dertil B đường uống (1 viên/50 kg thể trọng), hướng tới mục tiêu triệt tiêu 100% trứng sán trong phân và giảm tỷ lệ nhiễm toàn đàn xuống dưới 10% sau 12 tháng áp dụng. Chủ thể thực hiện: Bác sĩ thú y cơ sở phối hợp trực tiếp với các chủ hộ chăn nuôi.

2. Áp dụng kỹ thuật ủ phân nhiệt sinh học kỵ khí từ 15 đến 20 ngày đối với toàn bộ chất thải chuồng trại trước khi đưa ra bón cho cây trồng. Biện pháp này giúp tiêu diệt 100% ấu trùng và trứng sán lá gan nhờ nhiệt độ khối ủ đạt trên 55 độ C, ngăn chặn mầm bệnh thẩm thấu vào nguồn nước mặt. Chủ thể thực hiện: Hộ gia đình và trang trại chăn nuôi gia súc.

3. Triệt phá môi trường sống của ốc vật chủ trung gian bằng cách rải vôi bột hoặc phun dung dịch Đồng sunfat (CuSO4) nồng độ 4% tại các vũng nước tù đọng, mương rãnh quanh chuồng trại. Kết hợp phương thức chăn thả luân phiên bãi cỏ theo chu kỳ 60 đến 90 ngày nhằm cắt đứt vòng đời sinh học của nang ấu Adolescaria. Chủ thể thực hiện: Ban nông nghiệp địa phương và tổ dịch vụ thú y thôn/phường.

4. Nâng cao sức đề kháng tự nhiên cho đàn trâu thông qua việc bổ sung thức ăn tinh, rơm ủ urê và khoáng premix trong giai đoạn chuyển mùa từ thu sang đông, giúp giảm thiểu 25% đến 30% mức độ hao hụt thể trạng do suy nhược dinh dưỡng. Chủ thể thực hiện: Chủ trang trại chăn nuôi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu chuyên khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Thú y, Ký sinh trùng học: Nắm bắt phương pháp luận chuẩn xác về quy trình thu mẫu phân tầng, kỹ thuật sa lắng Benedek và buồng đếm McMaster trong nghiên cứu dịch tễ thực địa.

2. Bác sĩ thú y thực hành và cán bộ khuyến nông: Ứng dụng trực tiếp phác đồ điều trị liều lượng chuẩn của Dovenix và Han-Dertil B để xử lý dứt điểm các ca bệnh sán lá gan, sán lá dạ cỏ mãn tính trên đàn gia súc nhai lại.

3. Chủ trang trại và các hợp tác xã chăn nuôi trâu bò quy mô lớn: Xây dựng quy trình quản lý bãi chăn thả an toàn sinh học, giảm thiểu từ 30% đến 50% thiệt hại kinh tế do suy giảm sản lượng thịt, sữa và chi phí thuốc men.

4. Cơ quan quản lý Thú y và Chi cục Chăn nuôi Thú y các tỉnh thành: Sử dụng các số liệu dịch tễ làm luận cứ khoa học để hoạch định chương trình phòng chống ký sinh trùng truyền lây quy mô vùng, kiểm soát vệ sinh thú y tại các lò mổ tập trung.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đàn trâu chăn thả ven sông Hồng có tỷ lệ nhiễm sán lá gan lên tới 100% ở độ tuổi trưởng thành? Bãi bồi ven sông có độ ẩm cao, nhiều đầm lầy tạo điều kiện lý tưởng cho ốc Lymnaea phát triển quanh năm. Tập tính thích đằm tắm và ăn cỏ ngập nước của trâu khiến chúng liên tục nuốt phải nang ấu Adolescaria. Sán trưởng thành sống dai dẳng từ 3 đến 5 năm trong gan dẫn đến tỷ lệ tích lũy mầm bệnh đạt 100% ở trâu trên 19 tháng tuổi.

2. Sán lá dạ cỏ Paramphistomum cervi gây hại cho trâu ở giai đoạn nào nghiêm trọng nhất? Giai đoạn sán non di hành gây tổn thương nguy hiểm nhất. Khi xâm nhập tá tràng và dạ tổ ong, sán non dùng giác bám cắn phá niêm mạc gây viêm xuất huyết nặng, tiêu chảy mất nước và có thể gây tử vong ở nghé non dưới 1 năm tuổi. Sán trưởng thành tại dạ cỏ chủ yếu hấp thu chất phân giải từ thức ăn nên triệu chứng mờ nhạt hơn.

3. Giữa Han-Dertil B và Dovenix, loại thuốc nào mang lại tiện ích điều trị cao hơn trong thực tế? Cả hai loại thuốc đều đạt hiệu quả tẩy sạch sán 100%. Tuy nhiên, Dovenix dạng tiêm dưới da (1 ml/25 kg thể trọng) giúp kiểm soát liều lượng chính xác, không phụ thuộc vào sức ăn của gia súc ốm. Ngược lại, Han-Dertil B dạng viên uống (1 viên/50 kg thể trọng) dễ phối trộn thức ăn tinh, tiện lợi cho việc tẩy đồng loạt cả đàn mà không cần cố định trâu phức tạp.

4. Bệnh sán lá gan ở đàn trâu có khả năng lây nhiễm sang người hay không? Có. Trâu là vật chủ chính thải trứng sán ra môi trường nước, tạo ra các nang ấu bám vào rau thủy sinh như rau ngổ, rau muống, rau cần. Con người là vật chủ tình cờ khi ăn rau sống chưa rửa sạch hoặc uống nước lã chứa nang ấu, dẫn đến tổn thương gan, tắc mật và xơ hóa nhu mô gan nghiêm trọng.

5. Phương pháp gạn rửa sa lắng Benedek có ưu thế gì so với phương pháp nổi phù nổi thông thường? Trứng sán lá gan (Fasciola sp.) và sán lá dạ cỏ (P. cervi) có kích thước lớn và tỷ trọng nặng hơn dung dịch thông thường nên chìm rất nhanh trong nước lã sạch. Phương pháp Benedek gạn bỏ chất cặn bã nổi nhẹ và giữ lại toàn bộ trứng sán dưới đáy bình chỉ sau 15 đến 30 phút, đảm bảo độ nhạy chẩn đoán đạt trên 95%.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ bức tranh dịch tễ học với tỷ lệ nhiễm sán lá gan đạt từ 80% đến 100% và sán lá dạ cỏ đạt từ 30% đến 100% trên đàn trâu chăn thả ven sông Hồng.
• Khẳng định quy luật cường độ nhiễm tăng dần theo lứa tuổi và chỉ ra sự khác biệt rõ rệt về tỷ lệ nhiễm sán lá dạ cỏ giữa trâu cái (68%) và trâu đực (45%).
• Chứng minh hiệu lực diệt trừ sán tuyệt đối 100% của hai loại thuốc Han-Dertil B và Dovenix sau 3 đến 6 tuần thử nghiệm lâm sàng.
• Xác thực tính an toàn sinh học cao của hai phác đồ tẩy sán, không làm biến đổi các chỉ số sinh lý tuần hoàn, hô hấp và tiêu hóa của trâu.
• Đóng góp bộ dữ liệu thực chứng và quy trình kỹ thuật phòng trị ký sinh trùng toàn diện cho ngành chăn nuôi gia súc nhai lại vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Trong kế hoạch 12 tháng tới, các địa phương cần mở rộng tầm soát ký sinh trùng trên toàn bộ các vùng bãi bồi ven sông và chuẩn hóa lịch tẩy sán định kỳ 2 lần mỗi năm. Hãy tải ngay toàn văn tài liệu để ứng dụng phác đồ điều trị chuẩn xác và nâng cao hiệu quả kinh tế cho đàn gia súc của bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM VISAM VILAYSACK NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG NHIỄM SÁN LÁ GAN (Fasciola sp.) VÀ SÁN LÁ DẠ CỎ (Paramphistomum cervi) CỦA TRÂU CHĂN THẢ TẠI KHU VỰC VEN SÔNG HỒNG VÀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA MỘT SỐ LOẠI THUỐC TẨY SÁN Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Bùi Trần Anh Đào NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Visam Vilaysack i c LỜI CẢM ƠN Sau một thời gian học tập và thực tập tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đến nay tôi đã hoàn thành bản luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của mình.

Để có được kết quả này ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi luôn nhận được sự giúp đỡ chu đáo, tận tình của nhà trường và các thầy cô giáo trong khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Tôi xin chân thành cảm ơn: PGS. Bùi Trần Anh Đào, Bộ môn Bệnh lý thú y, ThS. Đàm Văn Phải, Bộ môn Nội – Chẩn – Dược – Độc Chất Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ, hướng dẫn, chỉ bảo tận tình, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành tốt luận văn.

Ban chủ nhiệm Khoa Thú y, Ban Quản lý đào tạo-Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi học tập và hoàn thành luận văn đúng tiến độ. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới chủ trại, bạn bè và các em học sinh, đã tạo điều kiện, động viên và giúp đỡ tôi trong suất thời gian thực tập. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Visam Vilaysack ii c MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn.

ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Thực tiễn của đề tài. Tổng quan tài liệu. Sán lá gan (Fasciola sp. Những hiểu biết về sán lá gan.

Đặc điểm dịch tễ bệnh sán lá Fasciola ở trâu. Cơ chế sinh bệnh của bệnh sán lá Fasciola. Triệu chứng bệnh sán lá Fasciola ở trâu. Bệnh tích của trâu mắc bệnh sán lá Fasciola.

Chẩn đoán bệnh sán lá Fasciola ở trâu. Phòng trị bệnh sán lá gan cho trâu. Những hiểu biết về sán lá Paramphistomum cervi. Đặc điểm dịch tễ bệnh Paramphistomum cervi.

Tình hình nghiên cứu bệnh sán lá gan và sán lá dạ cỏ ở đàn trâu. Tình hình nghiên cứu sán lá gan và sán lá dạ cỏ ở đàn trâu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu sán lá gan và sán lá dạ cỏ đàn trâu ở việt nam. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Một số nét khái quát về đối tượng nghiên cứu của đề tài. Tình hình nhiễm sán lá gan ở trâu chăn thả khu vực ven sông Hồng.

Tình hình nhiễm sán lá dạ cỏ ở trâu chăn thả khu vực ven sông Hồng. Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh sán lá gan và sán lá dạ cỏ ở trâu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra tình hình phòng chống bệnh ký sinh trùng nói chung, bệnh sán lá gan và sán lá dạ cỏ nói riêng cho trâu chăn thả tại khu vực ven sông Hồng.

Phương pháp lấy mẫu phân trâu. Phương pháp theo dõi số liệu mổ khám. Phương pháp xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá gan và sán lá dạ cỏ trâu. Phương pháp xử lý số liệu.

Đối với các chỉ tiêu định tính. Các chỉ tiêu định lượng. Một số công thức tính tỷ lệ. Kết quả và thảo luận.

Một số nét khái quát về đối tượng nghiên cứu của đề tài. Thực trạng nhiễm sán lá gan và sán lá dạ cỏ ở trâu chăn thả tại khu vực ven sông Hồng. Thực trạng nhiễm sán lá gan theo tuổi của trâu. Thực trạng nhiễm sán lá gan theo tính biệt của trâu.

Thực trạng nhiễm sán lá dạ cỏ theo tuổi của trâu. Thực trạng nhiễm sán lá dạ cỏ theo tính biệt của trâu. Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh sán lá gan và sán lá dạ cỏ ở trâu của một số thuốc. Đánh giá độ an toàn của Han-Dertil B và Dovenix khi sử dụng tẩy sán ở trâu.

Đánh giá hiệu quả của một số loại thuốc tẩy sán lá gan. Đánh giá hiệu quả của một số loại thuốc tẩy sán lá dạ cỏ. Kết luận và kiến nghị. 50 Tài liệu tham khảo.

52 Một số hình ảnh của đề tài. 56 v c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt Cs : Cộng sự NXB : Nhà xuất bản F. gigantica : Fasciola gigantica F. hepatica : Fasciola hepatica Tr : Trang TT : Thể trọng KCTG : Ký chủ trung gian mm : Milimét ml : Milliliter mg : Miligam kg : Kilogam g : gram P.

cervi : Paramphistomum cervi m : Micrômét vv : Vân vân vi c DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Quy mô và cơ cấu đàn trâu sử dụng trong nghiên cứu. Thực trạng nhiễm sán lá gan theo tuổi của trâu. Thực trạng nhiễm sán lá gan theo tính biệt của trâu.

Thực trạng nhiễm sán lá dạ cỏ theo độ tuổi của trâu. Thực trạng nhiễm sán lá dạ cỏ theo tính biệt của trâu. Sự ảnh hưởng của Dovenix và Han-Dertil-B đến một số chỉ tiêu lâm sàng của trâu. Hiệu quả của thuốc tẩy sán lá gan liều cao của hai loại thuốc trên trâu.

Hiệu quả của thuốc tẩy sán lá dạ cỏ liều cao của hai loại thuốc trên trâu. 49 vii c DANH MỤC HÌNH Hình 4. Tỷ lệ nhiễm sán lá gan theo tuổi ở trâu. Tỷ lệ nhiễm sán lá gan theo tính biệt ở trâu.

Tỷ lệ nhiễm sán lá dạ cỏ theo tuổi ở trâu. Tỷ lệ nhiễm sán lá dạ cỏ theo tính biệt ở trâu. 45 viii c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Visam Vilaysack Tên Luận văn: “Nghiên cứu thực trạng nhiễm sán lá gan (Fasciola sp.) và sán lá dạ cỏ (Paramphistomum cervi) của trâu chăn thả tại khu vực ven sông Hồng và đánh giá hiệu quả của một số loại thuốc tẩy sán”. Ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Tên cơ sở đào tạo: Học Viên Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Nhằm biết được thực trạng nhiễm sán lá gan (Fasciola sp.) và sán lá dạ cỏ (Paramphistomum cervi) trên đàn trâu tại một số địa phương ven sông Hồng và xác định được hiệu quả của một số loại thuốc tẩy sán đối với hai loài sán này, góp phần làm giảm thiệt hại do bệnh gây ra.

Phương pháp nghiên cứu Đề tài có 4 nội dung chính: 1. Một số nét khái quát về đối tượng nghiên cứu của đề tài 2. Tình hình nhiễm sán lá gan ở trâu chăn thả tại khu vực ven sông Hồng 3. Tình hình nhiễm sán lá dạ cỏ ở trâu chăn thả tại khu vực ven sông Hồng 4.

Đánh giá hiệu quả của một số loại thuốc tẩy sán lá gan và sán lá dạ cỏ ở trâu Vật liệu nghiên cứu: - Mẫu phân trâu - Các dụng cụ xét nghiệm mẫu phân trâu - Bộ xi lanh và thuốc tẩy sán cho trâu (Dovenix và Han-Dertil-B) - Các dụng cụ cố định trâu. Phương pháp nghiên cứu: - Phương pháp lấy mẫu phân trâu để xét nghiệm - Phương pháp theo dõi số liệu mổ khám - Phương pháp xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá gan và sán lá dạ cỏ trâu - Đánh giá hiệu quả của một số loại thuốc tẩy đối với bệnh sán lá gan và sán lá dạ cỏ cho trâu. Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thu được xử lý bằng phương pháp thống kê sinh học (Theo số liệu của ix c Nghiễn Văn Thiện, 2008) trên phần mềm Excel 2010. Kết quả chính và kết luận: Từ quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài, chúng tôi có thể tổng hợp kết quả như: - Cường độ nhiễm sán lá gan ở trâu chăn thả tại khu vực vùng ven sông Hồng có xu hướng tăng dần theo tuổi.

Tỷ lệ và cường độ nhiễm thấp nhất là trâu dưới 6 tháng tuổi chiếm 80% và cao nhất là lớn hơn và bằng 19 tháng tuổi trở lên chiếm 100%. Tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá gan ở trâu đực và trâu cái là tương đương nhau và sự sai khác là không có ý nghĩa thống kê. - Tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá dạ cỏ ở trâu cũng có xu hướng tăng dần theo tuổi. Tỷ lệ và cường độ nhiễm thấp nhất là trâu dưới 6 tháng tuổi chiếm 30% và cao nhất là lớn hơn 120 tháng tuổi chiếm 100%.

Tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá dạ cỏ ở trâu đực thấp hơn trâu cái. Trâu đực chiếm 45% và trâu cái chiếm 68%. - Thuốc Dovenix và Han-Dertil-B có hiệu lực tẩy sán lá gan và sán lá dạ cỏ ở trâu rất cao, sau được tẩy sạch trứng sán, thuốc có độ an toàn cao khi sử dụng. x c THESIS ABSTRACT Master candidate: Visam Vilaysack Thesis title: “Study on the status of Fasciola (Fasciola sp.) and Paramphistomosis (Paramphistomum cervi) infection of grazing buffaloes in the Red River Delta area and evaluate the effectiveness of some anthelmintic drugs”.

Major: Veterinary Medicine Code: 60 64 01 01 Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA) Research Objectives To investigate the status of Fasciola and Paramphistomosis infection in grazing buffaloes in some locations along the Red River and determine the effectiveness of some anthelmintic drugs for two species, contributes to reduce the damage of disease. Research Methods The subject has four main contents: 1. Some general features of research subjects 2. Situation of Fasciola infection in grazing buffalo in the area along the Red River 3.

Situation of Paramphistomosis infection in grazing buffalo in the area along the Red River 4. Evaluate the effectiveness of some anthelmintic drugs. Research Materials - Sample of buffalo feces - Sample test equipment for buffalo feces - Cylinder and buffalo anthelmintic drugs (Dovenix and Han-Dertil-B) - Fixed tools for buffalo.