Chương 1: THẾ GIỚI NHÂN VẬT ĐA SẮC MÀU Nhân vật văn học là một thuật ngữ chỉ hình tượng nghệ thuật về con người, một trong những dấu hiệu về sự tồn tại của con người trong nghệ thuật ngôn từ. Nhân vật ấy là đứa con tinh thần của nhà văn, là máu thịt của nhà văn để thể hiện quan niệm và lý tưởng thẩm mỹ của nhà văn về cuộc đời và con người. Trong các sáng tác truyện ngắn của Marquez, dường như ý tưởng xuất phát để khởi nguyên một tác phẩm luôn là nhân vật. Con người và cuộc sống con người cùng những biến thái hết sức tinh vi của nó là nguồn đề tài không bao giờ vơi cạn trong tư duy văn học của Marquez.
Thế giới nhân vật trong truyện ngắn của ông đa vẻ, nhiều chiều, nhưng tựu chung lại, có thể chia thành những nhóm sau: 1.1 Nhân vật là lực lượng siêu nhiên: Nếu xem chủ nghĩa hiện thực huyền ảo có nguồn gốc trực tiếp từ chủ nghĩa siêu thực ở châu Âu thì hiệu quả thẩm mĩ mà hai trường phái này mang lại lại hoàn toàn khác nhau. “Với siêu thực, người đọc đôi khi rơi vào sự bí hiểm và siêu thực thường được thể hiện qua diễn ngôn thơ. Còn với huyền ảo, người đọc thoải mái bước vào địa hạt hoang đường của văn xuôi mà chẳng mấy ngỡ ngàng” [6, tr.1 Nhân vật thần thánh: Trong số 36 truyện ngắn của Marquez, có thể dẫn ra các sáng tác xuất hiện nhân vật thần thánh: Cụ già với đôi cánh khổng lồ, Nabo – người da đen khiến các thiên thần phải đợi, Thánh Bà. Thường xuất hiện trong các câu chuyện thần thoại, cổ tích xưa, kiểu dạng nhân vật thần thánh gắn liền với những gì được coi là phép màu mang đậm tính chất huyền ảo, kỳ lạ.
Đi vào những trang viết của Marquez, những nhân vật thần thánh này đã bị bình thường hóa, đời thường hóa. Họ bị “ném” vào cuộc sống thường nhật hằng ngày, phải đối mặt với quy luật của đời sống trần thế, như những con người bình thường. 14 z Nhân vật vị thần già trong truyện ngắn Cụ già với đôi cánh khổng lồ đã giáng thế xuống trần gian trong một bối cảnh hiếm thấy khi các vị thần xuất hiện. Vị thần đáp xuống ngôi làng bên biển vào một ngày buồn bã, khắp làng tràn ngập mùi cua thối, dưới cái ánh sáng lờ mờ, yếu ớt.
Không huyền ảo, lung linh như các nhân vật thần tiên trước đó, ngoại hình của vị thần già nom thật tội nghiệp, thiểu não: “ăn mặc rách rưới như kẻ đi buôn đồ đồng nát; cái đầu hói bóng lơ thơ; đôi cánh giống như cánh gà, bê bết bụi, dính chặt xuống đất bùn. Với thứ ngôn ngữ khó hiểu và đôi cánh kỳ quái gây cảm giác khó chịu, vị thần già bị đối xử một cách tệ bạc. Ban đầu thần bị vợ chồng Pêladô canh chừng như thái độ dè chừng đối với đám nổi loạn bấy giờ, sau thì bị chính gia chủ đem nhốt cùng với bầy gà trong chuồng bưng lưới sắt. Tội nghiệp hơn, vợ chồng Pêladô đã sớm phát hiện ra ích lợi từ vị thần già này sau khi đọc được sự tò mò, hiếu kỳ ở những người dân trong làng.
Và thế là, vị thần bỗng chốc trở thành một con vật làm xiếc không hơn không kém cho đôi vợ chồng nọ kiếm lời. Nom vị thần đáng thương kia “giống một con gà già nua khổng lồ đang ở giữa bầy gà ngây ngô”. Số phận của vị thần càng trở nên bi đát hơn khi bị đặt lên bàn cân và thua cuộc với một người con gái diễn tiết mục rẻ tiền của gánh xiếc lưu động đến làng biểu diễn. “Ném” thần thánh vào giữa đời thường, Marquez đã triệt tiêu tính chất màu nhiệm, đưa nó về ngưỡng gần như bằng không.
Vị thần già cũng mắc phải căn bệnh thủy đậu như đứa bé con nhà vợ chồng Pêladô, lê la khắp mọi nơi trong căn nhà địa ngục đầy ma quái, với đôi cánh trụi hết lông. Và kể từ thời điểm vị thần già xuất hiện với đôi cánh to, đầy bùn đất cho đến khi vẫy cánh bay về trời, như một điểm nhỏ xíu ở đường chân trời ngoài biển cả mênh mông, vị thần dễ khiến người đọc liên tưởng đến một “thiên thần gãy cánh”. Khoác lên mình vỏ bọc bí ẩn, nhân vật thần thánh trong Nabô – người da đen khiến các thiên thần phải đợi hiện diện với tính chất vô hình, “giọng nói hiền hòa, 15 z bí hiểm” và “đôi bàn chân vàng khè, thô cứng”. Kể từ khi Nabô nằm đau đớn, quằn quại vì một cú đá của vó ngựa sắt vào trán cũng là thời điểm xuất hiện nhân vật thần bí nọ.
Một cuộc đấu tranh ngầm nhưng không kém phần quyết liệt. Không ra tay làm phép cứu nguy cho một sinh mệnh sắp từ giã cõi đời như bao nhân vật thần thánh khác, nhân vật bí ẩn trong truyện chỉ có duy nhất một động thái đó là giục giã Nabô sớm sửa soạn lên đường, thoát khỏi thân xác đang còn nhiều khắc khoải, quyến luyến cuộc sống nơi dương thế. Còn với Nabô, xen lẫn giữa những cơn đau đớn, giữa những cảm giác khi thực khi ảo, anh bất chợt gọi ký ức trở về, khơi dậy tiềm thức tưởng như đã ngủ quên. Những hồi tưởng một thời về cái ngày đến quảng trường vào các tối thứ bảy hàng tuần vụt đến.
Sống dở chết dở suốt một thời gian dài, bị tách biệt với bên ngoài bởi bốn bức tường, ngày ba lần người ta luồn đĩa thức ăn vào bên dưới cửa, tâm hồn Nabô vẫn vực dậy, kiếm tìm trong cái vỏ thể xác tưởng chừng như đã chết hẳn. Trước sự thúc giục của nhân vật bí ẩn nọ, Nabô tìm mọi cớ để trì hoãn: lúc viện lý do chân không có giày, khi cần thêm thời gian để tìm chiếc lược trong chuồng ngựa. Và cũng trong mười hay mười lăm năm còn sống mà như đã chết ấy, Nabô còn giúp cho bé gái không nói trong phòng khách biết lên dây cót máy hát và cất tiếng gọi “Nabô! Nabô” thân thương. Đến đây, người đọc hoàn toàn quên đi sự có mặt của vị thần bí ẩn nọ, chỉ còn lại một vị thần bằng xương bằng thịt hiện diện, đó là Nabô.
Cùng chung một chủ đề khai thác, Thánh Bà lại đi sâu vào cuộc đấu tranh không mệt mỏi của một người cha vì sự nghiệp chính đáng đòi phong thánh ngay giữa đời thường cho thi hài nguyên vẹn của con gái mình. Bối cảnh câu chuyện được mở ra ấy là tình huống chuyển nghĩa trang làng - nơi ông Margaritô Đuartê sinh sống – đi nơi khác để xây dựng một hồ chứa nước. Thật ngạc nhiên, ngôi mộ mai táng cô con gái đầu lòng vẫn còn nguyên hình hài sau mười một năm. Marquez đã bao phủ xung quanh thi hài ấy một sắc màu kỳ ảo: “da 16 z căng mọng và ấm áp, đôi mắt mở to thật là trong”, khắp áp quan “thơm lựng cái mùi hương những bông hồng tươi”.
Chứng kiến sự màu nhiệm ấy, người cha Margaritô Đuartê quyết tâm bắt đầu tiến hành công cuộc xin phong Thánh cho con gái mình. Một việc làm có tính chất không tưởng lại được người cha đặt trọn niềm tin, tuy mơ hồ nhưng hết sức mãnh liệt với một quyết tâm theo đuổi cao độ. Không thể kể hết những hành động mà ông đã làm vì con: ông đã liên hệ với biết bao giáo đoàn va quỹ từ thiện mà ông gặp, mang đến Bộ ngoại giao bức thư gần bảy mươi trang viết tay với những lời lẽ thống thiết, xúc động. Đáp lại vẫn là những im lặng.
Nhà văn mở ra cho nhân vật một tia hy vọng cuối cùng, khi người cha có cơ hội được gặp gỡ đức Giáo hoàng vui tính Anbinô Luxianô với lời hứa sẽ giúp đỡ. Cứu cánh cuối cùng này cũng bị sụp đổ bởi một hóa giải không ngờ: cái chết của đức Giáo hoàng. Một con người già nua và mệt mỏi trong lòng một Rôma cổ xưa - chuyện phong Thánh đã chỉ còn là chuyện của các tháng rồi – vẫn “lết đôi chân ở giữa đường phố, với đôi ủng nhà binh và chiếc mũ bạc phếch”. Tính chất thần thánh, màu nhiệm toát ra từ thi hài còn vẹn nguyên của người con gái mờ nhạt dần, ta chỉ còn thấy một vị thánh sống, ngay giữa đời thường, đó là người cha mang tên Margaritô Đuartê.
Xây dựng những nhân vật thần thánh này, Marquez không có ý định viết tiếp những thiên cổ tích đẹp về con người. Nhà văn đã khéo léo đặt các nhân vật thần thánh trong tương quan với con người nhằm khẳng định: con người và sức mạnh bền bỉ của con người là hiện thân trực tiếp nhất của những vị thánh giữa đời thường; thế giới thần thánh chẳng qua cũng chỉ là phản quang của thế giới con người đa vẻ, phức tạp.2 Nhân vật ma: Đưa nhân vật ma vào trong các sáng tác không phải đến Marquez mới có, nhưng xây dựng những nhân vật ma, thế giới ma trở nên sống động với những xúc cảm 17 z tinh nhạy, những biến động tinh vi, những suy tư trăn trở. đa dạng và phong phú hệt như thế giới con người lại là thành công của riêng nhà văn. Ai đó làm rối những bông hồng, Biển của thời đã mất, Chuyến đi cuối cùng của con tàu ma, Những bóng ma tháng tám, Quà Tết là những ví dụ như thế.
Nhân vật ma trong các sáng tác truyện ngắn của Marquez rất đa dạng, lúc ở dạng thức ma – người, khi thì trong tương quan ma – đồ vật. “Mình nghĩ sẽ đem một cành hoa hồng đến mộ mình.nắng giữa trưa đang làm khô bùn giữa sườn đồi, sẽ có thể đến tận bia mộ mà thân xác trẻ thơ của mình đang yên nghỉ dưới huyệt. “Họ bơi qua trước một làng bị chìm xuống biển có những người đàn ông và những người đàn bà đang cưỡi ngựa. có một người đàn bà rất trẻ bơi qua trước mặt họ.
Bà ấy bơi nghiêng, hai mắt mở to, có một dòng hoa chảy theo” (Biển của thời đã mất).đó là một con tàu ma lúc ẩn lúc hiện đang trên đường vào vịnh. như những kẻ mộng du, nó đi cho đến lúc có một cái gì đó làm chệch kim la bàn, thế là nó lao thẳng vào vỉa đá ngầm, vỡ toang rồi chìm xuống đáy biển” (Chuyến đi cuối cùng của con tàu ma).mùi thơm quả dâu tây vừa hái xong khiến tôi rùng mình kinh hãi.chúng tôi hiện đang ở trong phòng ngủ của Luđôvicô. nằm trên tấm vải trải giường thấm đẫm máu tươi của chiếc giường tội ác của ông. Ai đó làm rối những bông hồng xoay quanh hai nhân vật: mình - nàng.