phần mở đầu và phần kết truyện. Mở truyện để tìm ra cách dẫn dắt truyện tự nhiên, mang dấu ấn riêng, kết truyện phải độc đáo và ấn tượng. Truyện ngắn hiện đại thường chọn lối kết thúc mở, gợi ra cho bạn đọc những vấn đề, những suy tư, đối thoại về cuộc sống. Kết cấu truyện là tổ chức bố cục của cốt truyện thành các phần, các chương, mục, sắp xếp các chi tiết, các sự kiện đảm bảo tiêu chí “là một vòng khép kín, không dài quá, không ngắn quá, không xô đẩy xộc xệch, thậm chí không thừa một chi tiết nào” [44.87] Trần thuật “là việc giới thiệu, khái quát, thuyết minh, miêu tả đối với nhân vật, sự kiện, hoàn cảnh, sự vật theo cách nhìn của một người trần thuật nhất định.Nó bao hàm cả việc miêu tả đối tượng, phân tích hoàn cảnh, thuật lại tiểu sử nhân vật, lời bình luận, lời trữ tình ngoại đề, lời ghi chú của tác giả” [17.364] 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trần thuật trong truyện ngắn thường được dẫn dắt bằng một chủ thể nhất định là “người trần thuật”.
Người trần thuật có thể ẩn hoặc hiện tùy theo dụng ý nghệ thuật của nhà văn. Trạng thái ẩn người trần thuật không lộ diện mà lại xuất hiện ở khắp nơi trong truyện; ở trạng thái hiện người trần thuật thường trong vai nhân vật cụ thể và thường xưng “tôi”. Ngoài xác định ngôi trần thuật còn cần chú ý đến điểm nhìn trần thuật. Điểm nhìn thể hiện khoảng cách xa, gần của người trần thuật với đối tượng được trần thuật.
Điểm nhìn trần thuật trong truyện ngắn thường là điểm nhìn của tác giả, điểm nhìn của người kể chuyện, điểm nhìn của nhân vật. Điểm nhìn của tác giả có khi hòa nhập với điểm nhìn của người kể chuyện và điểm nhìn nhân vật. Ngôn ngữ, giọng điệu “Ngôn ngữ là yếu tố đầu tiên mà nhà văn sử dụng trong quá trình chuẩn bị và sáng tạo tác phẩm; nó cũng là yếu tố xuất hiện đầu tiên trong sự tiếp xúc của người đọc đối với tác phẩm” [41. Ngôn ngữ truyện ngắn cô đọng, chính xác, súc tích, mang phong cách riêng của mỗi nhà văn.
Mỗi tác giả đều phải tốn nhiều công sức để gọt giũa, chọn lọc ngôn từ nghệ thuật để tạo một phong cách riêng. Đỗ Chu cho rằng “cái thú của người viết truyện ngắn là phải chăm sóc từng chữ. Câu chữ phải trở nên có nhung tuyết. Kể cả khi làm ra vẻ trần trụi, thì đó cũng là sự trần trụi có chọn lọc.
Ngôn ngữ truyện có hai thành phần: ngôn ngữ trần thuật và ngôn ngữ nhân vật. Lời nhân vật trong truyện bao gồm lời đối thoại và lời độc thoại, có khi xen kẽ đối thoại và độc thoại. Ngôn ngữ và quan điểm, cảm xúc của nhà văn tạo giọng điệu riêng cho tác phẩm. Giọng điệu được hiểu là “thái độ, tình cảm, lập trường tư tưởng, đạo đức của nhà văn đối với hiện tượng được miêu tả thể hiện trong lời văn quy định cách xưng hô, gọi tên, dùng từ, sắc điệu tình cảm, cách cảm thụ xa gần, thân xơ, thành kính hay suồng sã, ngợi ca hay châm biếm” [41.
Giọng điệu trong truyện ngắn mang tính đa thanh: giọng ân tình tha thiết, giọng ngậm ngùi, xót xa, giọng suy ngẫm, triết lí, giọng mỉa mai. Giọng điệu gắn với việc xây dựng bối cảnh, hình tượng nên nó thể hiện cách nhìn nhận riêng của cá nhân nhà văn đối với đời sống. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1945-1954 Giai đoạn 1945-1954 là giai đoạn 9 năm kháng chiến chống Pháp đầy gian nan, thử thách của dân tộc ta.
Văn học Việt Nam giai đoạn này gắn liền với cách mạng, lối văn với những chi tiết sát thực, giàu chất ký; các nhà văn luôn theo sát diễn biến của đời sống chính trị xã hội để ghi chép, miêu tả; giúp bạn đọc hình dung cụ thể không khí lịch sử và đời sống xã hội sôi động. Theo nhà văn Bùi Hiển thì “Ngần ấy thiên truyện ngắn ngần ấy lời chứng nóng hổi ghi nhanh trong ánh lửa đạn bom, là bấy nhiêu áng văn đáng trân trọng lưu giữ lại không khí của một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc” [44.170] Truyện ngắn 1945-1954 mang nhiều chất kí. Cốt truyện không có vai trò quan trọng bằng đối thoại, ghi chép về hoàn cảnh, bình luận của tác giả. Cốt truyện chủ yếu là sự việc.
“Các tác giả lấy việc ghi lại tỉ mỉ diễn biến của sự việc làm mục đích chính, sự việc đóng vai trò chủ thể, dẫn dắt liên kết mạch truyện. Mỗi truyện có một đường dây sự kiện khép kín xoay quanh một sự việc, một tình huống cụ thể”[48. Trong truyện “Làng” nhà văn Kim Lân xây dựng tình huống về tình yêu làng của ông Hai Thu, toàn bộ diễn biến, sự việc trong truyện đều xoay quanh tình huống này. Yêu làng Chợ Dầu của mình nhưng vì chiến tranh ông Hai Thu phải theo gia đình đi tản cư.
Đến nơi tản cư lúc nào ông cũng nhớ về làng, ông say sưa kể chuyện làng mình giàu, làng mình tích cực chiến đấu, làng mình nhiều giao thông hào. với giọng điệu tự hào. Nghe tin làng theo giặc, ông Hai Thu xấu hổ, buồn rầu, chán nản “cứ cúi gằm mặt mà đi”; đến khi nhận được tin cải chính làng ông không theo giặc mà hăng hái kháng chiến thì ông Hai Thu lại vui mừng, phấn khởi đi khoe với mọi người cái tin vui ấy, gặp ai cũng hồ hởi khoe làng, khoe“Tây nó đốt nhà tôi rồi!” Nhân vật truyện ngắn giai đoạn này chủ yếu được xây dựng trên cơ sở nguyên mẫu và gần với nhân vật ký, là nhân vật đám đông mang tính đại diện cho thời đại. “Nhân vật được miêu tả bằng rất ít chi tiết ngoại hình mà chủ yếu được miêu tả trong hành động.
Đó là những con người của hành động, bộc lộ tính cách, phẩm chất qua hành động. Tác giả không nhằm vào việc miêu tả quá trình hình thành tính cách của cá nhân trong mối tương quan với hoàn cảnh mà chủ yếu dựng lại sự thật đời sống sinh động, chân thực”[48. Trong “Thư nhà”, tác giả Hồ 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phương kể chuyện về những người chiến sĩ thời chống Pháp, sống chiến đấu xa quê hương họ yêu thương, đoàn kết như anh em ruột thịt, họ chia sẻ với nhau những tình cảm riêng tư, những bức thư nhà. Toàn bộ truyện liên tiếp những sự kiện, hành động, ngôn ngữ của các nhân vật, gần như nhà văn không chú ý miêu tả ngoại hình nhân vật.
Duy chỉ có đoạn Lượng gặp lại hai người đồng hương, hai nữ thanh niên xung phong ở chiến trường, Hồ Phương mới sử dụng một chi tiết tả ngoại hình: “Lâu lắm tôi mới gặp Thu, Viên. Ngày trước họ là hai thanh nữ đẹp có tiếng trong vùng. Bây giờ họ đã có vẻ điềm đạm, một nét nhăn mờ trên má”. Truyện ngắn 1945-1954 mở rộng về không gian nghệ thuật.
Trong truyện ngắn trước năm 1945, nhân vật thường hoạt động trong hoàn cảnh hẹp như gia đình, làng quê. Truyện ngắn sau 1945 nhân vật được đưa vào hoàn cảnh rộng được xác định bởi mối liên hệ với nhân dân, thời đại [44. Trong truyện “Làng” (Kim Lân) không gian sống, không gian kháng chiến mở rộng từ làng này tràn sang làng khác. Trong “Thư nhà” (Hồ Phương) nhà văn cũng kể chuyện các anh bộ đội cụ Hồ cũng tham gia chiến dịch từ vùng đất này đến vùng đất khác, không gian mở rộng từ làng quê đến chiến trường xa xôi.
Thời gian trần thuật thường ngắn gọn. Truyện thiên về kể việc, nhân vật chỉ bộc lộ một đặc điểm nào đó của tính cách. Thời gian trần thuật thường trùng với thời gian sự kiện tạo tính sự kiện và xác thực cho truyện [48. “Thư nhà” của Hồ Phương chỉ xoay quanh một cuộc trò chuyện giữa Lượng và Phượng ở chiến trường; Lượng chia sẻ với Phượng bức thư của em trai, rồi kể lại cho Phượng nghe chuyến công tác trước đó bốn tháng anh được tạt qua nhà.
Thời gian trong truyện “Vợ nhặt” của Kim Lân cũng chỉ bắt đầu từ buổi chiều Tràng dẫn người vợ nhặt về nhà cho đến buổi sáng hôm sau. Trong truyện “Làng”, Kim Lân cũng chỉ kể ngắn gọn câu chuyện ông Hai Thu trong thời gian đi tản cư, lúc nào cũng nhớ, cũng kể và khoe về làng Chợ Dầu của mình. Ngôn ngữ truyện ngắn 1945-1954 đậm chất báo chí, đầy ắp ngôn ngữ chính trị như: đại biểu, hội nghị, tiến bộ, ủy ban, tuyên truyền. Cách xưng hô của nhân vật cũng được chính trị hóa, họ gọi nhau bằng chức vụ, địa vị xã hội như: anh chính trị viên, đồng chí, chị cán bộ, đồng bào.khiến cho truyện mang đầy khẩu khí thời sự.99-100] 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Truyện ngắn 1945-1954 có kết thúc theo lối mở.
Nếu như trước cách mạng tháng Tám, các nhà văn còn chưa tìm ra được lối thoát cho hoàn cảnh đang bị bóp nghẹt của nhân vật thì truyện ngắn sau năm 1945 hầu hết đã tìm ra hướng đi cho tương lai sáng sủa hơn của nhân vật. Lão Hạc trong truyện ngắn cùng tên của Nam Cao phải chọn cách ăn bả chó để kết thúc cuộc sống của mình. Chí Phèo dẫu đã được đánh thức phần người lương thiện nhưng cuối cùng phải tự đâm chết mình vì không còn lối thoát nào khác. Vẫn là Nam Cao nhưng sau cách mạng thì khác hẳn, trong truyện ngắn “Đôi mắt” thì từ giới trí thức như nhà văn Độ đến những người nông dân chất phác thất học đều hăm hở tham gia kháng chiến, tin tưởng vào con đường cách mạng của Đảng.
“Vợ nhặt” của Kim Lân cũng kết thúc bằng hình ảnh “lá cờ đỏ sao vàng bay phấp phới” xuất hiện trong suy nghĩ của Tràng với niềm tin vào sự đổi đời của những con người đang chấp chới bên bờ vực của cái chết. Chi tiết nghệ thuật trong truyện ngắn 1. Khái niệm chi tiết Chi tiết là một từ quen thuộc dùng trong giao tiếp hàng ngày. Chi tiết là phần rất nhỏ, điểm nhỏ trong nội dung sự việc hoặc hiện tượng (Ví dụ: Kể rành rọt từng chi tiết).
Là thành phần riêng rẽ hoặc tổ hợp đơn giản nhất của chúng có thể tháo lắp được (Ví dụ: Chi tiết máy).147] Trong đời sống hàng ngày từ “chi tiết” được hiểu và dùng như là một thành tố, một bộ phận nhỏ của một sự việc, tổng thể. Chi tiết được hiểu như là một thành phần thuộc về cấu tạo. Trong văn học, chi tiết hình thành từ quá trình nhà văn tích lũy kiến thức về hiện thực đời sống. Chi tiết có thể là một hình ảnh thiên nhiên, một cử chỉ, hành động, một lời nói, một nét tâm trạng của nhân vật.