Luận văn thạc sĩ về nhân vật Stephen Dedalus của James Joyce và môtíp mê cung

Luận văn thạc sĩ văn học phân tích ussh nhân vật stephen dedalus của james joyce và môtíp mê cung luận án ts văn học 60 22 30 10, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Linh Chi
• Người hướng dẫn: GS. Phùng Văn Tửu
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn học Anh
• Đề tài: Nhân Vật Stephen Dedalus Của James Joyce Và Môtip Mê Cung
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. James Joyce trong phê bình – nghiên cứu văn học ở Việt Nam
• 0.4. Các tài liệu nghiên cứu dịch ra tiếng Việt
• 0.5. James Joyce trong phê bình - nghiên cứu văn học ở nước ngoài
• 0.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 0.7. Phạm vi, đối tượng và mục đích nghiên cứu
• 0.8. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 0.9. Mục đích nghiên cứu
• 0.10. Phương pháp nghiên cứu
• 0.11. Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: KIẾN TẠO MÊ CUNG
• 1.1. Stephen Dedalus và James Joyce
• 1.1.1. Hai cá thể đồng nhất
• 1.1.2. Hai cá thể tương ứng
• 1.1.3. Hai cá thể độc lập
• 1.2. Tính chất tạp chủng của văn bản
• 1.2.1. Tiểu thuyết, tự thuật, ghi chép hay nhật ký
• 1.2.2. Một cõi hỗn mang
• 1.2.3. Tiểu thuyết James Joyce và sử thi Homer
• 1.2.3.1. Cặp nhan đề Ulysses - Odyssey
• 1.2.3.2. Cặp nhân vật Leopold Bloom – Odysseus
• 1.2.3.3. Cặp nhân vật Stephen - Telemachus
• 2. CHƯƠNG 2: BỊ GIAM CẦM TRONG MÊ CUNG
• 2.1. Lúng túng trong tín ngưỡng tôn giáo
• 2.1.1. Khát thèm và sợ hãi
• 2.1.2. Chối bỏ và đau đớn
• 2.2. Lúng túng trước tinh thần dân tộc
• 2.2.1. Dân tộc hay đại đồng quốc tế
• 2.2.2. Bạo lực hay tình yêu
• 2.3. Lúng túng về công cụ ngôn ngữ
• 2.3.1. Tiếng Gaelic hay tiếng Anh
• 2.3.2. Những “ngôn từ chết”
• 3. CHƯƠNG 3: THOÁT RA KHỎI MÊ CUNG
• 3.1. Tự do tôn giáo
• 3.2. “Anh có phải là người Ailen không?”
• 3.3. Tự do ngôn ngữ
• 3.4. Sáng tạo- mê cung của lối viết
• 3.4.1. Đằng sau những lời chỉ dẫn
• 3.4.2. Trò chơi của ngôn từ
• 3.4.3. Độc thoại nội tâm và Dòng ý thức
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• BẢNG TRA CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhân vật Stephen Dedalus trong tác phẩm của James Joyce

Nhân vật Stephen Dedalus là một trong những hình tượng nổi bật trong sáng tác của James Joyce. Xuất hiện lần đầu trong tác phẩm A Portrait of the Artist as a Young Man, Stephen không chỉ là một nhân vật chính mà còn là biểu tượng cho sự tìm kiếm bản sắc và tự do cá nhân. Hành trình của Stephen từ một cậu bé ngây thơ đến một nghệ sĩ trưởng thành phản ánh những thách thức mà con người phải đối mặt trong xã hội hiện đại. Tác phẩm này không chỉ đơn thuần là một câu chuyện về sự trưởng thành mà còn là một cuộc hành trình tâm lý sâu sắc, nơi mà môtip mê cung trở thành một phần không thể thiếu trong việc khám phá bản thân.

1.1. Stephen Dedalus và hành trình tìm kiếm bản sắc

Hành trình của Stephen Dedalus là một quá trình dài tìm kiếm bản sắc cá nhân. Từ những năm tháng thơ ấu, Stephen đã phải đối mặt với những áp lực từ gia đình và xã hội. Sự đấu tranh này không chỉ thể hiện qua các mối quan hệ cá nhân mà còn qua những suy tư nội tâm sâu sắc. Stephen trở thành biểu tượng cho những người trẻ đang tìm kiếm con đường riêng của mình trong một thế giới đầy rẫy những quy chuẩn và kỳ vọng.

1.2. Mối liên hệ giữa Stephen Dedalus và James Joyce

Stephen Dedalus không chỉ là một nhân vật hư cấu mà còn là hình ảnh phản chiếu của chính James Joyce. Qua Stephen, Joyce thể hiện những suy tư và quan điểm của mình về nghệ thuật, tôn giáo và bản sắc dân tộc. Mối liên hệ này tạo nên một chiều sâu cho nhân vật, khiến cho độc giả không chỉ thấy được hành trình của Stephen mà còn hiểu được những trăn trở của Joyce trong việc định hình văn học hiện đại.

II. Môtip mê cung trong tác phẩm của James Joyce

Môtip mê cung là một yếu tố quan trọng trong các tác phẩm của James Joyce, đặc biệt là trong Ulysses. Mê cung không chỉ là một không gian vật lý mà còn là một biểu tượng cho những rối ren trong tâm trí con người. Trong tác phẩm, các nhân vật thường phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn và những ngã rẽ phức tạp, phản ánh sự phức tạp của cuộc sống hiện đại. Mê cung trở thành một phương tiện để Joyce khám phá những khía cạnh sâu sắc của tâm lý nhân vật.

2.1. Biểu tượng mê cung trong Ulysses

Trong Ulysses, mê cung không chỉ là một không gian mà còn là một biểu tượng cho hành trình tìm kiếm bản thân. Các nhân vật như Leopold Bloom và Stephen Dedalus thường xuyên bị cuốn vào những tình huống phức tạp, giống như những người lạc lối trong mê cung. Điều này thể hiện rõ ràng qua cách mà Joyce xây dựng cốt truyện và các mối quan hệ giữa các nhân vật.

2.2. Mê cung như một phương tiện khám phá tâm lý

Mê cung trong tác phẩm của Joyce không chỉ đơn thuần là một không gian vật lý mà còn là một phương tiện để khám phá tâm lý nhân vật. Qua những tình huống rối ren, Joyce cho thấy sự phức tạp trong tâm trí con người, từ những lo lắng, sợ hãi đến những khát vọng sâu xa. Điều này giúp độc giả hiểu rõ hơn về những xung đột nội tâm mà các nhân vật phải đối mặt.

III. Thách thức trong việc phân tích nhân vật Stephen Dedalus

Việc phân tích nhân vật Stephen Dedalus không hề đơn giản. Các nhà phê bình thường gặp khó khăn trong việc xác định rõ ràng các yếu tố tâm lý và xã hội ảnh hưởng đến nhân vật. Sự phức tạp trong tâm lý của Stephen, cùng với những mâu thuẫn trong các mối quan hệ, tạo ra một thách thức lớn cho việc hiểu rõ nhân vật này. Tuy nhiên, chính những thách thức này lại làm cho việc nghiên cứu trở nên thú vị hơn.

3.1. Những yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến Stephen

Stephen Dedalus là một nhân vật phức tạp, chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố tâm lý khác nhau. Những áp lực từ gia đình, tôn giáo và xã hội đã tạo ra những mâu thuẫn trong tâm trí của Stephen. Việc phân tích những yếu tố này giúp hiểu rõ hơn về động cơ và hành động của nhân vật.

3.2. Mối quan hệ giữa Stephen và các nhân vật khác

Mối quan hệ giữa Stephen và các nhân vật khác trong tác phẩm cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân vật. Những tương tác này không chỉ phản ánh những xung đột cá nhân mà còn thể hiện những vấn đề xã hội rộng lớn hơn. Việc phân tích các mối quan hệ này giúp làm sáng tỏ hơn về bản chất của Stephen và những thách thức mà anh phải đối mặt.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu nhân vật Stephen Dedalus

Nghiên cứu về nhân vật Stephen Dedalus không chỉ có giá trị trong lĩnh vực văn học mà còn có thể áp dụng vào nhiều lĩnh vực khác nhau. Những bài học từ hành trình tìm kiếm bản sắc và sự tự do cá nhân của Stephen có thể được áp dụng trong giáo dục, tâm lý học và nghệ thuật. Việc hiểu rõ về nhân vật này giúp mở rộng tầm nhìn về con người và xã hội trong bối cảnh hiện đại.

4.1. Giá trị giáo dục từ nhân vật Stephen

Hành trình của Stephen Dedalus có thể được sử dụng như một bài học trong giáo dục, đặc biệt là trong việc khuyến khích học sinh tìm kiếm bản sắc cá nhân và phát triển tư duy độc lập. Những trải nghiệm của Stephen có thể giúp học sinh hiểu rõ hơn về những thách thức mà họ có thể gặp phải trong cuộc sống.

4.2. Ứng dụng trong tâm lý học

Nghiên cứu về tâm lý của Stephen Dedalus có thể cung cấp những hiểu biết quý giá cho lĩnh vực tâm lý học. Những mâu thuẫn nội tâm và hành vi của Stephen có thể được phân tích để hiểu rõ hơn về tâm lý con người trong xã hội hiện đại. Điều này có thể giúp các nhà tâm lý học phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

V. Kết luận về nhân vật Stephen Dedalus và môtip mê cung

Nhân vật Stephen Dedalus và môtip mê cung trong tác phẩm của James Joyce không chỉ là những yếu tố nghệ thuật mà còn là những biểu tượng sâu sắc cho những vấn đề xã hội và tâm lý con người. Qua việc nghiên cứu nhân vật này, có thể thấy được những thách thức mà con người phải đối mặt trong hành trình tìm kiếm bản sắc và tự do. Tương lai của nghiên cứu về Stephen Dedalus hứa hẹn sẽ mang lại nhiều khám phá mới mẻ và thú vị.

5.1. Tương lai của nghiên cứu về Stephen Dedalus

Nghiên cứu về nhân vật Stephen Dedalus vẫn còn nhiều tiềm năng để khám phá. Các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục tìm hiểu về những khía cạnh chưa được khai thác của nhân vật này, từ đó làm phong phú thêm hiểu biết về văn học hiện đại.

5.2. Ý nghĩa của môtip mê cung trong văn học hiện đại

Môtip mê cung không chỉ xuất hiện trong tác phẩm của Joyce mà còn là một yếu tố quan trọng trong nhiều tác phẩm văn học hiện đại khác. Việc phân tích môtip này có thể giúp hiểu rõ hơn về cách mà các nhà văn hiện đại thể hiện những xung đột nội tâm và những thách thức trong cuộc sống.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về đại văn hào Ireland James Joyce (1882–1941) luôn là một trong những thách thức học thuật lớn nhất của nền phê bình văn học thế kỷ XX và XXI. Được mệnh danh là người khởi xướng cuộc cách mạng triệt để về ngôn từ và kỹ thuật viết của chủ nghĩa hiện đại (Modernism), các sáng tác của James Joyce—tiêu biểu là Stephen Hero (viết 1904, xuất bản 1944), A Portrait of the Artist as a Young Man (1916), Ulysses (1922) và Finnegans Wake (1939)—đã làm vỡ tung các quy phạm tự sự cổ điển phương Tây. Tại Việt Nam, công trình luận án tiến sĩ chuyên ngành Văn học Anh (Mã số: 62 22 30 10) với đề tài "Nhân vật Stephen Dedalus của James Joyce và môtíp mê cung" do nghiên cứu sinh Nguyễn Linh Chi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Phùng Văn Tửu tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội (2012) đánh dấu bước tiến tiên phong trong việc tiếp cận toàn diện di sản của Joyce dưới góc độ thi pháp học cấu trúc và biểu tượng mê cung.

Khoảng trống học thuật (Research Gap) được xác định rõ nét: trong suốt chiều dài lịch sử tiếp nhận văn học phương Tây, giới nghiên cứu quốc tế lẫn trong nước chủ yếu khảo sát các sáng tác của Joyce theo từng mảnh đoạn rời rạc. Một số học giả tập trung vào kỹ thuật dòng ý thức (Stream of consciousness) như Lê Phong Tuyết (1999), Đào Duy Hiệp (2003); số khác phân tích khía cạnh địa lý sử thi như Michael Seidel (1976), hoặc đặt Joyce trong bối cảnh xã hội - tôn giáo thuộc địa Ireland như James Fairhall (1993), David Pierce (1992). Khái niệm "mê cung" chỉ xuất hiện lẻ tẻ, mang tính trực giác bề mặt như một không gian vật chất thành phố Dublin (Samuel Rosenberg, 1984; E. Meletinsky, 2004) hoặc một ẩn dụ giải mã chung chung (Anthony Burgess, 1965; Harry Levin, 1960). Chưa có một công trình nào khảo cứu có hệ thống môtíp mê cung như một nguyên lý kiến tạo thi pháp ngầm ẩn, chi phối toàn bộ cấu trúc thể loại, sự phân mảnh nhân vật trung tâm Stephen Dedalus, và toàn bộ hành trình tư tưởng - ngôn ngữ của James Joyce.

Luận án thiết lập hệ thống 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions) và 4 giả thuyết khoa học (Hypotheses) tương ứng:

• RQ1: Tên gọi và thân phận của Stephen Dedalus có mối quan hệ nội tại như thế nào với huyền thoại người thợ kiến trúc Daedalus và tác giả James Joyce?
  • H1: Stephen Dedalus không đơn thuần là một bản sao tự thuật (autobiography) hay nhân vật thuần hư cấu, mà là một thực thể phân mảnh động, vận động qua ba trạng thái: đồng nhất, tương ứng và độc lập.
• RQ2: Cấu trúc văn bản và ranh giới thể loại trong các tiểu thuyết của Joyce bị biến đổi ra sao dưới sự chi phối của kỹ thuật mê cung?
  • H2: Kỹ thuật mê cung biến văn bản tiểu thuyết thành một cấu trúc lai tạp (hybridity), lắp ghép từ ghi chép sổ tay, nhật ký và tiểu thuyết, tạo nên một không gian hỗn mang có chủ ý.
• RQ3: Những lực lượng nào đóng vai trò là "mê cung giam cầm" bản thể và tinh thần của nhân vật Stephen Dedalus?
  • H3: Nhân vật bị vây bọc trong mê cung ba tầng khép kín: Tôn giáo (Công giáo La Mã), Ý thức dân tộc (chủ nghĩa dân tộc Ireland đối đầu đế chế Anh), và Công cụ ngôn ngữ (tiếng Anh của kẻ xâm lược đối lập tiếng Gaelic bản địa).
• RQ4: Nhân vật Stephen Dedalus thoát khỏi mê cung bằng phương thức nào và điều đó định hình phong cách nghệ thuật của James Joyce ra sao?
  • H4: Cuộc đào thoát thực sự không diễn ra ở sự trốn chạy địa lý mà bằng việc chắp đôi cánh sáng tạo thẩm mỹ, biến chính lối viết (ngôn từ tái sinh, độc thoại nội tâm, dòng ý thức) thành một mê cung nghệ thuật đỉnh cao.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp đa ngành giữa Thi pháp học huyền thoại (Mythological Poetics của E. Meletinsky, Joseph Campbell), Tu từ học tiểu thuyết và Lý thuyết khoảng cách tự sự (Wayne Booth, Philippe Lejeune), Lý thuyết Cái tôi phân đôi (The Divided Self của Maurice Beebe), cùng Lý thuyết hỗn mang và phức hợp trong tự sự (Narrative Chaos and Complexity của Thomas Jackson Rice). Quy mô nghiên cứu bao quát toàn bộ 4 tiểu thuyết bản ngữ tiếng Anh của Joyce với khối tư liệu tham khảo gồm 188 công trình học thuật (59 tài liệu tiếng Việt, 129 tài liệu ngoại văn), tạo nên đóng góp đột phá trong việc cung cấp một mô hình giải mã nhất quán cho toàn bộ văn nghiệp James Joyce.

Literature Review và Positioning

Lịch sử tiếp nhận James Joyce phản ánh những cuộc tranh luận học thuật gay gắt kéo dài gần một thế kỷ, chia thành ba dòng nghiên cứu chính:

Dòng thứ nhất là khuynh hướng phê bình tiểu sử và tự thuật. Ngay khi A Portrait of the Artist as a Young Man ra đời năm 1916, các nhà phê bình như Francis Hackett (1917) và John Quinn (1917) đã khẳng định đây là cuốn tiểu thuyết tự thuật mà ở đó Joyce "viết về chính bản thân ông... để bộc lộ những hoàn cảnh của cuộc đời mình" [Hackett, 1917, tr.138]. Valéry Larbaud (1922) và Joseph Collins (1923) tiếp tục đồng nhất tác giả và nhân vật. Tuy nhiên, quan điểm đối lập của Wayne Booth trong The Rhetoric of Fiction (1961) và William York Tindall (1955) đã tạo ra bước ngoặt khi khẳng định: "Stephen không phải là Joyce mà là quá khứ của Joyce. Stephen đa cảm, Joyce thì không" [Tindall, 1955, tr.449]. Wayne Booth nhấn mạnh người đọc hiện đại cần chấp nhận bức "chân dung" như một khách thể thẩm mỹ có khoảng cách nghệ thuật, thay vì sa đà vào việc tra vấn tính xác thực tiểu sử.

Dòng thứ hai là phê bình thi pháp, kỹ thuật tự sự và tính phức hợp văn bản. Ezra Pound (1917) và H.G. Wells (1917) ca ngợi kỹ thuật văn xuôi mới lạ của Joyce, trong khi Arnold Bennett (1922) và C.C. Martindale (1922) bày tỏ sự hoang mang trước sự rắc rối của Ulysses. Holbrook Jackson (1922) đưa ra nhận định mang tính biểu tượng: "Ulysses của James Joyce là một sự lăng mạ đồng thời là một thành tựu" [Jackson, 1922, tr.47]. Đến nửa sau thế kỷ XX, các chuyên luận đi sâu vào cấu trúc: Anthony Burgess (1965) với Re Joyce xem mê cung như hệ thống biểu tượng dày đặc; Michael Seidel (1976) với Epic Geography dựng lại bản đồ thực địa Dublin; Thomas Jackson Rice (1997) với Joyce, Chaos, and Complexity ứng dụng lý thuyết hỗn mang để giải mã cấu trúc tác phẩm.

Dòng thứ ba là tiến trình tiếp nhận Joyce tại Việt Nam. Từ những thập niên 1970–1980, các nhà nghiên cứu Hoàng Trinh (1969), Đỗ Đức Dục (1971), Đỗ Đức Hiểu (1978), Phạm Văn Sĩ (1986) và Nguyễn Đức Nam (1978) đã bắt đầu nhắc tới Joyce như người khai phá trào lưu tiểu thuyết dòng ý thức, dù ban đầu còn dè dặt trước kỹ thuật "phanh xé thời gian" và tính chất "mơ hồ, rối rắm". Đến cuối thập niên 1990 và những năm 2000, các chuyên luận của Phùng Văn Tửu (1990, 1999), Đặng Thị Hạnh (2000, 2005), Đặng Anh Đào (2001) và Lê Huy Bắc (2009) đã xác lập vị thế bậc thầy hiện đại của Joyce. GS. Phùng Văn Tửu từng đúc kết: "Đọc Joyce, phải có chìa khóa riêng để giải mã mới hiểu được, mà nhiều khi các chuyên gia về Joyce cũng không giải thích nổi" [Phùng Văn Tửu, 1999, tr.605].

Luận án của Nguyễn Linh Chi định vị chính xác khoảng trống học thuật: vượt lên trên việc khảo sát bản đồ địa lý thuần túy như Michael Seidel (1976) hay chỉ dừng lại ở ẩn dụ mê cung ở chương X The Wandering Rocks như Anthony Burgess (1965), công trình xác lập "mê cung" là một hệ thống thi pháp hoàn chỉnh, vận hành xuyên suốt qua ba trục: Kiến tạo mê cung (người kiến tạo và hình thức văn bản) – Bị giam cầm trong mê cung (tôn giáo, dân tộc, ngôn ngữ) – Thoát ra khỏi mê cung (tự do thẩm mỹ và mê cung của lối viết).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra những đóng góp lý thuyết đột phá thông qua việc mở rộng và tái cấu trúc các lý thuyết văn học hiện đại:

1. Mở rộng Lý thuyết Tự thuật và Tự truyện Hư cấu (Autofiction Theory): Thách thức quan điểm nhị nguyên truyền thống (hoặc đồng nhất tác giả - nhân vật, hoặc tách rời tuyệt đối). Luận án đề xuất mô hình "Tam phân thể biến dịch" của nhân vật Stephen Dedalus:
   • Hai cá thể đồng nhất: Trong bản thảo Stephen Hero, mối liên hệ tiểu sử, trường đại học Dublin, các nguyên mẫu có thực (cha Dillon, bạn bè Mac Cann, Cranly, Davin) biểu thị sự trùng khít giữa Joyce và Daedalus.
   • Hai cá thể tương ứng: Trong A Portrait of the Artist as a Young Man, tác giả tạo khoảng cách mỉa mai, phân đôi chủ thể thành kẻ quan sát và đối tượng bị quan sát.
   • Hai cá thể độc lập: Trong Ulysses và Finnegans Wake, nhân vật phân mảnh và hóa thân thành hàng loạt biểu tượng liên văn bản (Stephen - Telemachus, Hamlet, Japhet, Jesus, và H.C.E).
2. Tái định hình Thi pháp học Huyền thoại Hiện đại: Chứng minh sự chuyển dịch từ huyền thoại cổ đại (thần thoại Hy Lạp về Daedalus - mê cung đảo Crete) sang huyền thoại hóa đời sống thường nhật (Mythical Method). Mê cung không còn là công trình đá khép kín mà là bản thể nội tâm và không gian văn hóa đô thị hiện đại.
3. Xây dựng Hệ thống Tiền đề Cấu trúc Tự sự Mê cung (Propositions):
   • Proposition 1 (P1): Tính chất tạp chủng thể loại là biểu hiện kiến trúc bên ngoài của mê cung văn bản.
   • Proposition 2 (P2): Sự khủng hoảng bản sắc cá nhân bắt nguồn từ sự giam cầm đồng thời của ba mê lộ ý thức hệ: Thần quyền, Vương quyền/Dân tộc và Ngữ quyền.
   • Proposition 3 (P3): Thoát ly mê cung thực tại tất yếu dẫn tới sự hình thành một "mê cung bậc hai"—mê cung của lối viết tự phản tư (Self-reflexive writing).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp chặt chẽ 4 trụ cột lý thuyết: Thi pháp học cấu trúc (Structural Poetics), Ký hiệu học văn hóa (Cultural Semiotics), Lý thuyết Cái tôi phân đôi (The Divided Self của Maurice Beebe), và Thi pháp liên văn bản (Intertextuality).

                          KHUNG PHÂN TÍCH THI PHÁP MÊ CUNG
  [CHƯƠNG 1]                       [CHƯƠNG 2]                       [CHƯƠNG 3]
KIẾN TẠO MÊ CUNG            BỊ GIAM CẦM TRONG MÊ CUNG           THOÁT RA KHỎI MÊ CUNG
- Chủ thể phân đôi:         - Mê cung Tôn giáo:               - Tự do tôn giáo
  Joyce - Dedalus             Khát thèm vs Sợ hãi              - Tự do ý thức dân tộc
- Tính tạp chủng văn bản:   - Mê cung Tinh thần dân tộc:      - Tự do ngôn ngữ
  Tiểu thuyết, ghi chép,      Dân tộc vs Đại đồng               (Giải phóng khỏi "ngôn từ chết")
  nhật ký, mảnh vỡ sổ tay   - Mê cung Công cụ ngôn ngữ:       - Mê cung của lối viết:
- Cấu trúc liên văn bản:      Tiếng Gaelic vs Tiếng Anh         Dòng ý thức, Độc thoại nội tâm,
  Ulysses - Odyssey                                             Trò chơi văn bản đa thanh

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích này áp dụng tối ưu cho các tác phẩm văn xuôi hiện đại chủ nghĩa mang tính tự phản tư cao, các cấu trúc tiểu thuyết dòng ý thức và văn bản có tính chất liên văn bản phức hợp.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng lập trường bản thể luận và nhận thức luận thuộc Thuyết diễn giải cấu trúc (Structural Hermeneutics) kết hợp với Chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism). Thiết kế nghiên cứu được triển khai theo mô hình đa tầng (Multi-level design):

• Tầng 1 (Tầng bản thảo và vi mô): Khảo sát cấu trúc vi văn bản, các ghi chép sổ tay, chỉ dẫn tác giả.
• Tầng 2 (Tầng cấu trúc tác phẩm): Phân tích hệ thống nhân vật, kỹ thuật tự sự, tính đa thanh và thời gian đồng hiện.
• Tầng 3 (Tầng vĩ mô và liên văn bản): Đối sánh mạng lưới liên văn bản giữa sử thi Hy Lạp (Odyssey của Homer), bi kịch Shakespeare (Hamlet), thần học Kitô giáo và bối cảnh chính trị Ireland.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình khảo cứu dữ liệu tuân thủ tính nghiêm ngặt học thuật:

• Chiến lược lấy mẫu văn bản (Corpus Sampling): Toàn bộ 4 tiểu thuyết chính của James Joyce được đọc sâu trên nguyên bản tiếng Anh, gồm Stephen Hero (1944), A Portrait of the Artist as a Young Man (1916), Ulysses (1922), và Finnegans Wake (1939).
• Phương pháp Phê bình nguồn gốc bản thảo (Genetic Criticism): Đối chiếu tỉ mỉ 132 đoạn phác thảo từ sổ tay của Joyce (viết tại Paris, 1903) được đưa vào Stephen Hero, gồm 35 câu/đoạn văn và 97 từ/cụm từ nằm trong ngoặc kép hoặc ngoặc vuông.
• Phương pháp Tam giác đạc tư liệu (Data & Theory Triangulation): Kết hợp phân tích văn bản học (Textual analysis), phê bình tiểu sử đổi mới (Reformed biographical criticism), và thi pháp học liên văn bản để bảo đảm độ tin cậy của các luận điểm.

Data và phân tích

Dữ liệu định lượng và định tính được xử lý chi tiết qua các chỉ số văn bản học:

• Khảo sát sự co giãn thời gian tự sự: Trong Stephen Hero, thời gian cốt truyện kéo dài 2 năm được thể hiện qua gần 1.000 trang bản thảo gốc (tương đương ~500 trang/năm); trong khi ở A Portrait of the Artist as a Young Man, quãng thời gian 20 năm cuộc đời nhân vật được cô đọng trong 253 trang sách (tương đương ~12,5 trang/năm). Điều này minh chứng cho sự chuyển dịch từ kỹ thuật tự sự biên niên sử sang kỹ thuật dòng ý thức phi tuyến tính.
• Hệ thống cấu trúc đồ sộ của Ulysses: 18 chương sách ứng với 18 màu sắc, 18 bộ phận cơ thể và 18 kỹ thuật viết riêng biệt, trong đó chương X (The Wandering Rocks) được chính Joyce định danh là kỹ thuật "mê cung".
• Phân tích mã nguồn bản thảo: Khảo sát các vết tích chỉnh sửa của Joyce, như việc bổ sung bằng bút chì đỏ cụm từ "made by me and my like" vào mệnh đề "The Church is made by me and my like" [Joyce, tr.143], chứng minh ý thức chủ động kiến tạo văn bản phân mảnh của nhà văn.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự giải cấu trúc mối quan hệ Tác giả – Nhân vật: Luận án chứng minh Stephen Dedalus không phải bản sao tĩnh tại mà là một thực thể vận động. Khi chuyển từ Stephen Hero sang A Portrait..., Joyce chủ động bỏ bớt chữ cái "a" trong họ Daedalus để thành Dedalus, tạo ra một biến thể mờ hóa đường viền nhân vật. Đến Ulysses, Dedalus trở thành nhân vật độc lập, hóa thân thành Telemachus tìm cha tinh thần (Leopold Bloom), đồng thời mang bóng hình bi kịch của Hamlet và sứ mệnh cứu rỗi của Jesus.
2. Bản chất tạp chủng thể loại như một mê cung văn bản: Văn bản tiểu thuyết của Joyce phá vỡ ranh giới truyền thống, đan cài giữa tiểu thuyết hư cấu, tự thuật chân thực, ghi chép thô và nhật ký cá nhân. Việc để nguyên 132 mảnh phác thảo trong ngoặc kép ở Stephen Hero minh chứng rằng tác phẩm là một "mê cung đang trong quá trình kiến tạo", phơi bày toàn bộ xưởng làm việc của nhà văn.
3. Mô hình giam cầm ba tầng trong mê lộ tinh thần:
   • Tôn giáo: Sự giằng xé cực độ giữa "khát thèm và sợ hãi", giữa nhục cảm trần thế và sự trừng phạt hỏa ngục, dẫn đến lời tuyên ngôn bất hủ của Stephen: "Tôi sẽ không phục vụ cái mà tôi không tin tưởng nữa dù cho nó tự mệnh danh là gia đình, tổ quốc hay giáo hội" [Joyce, tr.251].
   • Dân tộc: Mâu thuẫn giữa lòng ái quốc cục bộ và khát vọng đại đồng nhân loại, câu hỏi bế tắc: "Anh có phải là người Ailen không?"
   • Ngôn ngữ: Nỗi đau đớn khi phải sử dụng ngôn ngữ của kẻ đi xâm lược (tiếng Anh) trong khi ngôn ngữ mẹ đẻ (tiếng Gaelic) đã trở thành "những ngôn từ chết".
4. Sự hình thành "Mê cung của lối viết": Thoát khỏi mê cung đời thực, Stephen/Joyce đã tái lập một mê cung thẩm mỹ tối thượng. Bằng kỹ thuật độc thoại nội tâm (Interior monologue) và dòng ý thức (Stream of consciousness), Joyce đã "làm vỡ tung quan hệ Thời gian - sự việc, Thời gian - không gian" [Lê Phong Tuyết, tr.49], biến ngôn từ thành một "cơ thể sống" được sinh ra một lần nữa.

Implications đa chiều

• Về mặt Lý thuyết: Cung cấp mô hình thi pháp học mê cung như một công cụ phương pháp luận hữu hiệu để tiếp cận các đại tiểu thuyết hiện đại chủ nghĩa và hậu hiện đại (Proust, Kafka, Faulkner, Virginia Woolf, Robbe-Grillet).
• Về mặt Phương pháp luận: Xác lập quy trình nghiên cứu tích hợp giữa phê bình nguồn gốc bản thảo (Genetic criticism) và thi pháp học biểu tượng, khắc phục tình trạng phân tích cơ giới, xã hội học dung tục.
• Về mặt Thực tiễn Giảng dạy và Dịch thuật: Định hướng khoa học cho việc giảng dạy tác giả James Joyce và văn học phương Tây hiện đại tại các trường đại học tại Việt Nam; mở đường cho công tác dịch thuật các tác phẩm kinh điển đa tầng nghĩa sang tiếng Việt.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn học thuật khách quan:

1. Giới hạn tư liệu bản địa hóa: Tại thời điểm hoàn thành (2012), các kiệt tác Ulysses và Finnegans Wake chưa có bản dịch tiếng Việt hoàn chỉnh, việc tiếp cận hoàn toàn dựa trên văn bản Anh ngữ và các chuyên luận quốc tế.
2. Phạm vi đối tượng nghiên cứu: Tập trung trọng tâm vào nhân vật Stephen Dedalus và trục môtíp mê cung, do đó chưa thể bao quát toàn diện các nhân vật then chốt khác như Leopold Bloom hay Molly Bloom trong mối quan hệ đa tầng của Ulysses.
3. Độ phức tạp ngôn ngữ của Finnegans Wake: Mức độ khảo sát tác phẩm cuối cùng này chủ yếu dừng lại ở việc truy vết sự chuyển hóa biểu tượng của Dedalus dưới dạng thực thể H.C.E, chưa đi sâu vào hệ thống ngôn ngữ đa tầng (multilingual puns).

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) đề xuất 4 hướng:

• Hướng 1: Ứng dụng Nhân văn số (Digital Humanities) và khai phá văn bản (Text Mining) để trực quan hóa toàn bộ mạng lưới không gian và từ vựng mê cung trong 18 chương Ulysses.
• Hướng 2: Nghiên cứu so sánh môtíp mê cung giữa James Joyce với Franz Kafka và Jorge Luis Borges dưới góc độ thi pháp học không gian đô thị.
• Hướng 3: Khảo cứu thi pháp học hậu thuộc địa (Postcolonial Poetics) về cuộc xung đột ngôn ngữ tiếng Anh – tiếng Gaelic trong toàn bộ tác phẩm của Joyce.
• Hướng 4: Đánh giá tiến trình tiếp nhận và thực hành dịch thuật văn xuôi thể nghiệm của Joyce trong bối cảnh văn học đương đại Việt Nam.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Công trình là luận án tiến sĩ đầu tiên tại Việt Nam nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống và toàn diện về toàn bộ sáng tác của James Joyce từ góc độ thi pháp môtíp mê cung, mở ra giai đoạn mới cho nghiên cứu văn học Anh - Ireland hiện đại.
• Ảnh hưởng dịch thuật và xuất bản: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo nền tảng, tạo xung lực thúc đẩy việc dịch thuật trọn vẹn kiệt tác Ulysses và các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa hiện đại sang tiếng Việt trong thập niên tiếp theo.
• Đổi mới giáo dục đại học: Cung cấp khung lý thuyết và dẫn liệu chuẩn xác phục vụ trực tiếp cho các chương trình đào tạo Cử nhân, Thạc sĩ và Tiến sĩ ngành Văn học nước ngoài, Lý luận văn học và Ngôn ngữ học ứng dụng.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Văn học phương Tây: Tiếp cận một mô hình phân tích thi pháp học đa tầng, giải mã các cấu trúc tự sự phi tuyến tính phức tạp.
• Các nhà Lý luận và Phê bình Văn học: Thụ hưởng khung lý thuyết kết hợp giữa Thi pháp học huyền thoại, Tự truyện hư cấu và Lý thuyết hỗn mang.
• Dịch giả và Nhà xuất bản: Có được hệ thống chú giải ngữ cảnh văn hóa, thần học, liên văn bản và các thuật ngữ chuyên ngành chuẩn xác để xử lý các bản dịch hàn lâm.
• Sinh viên chuyên ngành Ngữ văn và Ngoại ngữ: Nắm bắt phương pháp luận nghiên cứu văn bản gốc và kỹ thuật phân tích diễn ngôn tự sự hiện đại.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Trả lời: Luận án đã mở rộng căn bản Lý thuyết Tự truyện hư cấu (Autofiction) và Tu từ học tiểu thuyết của Wayne Booth bằng việc xây dựng mô hình "Tam phân thể biến dịch" (Đồng nhất – Tương ứng – Độc lập). Luận án chứng minh sự hóa thân của Stephen Dedalus qua 8 cấp độ biểu tượng liên văn bản (Joyce $\rightarrow$ Daedalus $\rightarrow$ Parnell $\rightarrow$ St. Stephen $\rightarrow$ Telemachus $\rightarrow$ Hamlet $\rightarrow$ Japhet $\rightarrow$ Jesus $\rightarrow$ H.C.E), xóa bỏ hoàn toàn định kiến đồng nhất cơ giới giữa tác giả và nhân vật.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án khi so sánh với các công trình quốc tế tiền nhiệm? Trả lời: So với Michael Seidel (1976) chỉ dừng ở bản đồ địa lý thực địa và Anthony Burgess (1965) xem mê cung là ẩn dụ giải đố, luận án đã tích hợp phương pháp Phê bình nguồn gốc bản thảo (Genetic Criticism) phân tích 132 mảnh phác thảo sổ tay với Thi pháp học cấu trúc để chứng minh mê cung chính là nguyên lý tổ chức văn bản và kỹ thuật viết cốt lõi của Joyce.

3. Phát hiện bất ngờ và nghịch lý nhất được chứng minh bằng dữ liệu văn bản là gì? Trả lời: Đó là nghịch lý về sự co giãn thời gian và tính chất phân mảnh: Stephen Hero mô tả 2 năm đời thực nhưng chiếm gần 1.000 trang bản thảo vì lối kể tả chân; trong khi A Portrait... bao quát 20 năm chỉ trong 253 trang nhờ dòng ý thức. Bất ngờ hơn, việc Joyce chủ động phơi bày các ghi chép sổ tay trong ngoặc kép không phải là sự vụng về mà là một thủ pháp "kỹ thuật mê cung" nhằm ngắt quãng dòng ý thức của độc giả.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái kiểm chứng (Replication Protocol) không? Trả lời: Có. Luận án thiết lập quy trình đối chiếu văn bản ba bước: (1) Truy nguyên vết tích bản thảo chép tay và sổ tay ghi chép; (2) Giải mã hệ thống liên văn bản thông qua danh mục 18 kỹ thuật/biểu tượng của 18 chương Ulysses; (3) Phân tích đối sánh các tầng mâu thuẫn tư tưởng theo sơ đồ ba chặng mê cung.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào? Trả lời: Tập trung vào việc xây dựng bản đồ số liên văn bản cho Ulysses, mở rộng khảo cứu thi pháp học âm nhạc và ngôn ngữ đa tầng trong Finnegans Wake, và phân tích tác động chuyển dịch thẩm mỹ của kỹ thuật dòng ý thức Joyce đối với văn xuôi đổi mới Việt Nam.

Kết luận

1. Luận án đã giải mã thành công toàn bộ sự nghiệp tiểu thuyết của James Joyce thông qua trục thi pháp xuyên suốt là môtíp mê cung, biến khái niệm này từ một ẩn dụ bề mặt thành một hệ thống cấu trúc tự sự hoàn chỉnh.
2. Công trình xác lập bước tiến mới trong lý thuyết tự sự hiện đại khi định danh nhân vật Stephen Dedalus như một thực thể phân mảnh động, hòa quyện giữa tự thuật, hư cấu và huyền thoại.
3. Luận án chứng minh tính chất tạp chủng thể loại của tiểu thuyết Joyce là biểu hiện tất yếu của kiến trúc mê cung văn bản, mở đường cho sự giải phóng hoàn toàn khỏi khuôn mẫu tiểu thuyết truyền thống thế kỷ XIX.
4. Nghiên cứu chỉ ra ba tầng giam cầm bản thể (Tôn giáo, Ý thức dân tộc, Ngôn ngữ) và khẳng định cuộc đào thoát vĩ đại của người nghệ sĩ hiện đại được thực hiện thông qua việc sáng tạo "mê cung của lối viết".
5. Đóng góp phương pháp luận mang tính mẫu mực thông qua sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa phê bình nguồn gốc bản thảo, thi pháp học huyền thoại và phân tích liên văn bản.
6. Luận án để lại một di sản học thuật bền vững, đóng vai trò là cột mốc tiên phong và là "sợi chỉ Ariadne" dẫn đường chuẩn xác cho giới nghiên cứu, giảng dạy và dịch thuật văn học phương Tây hiện đại tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài 1. Cã lÏ kh«ng mÊy ng-êi cña thÕ kØ XX truyÒn ®-îc c¶m høng cho viÖc nghiªn cøu vµ b×nh luËn nhiÒu nh- nhµ v¨n Ailen James Joyce (1882-1941). Joyce lµ ng-êi Ailen.

Nh-ng khi viÕt vÒ v¨n häc Anh, c¸c nhµ nghiªn cøu ®Òu dµnh cho Joyce mét vÞ trÝ trang träng trong lÞch sö v¨n häc Anh. ¤ng cßn gi÷ mét vai trß v« cïng quan träng trong c«ng cuéc ®æi míi cña v¨n xu«i hiÖn ®¹i ph-¬ng T©y. Ng-êi ta ®· g·n tªn tuåi «ng vìi ‚cuèc c²ch m³ng vÑ ng«n tó‛ v¯ kú thuËt viÔt cïa chï nghÜa hiÕn ®¹i. Khi tiÕp cËn s¸ng t¸c cña Joyce, tho¹t tiªn chóng t«i thÊy cã lÏ kh«ng ph¶i v« cí mµ «ng ®Æt cho nh©n vËt chÝnh cña m×nh tªn Stephen Dedalus.

Bëi Dedale (Daedalus) lµ mét c¸i tªn v« cïng quen thuéc trong v¨n häc ph-¬ng T©y, xuÊt ph¸t tõ huyÒn tho¹i Hy L¹p cæ. Tõ b¨n kho¨n ®ã, chóng t«i tù hái kh«ng biÕt cã mèi liªn hÖ g× gi÷a nh©n vËt Dedalus cña Joyce víi huyÒn tho¹i? Vµ g¾n víi huyÒn tho¹i ph¶i ch¨ng lµ g¾n víi mª cung? Nh÷ng b¨n kho¨n trªn lµ nguyªn do khiÕn chóng t«i h-íng vµo t×m hiÓu nh©n vËt Stephen Dedalus trong s¸ng t¸c cña J. T¸c phÈm cña Joyce thùc sù cã ý nghÜa thêi sù dai d¼ng ®èi víi v¨n häc hiÖn ®¹i ph-¬ng T©y. §· cã rÊt nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ J.

Joyce víi nh÷ng h-íng ®i kh¸c nhau. Nh-ng qua kh¶o s¸t, chóng t«i thÊy chØ cã vµi nhµ nghiªn cøu ®Ò cËp lÎ tÎ tíi vÊn ®Ò mª cung trong t¸c phÈm cña «ng. Cßn chóng t«i l¹i c¶m thÊy mª cung hiÖn diÖn kh¾p n¬i vµ ®· trë thµnh mét m«tÝp trong tiÓu thuyÕt cña Joyce. §©y chÝnh lµ sîi chØ ®á liªn kÕt toµn bé c¸c thµnh tè trong t¸c phÈm cña nhµ v¨n Êy.

Lý do thø ba nµy cñng cè thªm cho ®Þnh h-íng cña chóng t«i nh»m t×m hiÓu t¸c phÈm cña Joyce ë khÝa c¹nh nh©n vËt Dedalus trong mèi quan hÖ víi m«tip mª cung. KiÖt t¸c Ulysses gåm m-êi t¸m ch-¬ng. Joyce dïng m-êi t¸m mµu s¾c, m-êi t¸m bé phËn c¬ thÓ vµ m-êi t¸m kü thuËt ®Ó viÕt m-êi t¸m ch-¬ng s¸ch. Kü thuËt «ng dïng ®Ó viÕt ch-¬ng thø m-êi (The Wandering Rocks), «ng gäi lµ kü thuËt ‚mª cung‛.

§©y l¯ mèt gíi û quan trãng cho chñng t«i. Nh­ng chñng t«i nhËn thÊy kü thuËt Êy kh«ng chØ ®-îc vËn dông cho ch-¬ng X tiÓu thuyÕt Ulysses mµ cho toµn bé c¸c t¸c phÈm cña nhµ v¨n. Lý do thø t- vµ còng lµ lý do cuèi cïng nµy gióp chóng 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] t«i kh¼ng ®Þnh mª cung trë thµnh mét m«tÝp vµ cã mèi liªn hÖ víi nh©n vËt mang tªn Dedalus. V× nh÷ng lý do ®· ®-a ra ë trªn, chóng t«i ®· quyÕt ®Þnh lùa chän ®Ò tµi Nh©n vËt Stephen Dedalus cña James Joyce vµ m«tip mª cung ®Ó kh¸m ph¸ mèi liªn quan gi÷a nh©n vËt víi m«tip mª cung.

Hy väng tõ gãc ®é nµy chóng t«i cã thÓ gãp thªm mét c¸ch nh×n vµo viÖc gi¶i m· t¸c phÈm cña Joyce. Lịch sử vấn đề S¸ng t¸c cña Joyce ch-a ®-îc quan t©m nhiÒu ë ViÖt Nam. §øng tr-íc kho t- liÖu v« cïng phong phó vÒ Joyce b»ng tiÕng n-íc ngoµi, chóng t«i, víi kh¶ n¨ng cã h¹n cña m×nh, ch¾c lµ khã cã thÓ bao qu¸t ®-îc ®Çy ®ñ. Chóng t«i ph©n lo¹i nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu thµnh ba phÇn: c«ng tr×nh cña c¸c nhµ nghiªn cøu ViÖt Nam, c«ng tr×nh cña c¸c nhµ nghiªn cøu n-íc ngoµi ®· dÞch ra tiÕng ViÖt vµ nh÷ng c«ng tr×nh b»ng tiÕng n-íc ngoµi chñ yÕu cña c¸c nhµ nghiªn cøu ph-¬ng T©y.

Trong mçi phÇn, ®Ó tiÖn theo dâi, chóng t«i s¾p xÕp theo tr×nh tù thêi gian. Tæng sè tµi liÖu tham kh¶o chóng t«i cã trong tay ®Õn thêi ®iÓm nµy lµ 188, trong ®ã 59 c«ng tr×nh b»ng tiÕng ViÖt, 129 c«ng tr×nh b»ng tiÕng n-íc ngoµi. James Joyce trong phê bình – nghiên cứu văn học ở Việt Nam Cã thÓ nãi, ë ViÖt Nam, tªn tuæi Joyce chØ ®-îc c¸c nhµ nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y v¨n häc biÕt ®Õn, cßn ®èi víi b¹n ®äc, c¸i tªn ®ã vÉn hÇu nh- hoµn toµn xa l¹. Ngay c¶ ë giíi nghiªn cøu, còng ch-a hÒ cã mét c«ng tr×nh nµo tËp trung nghiªn cøu vÒ Joyce t-¬ng ®èi ®Çy ®ñ.

Tªn «ng ®-îc nh¾c r¶i r¸c ®©y ®ã trong c¸c cuèn s¸ch, c¸c bµi b¸o khi ng-êi ta nãi vÒ sù ®æi míi cña TiÓu thuyÕt hiÖn ®¹i, vÒ trµo l-u TiÓu ThuyÕt Míi. Trong nh÷ng n¨m 70, 80 cña thÕ kØ tr-íc, c¸c nhµ nghiªn cøu v¨n häc n-íc ngoµi ë ViÖt Nam b¾t ®Çu quan t©m ®Õn J. Ph-¬ng T©y, v¨n häc vµ con ng-êi, Hoµng Trinh, 1969; Chñ nghÜa hiÖn thùc phª ph¸n trong v¨n häc ph-¬ng T©y, §ç §øc Dôc, 1971; Phª ph¸n v¨n häc hiÖn sinh chñ nghÜa, §ç §øc HiÓu, 1978; VÒ t- t-ëng vµ v¨n häc hiÖn ®¹i ph-¬ng T©y, Ph¹m V¨n SÜ, 1986. lµ nh÷ng c«ng tr×nh b¾t ®Çu tiÕp cËn víi nh÷ng thö nghiÖm míi mÎ cña Joyce.

Nhan ®Ò cuèn 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] s¸ch cña §ç §øc HiÓu ®· nãi lªn quan ®iÓm cña «ng vÒ v¨n häc hiÖn sinh. Trong phÇn viÕt vÒ Kafka, «ng chØ dµnh mét ®«i dßng nh¾c ®Õn Joyce trªn c¬ së ph©n tÝch nhõng ®²nh gi² cïa c²c nh¯ TiÒu ThuyÔt Mìi: ‚. cïng víi Proust* vµ Joyce, Kafka lµ ng­éi ®± ‘khai tô’ cho ‘tiÒu thuyÔt b« l±o’ kiÒu Balzac.vµ më ®Çu cho mét thêi ®¹i mìi cïa tiÒu thuyÔt, tó tiÒu thuyÔt dßng û thöc ®Ôn tiÒu thuyÔt mìi‛ [22, 85]. Hoµng Trinh vÉn xÔp Joyce v¯ Proust v¯o h¯ng ngð nhõng nh¯ v¨n thuèc ‚tr¯o l­u v¨n hãc duy t©m t- s¶n ch¸n ch-êng tr-íc cuéc sèng, ®ang hiÖp ®ång chèng l¹i v¨n häc hiÖn th÷c phª ph²n v¯ v¨n hãc c²ch m³ng cïa giai cÊp v« s°n‛ [51, 210].

MÆc dï thõa nhËn vai trß ‚ng­éi khai s²ng cho kù nguyªn tiÒu thuyÔt hiÕn ®³i cïa ch©u ¢u ê thÔ kù XX‛ [51, 216] cïa Joyce nh­ng Ho¯ng Trinh kh«ng mÊy t²n ®äng vìi ‚kú thuËt phanh xÏ théi gian‛ [51, 219] trong tiÒu thuyÔt cïa Joyce. Th÷c ra, s÷ ‚m¬ hä, rçi r·m‛ m¯ Ho¯ng Trinh nhËn thÊy trong Ulysses còng lµ ®iÒu ®· g©y ra nhiÒu phiÒn to¸i cho c¶ c¸c nhµ nghiªn cøu - phª b×nh v¨n häc ph-¬ng T©y. Râ rµng h¬n, trong VÒ t- t-ëng vµ v¨n häc hiÖn ®¹i ph-¬ng T©y, Ph³m V¨n SÜ ®± xem Joyce nh­ ‚mèt nhµ hiÖn sinh chñ nghÜa mµ tiÓu thuyÕt thÓ hiÖn sù b¹i ho¹i cña nh©n vËt, thÓ hiÖn ý thöc c² nh©n ®Çy lo ©u‛ [45, 102]. §ç §øc Dôc nh¾c tíi nh÷ng kh¸m ph¸ cña c¸c nhµ tiÓu thuyÕt hiÖn ®¹i trong viÖc thÓ hiÖn tiÒm thøc, v« thøc, trùc gi¸c vµ b¶n n¨ng cña con ng-êi.

NguyÔn §øc Nam ®· tá râ sù quan t©m cña m×nh tíi s¸ng t¸c cña Joyce khi «ng dµnh h¼n mét bµi viÕt vÒ Joyce trªn t¹p chÝ V¨n häc sè 5/1978. ¤ng cho r»ng t¸c phÈm A Portrait of the Artist as a Young Man («ng dÞch lµ Mét ch©n dung cña ng-êi nghÖ sÜ thêi trÎ) ‚. câ û nghÜa to lìn trong qu² trÖnh s²ng t²c cïa nh¯ v¨n. Nâ chøng tá nh÷ng kh¶ n¨ng to lín cña nhµ nghÖ sÜ, ®ång thêi còng ph¬i bµy nguån gèc nhõng söc m³nh cuçi cîng ®± ®Ì bÐp t¯i n¨ng cïa «ng‛ [33, 140].

NguyÔn §øc Nam còng kh«ng cã mÊy l¹c quan khi nh×n nhËn vÒ sù nghiÖp v¨n ch-¬ng cña J. Nh- vËy, c¸c t¸c gi¶ cña nh÷ng c«ng tr×nh võa nh¾c ®Õn ë trªn tuy xuÊt ph¸t tõ nhiÒu quan ®iÓm kh¸c nhau nh-ng cïng thèng nhÊt ë ®iÓm ch-a ®¸nh gi¸ cao nh÷ng * Tr-íc ®©y tªn c¸c nhµ v¨n ph-¬ng T©y th-êng ®-îc phiªn ©m trong c¸c tµi liÖu tiÕng ViÖt. Chóng t«i xin phÐp kh«i phôc l¹i nguyªn d¹ng cho nhÊt qu¸n. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thô nghiÕm cïa Joyce.

Hã coi nhõng tÖm tßi, kh²m ph² ®â l¯ ‚. kh«ng m³ch l¹c vµ lan man‛, ch­a thÊy ®­íc û nghÜa cïa nhõng lan man kh«ng m³ch l³c Êy. Më ra mét h-íng kh¸m ph¸ míi mÎ vµ chuyªn s©u h¬n ®èi víi tiÓu thuyÕt ph-¬ng T©y hiÖn ®¹i nãi chung vµ s¸ng t¸c cña Joyce nãi riªng lµ mét lo¹t nh÷ng s¸ch gi¸o tr×nh vµ chuyªn luËn ra ®êi tõ nh÷ng n¨m cuèi thËp kØ 90 cña thÕ kØ XX: LÞch sö v¨n häc Anh, NguyÔn Thµnh Thèng, 1997; V¨n häc ph-¬ng T©y - NhiÒu t¸c gi¶- 1999; Mét vµi g-¬ng mÆt v¨n xu«i Ph¸p thÕ kû XX, §Æng ThÞ H¹nh, 2000; V¨n häc Mü - mÊy vÊn ®Ò vµ t¸c gi¶, Lª §×nh Cóc, 2001. NguyÔn Thµnh Thèng nªu nh÷ng ®ãng gãp to lín cña Joyce vµo v¨n ch-¬ng hiÖn ®¹i thÕ giíi, ®ång thêi ®-a ra nh÷ng trÝch ®o¹n c¸c t¸c phÈm cña «ng ®Ó sinh viªn ph©n tÝch.

V× lµ mét gi¸o tr×nh gi¶ng d¹y v¨n häc Anh cho sinh viªn ngo¹i ng÷, nªn nh÷ng trÝch ®o¹n tiÓu thuyÕt ®Òu ng¾n vµ ë d¹ng nguyªn ng÷. Lª §×nh Cóc dµnh ®«i dßng nâi vÑ cuèc ‚trçn ch³y khài lÞch sô‛ cïa nh©n vËt Stephen Dedalus. §Æng ThÞ H¹nh s¬ qua vµi nÐt vÒ h-íng t×m tßi cña tiÓu thuyÕt ph-¬ng T©y gi÷a hai cuéc chiÕn víi sù ®ãng gãp ®¸ng kÓ cña Proust, Woolf vµ Joyce. Khi viÕt vÒ kÞch t¸c gia Bernard Shaw trong V¨n häc Ph-¬ng T©y, Phïng V¨n Töu ®iÓm ®«i nÐt vÒ toµn c¶nh nÒn v¨n häc Anh hiÖn ®¹i trong ®ã cã nh÷ng nÐt vÒ tiÓu sö vµ s¸ng t¸c cña Joyce víi lêi nhËn xÏt tång híp: ‚.

®ãc Joyce, ph°i câ chÖa kho² riªng ®Ò gi°i m± mìi hiÒu ®­íc, m¯ nhiÒu khi c¸c chuyªn gia vÑ Joyce cðng kh«ng gi°i thÝch nåi‛ [39, 605]. Cïng n»m trong xu h-íng ®æi míi trªn, nh÷ng nhµ nghiªn cøu vÒ v¨n häc ph-¬ng T©y cña ViÖt Nam nh- Phïng V¨n Töu trong TiÓu thuyÕt Ph¸p hiÖn ®¹i- nh÷ng t×m tßi ®æi míi - 1990; hay §Æng Anh §µo trong §æi míi nghÖ thuËt tiÓu thuyÕt ph-¬ng T©y hiÖn ®¹i - 2001. khi nh¾c ®Õn Joyce lµ nh¾c ®Õn kiÖt t¸c cña «ng: Ulysses vµ Finnegans Wake víi nghÖ thuËt thÓ hiÖn thêi gian ®ång hiÖn vµ nghÖ thuËt dßng ý thøc. Tuy ch-a tËp trung nhiÒu vµo Joyce nh- ®èi víi c¸c nhµ v¨n hiÖn ®¹i kh¸c, nh-ng c¸c chuyªn luËn nµy thùc sù lµ nh÷ng c¸nh cöa dÉn ta vµo thÕ giíi diÖu kú cña sù ®æi míi lèi viÕt; nã gîi më cho chóng ta nh÷ng h-íng tiÕp cËn v¨n b¶n v« cïng míi mÎ.

Cã thÓ nãi, ë ViÖt Nam, tõ ®ã, Joyce míi ®-îc t«n vinh nh- lµ mét bËc thÇy cña chñ nghÜa hiÖn ®¹i. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cïng lµ c¸c nhµ v¨n ®-îc coi nh- nh÷ng ng-êi ®i tiªn phong trong cuéc c¸ch m¹ng cña v¨n häc hiÖn ®¹i, tªn tuæi Joyce vµ Proust lu«n ®-îc nh¾c ®Õn mçi khi ng-êi ta bµn ®Õn vÊn ®Ò nµy. ViÕt vÒ thêi gian nghÖ thuËt trong §i t×m thêi gian ®· mÊt cña Marcel Proust, Lª Phong TuyÕt ®· nãi ®«i chót vÒ vÊn ®Ò kÜ thuËt dßng ý thøc trong s¸ng t¸c cña Joyce.