Chương 1 LÝ LUẬN VỀ NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM CÁC TỘI VỀ CỜ BẠC 1. Khái niệm nhân thân người phạm các tội về cờ bạc Nhân thân người phạm tội là một phạm trù thuộc về con người được đề cập trong các ngành khoa học pháp lý khác nhau như: khoa học Tội phạm học, khoa học Luật hình sự, khoa học Tâm lý học… Thực tiễn quá trình phòng ngừa tội phạm, các cơ quan Điều tra, Tòa án, Viện kiểm sát, Thi hành án… cần nắm được vấn đề nhân thân người phạm tội. Vấn đề nhân thân người phạm tội là một phạm trù nghiên cứu của nhiều ngành khoa học, mỗi ngành khoa học có những phương pháp, cách tiếp cận và góc độ nghiên cứu khác nhau. Nhưng tất cả đều có chung mục đích là phục vụ cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Để tìm hiểu về nhân thân người phạm tội, trước hết cần nghiên cứu con người với tư cách là thành viên của xã hội, tham gia vào các quan hệ xã hội. Mác: “Bản chất con người không phải là một cái trừu tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt. Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội” [2, tr. Bản chất của con người là tổng hòa các đặc điểm tự nhiên (gồm các nội dung về sinh học) và các đặc điểm xã hội (gồm các nội dung về xã hội).
Đặc tính sinh học trong con người như giới tính, độ tuổi, cấu trúc tâm lý, nhân cách… quyết định sự hình thành những hiện tượng, quá trình tâm, sinh lý của con người. Mặt khác, con người muốn tồn tại phải trải qua quá trình lao động, tạo ra của cải để phục vụ cho các nhu cầu sinh học của mình như ăn, uống, nghỉ ngơi. Khi nghiên cứu về nhu cầu của con người, nhà tâm lý học Abraham Maslow cho rằng con người có năm nhóm nhu cầu khác nhau cần được thỏa mãn, những nhu cầu cần được thỏa mãn theo thứ tự từ thấp tới cao, các nhu cầu cao hơn sẽ nảy sinh và sự mong muốn được thỏa mãn các nhu 7 cầu đó ngày càng mãnh liệt khi các nhu cầu trước đó đã được đáp ứng đầy đủ: - Bậc một là nhu cầu về mặt sinh lý: Là các nhu cầu nhằm đáp ứng được sự sinh tồn của con người như thở, nước uống, thức ăn, tình dục, nghỉ ngơi, nơi trú ngụ, bài tiết. đây là những nhu cầu cơ bản nhất và mạnh nhất của con người, các nhu cầu ở mức độ cao hơn sẽ không xuất hiện nếu như các nhu cầu cơ bản này không được thỏa mãn.
Con người chỉ có thể đáp ứng được các nhu cầu này của mình thông qua hoạt động tự lao động. - Bậc hai là nhu cầu được an toàn: Khi các nhu cầu cơ bản đã được đáp ứng thì nhu cầu được bảo vệ về an toàn thân thể, việc làm, gia đình, sức khỏe, tài sản được bảo đảm sẽ được kích hoạt. - Bậc ba trong tháp nhu cầu của Maslow là nhu cầu về xã hội, nhu cầu cần được giao lưu tình cảm và được trực thuộc: con người luôn muốn tồn tại trong một cộng đồng, luôn muốn có được gia đình êm ấm, bạn bè thân hữu tin cậy. Đây là một nhu cầu về mặt tinh thần của con người.
Theo nghiên cứu của Maslow cho thấy nếu nhu cầu này không được thỏa mãn, đáp ứng nó sẽ gây nên các bệnh trầm trọng về tinh thần. - Bậc bốn trong tháp nhu cầu của Maslow là nhu cầu được tôn trọng: nhu cầu này còn được gọi là nhu cầu thừa nhận, con người luôn muốn nhận được sự quý mến, tôn trọng từ những người khác. - Bậc cao nhất trong tháp nhu cầu này là nhu cầu được thể hiện mình: là nhu cầu được thể hiện bản thân, được khẳng định mình trong cuộc sống, muốn được sáng tạo, thể hiện hết khả năng của mình và được sự công nhận từ cộng đồng. Trong mỗi con người chúng ta đều tồn tại và cần được thỏa mãn cả năm nhu cầu này.
Nhưng để thỏa mãn nó con người không thể sống tách biệt ra khỏi xã hội mà phải tồn tại và có sự tương tác qua lại cùng những con người khác trong xã hội. Xã hội loài người là một tập hợp người, được tổ chức, có 8 phân công lao động, tồn tại qua thời gian, sống trên cùng một vùng lãnh thổ và chia sẻ những mục đích chung, cùng nhau thực hiện những nhu cầu chủ yếu của đời sống và chịu ảnh hưởng của các giá trị và chuẩn mực của xã hội. Chính sự tương tác này sẽ tạo ra các mối quan hệ giữa người và người trong xã hội. Đây chính là đặc tính xã hội của con người.
Nhân thân con người là sự thống nhất giữa các đặc điểm sinh học và đặc điểm xã hội của một người, từ đó thể hiện bản chất riêng của con người đó trong các mối quan hệ xã hội. Con người từ khi sinh ra như một tờ giấy trắng, trong quá trình trưởng thành của mình, con người đó gặp phải những điều kiện, hoàn cảnh sống khác nhau thì hình thành nên các đặc điểm nhân thân khác nhau. Khi con người được sống và phát triển trong môi trường thuận lợi, thì sẽ hình thành nên nhân thân tốt. Ngược lại nếu con người sống và phát triển trong môi trường không thuận lợi thì sẽ hình thành nên nhân thân xấu, các đặc điểm nhân thân xấu này khi gặp những tình huống bên ngoài thuận lợi sẽ làm phát sinh hành vi phạm tội.
Vì vậy, khi nói đến nhân thân người phạm tội ta phải nói đến các đặc điểm của nhân thân con người nói chung và cả những đặc điểm nhân thân đặc trưng của người phạm tội – những đặc điểm thể hiện tính nguy hiểm cho xã hội của họ, như là: nhận thức, sở thích, thói quen, ý thức pháp luật, các đặc điểm về giới tính, độ tuổi, năng lực trách nhiệm hình sự. Tất cả các đặc điểm tâm, sinh lý này của người phạm tội được hình thành dưới sự tác động của các yếu tố khách quan bên ngoài như điều kiện môi trường sống, môi trường gia đình, sự giáo dục của gia đình và nhà trường, điều kiện kinh tế và tất cả những mối quan hệ trong xã hội của con người đã trải qua. Chính các đặc điểm nhân thân này dưới sự tác động tiêu cực của các yếu tố, hoàn cảnh bên ngoài đã tạo thành động lực thúc đẩy việc thực hiện tội phạm. Đối tượng nghiên cứu của tội phạm học là con người phạm tội chứ 9 không phải con người nói chung.
Người phạm tội là người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự và bị coi là tội phạm [38, tr. Nhân thân người phạm tội là tổng hòa giữa các đặc điểm sinh học và đặc điểm xã hội của người phạm tội. Khi nghiên cứu nhân thân người phạm tội chính là nghiên cứu tất cả các đặc điểm riêng biệt của người phạm tội như giới tính, tuổi tác, nghề nghiệp, trình độ văn hóa, hoàn cảnh gia đình, thái độ chính trị, ý thức pháp luật, đời sống kinh tế. và sự tác động của môi trường bên ngoài như gia đình, nhà trường, xã hội, sự tác động của nền kinh tế… đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân người phạm tội.
Khái niệm về nhân thân người phạm tội được rất nhiều công trình khoa học đề cập. Theo Từ điển tiếng Việt, nhân thân con người được định nghĩa là: “Tổng hợp các đặc điểm về nhân thế, tính cách và cuộc sống của cá nhân một con người về mặt thi hành pháp luật” [37, tr. Trong tội phạm học, nhân thân con người được hiểu là tổng hợp các đặc điểm, dấu hiệu thể hiện bản chất của con người đó. Tiến sĩ Võ Khánh Vinh thì nhân thân người phạm tội là “Tổng thể các dấu hiệu có ý nghĩa về mặt xã hội, trong sự kết hợp với các điều kiện và hoàn cảnh bên ngoài ảnh hưởng đến hành vi phạm tội của người đó” [50, tr.
Có thể kết luận rằng: Nhân thân người phạm tội là sự thống nhất giữa các đặc điểm tự nhiên và đặc điểm xã hội của con người dưới sự tác động của các yếu tố bên ngoài dẫn đến việc người đó thực hiện một hành vi mà pháp luật hình sự quy định là tội phạm. Chỉ nhận thức được các đặc điểm nhân thân người phạm tội khi con người đã thực hiện hành vi phạm tội. Trên cơ sở khái niệm nhân thân người phạm tội nói chung, tác giả có thể rút ra khái niệm nhân thân người phạm các tội về cờ bạc như sau: Nhân thân người phạm các tội về cờ bạc là tổng hợp những đặc điểm, dấu hiệu thể hiện bản chất của con người kết hợp với các điều kiện, hoàn 10 cảnh nhất định dẫn đến người đó thực hiện hành vi vi phạm các tội về cờ bạc được quy định trong pháp luật hình sự Việt Nam. Các đặc điểm nhân thân của người phạm các tội về cờ bạc Khi nói đến nhân thân người phạm tội, chúng ta có những đặc điểm, dấu hiệu chung cho tất cả các tội phạm, có những đặc điểm, dấu hiệu riêng cho từng nhóm tội phạm cụ thể, cũng như có những đặc điểm, dấu hiệu đặc thù cho từng tội phạm riêng biệt.
Trong phạm vi luận văn này, tác giả chỉ đề cập đến những đặc điểm nhân thân làm phát sinh tội phạm cờ bạc. Có thể chia đặc điểm nhân thân này thành 3 nhóm: - Nhóm đặc điểm sinh học. - Nhóm đặc điểm xã hội. - Nhóm đặc điểm nhận thức, tâm lý.
Nhóm đặc điểm sinh học Đặc điểm sinh học của con người bao gồm giới tính, độ tuổi, nhân cách, cấu trúc tâm lý… Khi nghiên cứu về đặc điểm sinh học của nhân thân người phạm các tội về cờ bạc, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu đặc điểm về giới tính và đặc điểm về lứa tuổi của người phạm tội. Đặc điểm giới tính. Xác định giới tính người phạm tội cho ta thấy tính chất, mức độ, đặc điểm tội phạm theo từng giới. Trong phạm vi luận văn tác giả tập trung xác định hai vấn đề: - Tỷ lệ phạm tội của nam giới và nữ giới trong tổng số tất cả các loại tội phạm và trong các loại tội phạm cụ thể.
- Đặc trưng về giới của các loại tội phạm cụ thể. Từ thực tiễn nghiên cứu về tình hình tội phạm của các nhà tội phạm học cho thấy, tỉ lệ phạm tội giữa nam giới và nữ giới trong các loại tội phạm cụ thể là khác nhau. Nhìn chung tỉ lệ phạm tội ở nam giới luôn cao hơn nữ giới.