Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ một số đặc tính sinh học của vi khuẩn e coli gây tiêu chảy ở bê nghé tại huyện cao lộc tỉnh lạng sơn và biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ, sinh học của vi khuẩn E. coli gây tiêu chảy ở bê nghé tại Cao Lộc, Lạng Sơn và biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Phùng Thu Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Sửu
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ, một số đặc tính sinh học của vi khuẩn Escherichia coli gây tiêu chảy ở bê, nghé tại huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn và biện pháp phòng trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VÀ CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Ý nghĩa của đề tài
• 0.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số hiểu biết chung về hội chứng tiêu chảy
• 1.1.1. Khái niệm về hội chứng tiêu chảy
• 1.1.2. Một số nguyên nhân gây tiêu chảy ở gia súc
• 1.1.2.1. Tiêu chảy do vi khuẩn
• 1.1.2.2. Tiêu chảy do virus
• 1.1.2.3. Tiêu chảy do ký sinh trùng
• 1.1.2.4. Tiêu chảy do môi trường ngoại cảnh
• 1.1.2.5. Ảnh hưởng của nuôi dưỡng không đúng kỹ thuật
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Nguyên vật liệu dùng trong nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy ở bê, nghé từ sơ sinh đến 12 tháng tuổi tại một số xã thuộc huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn
• 2.3.2. Phân lập, xác định một số đặc tính sinh học của các chủng E. coli phân lập được
• 2.3.3. Xây dựng và thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh tiêu chảy bê, nghé do vi khuẩn E. coli gây ra tại huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp điều tra dịch tễ học
• 2.4.2. Thu thập mẫu và phân lập vi khuẩn
• 2.4.3. Phương pháp xác định đặc tính sinh hoá của vi khuẩn E. coli
• 2.4.4. Phương pháp xác định serotype kháng nguyên O của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập được
• 2.4.5. Phương pháp xác định các yếu tố gây bệnh của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập được
• 2.4.6. Phương pháp xác định độc lực của các chủng vi khuẩn E. coli
• 2.4.7. Phương pháp xác định khả năng mẫn cảm với kháng sinh của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập được
• 2.4.8. Xây dựng phác đồ điều trị tiêu chảy ở bê, nghé
• 2.4.9. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả điều tra một số đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy ở bê, nghé từ sơ sinh đến 12 tháng tuổi tại một số xã thuộc huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn từ 8/2015 - 6/2016
• 3.2. Tỷ lệ bê, nghé tiêu chảy và chết do tiêu chảy tại một số xã thuộc huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn từ 8/2015 - 6/2016
• 3.3. Tỷ lệ bê, nghé tiêu chảy và chết do tiêu chảy theo lứa tuổi
• 3.4. Tỷ lệ bê, nghé mắc tiêu chảy và chết do tiêu chảy theo mùa vụ
• 3.5. Triệu chứng lâm sàng ở bê, nghé mắc tiêu chảy
• 3.6. Bệnh tích đại thể ở bê, nghé bị chết do tiêu chảy
• 3.7. Kết quả phân lập và xác định một số đặc tính sinh học của các chủng E. coli phân lập được
• 3.7.1. Kết quả phân lập vi khuẩn E. coli ở bê, nghé bị tiêu chảy và bình thường
• 3.7.2. Kết quả phân lập E. coli từ bệnh phẩm bê, nghé chết do mắc tiêu chảy từ các mẫu bệnh phẩm của bê, nghé chết do mắc tiêu chảy
• 3.7.3. Kết quả xác định một số đặc tính sinh học của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập được
• 3.7.4. Kết quả xác định serotype của các chủng E. coli phân lập được
• 3.7.5. Kết quả xác định các yếu tố gây bệnh của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập được
• 3.7.6. Kết quả xác định độc lực của các chủng E. coli phân lập được trên động vật thí nghiệm
• 3.7.7. Kết quả xác định tính mẫn cảm với kháng sinh của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập được
• 3.8. Kết quả thử nghiệm phác đồ điều trị bệnh tiêu chảy bê, nghé do vi khuẩn E. coli gây ra tại huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC ẢNH
• PHỤ LỤC THỐNG KÊ

Tóm tắt

I. Đặc điểm dịch tễ của bệnh tiêu chảy ở bê nghé

Bệnh tiêu chảy ở bê nghé là một vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi gia súc, đặc biệt tại huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn. Theo nghiên cứu, tỷ lệ bê nghé mắc bệnh tiêu chảy cao nhất ở lứa tuổi dưới 3 tháng. Bệnh thường xảy ra quanh năm, nhưng tăng cao vào mùa chuyển giao thời tiết. Nguyên nhân gây bệnh chủ yếu do vi khuẩn E. coli, cùng với các yếu tố khác như chăm sóc không đúng cách và điều kiện môi trường không thuận lợi. Việc xác định các yếu tố dịch tễ học là cần thiết để có biện pháp phòng trị hiệu quả. Theo Nguyễn Văn Sửu (2005), tỷ lệ nhiễm E. coli ở bê nghé bị tiêu chảy cao hơn so với bê nghé bình thường, cho thấy vai trò quan trọng của vi khuẩn này trong hội chứng tiêu chảy.

1.1. Tình hình dịch tễ học

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bê nghé mắc tiêu chảy tại huyện Cao Lộc có sự biến động theo mùa vụ. Mùa hè và mùa xuân là thời điểm bệnh phát triển mạnh mẽ nhất. Theo Đào Trọng Đạt (1995), E. coli là nguyên nhân chính gây tiêu chảy, chiếm tỷ lệ cao trong các vi khuẩn đường ruột. Bệnh không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của đàn gia súc. Việc theo dõi và điều tra dịch tễ học là cần thiết để phát hiện sớm và có biện pháp can thiệp kịp thời.

II. Đặc tính sinh học của vi khuẩn E

Vi khuẩn E. coli có nhiều đặc tính sinh học quan trọng, ảnh hưởng đến khả năng gây bệnh. Chúng có khả năng sản sinh độc tố, đặc biệt là enterotoxin, làm tăng nguy cơ tiêu chảy ở bê nghé. Nghiên cứu cho thấy, E. coli có thể tồn tại trong môi trường đường ruột của bê nghé và phát triển mạnh khi điều kiện môi trường thuận lợi. Theo Hồ Văn Nam (1997), vi khuẩn này có thể gây ra tình trạng viêm ruột, dẫn đến tiêu chảy nặng. Việc phân lập và xác định các chủng E. coli có khả năng gây bệnh là rất quan trọng để xây dựng các phác đồ điều trị hiệu quả.

2.1. Đặc điểm hình thái và cấu trúc

Vi khuẩn E. coli có hình dạng que, gram âm, và có khả năng di động. Chúng thường được phân lập từ mẫu phân của bê nghé mắc tiêu chảy. Theo Nguyễn Văn Quang (2004), số lượng vi khuẩn E. coli trong phân bê nghé bị tiêu chảy cao gấp 3 lần so với bê nghé bình thường. Điều này cho thấy sự bùng phát của vi khuẩn này trong các trường hợp tiêu chảy. Việc nghiên cứu đặc điểm hình thái và cấu trúc của E. coli giúp hiểu rõ hơn về cơ chế gây bệnh và phát triển các biện pháp phòng trị hiệu quả.

III. Biện pháp phòng trị bệnh tiêu chảy

Để phòng trị bệnh tiêu chảy do E. coli gây ra, cần áp dụng các biện pháp đồng bộ. Việc cải thiện điều kiện chăn nuôi, vệ sinh chuồng trại và chế độ dinh dưỡng hợp lý là rất quan trọng. Theo Phạm Ngọc Thạch (1996), việc đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và tiêm phòng vacxin cho bê nghé có thể giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Ngoài ra, việc theo dõi sức khỏe đàn gia súc thường xuyên cũng giúp phát hiện sớm các triệu chứng bệnh để có biện pháp can thiệp kịp thời.

3.1. Phác đồ điều trị

Nghiên cứu đã xây dựng phác đồ điều trị bệnh tiêu chảy cho bê nghé, bao gồm việc sử dụng kháng sinh và các loại thuốc hỗ trợ. Việc điều trị kịp thời và đúng cách có thể giúp giảm tỷ lệ tử vong và phục hồi sức khỏe cho bê nghé. Theo kết quả thử nghiệm, phác đồ điều trị này đã cho thấy hiệu quả cao trong việc giảm triệu chứng và hồi phục sức khỏe cho bê nghé mắc tiêu chảy. Việc áp dụng phác đồ này trong thực tiễn sẽ góp phần giảm thiệt hại cho người chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn, với ngành chăn nuôi trâu, bò phát triển, đóng vai trò quan trọng trong thu nhập của người dân địa phương. Giai đoạn 2011-2014, tổng đàn trâu bò giảm liên tục từ 16.631 con, tuy nhiên đến nửa đầu năm 2015, tổng đàn tăng khoảng 2% so với cùng kỳ năm trước. Dù vậy, bệnh tiêu chảy ở bê, nghé dưới 1 năm tuổi vẫn là nguyên nhân chính gây thiệt hại lớn, với tỷ lệ chết cao đặc biệt ở bê, nghé dưới 3 tháng tuổi. Tiêu chảy không chỉ làm giảm sức khỏe, khả năng sinh trưởng mà còn ảnh hưởng đến năng suất chăn nuôi.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc xác định đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy ở bê, nghé tại một số xã huyện Cao Lộc, phân lập và giám định đặc tính sinh học của vi khuẩn Escherichia coli (E. coli) gây bệnh, đồng thời xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 9/2015 đến tháng 8/2016, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho công tác phòng trị bệnh tiêu chảy, góp phần giảm thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi.

Theo kết quả điều tra, tỷ lệ bê, nghé mắc tiêu chảy trung bình là 15,44%, tỷ lệ chết do tiêu chảy là 8,7%. Bệnh xảy ra quanh năm nhưng tập trung cao vào giai đoạn từ sơ sinh đến 3 tháng tuổi và có sự biến động theo mùa vụ. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn quan trọng, giúp nâng cao hiệu quả phòng chống bệnh tiêu chảy, cải thiện sức khỏe đàn bê, nghé và phát triển bền vững ngành chăn nuôi địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về dịch tễ học bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là hội chứng tiêu chảy ở gia súc non. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết dịch tễ học mô tả và phân tích: Giúp xác định tỷ lệ mắc bệnh, phân bố theo tuổi, mùa vụ và địa điểm, từ đó đánh giá các yếu tố nguy cơ liên quan.
• Mô hình sinh học vi khuẩn gây bệnh: Tập trung vào đặc tính sinh học, cấu trúc kháng nguyên và các yếu tố độc lực của vi khuẩn E. coli như kháng nguyên O, K, H, F; độc tố enterotoxin (ST, LT), verotoxin (Shiga toxin), và khả năng dung huyết.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: Enterotoxigenic E. coli (ETEC), serotype kháng nguyên O, yếu tố bám dính fimbriae (F4, F5, F6), độc lực vi khuẩn, và kháng sinh đồ.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Mẫu phân và phủ tạng của bê, nghé dưới 12 tháng tuổi bị tiêu chảy tại 5 xã huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn, thu thập trong 4 đợt điều tra theo mùa (thu, đông 2015; xuân, hè 2016). Tổng số mẫu thu thập được tính toán theo công thức thống kê với độ chính xác 0,05.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu ngẫu nhiên theo phương pháp mẫu chùm nhiều bậc, điều tra toàn bộ hộ chăn nuôi bê, nghé dưới 1 năm tuổi tại các xã được chọn.
• Phân lập và xác định vi khuẩn: Nuôi cấy trên môi trường thạch máu, MacConkey, xác định đặc tính sinh hóa, serotype bằng phản ứng ngưng kết nhanh trên phiến kính, xác định yếu tố độc lực bằng PCR, đánh giá độc lực trên chuột bạch.
• Phân tích kháng sinh đồ: Phương pháp khuếch tán đĩa thạch Muller Hinton, đánh giá theo tiêu chuẩn NCCLS.
• Xây dựng phác đồ điều trị: Dựa trên kết quả kháng sinh đồ, kết hợp thuốc chống mất nước và trợ sức, thử nghiệm trên bê, nghé bị tiêu chảy.
• Xử lý số liệu: Sử dụng phần mềm Excel 2007, phân tích thống kê mô tả và so sánh tỷ lệ với mức ý nghĩa P < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ bê, nghé mắc tiêu chảy và chết do tiêu chảy: Trung bình 15,44% bê, nghé mắc tiêu chảy, tỷ lệ chết do tiêu chảy là 8,7%. Tỷ lệ mắc và chết biến động theo địa phương, cao nhất tại xã Tân Liên (19,05% mắc, 12,5% chết), thấp nhất tại xã Song Giáp (11,11% mắc, không có chết).

2. Ảnh hưởng của tuổi đến tỷ lệ mắc bệnh: Bê, nghé sơ sinh đến 3 tháng tuổi có tỷ lệ mắc tiêu chảy cao nhất 24,12% và tỷ lệ chết 14,63%, giảm dần ở nhóm >3-6 tháng (14,81% mắc, 5,56% chết) và thấp nhất ở nhóm >6-12 tháng (8,2% mắc, không có chết). Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (P < 0,05).

3. Ảnh hưởng của mùa vụ: Tỷ lệ mắc tiêu chảy cao nhất vào mùa xuân (23,13%) và tỷ lệ chết cao nhất vào mùa đông (15,38%). Mùa hè và thu có tỷ lệ mắc và chết thấp hơn, sự khác biệt cũng có ý nghĩa thống kê (P < 0,05).

4. Đặc tính sinh học của vi khuẩn E. coli: Các chủng phân lập có đa dạng serotype kháng nguyên O, nhiều chủng mang các yếu tố độc lực như enterotoxin ST, LT, verotoxin và yếu tố bám dính fimbriae F4, F5. Khả năng dung huyết α và β được ghi nhận ở một tỷ lệ đáng kể chủng phân lập.

5. Kháng sinh đồ: Các chủng E. coli phân lập mẫn cảm cao với ampicillin, gentamicin, kanamycin; tuy nhiên có hiện tượng kháng đa thuốc với một số kháng sinh khác, cảnh báo nguy cơ kháng thuốc gia tăng.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ mắc tiêu chảy và tử vong cao ở bê, nghé dưới 3 tháng tuổi phản ánh sự chưa hoàn thiện của hệ miễn dịch và bộ máy tiêu hóa, phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế. Sự biến động theo mùa vụ liên quan đến điều kiện khí hậu, độ ẩm và stress môi trường, làm giảm sức đề kháng của bê, nghé, tạo điều kiện cho vi khuẩn E. coli phát triển.

Đặc tính sinh học và độc lực của các chủng E. coli phân lập phù hợp với các nghiên cứu trước đây, khẳng định vai trò quan trọng của vi khuẩn này trong hội chứng tiêu chảy. Việc phát hiện đa dạng serotype và yếu tố độc lực cho thấy cần thiết phải áp dụng các biện pháp phòng chống đa dạng và phức tạp.

Kháng sinh đồ cho thấy ampicillin, gentamicin và kanamycin vẫn là lựa chọn hiệu quả trong điều trị, tuy nhiên sự xuất hiện của các chủng kháng thuốc cảnh báo cần kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng kháng sinh để tránh tình trạng kháng thuốc lan rộng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ tỷ lệ mắc và chết theo địa phương, tuổi và mùa vụ, bảng phân bố serotype và kháng sinh đồ để minh họa rõ ràng các kết quả chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác phòng bệnh: Thực hiện vệ sinh chuồng trại, cải thiện điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng, đặc biệt chú trọng bê, nghé dưới 3 tháng tuổi nhằm giảm tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy. Chủ thể: người chăn nuôi, cán bộ thú y; thời gian: liên tục hàng năm.

2. Áp dụng phác đồ điều trị hiệu quả: Sử dụng kháng sinh ampicillin, gentamicin, kanamycin kết hợp thuốc chống mất nước và bổ sung dinh dưỡng theo phác đồ đã xây dựng để nâng cao tỷ lệ khỏi bệnh. Chủ thể: thú y cơ sở; thời gian: ngay khi phát hiện bệnh.

3. Giám sát và kiểm soát kháng sinh: Thiết lập hệ thống giám sát việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi, hạn chế sử dụng kháng sinh không cần thiết để ngăn ngừa kháng thuốc. Chủ thể: cơ quan quản lý thú y, người chăn nuôi; thời gian: dài hạn.

4. Nghiên cứu và phát triển vaccine: Khuyến khích nghiên cứu sâu hơn về các serotype và yếu tố độc lực của E. coli để phát triển vaccine phòng bệnh phù hợp với đặc điểm địa phương. Chủ thể: viện nghiên cứu, trường đại học; thời gian: trung hạn (2-3 năm).

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ thú y cơ sở: Nắm bắt đặc điểm dịch tễ và phác đồ điều trị để nâng cao hiệu quả phòng trị bệnh tiêu chảy ở bê, nghé.

2. Người chăn nuôi trâu, bò: Hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và biện pháp phòng chống tiêu chảy, từ đó áp dụng kỹ thuật chăm sóc phù hợp.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y: Là tài liệu tham khảo khoa học về dịch tễ, đặc tính sinh học và độc lực của vi khuẩn E. coli gây tiêu chảy.

4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp dữ liệu thực tiễn để xây dựng chính sách kiểm soát dịch bệnh và quản lý sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao bê, nghé dưới 3 tháng tuổi dễ mắc tiêu chảy do E. coli?
   Bê, nghé dưới 3 tháng tuổi có hệ miễn dịch và bộ máy tiêu hóa chưa hoàn thiện, sức đề kháng yếu, dễ bị vi khuẩn E. coli xâm nhập và gây bệnh nghiêm trọng.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc tiêu chảy theo mùa vụ?
   Thay đổi khí hậu, độ ẩm cao vào mùa xuân và đông gây stress cho bê, nghé, làm giảm sức đề kháng, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển và gây bệnh.

3. Làm thế nào để phân biệt tiêu chảy do E. coli với các nguyên nhân khác?
   Phân do E. coli thường có pH kiềm (pH > 7), trong khi tiêu chảy do virus như Rotavirus, Coronavirus có pH axit (pH < 7). Xác định vi khuẩn bằng nuôi cấy và PCR giúp chẩn đoán chính xác.

4. Kháng sinh nào hiệu quả nhất trong điều trị tiêu chảy do E. coli?
   Ampicillin, gentamicin và kanamycin được xác định có hiệu quả cao dựa trên kết quả kháng sinh đồ, tuy nhiên cần sử dụng đúng liều và theo chỉ dẫn thú y để tránh kháng thuốc.

5. Có thể phòng bệnh tiêu chảy do E. coli bằng vaccine không?
   Hiện tại vaccine chưa phổ biến tại địa phương, nhưng nghiên cứu phát triển vaccine dựa trên các serotype và yếu tố độc lực của E. coli là hướng đi quan trọng để phòng bệnh hiệu quả trong tương lai.

Kết luận

• Tỷ lệ bê, nghé mắc tiêu chảy tại huyện Cao Lộc trung bình 15,44%, tỷ lệ chết do tiêu chảy 8,7%, cao nhất ở bê, nghé dưới 3 tháng tuổi và vào mùa xuân, đông.
• Vi khuẩn E. coli là tác nhân chính gây tiêu chảy, với đa dạng serotype và yếu tố độc lực như enterotoxin, verotoxin, fimbriae.
• Các chủng E. coli phân lập mẫn cảm cao với ampicillin, gentamicin, kanamycin, nhưng có dấu hiệu kháng đa thuốc.
• Phác đồ điều trị kết hợp kháng sinh và thuốc hỗ trợ đã cho hiệu quả cao trong điều trị tiêu chảy bê, nghé.
• Cần tiếp tục nghiên cứu vaccine và tăng cường quản lý sử dụng kháng sinh để kiểm soát bệnh hiệu quả.

Next steps: Triển khai rộng rãi phác đồ điều trị, giám sát kháng sinh, nghiên cứu vaccine và nâng cao nhận thức người chăn nuôi.

Hành động ngay: Áp dụng biện pháp phòng bệnh và điều trị theo hướng dẫn để giảm thiệt hại do tiêu chảy gây ra.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số hiểu biết chung về hội chứng tiêu chảy 1. Khái niệm về hội chứng tiêu chảy Theo Phạm Ngọc Thạch (1996) [42] hội chứng tiêu chảy là hội chứng bệnh lý đường tiêu hoá, là hiện tượng con vật ỉa nhanh, nhiều lần trong ngày, tỷ lệ nước trong phân cao đến 80 - 90% do rối loạn chức năng tiêu hoá (ruột tăng cường co bóp và tiết dịch) hoặc chỉ phản ánh đơn thuần sự thay đổi tạm thời của phân gia súc bình thường khi gia súc đang thích ứng với những thay đổi trong khẩu phần ăn. (2000) [1] cho biết tiêu chảy xảy ra ở nhiều bệnh và bản thân nó không phải là bệnh đặc thù, với bất kỳ cách gọi thế nào thì tiêu chảy luôn được đánh giá là hội chứng phổ biến trong các dạng bệnh của đường tiêu hoá, xảy ra ở mọi nơi, mọi lúc các triệu chứng chung là: ỉa chảy, mất nước và chất điện giải, suy kiệt, có thể dẫn đến chết.

Một số nguyên nhân gây tiêu chảy ở gia súc Tiêu chảy là một hiện tượng bệnh lý có liên quan đến nhiều yếu tố, có yếu tố là nguyên nhân nguyên phát, có yếu tố là nguyên nhân thứ phát. Vì vậy việc phân biệt rạch ròi giữa các nguyên nhân gây tiêu chảy là rất khó khăn. Tiêu chảy do vi khuẩn Đào Trọng Đạt và cs. (1996) [11] cho biết: chiếm tỷ lệ cao nhất trong số các vi khuẩn đường ruột gây tiêu chảy là E.

Cũng theo tác giả, trong đường tiêu hoá của gia súc có hệ vi khuẩn gọi là hệ vi khuẩn đường ruột, được chia thành 2 loại, trong đó vi khuẩn có lợi, có tác dụng lên men phân giải các chất dinh dưỡng, giúp cho quá trình tiêu hoá được thuận lợi và vi khuẩn có hại, khi có điều kiện thì gây bệnh. Theo Lê Văn Tạo (1996) [40], họ vi khuẩn đường ruột gồm những vi khuẩn cộng sinh thường trực trong đường ruột. Những vi khuẩn này, muốn từ vi khuẩn cộng sinh trở thành gây bệnh phải có 3 điều kiện: 5 - Trên cơ thể vật chủ có cấu trúc giúp cho vi khuẩn thực hiện được chức năng bám dính. - Vi khuẩn phải có khả năng sản sinh các yếu tố gây bệnh, đặc biệt là sản sinh độc tố, trong đó quan trọng nhất là độc tố đường ruột Enterotoxin.

- Có khả năng xâm nhập vào lớp tế bào biểu mô của niêm mạc ruột, từ đó phát triển nhân lên. Theo Hồ Văn Nam và cs. (1997) [30], vi khuẩn đường ruột có vai trò không thể thiếu được trong hội chứng tiêu chảy. Nguyễn Văn Quang (2004) [36] khi nghiên cứu vai trò của Salmonella và E.

coli trong hội chứng tiêu chảy của bò, bê đã cho biết khi bò, bê bị tiêu chảy E. coli và Salmonella bội nhiễm với số lượng cao (vi khuẩn /1g phân). coli gấp 3 lần, Salmonella gấp 1,98 lần. Theo Nguyễn Văn Sửu (2005) [39] khi nghiên cứu ở 3 tỉnh miền núi phía Bắc đã kết luận: vi khuẩn E.

coli, Salmonella và Cl. perfringens thấy ở bê, nghé bị tiêu chảy cao hơn bê, nghé ở trạng thái bình thường. Trương Văn Quang và cs. (2006) [37]cho biết: khi bê, nghé bị tiêu chảy thì số lượng và tỷ lệ các chủng vi khuẩn E.

coli phân lập được mang các yếu gây bệnh và sản sinh độc tố tăng rất cao so với bê, nghé bình thường. Điều này khẳng định vi khuẩn E. coli có vai trò đặc biệt quan trọng và thực sự là tác nhân làm cho quá trình tiêu chảy ở bê, nghé càng trầm trọng hơn. Phạm Hồng Ngân (2007) [33], ở bê dưới 6 tháng tuổi khi bị tiêu chảy: 61,35% số mẫu phân phân lập được Salmonella với số lượng rất lớn: 26,00 - 43,70 x 106 CFU/g phân.

Như vậy, các loài vi khuẩn như: E. coli, Salmonella, Clostridium perfringens là những vi khuẩn thường gặp trong các loại vi khuẩn gây tiêu chảy cho bê, nghé. Tiêu chảy do virus Virus cũng là tác nhân gây bệnh tiêu chảy ở bê, nghé. Sự xuất hiện của virus đã làm tổn thương niêm mạc ruột, làm suy giảm sức đề kháng của cơ thể và thường 6 gây ỉa chảy ở dạng cấp tính với tỷ lệ chết cao (Phạm Ngọc Thạch, 1996) [42].

Rotavirus và Coronavirus là những virus gây tiêu chảy quan trọng ở gia súc non mới sinh như nghé, dê cừu con, lợn con, ngựa con và đặc biệt là bê do những virus này có khả năng phá huỷ màng ruột và gây tiêu chảy nặng (Archie H. Tiêu chảy do ký sinh trùng Ký sinh trùng ở đường tiêu hoá là một trong những nguyên nhân gây tiêu chảy ở gia súc. Tác hại của chúng không chỉ cướp đi các chất dinh dưỡng của vật chủ mà còn tiết ra độc tố đầu độc vật chủ làm giảm sức đề kháng, gây trúng độc, tạo điều kiện cho các bệnh khác phát sinh. Theo Phạm Văn Khuê, Phan Lục (1996) [24], chính phương thức sống ký sinh ở đường tiêu hoá của các loài giun sán đã làm tổn thương niêm mạc ruột, nhờ đó các loại mầm bệnh dễ xâm nhập gây viêm ruột, gây rối loạn quá trình tiêu hoá hấp thu, kích thích nhu động ruột, gây ỉa chảy và hiện tượng nhiễm trùng.

Khảo sát một số cơ sở chăn nuôi trâu, bò sữa cho thấy, có 7 loài cầu trùng là một trong những nguyên nhân gây ỉa chảy ở bê, nghé non (dẫn theo Phạm Sĩ Lăng và cs. Phạm Sĩ Lăng và cs. (2002) [27] cho biết giun đũa Toxocara vitulorum thường gây ỉa chảy phân trắng ở bê, nghé non 1 - 3 tháng tuổi. Sán lá gan Fasciola gigantica, Fasciola hepatica trong quá trình ký sinh cũng tiết độc tố gây ỉa chảy cho bê, nghé non.

Cầu trùng, sán lá và một số loại giun tròn là một trong những nguyên nhân gây tiêu chảy cho gia súc mắc bệnh (Nguyễn Thị Kim Lan, 2012) [25]. Đặc điểm chủ yếu của tiêu chảy do ký sinh trùng là con vật mắc bệnh bị tiêu chảy nhưng không liên tục, có sự xen kẽ giữa tiêu chảy và bình thường, cơ thể thiếu máu, da nhợt nhạt, gia súc kém ăn, thể trạng sa sút. Tiêu chảy do môi trường ngoại cảnh Môi trường ngoại cảnh là một trong 3 yếu tố cơ bản gây ra bệnh dịch, mối quan hệ giữa Cơ thể - Mầm bệnh - Môi trường là nguyên nhân của sự không ổn 7 định sức khoẻ, đưa đến phát sinh bệnh (Nguyễn Như Thanh và cs. Môi trường ngoại cảnh bao gồm các yếu tố: nhiệt độ, ẩm độ, các điều kiện về chăm sóc nuôi dưỡng, vệ sinh chuồng trại, sự di chuyển, thức ăn, nước uống… Khi gia súc bị nhiễm lạnh kéo dài sẽ làm giảm phản ứng miễn dịch, giảm tác dụng thực bào, làm cho gia súc dễ bị nhiễm khuẩn gây bệnh (Hồ Văn Nam và cs.

Khẩu phần ăn cho vật nuôi không thích hợp, trạng thái thức ăn không tốt, thức ăn kém chất lượng như mốc, thối và nhiễm các tạp chất, các vi sinh vật có hại dễ dẫn đến rối loạn tiêu hoá kèm theo viêm ruột, ỉa chảy ở gia súc (Hồ Văn Nam và cs. Khi gặp điều kiện ngoại cảnh không thuận lợi, thay đổi đột ngột về thức ăn, vitamin, protein, thời tiết, vận chuyển…làm giảm sức đề kháng của con vật thì vi khuẩn thường trực sẽ tăng độc tố và gây bệnh (Bùi Quý Huy, 2003) [19]. Như vậy, nguyên nhân môi trường ngoại cảnh gây bệnh tiêu chảy không mang tính đặc hiệu mà mang tính tổng hợp. Lạnh và ẩm gây rối loạn hệ thống điều hoà trao đổi nhiệt của cơ thể bê, nghé; dẫn đến rối loạn quá trình trao đổi chất, làm giảm sức đề kháng của cơ thể, từ đó các mầm bệnh trong đường tiêu hoá có thời cơ tăng cường độc lực và gây bệnh.

Ảnh hưởng của nuôi dưỡng không đúng kỹ thuật Trong chăn nuôi bê, nghé phải thực hiện đúng quy trình chăm sóc nuôi dưỡng: bê, nghé phải phải bú đầy đủ sữa đầu, đảm bảo vệ sinh chuồng trại, dụng cụ chăn nuôi. Khi thay đổi thức ăn đột ngột, đặc biệt là tăng lượng đạm và chất béo làm cho bê, nghé rối loạn tiêu hoá, dẫn đến viêm ruột. Thức ăn bị ôi thiu, nấm mốc đặc biệt là nấm Candia albicans xâm nhập vào ruột cũng gây tác hại tương tự như các vi khuẩn. Ngoài tác hại phá hoại tổ chức dạ dày, ruột gây ỉa chảy, nấm còn tiết độc tố gây nhiễm độc toàn thân.

Như vậy, hội chứng tiêu chảy ở bê, nghé do nhiều nguyên nhân gây ra. Chính vì vậy, sự xuất hiện của bệnh phụ thuộc vào sự xuất hiện các nguyên nhân và sự tương tác giữa nguyên nhân với cơ thể bê, nghé. Các yếu tố như tuổi, mùa vụ, thức ăn, chuồng trại, điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng… đều có ảnh hưởng đến bệnh tiêu chảy ở bê, nghé. Một số đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy ở gia súc Hội chứng tiêu chảy ở gia súc do nhiều nguyên nhân gây ra.

Chính vì vậy, sự xuất hiện của bệnh phụ thuộc vào sự xuất hiện các nguyên nhân và sự tương tác giữa nguyên nhân với cơ thể gia súc. Các yếu tố như tuổi gia súc, mùa vụ, thức ăn, chuồng trại, điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng… đều có ảnh hưởng đến bệnh tiêu chảy ở gia súc. (2000) [1] cho rằng, khi tiêu chảy xảy ra, thường gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi. Tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy trong một số cơ sở chăn nuôi phụ thuộc vào điều kiện chăm sóc, vệ sinh thú y ở đó, còn tỷ lệ chết, mức độ trầm trọng của phụ thuộc vào giai đoạn mắc bệnh (Đoàn Kim Dung, 2003) [5].

Bệnh lý, lâm sàng của hội chứng tiêu chảy 1. Cơ chế sinh bệnh Trịnh Văn Thịnh (1985) [45] cho rằng do một tác nhân bất lợi nào đó, trạng thái cân bằng của khu hệ vi khuẩn đường ruột bị phá vỡ, tất cả hoặc chỉ một loài nào đó sinh sản quá nhiều sẽ gây hiện tượng loạn khuẩn, gây ra sự biến động ở nhóm vi khuẩn đường ruột, cũng như ở nhóm vi khuẩn vãng lai, các vi khuẩn gây bệnh có cơ hội tăng mạnh cả về số lượng và độc lực, các vi khuẩn có lợi cho quá trình tiêu hoá do không cạnh tranh nổi nên giảm đi, cuối cùng loạn khuẩn xảy ra, hấp thu bị rối loạn, gây tiêu chảy. Theo Phạm Ngọc Thạch (1996) [42] khi thiếu mật thì tới 60% mỡ không tiêu hoá được, gây ra chứng đầy bụng, khó tiêu và ỉa chảy, hoặc việc giảm hấp thu cũng dẫn đến ỉa chảy. Đặc điểm bệnh lý Bệnh lý, lâm sàng của hội chứng tiêu chảy ở gia súc đó là sự biến đổi về tổ chức, tình trạng mất nước và chất điện giải, trạng thái trúng độc của cơ thể bệnh.