Luận án tiến sĩ về chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn tại tỉnh Hưng Yên

Luận án tiến sĩ phân tích chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn tại tỉnh Hưng Yên, đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả.

• Tác giả: Đỗ Thị Minh Nhâm
• Người hướng dẫn: Đỗ Thị Hải Hà
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Chính Sách Phát Triển Bền Vững Ngành Chăn Nuôi Lợn Tại Hưng Yên
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÀNH CHĂN NUÔI LỢN
• 1.1. Các công trình nghiên cứu của nước ngoài
• 1.2. Các công trình nghiên cứu về phát triển bền vững và bền vững ngành
• 1.3. Các công trình nghiên cứu về phát triển bền vững ngành chăn nuôi
• 1.4. Các công trình nghiên cứu về chính sách phát triển bền vững và bền vững ngành chăn nuôi
• 1.5. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.6. Các công trình nghiên cứu về phát triển bền vững ngành
• 1.7. Các công trình nghiên cứu về ngành chăn nuôi và phát triển bền vững ngành chăn nuôi
• 1.8. Các công trình nghiên cứu về chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi
• 1.9. Kết luận rút ra từ tổng quan nghiên cứu
• 1.10. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÀNH CHĂN NUÔI LỢN
• 2.1. Ngành chăn nuôi lợn và phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn
• 2.2. Ngành chăn nuôi lợn
• 2.3. Phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn
• 2.4. Chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn
• 2.5. Khái niệm và vai trò của chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn
• 2.6. Quan điểm, mục tiêu và tiêu chí đánh giá chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn
• 2.7. Nguyên tắc của chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn
• 2.8. Các chính sách bộ phận phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn
• 2.9. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn
• 2.10. Kinh nghiệm về chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn của một số quốc gia và bài học cho Việt Nam
• 2.10.1. Kinh nghiệm về chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn của một số quốc gia
• 2.10.2. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 2.10.3. Kinh nghiệm của Thái Lan
• 2.10.4. Bài học cho Việt Nam
• 2.11. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả nghiên cứu
• 3.2. Khung nghiên cứu của luận án
• 3.3. Về quy trình nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu, cách tiếp cận và chọn địa điểm nghiên cứu
• 3.5. Xây dựng mô hình nghiên cứu mối quan hệ giữa các chính sách bộ phận với phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn
• 3.6. Lựa chọn mô hình và các biến trong mô hình
• 3.7. Kiểm định mô hình hồi quy
• 3.8. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÀNH CHĂN NUÔI LỢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HƯNG YÊN
• 4.1. Tổng quan thực trạng phát triển ngành chăn nuôi lợn ở tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2011 - 2017
• 4.2. Thực trạng phát triển ngành chăn nuôi lợn trên toàn quốc
• 4.3. Thực trạng phát triển ngành chăn nuôi lợn ở tỉnh Hưng Yên
• 4.4. Thực trạng chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2011 - 2017
• 4.5. Quan điểm, mục tiêu chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên
• 4.6. Các chính sách bộ phận của nhà nước đối với phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên
• 4.7. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên
• 4.8. Đánh giá chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2011 - 2017
• 4.9. Đánh giá chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên theo tiêu chí
• 4.10. Đánh giá tác động của các chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn đến quyết định đầu tư chăn nuôi theo phương thức trang trại tập trung trên địa bàn tỉnh Hưng Yên
• 4.11. Đánh giá chung về chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên
• 4.12. Tiểu kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÀNH CHĂN NUÔI LỢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HƯNG YÊN
• 5.1. Căn cứ hoàn thiện chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn
• 5.2. Bối cảnh chính sách
• 5.3. Dự báo nhu cầu về tiêu dùng thịt lợn và năng lực cạnh tranh của ngành chăn nuôi lợn
• 5.4. Thực trạng phát triển ngành chăn nuôi lợn và hạn chế của chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn
• 5.5. Phân tích SWOT đối với chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn
• 5.6. Chủ trương, định hướng của Nhà nước và chính quyền tỉnh Hưng Yên đối với phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn đến năm 2030
• 5.7. Hoàn thiện chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn
• 5.8. Quan điểm hoàn thiện chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn
• 5.9. Đề xuất hoàn thiện chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên
• 5.10. Tiểu kết chương 5
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn

Chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn tại Hưng Yên đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế nông nghiệp. Ngành chăn nuôi lợn không chỉ đáp ứng nhu cầu thực phẩm mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho người dân. Theo số liệu, năm 2016, tỉnh Hưng Yên có đàn lợn đạt 625,43 nghìn con, sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng đạt 110,95 nghìn tấn. Tuy nhiên, ngành này vẫn gặp nhiều thách thức như quy mô chăn nuôi nhỏ lẻ, ô nhiễm môi trường và dịch bệnh. Chính sách phát triển bền vững cần được hoàn thiện để giải quyết những vấn đề này, nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường.

1.1. Vai trò của ngành chăn nuôi lợn

Ngành chăn nuôi lợn có vai trò quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp của Hưng Yên. Nó không chỉ cung cấp thực phẩm cho người dân mà còn tạo ra việc làm và thu nhập cho nhiều hộ gia đình. Theo thống kê, ngành chăn nuôi lợn chiếm khoảng 75% giá trị sản xuất của ngành chăn nuôi tại tỉnh. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích đầu tư vào công nghệ và quy trình sản xuất hiện đại.

1.2. Thực trạng phát triển ngành chăn nuôi lợn

Thực trạng ngành chăn nuôi lợn tại Hưng Yên cho thấy nhiều vấn đề cần giải quyết. Quy mô chăn nuôi còn nhỏ lẻ, phân tán, dẫn đến khó khăn trong việc kiểm soát dịch bệnh và ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó, chất lượng giống lợn chưa đáp ứng nhu cầu, năng suất thấp. Chính sách phát triển bền vững cần tập trung vào việc quy hoạch lại ngành, khuyến khích đầu tư vào công nghệ và nâng cao chất lượng sản phẩm.

II. Các chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn

Chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn tại Hưng Yên bao gồm nhiều nội dung quan trọng như quy hoạch, khuyến khích đầu tư và kiểm soát chất lượng. Các chính sách này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người chăn nuôi, đồng thời bảo vệ môi trường và đảm bảo an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, việc thực hiện các chính sách này còn gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và sự đồng bộ trong triển khai.

2.1. Chính sách quy hoạch

Chính sách quy hoạch ngành chăn nuôi lợn cần được thực hiện một cách đồng bộ và cụ thể. Quy hoạch không chỉ tập trung vào số lượng đàn lợn mà còn cần chú trọng đến chất lượng và quy trình sản xuất. Việc quy hoạch hợp lý sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

2.2. Chính sách khuyến khích đầu tư

Chính sách khuyến khích đầu tư vào ngành chăn nuôi lợn cần được tăng cường. Các biện pháp như ưu đãi về lãi suất, hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo cho người chăn nuôi sẽ giúp nâng cao năng lực sản xuất. Đặc biệt, cần có các chương trình hỗ trợ cho các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ để họ có thể tiếp cận công nghệ mới và cải thiện quy trình sản xuất.

III. Đánh giá hiệu quả của chính sách

Đánh giá hiệu quả của chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn tại Hưng Yên cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng còn nhiều hạn chế. Các chính sách đã góp phần nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, việc thực hiện chính sách còn thiếu đồng bộ và chưa thực sự đi vào cuộc sống.

3.1. Kết quả đạt được

Các chính sách phát triển bền vững đã giúp nâng cao sản lượng và chất lượng sản phẩm chăn nuôi. Người chăn nuôi đã có ý thức hơn trong việc áp dụng các biện pháp an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cần có thêm các chương trình hỗ trợ để duy trì và phát triển bền vững hơn nữa.

3.2. Hạn chế và nguyên nhân

Hạn chế lớn nhất trong việc thực hiện chính sách là thiếu nguồn lực và sự đồng bộ trong triển khai. Nhiều chính sách còn mang tính chung chung, chưa cụ thể hóa được các biện pháp hỗ trợ cho người chăn nuôi. Điều này dẫn đến việc các chính sách chưa phát huy được hết hiệu quả và chưa thực sự đi vào cuộc sống.

IV. Đề xuất hoàn thiện chính sách

Để phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn tại Hưng Yên, cần hoàn thiện các chính sách hiện có. Các đề xuất bao gồm việc cụ thể hóa các chính sách hỗ trợ, tăng cường nguồn lực cho ngành và xây dựng hệ thống giám sát hiệu quả. Điều này sẽ giúp ngành chăn nuôi lợn phát triển bền vững hơn, đáp ứng nhu cầu thực phẩm và bảo vệ môi trường.

4.1. Cụ thể hóa chính sách

Cần cụ thể hóa các chính sách hỗ trợ cho người chăn nuôi, từ quy hoạch đến khuyến khích đầu tư. Việc này sẽ giúp người chăn nuôi dễ dàng tiếp cận các nguồn lực và công nghệ mới, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

4.2. Tăng cường giám sát và đánh giá

Tăng cường hệ thống giám sát và đánh giá hiệu quả của các chính sách là rất cần thiết. Việc này sẽ giúp phát hiện kịp thời những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện chính sách, từ đó có những điều chỉnh phù hợp để đảm bảo tính bền vững cho ngành chăn nuôi lợn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ "Chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn: Trường hợp nghiên cứu tỉnh Hưng Yên" do nghiên cứu sinh Đỗ Thị Minh Nhâm thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội, năm 2019), thuộc chuyên ngành Khoa học quản lý (mã số: 9310110), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Đỗ Thị Hải Hà và TS. Tô Liên Thu.

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vị trí trọng yếu của ngành chăn nuôi trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam. Theo Chiến lược phát triển ngành chăn nuôi đến năm 2020 của Việt Nam, tỷ trọng ngành chăn nuôi trong nông nghiệp phấn đấu đạt trên 42% (năm 2015 đạt 38%), trong đó chăn nuôi lợn chiếm khoảng 60% giá trị ngành. Về mặt tiêu dùng, thịt lợn chiếm khoảng 74% tổng lượng thịt trong cơ cấu thực phẩm của các gia đình (Tổng cục Thống kê, 2012). Tỉnh Hưng Yên là địa phương có ngành chăn nuôi lợn phát triển mạnh: năm 2016 đàn lợn của tỉnh đạt 625,43 nghìn con, sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng đạt 110,95 nghìn tấn, chiếm 8,4% về số lượng và 9,7% về sản lượng của vùng Đồng bằng sông Hồng; quy mô đàn lợn đứng thứ 4 vùng Đồng bằng sông Hồng (sau Hà Nội, Nam Định, Thái Bình) và thứ 12 cả nước. Trong cơ cấu nội bộ ngành nông nghiệp tỉnh Hưng Yên năm 2016, chăn nuôi chiếm 51,3% tổng giá trị sản xuất, trong đó chăn nuôi lợn chiếm 75% giá trị ngành chăn nuôi (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hưng Yên, 2017).

Tuy nhiên, thực trạng ngành chăn nuôi lợn tại Hưng Yên cũng như cả nước bộc lộ nhiều nguy cơ bất bền vững: quy mô chăn nuôi, giết mổ, chế biến còn nhỏ lẻ, phân tán, xen kẹp trong khu dân cư; dịch bệnh bùng phát phức tạp (điển hình từ ngày 01/2/2019 đến ngày 14/6/2019, bệnh dịch tả lợn châu Phi lây lan ra 13.479 hộ, 730 thôn, 156 xã, phường, thị trấn của 10 huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn tỉnh Hưng Yên, buộc phải tiêu hủy 163.740 kg lợn); tình trạng ô nhiễm môi trường trầm trọng; năng suất, hiệu quả kinh tế chưa cao và thiếu liên kết chuỗi giá trị. Các chính sách của Nhà nước và chính quyền địa phương nhằm thúc đẩy ngành phát triển đã được ban hành nhưng còn chung chung, thiếu đồng bộ, hiệu lực thực thi chưa cao.

Mục tiêu chung của luận án là đề xuất hoàn thiện chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn nói chung và trên địa bàn tỉnh Hưng Yên nói riêng. Luận án xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn.
2. Phân tích thực trạng phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn và chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2011 – 2017; đánh giá chính sách theo các tiêu chí (tính phù hợp, tính hiệu lực, tính hiệu quả và tính bền vững); chỉ ra kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế.
3. Đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên đến năm 2030.

Luận án xây dựng và giải quyết 11 câu hỏi nghiên cứu:

1. Có những công trình nghiên cứu nào liên quan?
2. Đánh giá phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn dựa vào những tiêu chí nào?
3. Chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn có nội dung và mục tiêu gì; quan điểm, nguyên tắc của chính sách đó như thế nào, có những chính sách bộ phận nào?
4. Nhân tố nào ảnh hưởng đến chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn?
5. Các nước khác đã có những chính sách gì để phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn?
6. Thực trạng phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên?
7. Thực trạng chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên?
8. Chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên có đáp ứng được các mục tiêu, tiêu chí đặt ra hay không?
9. Các chính sách bộ phận có tác động như thế nào đến phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên?
10. Chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên có điểm mạnh, điểm yếu gì, nguyên nhân của các điểm yếu?
11. Hoàn thiện các chính sách này như thế nào để phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên?

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các chính sách nhà nước nhằm phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên.

Phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể:

• Về nội dung: Tập trung vào giai đoạn sản xuất (bao gồm các khâu: cung ứng đầu vào, chăn nuôi, giết mổ và chế biến; trong đó trọng tâm là khâu chăn nuôi và giết mổ lợn) trên cả ba khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường. Luận án phân loại và khảo sát ba nhóm chính sách bộ phận: chính sách quy hoạch, chính sách khuyến khích (hỗ trợ và ưu đãi) và chính sách kiểm soát. Đánh giá chính sách thực hiện qua bốn tiêu chí: tính phù hợp, tính hiệu quả, tính hiệu lực và tính bền vững.
• Về không gian: Địa bàn tỉnh Hưng Yên, khảo sát thực tế tại các huyện trọng điểm chăn nuôi lợn gồm Văn Lâm, Văn Giang, Khoái Châu, Yên Mỹ.
• Về thời gian: Khảo sát thực trạng số liệu và chính sách giai đoạn 2011 – 2017; điều tra chọn mẫu chuyên sâu thực hiện trong năm 2016 – 2017; các đề xuất giải pháp có tầm nhìn định hướng đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại các tài liệu nghiên cứu trước đây thành các nhóm chính:

Nhóm nghiên cứu quốc tế:

• Về phát triển bền vững chung và phát triển bền vững ngành nông nghiệp: Các mốc văn bản nền tảng như Hội thảo Liên Hợp Quốc về Môi trường sống (1972), Chiến lược bảo tồn thế giới của IUCN/WWF/UNEP (1980), báo cáo "Tương lai của chúng ta" của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED, 1987), định nghĩa của FAO (1989), Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất tại Rio de Janeiro (1992). Các công trình của Adamowicz & Dresler (2006) và Majewski (2008) tiếp cận năm vấn đề: kinh tế, sinh thái, xã hội, thể chế và không gian. Tác giả Steven Van Passel (2007), Stern (2004), Susmita Dasgupta và cộng sự (2008), Esty và cộng sự (2008) nhấn mạnh sự cân bằng giữa hệ thống kinh tế, xã hội và môi trường. Trong nông nghiệp, Julian Dumanski và cộng sự (1998), chương trình FOOD 21 của Thụy Điển (1997-2004), Olaf Christen & Zita O’Halloranetholtz (2002) và V. Ceyhan (2010) đã xây dựng các bộ tiêu chí đo lường bền vững kinh tế (năng suất đất, TFP, lợi nhuận), xã hội (thu nhập, việc làm, phúc lợi) và môi trường (lượng hóa chất, kiểm soát khí thải, xói mòn). Về ngành thực phẩm, Yakovleva & Flynn (2004), Joseph Sarkis & Thomas Sloan (2010) đo lường tính bền vững kinh tế qua đóng góp GDP, tỷ lệ tự sản xuất so với nhập khẩu.
• Về phát triển bền vững ngành chăn nuôi: Devendra (1993), Thompson & Nardoneb (1999), Allan Buckwell và cộng sự (2015) phân tích sự phụ thuộc giữa hiệu quả kinh tế, an toàn sinh thái và chấp nhận xã hội. Sharad Pawar (2013) trong cuốn "National Livestock Policy" nêu rõ các ràng buộc về dinh dưỡng, giống, vốn và dịch vụ khuyến nông. Rizwan Shabbi (2014) tích hợp định tính và định lượng để lượng hóa chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường trong chăn nuôi.
• Về chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi: Nghiên cứu của Bộ Nông nghiệp Cộng hòa Nam Phi (2003), Kenya (2008), Somaliland (2006-2016) nhấn mạnh vai trò điều phối thể chế đa cấp. Strid Eriksson và cộng sự (2004) đề xuất phân tích chuỗi sản xuất và quy định thiết kế chuồng trại để kiểm soát ô nhiễm. Costales và cộng sự (2006), FAO (2009), Arthur J. Hanson (1995), Karen J. Fiorino (2011), Marialuisa Tamborra (2002) tập trung vào công cụ đánh giá tác động chính sách kinh tế - xã hội. Otte và cộng sự (2012) phân tích chính sách thương mại và lao động nhằm giảm nghèo qua chăn nuôi. Jia Ren-an và cộng sự (2007) ứng dụng mô hình động học hệ thống (System Dynamics) phân tích mô hình chăn nuôi sinh thái LanPo (Trung Quốc) quy mô 3.000 con kết hợp lúa và rau sạch nhằm tái chế khí sinh học và giảm ô nhiễm nước thải. Elżbieta Szymańska (2012) dùng thống kê mô tả và phân tích tương quan tại Ba Lan để đánh giá lợi thế kinh tế theo quy mô của các trang trại lợn.

Nhóm nghiên cứu trong nước:

• Về phát triển nông nghiệp và chăn nuôi bền vững: GS.TS Lê Viết Ly (2009) phân tích mâu thuẫn giữa tăng trưởng và bền vững trong chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp; Chu Tiến Quang (2011) nghiên cứu nông nghiệp sau 4 năm gia nhập WTO; Nguyễn Văn Hiếu (2014) nghiên cứu phát triển bền vững ngành chế biến thủy sản Bến Tre dựa trên ba trụ cột.
• Về ngành chăn nuôi lợn và các yếu tố rủi ro: Vũ Trọng Bình và Lucy Lapar (2003), Vũ Trọng Bình và cộng sự (2001) chỉ ra các hình thức chăn nuôi (nhỏ lẻ, gia trại, trang trại) và đề xuất liên kết chuỗi; Lương Tất Nhợ và cộng sự (2001) khảo sát hiệu quả chăn nuôi tại Hải Dương và Thái Bình; Vivien Knips (2004) phân tích thị trường thịt lợn lưu vực sông Mê Kông; Hồ Ngọc Ninh và Trần Đình Thao (2006) khảo sát chăn nuôi lợn hướng nạc tại Văn Giang (Hưng Yên); Vũ Đình Tôn và cộng sự (2007) phân loại bốn mô hình trang trại (VAC, CA, CV, chuồng) tại Hưng Yên, Hải Dương, Bắc Ninh; Cao Trường Sơn và cộng sự (2011) chỉ ra nước mặt quanh trang trại lợn Hưng Yên bị ô nhiễm nghiêm trọng (nồng độ COD, NH4+, PO43- vượt quy chuẩn QCVN 08); Nguyễn Văn Kha (2009) nghiên cứu chăn nuôi tập trung tại Yên Mỹ (Hưng Yên); Trần Đình Thao và Nguyễn Thị Minh Thu (2012) phân tích rủi ro dịch bệnh và thị trường khi trên 90% cơ sở nằm xen kẹp trong khu dân cư; Lê Ngọc Hướng (2012) dùng mô hình Logit nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định nuôi lợn tại Hưng Yên; Nguyễn Ngọc Xuân (2015) dùng Logit nghiên cứu nuôi lợn VietGAP tại Hà Nội; Phạm Xuân Thanh (2015) nghiên cứu chăn nuôi lợn thịt tại Thanh Hóa; U. Lemke và cộng sự (2008), Phạm Văn Khiên (2003), Phạm Thị Tân và Phạm Văn Hùng (2013) nghiên cứu chính sách hỗ trợ đầu vào, giống, tín dụng và thị trường tiêu thụ.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định: Phần lớn các công trình trước đây tập trung đánh giá khía cạnh kỹ thuật, hiệu quả kinh tế đơn thuần hoặc khảo sát chính sách hỗ trợ riêng lẻ. Chưa có công trình nào đánh giá có hệ thống một khung chính sách hoàn chỉnh bao gồm ba nhóm (quy hoạch, khuyến khích, kiểm soát) tác động đến phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên cả ba trụ cột (kinh tế, xã hội, môi trường) tại địa bàn tỉnh Hưng Yên; đồng thời thiếu vắng mô hình định lượng đánh giá tác động của các chính sách này đến quyết định chuyển dịch sang phương thức chăn nuôi trang trại tập trung xa khu dân cư của chủ cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên khung lý thuyết phát triển bền vững của WCED (1987), FAO (1989), được cụ thể hóa theo các văn bản quản lý của Việt Nam như Quyết định số 153/2004/QĐ-TTg và Quyết định số 432/2012/QĐ-TTg. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra định nghĩa: Phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn là quá trình phát triển sản xuất chăn nuôi lợn nhằm thỏa mãn nhu cầu đa dạng và ngày càng cao của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai; gắn liền với hệ thống trang trại tập trung, thiết bị công nghệ phù hợp, xử lý triệt để chất thải, kiểm soát dịch bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Luận án xây dựng bảng tiêu chí đánh giá phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam:

Khía cạnh	Tiêu chí đánh giá
Kinh tế	Lợi nhuận (dương), thu nhập của các tác nhân trong ngành chăn nuôi lợn ổn định và cao hơn so với các ngành khác trong nông nghiệp.
Xã hội	Tạo việc làm cho người lao động ở nông thôn, xóa bỏ dần phương thức chăn nuôi, giết mổ truyền thống, giảm nghèo đói ở nông thôn.
Môi trường	Xử lý nước thải, chất thải, khí mùi trong chăn nuôi.

Về lý luận chính sách công, tác giả tổng hợp quan điểm của William Jenkin (1978), Thomas R. Dye (1984), Lê Chi Mai (2001), Chu Tiến Quang (2013), Đoàn Thị Thu Hà & Nguyễn Ngọc Huyền (2010). Chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn được cấu thành từ 5 yếu tố (chủ thể, đối tượng, mục tiêu, nội dung, công cụ) và vận hành qua khung logic hành động gồm 5 mắt xích: Đầu vào -> Hoạt động -> Đầu ra -> Kết quả -> Tác động. Hệ thống chính sách được chia thành ba nhóm bộ phận: chính sách quy hoạch, chính sách khuyến khích (hỗ trợ và ưu đãi về đất đai, vốn tín dụng, giống, khoa học kỹ thuật, đào tạo) và chính sách kiểm soát (dịch bệnh, vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường). Các nhóm yếu tố ảnh hưởng gồm: bối cảnh chính sách, quá trình thực thi chính sách và đối tượng thụ hưởng chính sách. Hiệu quả chính sách được đánh giá qua bốn tiêu chí: tính phù hợp, tính hiệu lực, tính hiệu quả và tính bền vững.

Phương pháp nghiên cứu của luận án là phương pháp hỗn hợp (kết hợp định tính và định lượng):

• Phương pháp định tính: Sử dụng phương pháp tổng quan tài liệu, phân tích - tổng hợp, phân tích văn bản pháp quy, phương pháp chuyên gia và ma trận SWOT để làm rõ bối cảnh, cơ chế chính sách và phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức.
• Phương pháp định lượng: Sử dụng thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình) để phân tích thực trạng phát triển ngành và mức độ tiếp cận chính sách; xây dựng mô hình hồi quy kinh tế lượng nhằm xác định mức độ tác động của các chính sách bộ phận (quy hoạch, hỗ trợ đất đai, ưu đãi tín dụng, kiểm soát) đến quyết định đầu tư chăn nuôi theo phương thức trang trại tập trung xa khu dân cư.
• Dữ liệu nghiên cứu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ Niên giám Thống kê tỉnh Hưng Yên, Cục Thống kê, Báo cáo tổng kết của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hưng Yên, tài liệu lưu trữ giai đoạn 2010 – 2017. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra bảng hỏi khảo sát trực tiếp tại 4 huyện (Văn Lâm, Văn Giang, Khoái Châu, Yên Mỹ) trong giai đoạn 2016 – 2017, với quy mô mẫu điều tra gồm 184 đối tượng: 120 cơ sở chăn nuôi lợn, 16 cơ sở giết mổ, 16 cơ sở chế biến và 32 cán bộ quản lý ngành chăn nuôi.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu về chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo ba mảng nội dung: phát triển bền vững ngành, phát triển bền vững ngành chăn nuôi và chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi. Tác giả chỉ ra các khoảng trống tri thức: các nghiên cứu trước đây chủ yếu phân tích độc lập từng mặt kỹ thuật hoặc chính sách đơn lẻ; thiếu sự đánh giá tích hợp hệ thống chính sách hoàn chỉnh (quy hoạch, khuyến khích, kiểm soát) đến cả ba trụ cột kinh tế, xã hội, môi trường; chưa lượng hóa tác động của chính sách đến quyết định thay đổi phương thức sản xuất từ nhỏ lẻ sang trang trại tập trung tại một địa bàn cấp tỉnh như Hưng Yên.

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn

Chương này làm rõ khái niệm ngành chăn nuôi lợn, chuỗi sản xuất (từ cung ứng đầu vào, chăn nuôi, giết mổ, chế biến đến tiêu thụ) và nội hàm phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn. Luận án thiết lập khung logic hành động, cây mục tiêu và hệ thống ba nhóm chính sách bộ phận:

• Chính sách quy hoạch: Quy hoạch không gian, vùng chăn nuôi an toàn sinh học, cơ sở giết mổ tập trung xa khu dân cư.
• Chính sách khuyến khích: Gồm chính sách hỗ trợ (kinh phí xử lý dịch bệnh, hạ tầng kỹ thuật, đào tạo nghề) và chính sách ưu đãi (tiền sử dụng đất, tiếp cận mặt bằng, lãi suất tín dụng, con giống chất lượng cao).
• Chính sách kiểm soát: Kiểm tra điều kiện vệ sinh thú y, giám sát dịch bệnh, kiểm soát nguồn gốc con giống, quản lý an toàn thực phẩm và xử lý vi phạm xả thải gây ô nhiễm môi trường.

Về kinh nghiệm quốc tế, chương 2 khảo cứu thực tiễn tại hai quốc gia:

• Trung Quốc: Phân tích mô hình chăn nuôi sinh thái LanPo (Jia Ren-an và cộng sự, 2007) với quy mô 3.000 con kết hợp trồng lúa và rau sạch; các chính sách can thiệp của chính phủ Trung Quốc nhằm giải quyết bài toán ô nhiễm thông qua phát triển năng lượng sinh học (biogas), phân hủy khí từ nước thải chăn nuôi và chính sách hỗ trợ vốn, kỹ thuật gắn với sử dụng đất đai hiệu quả.
• Thái Lan: Bài học về phát triển mô hình chăn nuôi trang trại quy mô lớn gắn kết theo chuỗi giá trị khép kín, chính sách hỗ trợ kỹ thuật và kiểm dịch nghiêm ngặt.

Từ kinh nghiệm quốc tế, luận án rút ra bài học cho Việt Nam: cần có quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung tách rời khu dân cư; thiết lập chính sách hỗ trợ công nghệ xử lý chất thải thành năng lượng tái tạo; kiểm soát chặt chẽ an toàn sinh học và tăng cường liên kết chuỗi sản xuất.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày khung nghiên cứu (khung logic từ cơ sở lý luận, thu thập số liệu, phân tích thực trạng đến đề xuất chính sách) và quy trình nghiên cứu 5 bước. Luận án xác định 4 huyện trọng điểm của tỉnh Hưng Yên để chọn mẫu khảo sát: Văn Lâm, Văn Giang, Khoái Châu, Yên Mỹ. Cơ cấu mẫu khảo sát gồm 120 cơ sở chăn nuôi lợn, 16 cơ sở giết mổ, 16 cơ sở chế biến và 32 cán bộ quản lý. Chương này xây dựng mô hình kinh tế lượng phân tích mối quan hệ giữa các biến chính sách bộ phận (chính sách quy hoạch, chính sách ưu đãi đất đai, chính sách ưu đãi tín dụng, chính sách kiểm soát) với biến phụ thuộc là quyết định đầu tư phương thức chăn nuôi trang trại tập trung xa khu dân cư của chủ cơ sở, cùng quy trình kiểm định độ phù hợp của mô hình hồi quy.

Chương 4: Phân tích thực trạng chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên

Chương 4 tập trung phân tích thực trạng ngành và thực thi chính sách giai đoạn 2011 – 2017:

• Thực trạng phát triển ngành: Tổng đàn lợn tỉnh Hưng Yên năm 2016 đạt 625,43 nghìn con, sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt 110,95 nghìn tấn (chiếm 8,4% về số lượng và 9,7% về sản lượng của ĐBSH). Tuy nhiên, phương thức chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ vẫn chiếm tỷ trọng lớn, đàn lợn phân bố không đều giữa các huyện, nguy cơ ô nhiễm nguồn nước mặt và phát sinh dịch bệnh cao (như đợt dịch tả lợn châu Phi năm 2019 lây lan tại 156 xã, phường, thị trấn).
• Thực trạng các chính sách bộ phận:
  • Chính sách quy hoạch (Bảng 4.11): Tỉnh đã ban hành quy hoạch phát triển chăn nuôi và cơ sở giết mổ tập trung, tuy nhiên mục tiêu đề ra thường cao hơn khả năng thực hiện; quy hoạch chậm triển khai trên thực địa do vướng mắc giải phóng mặt bằng.
  • Chính sách khuyến khích (Bảng 4.12, Bảng 4.13): Tỉnh đã triển khai các chính sách hỗ trợ giống, lãi suất và hạ tầng, nhưng nguồn lực ngân sách địa phương hạn hẹp. Đa số hộ chăn nuôi và trang trại phản ánh việc tiếp cận đất đai để mở rộng sản xuất rất khó khăn; thủ tục vay vốn ưu đãi tín dụng phức tạp, yêu cầu tài sản thế chấp cao.
  • Chính sách kiểm soát (Bảng 4.14): Hoạt động kiểm tra an toàn thực phẩm, vệ sinh thú y và bảo vệ môi trường còn lỏng lẻo, chồng chéo chức năng giữa các đơn vị quản lý; chế tài xử phạt vi phạm xả thải chưa đủ sức răn đe.
• Kết quả đánh giá theo tiêu chí: Khảo sát đối với cơ sở sản xuất và cán bộ quản lý (tổng hợp qua các bảng từ 4.15 đến 4.28) cho thấy tính phù hợp của chính sách đạt mức khá, nhưng tính hiệu lực và tính hiệu quả còn thấp. Chi phí và thời gian tiếp cận chính sách đất đai, tín dụng của người dân còn kéo dài.
• Kết quả kiểm định mô hình hồi quy (Bảng 4.29, Bảng 4.30): Luận án chứng minh các biến độc lập thuộc nhóm chính sách (mức độ hỗ trợ quy hoạch mặt bằng, khả năng tiếp cận ưu đãi đất đai, ưu đãi tín dụng và sự nghiêm minh của chính sách kiểm soát) có tác động có ý nghĩa thống kê đến quyết định đầu tư phát triển trang trại chăn nuôi tập trung xa khu dân cư của chủ cơ sở.

Chương 5: Phương hướng và đề xuất hoàn thiện chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên

Chương 5 phân tích bối cảnh hội nhập, dự báo nhu cầu tiêu dùng và khả năng cung ứng thịt lợn tại Hưng Yên đến năm 2020 và 2030 (Bảng 5.1). Tác giả tổng hợp ma trận SWOT (Bảng 5.2) để làm rõ điểm mạnh (vị trí địa lý thuận lợi, truyền thống chăn nuôi), điểm yếu (chăn nuôi nhỏ lẻ, thiếu vốn, ô nhiễm), cơ hội (thị trường tiêu thụ lớn tại Hà Nội và các tỉnh lân cận) và thách thức (áp lực dịch bệnh, cạnh tranh thương mại).

Trên cơ sở quan điểm và định hướng phát triển của Nhà nước và tỉnh Hưng Yên đến năm 2030, tác giả đề xuất bốn nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách:

1. Hoàn thiện chính sách quy hoạch: Rà soát, điều chỉnh quy hoạch vùng chăn nuôi trang trại tập trung và cơ sở giết mổ tách rời khu dân cư; gắn quy hoạch chăn nuôi với quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng nông thôn mới.
2. Hoàn thiện chính sách khuyến khích:
   • Về đất đai: Tạo cơ chế linh hoạt hỗ trợ tích tụ, dồn điền đổi thửa đất nông nghiệp để giao hoặc cho thuê đất dài hạn xây dựng trang trại tập trung; đơn giản hóa thủ tục giao đất.
   • Về tín dụng: Nâng mức vay không cần tài sản thế chấp đối với trang trại an toàn sinh học; đơn giản hóa thủ tục giải ngân và hỗ trợ lãi suất sau đầu tư.
   • Về khoa học công nghệ và con giống: Hỗ trợ kinh phí mua lợn giống ngoại chất lượng cao, chuyển giao quy trình kỹ thuật VietGAP, hỗ trợ kinh phí xây dựng hầm biogas và công nghệ xử lý chất thải tuần hoàn.
3. Hoàn thiện chính sách kiểm soát: Tăng cường năng lực mạng lưới thú y cơ sở; giám sát nghiêm ngặt quy trình tiêm phòng và kiểm dịch vận chuyển; siết chặt kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm tại các cơ sở giết mổ; kiên quyết xử phạt hoặc đình chỉ các cơ sở xả thải trực tiếp ra môi trường.
4. Nâng cao năng lực tổ chức thực thi: Kiện toàn bộ máy quản lý nông nghiệp từ cấp tỉnh đến cấp xã; giảm thiểu sự chồng chéo giữa các cơ quan quản lý nông nghiệp và tài nguyên - môi trường; đẩy mạnh tuyên truyền chính sách đến từng chủ cơ sở chăn nuôi.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học:

• Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn dựa trên ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường; xây dựng bộ tiêu chí đánh giá tính bền vững phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam.
• Xác lập khung lý thuyết về chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn, bao gồm nội dung, vai trò, nguyên tắc, cây mục tiêu, khung logic hành động và phân loại hệ thống chính sách thành ba nhóm bộ phận (quy hoạch, khuyến khích, kiểm soát).
• Xây dựng khung đánh giá chính sách dựa trên bốn tiêu chí (tính phù hợp, tính hiệu quả, tính hiệu lực và tính bền vững); đồng thời thiết lập mô hình hồi quy lượng hóa mối quan hệ giữa các chính sách bộ phận với quyết định đầu tư phương thức chăn nuôi trang trại tập trung xa khu dân cư.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

• Khảo cứu kinh nghiệm thực tế về quản lý và chính sách chăn nuôi lợn bền vững của Trung Quốc và Thái Lan, rút ra các bài học tham chiếu cho Việt Nam và địa phương.
• Cung cấp nguồn dữ liệu thực chứng và phân tích toàn diện thực trạng phát triển ngành cùng việc thực thi hệ thống chính sách chăn nuôi lợn tại tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2011 – 2017.
• Chỉ rõ các nút thắt trong quá trình thực thi: quy hoạch thiếu tính khả thi, khó tiếp cận quỹ đất và tín dụng ưu đãi, kiểm soát môi trường và dịch bệnh còn nhiều lỗ hổng.
• Đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị chính sách đồng bộ, có tính cụ thể hóa cao cho tỉnh Hưng Yên nhằm chuyển đổi phương thức sản xuất hướng tới mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2030.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, luận án tự xác định:

• Do giới hạn về thời gian và nguồn lực tài chính, quy mô mẫu khảo sát sơ cấp còn tương đối nhỏ: tổng số 184 mẫu (120 cơ sở chăn nuôi lợn, 16 cơ sở giết mổ, 16 cơ sở chế biến và 32 cán bộ quản lý ngành chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên).
• Phạm vi nội dung nghiên cứu chỉ tập trung chủ yếu vào giai đoạn sản xuất (hai khâu chăn nuôi và giết mổ), chưa khảo sát sâu toàn diện giai đoạn chế biến sâu và chuỗi phân phối tiêu thụ trên thị trường liên tỉnh.
• Phạm vi không gian nghiên cứu giới hạn tại một địa phương (tỉnh Hưng Yên) với 4 huyện trọng điểm, chưa có điều kiện khảo sát so sánh đối chứng với các tỉnh lân cận trong vùng Đồng bằng sông Hồng.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng quy mô mẫu điều tra và mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các tỉnh khác thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng có điều kiện tương đồng để gia tăng tính đại diện và kiểm định lại mô hình hồi quy.
• Nghiên cứu sâu hơn về các chính sách liên kết chuỗi giá trị và kiểm soát thị trường tiêu thụ thịt lợn ở khâu sau sản xuất.
• Đánh giá tác động dài hạn của các chính sách hỗ trợ tái đàn và kiểm soát an toàn sinh học sau các cuộc khủng hoảng dịch bệnh quy mô lớn (như dịch tả lợn châu Phi).

Giá trị tham khảo

Nội dung và kết quả của luận án có giá trị tham khảo thực tiễn và học thuật cho các nhóm đối tượng:

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, phòng nông nghiệp các huyện): Luận án cung cấp căn cứ thực tiễn để rà soát, điều chỉnh chính sách quy hoạch đất đai cho chăn nuôi tập trung, xây dựng các gói hỗ trợ tín dụng linh hoạt và hoàn thiện cơ chế phối hợp kiểm soát dịch bệnh, môi trường.
• Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tài liệu hữu ích cho việc nghiên cứu chuyên ngành Khoa học quản lý, Quản lý kinh tế và Kinh tế nông nghiệp; có thể tham khảo khung logic hành động của chính sách, bộ tiêu chí đánh giá chính sách và cách tiếp cận phương pháp hỗn hợp trong nghiên cứu chính sách ngành.
• Đối với các chủ trang trại, hợp tác xã và doanh nghiệp chăn nuôi: Giúp nắm bắt các định hướng chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật về an toàn sinh học và quy định bảo vệ môi trường để định hướng kế hoạch đầu tư trang trại tập trung.

Câu hỏi thường gặp

1. Vị thế của ngành chăn nuôi lợn tỉnh Hưng Yên trong vùng Đồng bằng sông Hồng giai đoạn nghiên cứu được thể hiện qua những con số nào?
   Năm 2016, tổng đàn lợn của tỉnh Hưng Yên đạt 625,43 nghìn con, sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng đạt 110,95 nghìn tấn. Ngành chăn nuôi lợn Hưng Yên chiếm 8,4% về số lượng đàn và 9,7% về sản lượng thịt hơi xuất chuồng của toàn vùng Đồng bằng sông Hồng; quy mô đàn đứng thứ 4 toàn vùng (sau Hà Nội, Nam Định, Thái Bình) và đứng thứ 12 cả nước. Chăn nuôi lợn chiếm 75% giá trị ngành chăn nuôi của tỉnh.

2. Luận án phân chia chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn thành những nhóm bộ phận nào?
   Hệ thống chính sách được chia thành ba nhóm chính sách bộ phận: (1) Chính sách quy hoạch (vùng sản xuất con giống, khu chăn nuôi trang trại tập trung, cơ sở giết mổ và chế biến tập trung xa khu dân cư); (2) Chính sách khuyến khích (gồm chính sách hỗ trợ và ưu đãi về vốn tín dụng, mặt bằng đất đai, con giống, thú y, kỹ thuật, đào tạo nghề); (3) Chính sách kiểm soát (kiểm soát việc chấp hành quy hoạch, quy trình sản xuất, giống, giết mổ, an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và phòng chống dịch bệnh).

3. Luận án sử dụng những tiêu chí nào để đánh giá tính bền vững của ngành chăn nuôi lợn?
   Tính bền vững của ngành chăn nuôi lợn được đánh giá qua ba khía cạnh:

• Kinh tế: Lợi nhuận dương, thu nhập của các tác nhân trong ngành ổn định và cao hơn so với các ngành khác trong nông nghiệp.
• Xã hội: Tạo việc làm cho lao động nông thôn, xóa bỏ dần phương thức chăn nuôi và giết mổ truyền thống, giảm nghèo, tăng số thôn xã đạt chuẩn nông thôn mới.
• Môi trường: Tỷ lệ và hiệu quả xử lý nước thải, chất thải rắn và khí mùi trong chăn nuôi.

4. Thực trạng ô nhiễm môi trường tại các trang trại lợn ở Hưng Yên được ghi nhận qua những chỉ số cụ thể nào trong tổng quan tài liệu?
   Theo kết quả nghiên cứu của nhóm tác giả Cao Trường Sơn và cộng sự (2011) được luận án tổng quan, hầu hết nước mặt tại khu vực trang trại chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên bị ô nhiễm trầm trọng: hàm lượng oxy hòa tan (DO) trung bình rất thấp, trong khi nồng độ trung bình của COD, amoni (NH4+) và phosphat (PO43-) đều vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt (QCVN 08) nhiều lần.

5. Quy mô và cơ cấu mẫu điều tra khảo sát sơ cấp của luận án được thực hiện như thế nào?
   Luận án tiến hành điều tra khảo sát thực tế với tổng số 184 mẫu trên địa bàn 4 huyện (Văn Lâm, Văn Giang, Khoái Châu, Yên Mỹ) của tỉnh Hưng Yên trong năm 2016 – 2017, bao gồm: 120 cơ sở chăn nuôi lợn, 16 cơ sở giết mổ, 16 cơ sở chế biến và 32 cán bộ quản lý ngành chăn nuôi.

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Đỗ Thị Minh Nhâm đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn theo cách tiếp cận tích hợp ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường. Thông qua việc phân tích thực trạng thực thi chính sách tại tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2011 – 2017 và kiểm định mô hình hồi quy thực nghiệm, luận án chỉ rõ các rào cản về quy hoạch, mặt bằng đất đai, nguồn vốn tín dụng và năng lực kiểm soát dịch bệnh, môi trường. Các nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách được đề xuất có căn cứ khoa học và thực tiễn, đóng vai trò tài liệu tham khảo cho công tác hoạch định và thực thi chính sách nông nghiệp tại tỉnh Hưng Yên định hướng đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÀNH CHĂN NUÔI LỢN Trong quá trình nghiên cứu luận án, nghiên cứu sinh khảo cứu các công trình khoa học đã công bố có nội dung liên quan đến các vấn đề của luận án. Kết quả nghiên cứu khoa học của các công trình này được tổng hợp lại theo những vấn đề sau. Các công trình nghiên cứu của nước ngoài Kể từ đầu thập kỷ 17 cho đến nay nghiên cứu về vấn đề phát triển bền vững đã được nhiều nhà khoa học, các tổ chức trên toàn cầu với nhiều quan điểm và cách tiếp cận khác nhau đã phân tích, khám phá những vấn đề liên quan ở nhiều cấp độ, quy mô và các ngành kinh tế, trong đó có ngành chăn nuôi. Nhiều nghiên cứu đã cho rằng, hậu quả của việc tìm kiếm lợi nhuận trong sản xuất kinh doanh và tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá đã đưa đến các sự cố về ô nhiễm môi trường và tác động tiêu cực không nhỏ tới đời sống dân cư và tới sự ổn định kinh tế - xã hội của quốc gia.

Với ngành chăn nuôi, thách thức mới đặt ra là “làm thế nào để ngành chăn nuôi có thể phát triển bền vững” và Chính phủ phải làm gì để ngành này có thể phát triển bền vững trong dài hạn. Trong nghiên cứu tổng quan của luận án chia thành ba nhóm chính: (i) Nhóm nghiên cứu về phát triển bền vững ngành, (ii) Nhóm nghiên cứu về phát triển bền vững ngành chăn nuôi, (iii) Nhóm nghiên cứu về chính sách phát triển bền vững ngành chăn nuôi. Các công trình nghiên cứu về phát triển bền vững và bền vững ngành Năm 1972 Liên Hợp Quốc đã tổ chức Hội thảo về vấn đề môi trường sống của con người, đánh dấu sự nỗ lực khởi đầu của cộng đồng quốc tế trong việc nghiên cứu, đề cập những vấn đề thời sự liên quan đến môi trường. Hội thảo có sự tham dự của 173 quốc gia, ở đó đã làm rõ những vấn đề căn bản về phát triển bền vững nhằm kết nối chặt chẽ hơn giữa chất lượng cuộc sống và chất lượng môi trường.

Một trong những văn bản ra đời sớm nhất đề cập thuật ngữ “Phát triển bền vững” dưới một tiêu đề phụ của chiến lược bảo tồn thế giới năm 1980 của IUCN/WWF/UNEP đã khái niệm rằng, “Phát triển bền vững để bảo tồn nguồn lực sống”. Trên cơ sở đó, năm 1983 Liên Hợp Quốc thành lập “Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED)” tập trung vào những vấn đề của phát triển bền vững. Ủy ban đã chỉ ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các vấn đề kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường trong mối tương quan của sự phát triển bền vững. luan an 8 Năm 1987 khái niệm phát triển bền vững được phổ biến rộng rãi do Ủy ban Môi trường và Phát triển thế giới (WCED) của Liên Hiệp Quốc đưa ra trong báo cáo “Tương lai của chúng ta” như sau: “Phát triển bền vững là sự phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu trong tương lai”.

Định nghĩa này được nhiều người, nhiều tổ chức tán đồng bởi nó bao quát được sự lâu dài việc đáp ứng thỏa mãn mọi nhu cầu của con người ở nhiều thế hệ. Theo đó phát triển bền vững phải dựa trên ba trụ cột: bền vững về kinh tế, môi trường và xã hội. Năm 1992, tại Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất, vấn đề phát triển bền vững đã tập trung vào phát triển môi trường, xã hội và kinh tế. Cũng từ đó xuất hiện ngày càng nhiều các công trình nghiên cứu đến vấn đề này.

FAO (1989) định nghĩa “phát triển bền vững là việc quản lý và bảo tồn các nguồn tài nguyên thiên nhiên, sự định hướng của công nghệ và thay đổi thể chế theo cách đảm bảo đạt được và tiếp tục đáp ứng nhu cầu của con người cho các thế hệ hiện tại và tương lai”. Theo định nghĩa này, phát triển bền vững trong mọi lĩnh vực đều nhằm vào bảo tồn đất, nước, thực vật và nguồn gen động vật, không làm suy giảm tài nguyên, hệ sinh thái môi trường với kỹ thuật phù hợp, đạt hiệu quả cao mang lại phúc lợi cho toàn xã hội. Theo Adamowicz & Dresler (2006) và Majewski (2008) phát triển bền vững nên tăng cường phương pháp tiếp cận dựa vào chất lượng cuộc sống hiện tại cũng như tương lai qua sự tích hợp năm vấn đề: kinh tế, sinh thái, xã hội, thể chế và không gian với một tỷ lệ thích hợp trong việc nuôi trồng. Các tác giả cho rằng chỉ có thể thông qua sự tích hợp các chính sách liên quan đến các vấn đề trên mới có thể đạt được mục tiêu của phát triển bền vững đặt ra.

Tóm lại các khái niệm về phát triển bền vững đề cập tới tất cả các hoạt động của con người phải đảm bảo tính thích ứng với tự nhiên, để đảm bảo an toàn sinh thái và được xã hội chấp nhận. Tác giả Steven Van Passel (2007) cho rằng để đạt được phát triển bền vững cần phải tích hợp những thành tựu của ba trụ cột bền vững. Stern, (2004); Susmita Dasgupta & cộng sự (2008); Esty & cộng sự (2008) cũng khẳng định để phát triển bền vững cần thiết phải duy trì sự tồn tại và cân bằng tích cực giữa các hệ thống kinh tế, xã hội và môi trường. Vấn đề phát triển bền vững đã được triển khai đến các ngành, lĩnh vực khác nhau, cụ thể: Phát triển bền vững ngành nông nghiệp, các chuyên gia quốc tế thuộc Ban cố vấn kỹ thuật về nghiên cứu nông nghiệp định nghĩa như sau “Nông nghiệp bền vững phải bao hàm sự quản lý thành công tài nguyên nông nghiệp nhằm thỏa mãn nhu cầu của luan an 9 con người đồng thời cải tiến chất lượng môi trường và gìn giữ được tài nguyên thiên nhiên”.

Các tác giả Julian Dumanski & cộng sự (1998) cho rằng nông nghiệp bền vững sẽ cung cấp cơ hội kinh tế và xã hội cho con người ở mọi thời đại, đồng thời bảo vệ được môi trường và tài nguyên quốc gia. Theo kết quả thảo luận Bộ nông nghiệp của Cộng Hòa Nam Phi năm 2002 về chính sách phát triển nông nghiệp bền vững phải đáp ứng những thách thức kinh tế, xã hội và sinh thái. Theo chương trình nghiên cứu của Thụy Điển (FOOD 21- Sustainable Food Production 1997-2004) phát triển bền vững là đảm bảo cho người nông dân sản xuất, ổn định và cải thiện cuộc sống, sản phẩm tạo ra được người tiêu dùng chấp nhận. Các tác giả Olaf Christen & Zita O’Halloranetholtz (2002) khẳng định nông nghiệp được cho là phát triển bền vững nếu có sự tích hợp ba trụ cột bền vững.

Đồng thời theo các tác giả, bền vững về kinh tế đo lường qua các tiêu chí như (năng suất của việc sử dụng tài nguyên đất, được đo bằng sản lượng đầu ra trên mỗi đơn vị diện tích); mô hình thâm canh và tần suất sử dụng; sự lựa chọn đa dạng và di truyền; cân bằng phân bón với dinh dưỡng và hiệu quả kinh tế (lợi nhuận). Ceyhan (2010) các chỉ số đo tính bền vững về mặt kinh tế bao gồm (Lợi nhuận trên tài sản; hiệu quả kinh tế; năng suất tổng hợp các nhân tố (TFP); % rủi ro; thu nhập thuần từ trang trại bình quân đầu người; sử dụng tín dụng ($/ha); tỷ lệ nông dân có tỷ lệ đất nông nghiệp trống; tỷ lệ các trang trại có kế hoạch hoạt động đầu tư; tỷ lệ các trang trại mở rộng đất nông nghiệp và tỷ lệ trang trại đầu tư vốn cho lĩnh vực phi nông nghiệp. Để đo lường bền vững về mặt xã hội trong phát triển nông nghiệp, các tác giả Olaf Christen & Zita O’Halloranetholtz (2002) đã sử dụng các chỉ tiêu về: tình hình người lao động như (Phân phối thu nhập, chỉ số phúc lợi, số lượng việc làm, thu nhập trên đầu người, trình độ giáo dục, đào tạo thêm). Về môi trường, tính bền vững được đo bởi các chỉ tiêu như: Lượng hóa chất sử dụng; theo dõi nồng độ khí; đa dạng sinh học, việc sử dụng nguồn lực tự nhiên; tác hại đến môi trường bên ngoài; chăm sóc động vật tốt và theo quy luật tự nhiên).

Ceyhan (2010) đo lường bằng các tiêu chí: Hiệu quả kỹ thuật; quy mô diện tích canh tác áp dụng phân bón trên tổng diện tích gieo trồng tổng hợp; tỷ lệ diện tích canh tác sử dụng hóa chất; tỷ lệ nông trang sử dụng phân bón tổng hợp nhiều hơn mức cho phép; tỷ lệ nông trang sử dụng thuốc trừ sâu hơn mức cho phép; số lượng các nhà máy thành lập trong khu vực; luan an 10 tỷ lệ trang trại được phép phá rừng để được thêm đất nông nghiệp; tỷ lệ trang trại được phép xây dựng nhà máy trên đất nông nghiệp; quy mô khu vực nông nghiệp hữu cơ; tỷ lệ các khu định cư được xây dựng trên đất nông nghiệp hạng nhất và thứ hai. Về phát triển bền vững ngành thực phẩm, nhóm tác giả Yakovleva & Flynn (2004), Joseph Sarkis Thomas Sloan (2010) đo tính bền vững về kinh tế bằng các chỉ số gồm: Đóng góp vào GDP; năng suất; lợi nhuận; đa dạng và cấu trúc của thị trường; tỷ lệ sản phẩm sản xuất được so với nhập khẩu và cách phân phối hàng nhập khẩu. Nhìn chung các nghiên cứu trên đều khẳng định và chỉ ra rằng phát triển bền vững của ngành nào đó đều phải có sự tích hợp các mặt kinh tế, xã hội và môi trường. Tuy nhiên các nghiên cứu đó chưa đánh giá tính bền vững một cách đồng bộ.

Các công trình nghiên cứu về phát triển bền vững ngành chăn nuôi Về phát triển bền vững ngành chăn nuôi: Theo nghiên cứu của Devendra (1993) cho rằng trong tương lai những khó khăn ngành chăn nuôi lợn cần phải giải quyết hài hòa đó là các vấn đề liên quan đến môi trường, hiệu quả kinh tế và xã hội. Do đó, chiến lược phát triển bền vững ngành chăn nuôi ngoài việc tăng khả năng đóng góp cho nền kinh tế, còn phải cân bằng giữa các trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường sinh thái. Với các tác giả Thompson & Nardoneb (1999) cho rằng chăn nuôi bền vững về cơ bản phải gắn với khía cạnh sinh thái. Hoạt động này phải lập kế hoạch phát triển một cách tổng thể, đồng bộ, chi tiết, dựa trên sự hiểu biết về lựa chọn thị trường và các khả năng xem xét, điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết.