ENERGY-FOOD-WATER SECURITY NEXUS IN VIET NAM

Luận án tiến sĩ về mối liên kết an ninh năng lượng, lương thực và nước tại Việt Nam. Nghiên cứu quy lý năng lượng, đánh giá tác động và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Nguyen, Thi Anh Phuong
• Người hướng dẫn: Professor Deepak Sharma
• Trường học: University of Technology, Sydney
• Chuyên ngành: Energy Planning and Policy
• Đề tài: Energy - Food - Water Security Nexus in Viet Nam
• Loại tài liệu: Dissertation
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Sydney

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Danh mục bảng
• Danh mục hình vẽ
• Danh mục từ viết tắt và thuật ngữ
• Tóm tắt luận án
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Khung phương pháp nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 1.3. Phạm vi nghiên cứu và xem xét dữ liệu
• 1.4. Bố cục của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: DIỄN TIẾN LỊCH SỬ CỦA MỐI LIÊN KẾT NĂNG LƯỢNG - LƯƠNG THỰC - NGUỒN NƯỚC TẠI VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KHUNG PHƯƠNG PHÁP LUẬN
• 5. CHƯƠNG 5: XÂY DỰNG CÁC KỊCH BẢN AN NINH NĂNG LƯỢNG - LƯƠNG THỰC - NGUỒN NƯỚC
• 6. CHƯƠNG 6: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC KỊCH BẢN THAY THẾ
• 7. CHƯƠNG 7: HÀM Ý CHÍNH SÁCH VÀ SỰ ĐÁNH ĐỔI TRONG CÁC KỊCH BẢN
• 8. CHƯƠNG 8: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ CHO CÁC NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• Phụ lục A: Cơ sở đánh giá phát thải CO2
• Phụ lục B: Chuẩn bị dữ liệu cho mô hình hóa Input-Output
• Phụ lục C: Mô hình hóa Input-Output cho các kịch bản Năng lượng - Lương thực - Nguồn nước
• Phụ lục D: Đánh giá tác động của phát thải CO2

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Nexus An Ninh Năng Lượng Thực Phẩm Nước

An ninh năng lượng, thực phẩm và nước (EFW) là những yếu tố then chốt cho sự tồn tại và phát triển của con người. Nexus An ninh Năng lượng-Thực phẩm-Nước đang nổi lên như một thách thức chính sách quan trọng đối với các nhà hoạch định chính sách Việt Nam. Nghiên cứu này dựa trên lập luận rằng các chính sách hiện tại để đảm bảo an ninh EFW còn nhiều thiếu sót. Chúng thường dựa trên tư duy silo, bỏ qua các mối liên kết phức tạp, đa diện giữa EFW, kinh tế Việt Nam, xã hội và môi trường. Cần có một cách tiếp cận tích hợp, dựa trên Nexus approach, để giải quyết thách thức an ninh này. Nghiên cứu này phân tích tác động của các con đường phát triển khác nhau đối với an ninh EFW và các lĩnh vực kinh tế, xã hội và môi trường của Việt Nam trong giai đoạn 2014-2030.

1.1. Tầm quan trọng của Nexus Năng lượng Thực phẩm Nước

Nước rất cần thiết cho canh tác nông nghiệp và sản xuất thực phẩm, đồng thời là đầu vào cơ bản cho sản xuất năng lượng (điện). Trong khi đó, năng lượng lại rất quan trọng cho quá trình xử lý và vận chuyển nước. Tương tự, năng lượng là nền tảng cho sản xuất thực phẩm và tất cả các hoạt động trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm, từ canh tác đến sản xuất và vận chuyển. Theo FAO (2014), sản xuất thực phẩm tiêu thụ tới 70% lượng nước sử dụng trên toàn cầu và 30% lượng năng lượng sử dụng trên toàn cầu.

1.2. Áp lực tăng trưởng kinh tế và tài nguyên hạn chế

Thảo luận về mối liên kết giữa thực phẩm, nước và năng lượng đặc biệt phù hợp với Việt Nam, vì quốc gia này hiện đang phải đối mặt với áp lực tăng trưởng kinh tế đáng kể. Câu hỏi quan trọng là làm thế nào một nền kinh tế tập trung vào tài nguyên thiên nhiên và phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài như Việt Nam có thể đạt được và duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế đầy tham vọng từ 7% đến 8% mỗi năm trong giai đoạn 2015-2030. Điều này càng trở nên khó khăn hơn trong bối cảnh nguồn năng lượng, nước và đất đai bản địa hạn chế; giá cả hàng hóa và đầu tư nước ngoài không chắc chắn.

II. Cách Tiếp Cận Nghiên Cứu An Ninh Năng Lượng Thực Phẩm Nước

Nghiên cứu này đánh giá an ninh EFW và các tác động rộng hơn của từng kịch bản thông qua việc áp dụng một khuôn khổ tích hợp mở rộng dựa trên đầu vào-đầu ra (mô hình) an ninh EFW, được phát triển đặc biệt cho nghiên cứu này. Các kịch bản này đại diện cho các tiêu điểm chính sách khác nhau, ví dụ: kịch bản SC1 - BAU (Kinh doanh như bình thường) đại diện cho sự tiếp tục với xu hướng chính sách hiện tại; Kịch bản SC2 nhấn mạnh an ninh năng lượng; Kịch bản SC3 - an ninh lương thực; Kịch bản SC4 - an ninh nguồn nước; Kịch bản SC5 - An ninh Nexus EFW; và Kịch bản SC6 - An ninh EFW với ưu tiên cụ thể về môi trường.

2.1. Xây dựng các kịch bản phát triển thay thế

Mỗi kịch bản đều được củng cố bởi các giả định về công nghệ, kinh tế và các giả định khác, phù hợp với các xu hướng hiện tại hoặc có khả năng xảy ra ở Việt Nam. Nghiên cứu đã xây dựng sáu kịch bản khác nhau, mỗi kịch bản tập trung vào một ưu tiên chính sách khác nhau, từ tiếp tục các xu hướng hiện tại đến tập trung vào an ninh năng lượng, thực phẩm và nước riêng lẻ, hoặc tích hợp cả ba yếu tố này với các mức độ ưu tiên khác nhau cho môi trường.

2.2. Mô hình đầu vào đầu ra mở rộng cho an ninh EFW

Mô hình này được thiết kế để đánh giá tác động của các chính sách và xu hướng khác nhau đối với các lĩnh vực năng lượng, thực phẩm, nước, cũng như tác động của chúng đối với kinh tế Việt Nam, xã hội và môi trường. Mô hình này cho phép các nhà nghiên cứu đánh giá các đánh đổi và hiệp lực giữa các lĩnh vực khác nhau và xác định các chính sách có khả năng nhất để đạt được các mục tiêu phát triển bền vững.

III. Phân Tích Tác Động Các Kịch Bản Nexus An Ninh Năng Lượng Thực Phẩm

Việc phân tích các tác động này cho thấy rằng việc tiếp tục với các xu hướng chính sách hiện tại sẽ tạo ra an ninh EFW bất lợi, và các kết quả kinh tế, xã hội và môi trường bất lợi cho Việt Nam. Các kịch bản SC2, SC3 và SC4 (nhấn mạnh tương ứng an ninh năng lượng, thực phẩm và nước) sẽ tạo ra các kết quả vượt trội trong các lĩnh vực cụ thể của chúng nhưng các kết quả kém hơn trong các lĩnh vực khác (ví dụ: trong kịch bản S2, an ninh năng lượng sẽ được cải thiện đáng kể, nhưng phải trả giá bằng an ninh lương thực và an ninh nguồn nước).

3.1. Tác động đến nhu cầu năng lượng và cường độ sử dụng năng lượng

Nghiên cứu này xem xét sự thay đổi trong nhu cầu năng lượng và cường độ sử dụng năng lượng (energy intensity) trong từng kịch bản. Điều này bao gồm phân tích về loại nhiên liệu được sử dụng, hiệu quả chuyển đổi năng lượng và mức độ đa dạng hóa năng lượng. Kịch bản tập trung vào an ninh năng lượng có thể dẫn đến nhu cầu năng lượng cao hơn, nhưng cũng có thể khuyến khích các công nghệ hiệu quả hơn và đa dạng hóa các nguồn năng lượng.

3.2. Tác động đến khả năng tiếp cận và giá cả thực phẩm

Nghiên cứu này đánh giá tác động của các kịch bản khác nhau đến khả năng tiếp cận thực phẩm của người dân và sự biến động giá cả thực phẩm. Điều này bao gồm phân tích về sản lượng nông nghiệp, chuỗi cung ứng thực phẩm và sự phụ thuộc vào nhập khẩu thực phẩm. Kịch bản tập trung vào an ninh lương thực có thể cải thiện khả năng tiếp cận thực phẩm, nhưng cũng có thể dẫn đến các tác động tiêu cực đến môi trường do sử dụng nhiều nước và đất đai hơn.

IV. Đánh Giá An Ninh Nguồn Nước và Căng Thẳng Nguồn Nước ở VN

Các kịch bản Nexus (tức là SC5 và SC6), mặc dù tạo ra an ninh EFW tổng thể tốt nhất và các kết quả toàn nền kinh tế, cung cấp các lựa chọn riêng biệt. SC5 tạo ra an ninh EFW cực kỳ tích cực và các kết quả kinh tế và xã hội, nhưng các kết quả môi trường tương đối kém hơn (khí thải CO2); SC6 trái lại tạo ra an ninh EFW, các kết quả xã hội và môi trường tích cực đáng kể, nhưng kết quả kinh tế tương đối thấp hơn (với GDP thấp hơn khoảng một phần trăm so với kịch bản SC5).

4.1. Tác động đến tính khả dụng của nước và cường độ sử dụng nước

Nghiên cứu này đánh giá tác động của các kịch bản khác nhau đến tính khả dụng của nước và cường độ sử dụng nước (water intensity). Điều này bao gồm phân tích về nhu cầu nước cho các lĩnh vực khác nhau, hiệu quả sử dụng nước và mức độ căng thẳng nguồn nước. Kịch bản tập trung vào an ninh nguồn nước có thể giảm căng thẳng nguồn nước, nhưng cũng có thể hạn chế tăng trưởng kinh tế hoặc dẫn đến các tác động tiêu cực đến các lĩnh vực khác.

4.2. Phân tích căng thẳng nguồn nước và các yếu tố ảnh hưởng

Nghiên cứu cũng phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến căng thẳng nguồn nước, chẳng hạn như biến đổi khí hậu, tăng trưởng dân số và phát triển kinh tế. Điều này giúp xác định các khu vực và lĩnh vực dễ bị tổn thương nhất và phát triển các giải pháp để giảm căng thẳng nguồn nước. Cần phân tích chi tiết hơn về quản lý lưu vực sông và sự phụ thuộc vào các nguồn nước xuyên biên giới.

V. Hàm Ý Chính Sách và Đánh Đổi Nexus An Ninh Năng Lượng Thực Phẩm

Những hiểu biết sâu sắc như vậy về tác động của các kịch bản khác nhau (kịch bản Nexus và không phải Nexus) và, quan trọng hơn, các đánh đổi liên quan giữa các kịch bản, sẽ cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách Việt Nam một nền tảng vững chắc hơn nhiều để thông báo các lựa chọn chính sách của họ nhằm thúc đẩy an ninh EFW, đồng thời đảm bảo sự phát triển kinh tế xã hội rất cần thiết của quốc gia.

5.1. Các đánh đổi giữa an ninh năng lượng thực phẩm và nước

Nghiên cứu này xác định các đánh đổi giữa an ninh năng lượng, thực phẩm và nước trong các kịch bản khác nhau. Ví dụ, một kịch bản tập trung vào an ninh năng lượng có thể dẫn đến các tác động tiêu cực đến an ninh thực phẩm hoặc nước. Hiểu được những đánh đổi này là rất quan trọng để đưa ra các quyết định chính sách sáng suốt.

5.2. Đề xuất chính sách để thúc đẩy an ninh Nexus EFW

Nghiên cứu này đưa ra các đề xuất chính sách để thúc đẩy an ninh Nexus EFW, chẳng hạn như khuyến khích sử dụng hiệu quả tài nguyên, thúc đẩy các công nghệ bền vững và cải thiện quản lý tài nguyên. Các đề xuất chính sách này được thiết kế để giúp Việt Nam đạt được các mục tiêu phát triển bền vững của mình.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Nexus An Ninh Năng Lượng Thực Phẩm

Tóm lại, nghiên cứu này cung cấp một phân tích toàn diện về Nexus an ninh năng lượng-thực phẩm-nước ở Việt Nam và các tác động của các con đường phát triển khác nhau. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng một cách tiếp cận tích hợp để quản lý tài nguyên và phát triển các chính sách thúc đẩy an ninh EFW và phát triển bền vững. Các kết quả và đề xuất chính sách của nghiên cứu này có thể giúp các nhà hoạch định chính sách Việt Nam đưa ra các quyết định sáng suốt nhằm đạt được các mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia.

6.1. Tóm tắt các phát hiện chính của nghiên cứu

Nghiên cứu đã xác định các thách thức và cơ hội chính liên quan đến Nexus an ninh năng lượng-thực phẩm-nước ở Việt Nam. Nó cũng đã cung cấp bằng chứng về tác động của các chính sách và xu hướng khác nhau đối với các lĩnh vực năng lượng, thực phẩm, nước, kinh tế, xã hội và môi trường.

6.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai về Nexus ở Việt Nam

Nghiên cứu khuyến nghị các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc phát triển các mô hình và công cụ phức tạp hơn để đánh giá Nexus EFW, khám phá các giải pháp sáng tạo để quản lý tài nguyên và thúc đẩy hợp tác giữa các lĩnh vực và các bên liên quan. Cần có thêm nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đối với Nexus an ninh năng lượng-thực phẩm-nước và tiềm năng của các công nghệ mới để cải thiện hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ "Energy-Food-Water Security Nexus in Viet Nam" (Mối liên kết an ninh năng lượng - lương thực - nguồn nước tại Việt Nam) được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Anh Phương, bảo vệ năm 2019 tại Khoa Kỹ thuật, Trường Thông tin, Hệ thống và Mô hình hóa thuộc Đại học Công nghệ Sydney (University of Technology Sydney - UTS), Úc, dưới sự hướng dẫn của Giáo sư Deepak Sharma và Tiến sĩ Suwin Sandu. Luận án thuộc chuyên ngành Quy hoạch và Chính sách Năng lượng (Energy Planning and Policy).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Năng lượng, lương thực và nguồn nước (E-F-W) là ba nguồn tài nguyên thiết yếu cho sự tồn tại và phát triển kinh tế - xã hội. Tại Việt Nam, quá trình tăng trưởng kinh tế nhanh với mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng GDP từ 7% đến 8%/năm giai đoạn 2015–2030, kết hợp với tốc độ đô thị hóa và gia tăng dân số (dự kiến đạt 104 triệu người vào năm 2030), đang tạo ra áp lực lớn lên tài nguyên thiên nhiên.

Khoảng trống nghiên cứu và hạn chế cốt lõi trong thực tiễn điều hành tại Việt Nam xuất phát từ tư duy quản lý đơn ngành, biệt lập (siloed thinking). Các cơ chế chính sách hiện hành thường tập trung tối đa hóa sản lượng và hiệu quả của từng ngành riêng lẻ (Bộ Công Thương quản lý năng lượng, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn quản lý nông nghiệp và lương thực, Bộ Tài nguyên và Môi trường quản lý nguồn nước) mà không tính toán đầy đủ các mối liên kết đa chiều, tác động lan tỏa chéo giữa ba lĩnh vực này với toàn bộ nền kinh tế, xã hội và môi trường. Cách tiếp cận biệt lập này dẫn đến các xung đột tài nguyên tiềm tàng và gây trở ngại cho mục tiêu phát triển bền vững theo Chiến lược Tăng trưởng Xanh quốc gia (Quyết định số 1393/QĐ-TTg).

Giả thuyết nghiên cứu

Luận án xây dựng hai giả thuyết nghiên cứu chính:

1. Trọng tâm chính sách hiện nay nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, lương thực và nguồn nước của Việt Nam bộc lộ sự bất cập do dựa trên tư duy cục bộ, bỏ qua các mối liên kết phức tạp, đa chiều giữa ba tài nguyên này với nền kinh tế, xã hội và môi trường.
2. Việc phân tích tác động và các đánh đổi từ các lộ trình phát triển thay thế (các kịch bản) cho thấy cách tiếp cận liên kết Năng lượng - Lương thực - Nguồn nước cung cấp nền tảng vững chắc để định hướng các lựa chọn chính sách, bảo đảm đồng thời an ninh tài nguyên và phát triển kinh tế - xã hội với mức độ tác động môi trường thấp nhất.

Câu hỏi nghiên cứu

Để kiểm chứng các giả thuyết, luận án đặt ra ba câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. Mối liên kết giữa năng lượng, lương thực và nguồn nước đã hình thành và phát triển như thế nào trong tiến trình lịch sử của Việt Nam?
2. Các tác động kinh tế, xã hội và môi trường từ các lộ trình phát triển thay thế (các kịch bản năng lượng - lương thực - nguồn nước) trong giai đoạn 2014–2030 là gì?
3. Những lựa chọn chính sách và các đánh đổi nảy sinh từ các kịch bản năng lượng - lương thực - nguồn nước khác nhau là gì?

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định một mục tiêu tổng quát và năm mục tiêu cụ thể:

• Mục tiêu tổng quát: Xây dựng phân tích toàn diện về mối liên kết an ninh năng lượng, lương thực và nguồn nước tại Việt Nam nhằm hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2014–2030.
• Mục tiêu cụ thể 1: Phân tích sự tiến hóa lịch sử của mối liên kết an ninh năng lượng - lương thực - nguồn nước tại Việt Nam.
• Mục tiêu cụ thể 2: Xây dựng các kịch bản an ninh năng lượng - lương thực - nguồn nước dài hạn cho Việt Nam dựa trên các yếu tố then chốt tác động đến việc hoạch định chính sách tương lai.
• Mục tiêu cụ thể 3: Đánh giá các tác động dài hạn của các kịch bản đối với an ninh trong từng lĩnh vực năng lượng, lương thực và nguồn nước.
• Mục tiêu cụ thể 4: Khảo sát các tác động kinh tế - xã hội và môi trường dài hạn của các kịch bản về các chỉ số GDP, đầu tư, cán cân thương mại, việc làm và phát thải khí CO2.
• Mục tiêu cụ thể 5: Phân tích các hàm ý chính sách và sự đánh đổi tiềm năng giữa an ninh E-F-W với các kết quả kinh tế, xã hội và môi trường giữa các lộ trình phát triển.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mối quan hệ liên kết tương hỗ giữa hệ thống an ninh năng lượng, hệ thống an ninh lương thực và hệ thống an ninh nguồn nước trong mối tương quan với các chỉ số kinh tế vĩ mô và môi trường.
• Phạm vi không gian: Lãnh thổ Việt Nam, trong đó tập trung chuyên sâu vào hai vùng trọng điểm là lưu vực sông Hồng ở phía Bắc và Đồng bằng sông Cửu Long ở phía Nam; đồng thời khảo sát đặc tính thủy văn của 16 lưu vực sông chính (trong đó 4 lưu vực sông Đồng Nai, sông Hồng - Thái Bình, sông Mê Kông và Cụm sông Đông Nam Bộ đóng góp 80% GDP cả nước).
• Phạm vi thời gian: Phân tích tiến trình lịch sử từ thời kỳ sơ khai đến năm 2014; mô hình hóa định lượng và dự báo các kịch bản phát triển cho giai đoạn 2014–2030.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Luận án tổng thuật các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về mối liên kết tài nguyên và an ninh hệ thống:

• Nghiên cứu liên kết tài nguyên toàn cầu: Hoff (2011) đặt nền móng cho cách tiếp cận mối liên kết (Nexus) tại Hội nghị Bonn 2011; các báo cáo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO, 2014, 2017), Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA, 2017), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD, 2012) và Nhóm Tài nguyên Nước 2030 (2030 WRG, 2017) đã chỉ ra rằng sản xuất lương thực chiếm 70% lượng nước ngọt và 30% năng lượng toàn cầu, đồng thời dự báo đến năm 2030 nhu cầu năng lượng tăng 30%, lương thực tăng 50% và nước tăng 55%.
• Nghiên cứu thể chế và chính sách tại Việt Nam: Các nghiên cứu về cải cách kinh tế Đổi mới 1986 (Porter, 1993; Le Binh, 2005; Vũ Thành Tự Anh, 2014), cấu trúc nông nghiệp và an ninh lúa gạo (Trần, 2014; Raymond, 2008; Fforde & de Vylder, 1996), cùng các đánh giá về tài nguyên nước và thủy điện (Fontenelle, 2001; Biggs, 2004; Miller, Hoành và Molle, 2009; Đào, 2010). Các nghiên cứu này chỉ rõ nông nghiệp tiêu thụ khoảng 80% lượng nước tại Việt Nam (ADB, 2009) và thủy điện chiếm tới 41% tổng sản lượng điện quốc gia năm 2015 (IHA, 2016; GIZ, 2015).

Nhóm hướng nghiên cứu	Tác giả, tổ chức tiêu biểu	Trọng tâm phát hiện / Luận điểm
Liên kết E-F-W toàn cầu	Hoff (2011); FAO (2014, 2017); IEA (2017); OECD (2012); 2030 WRG (2017)	Mối liên hệ hữu cơ giữa nhu cầu nước, năng lượng và sản xuất lương thực trước sức ép đô thị hóa và gia tăng dân số thế giới.
Thể chế kinh tế và tài nguyên Việt Nam	Vũ Thành Tự Anh (2014); World Bank & MPI Vietnam (2016); MGI (2012); UNDP (2015)	Tăng trưởng kinh tế Việt Nam còn phụ thuộc nhiều vào khai thác tài nguyên thô, năng suất lao động chưa cao và thiếu khung chính sách liên ngành.
Thủy văn và Nông nghiệp lúa nước	Biggs (2004); Miller, Hoành & Molle (2009); Fontenelle (2001); ADB (2009); Đào (2010)	Quản lý nước vùng Đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long; mâu thuẫn giữa xả lũ/tích nước thủy điện với tưới tiêu nông nghiệp.

Khoảng trống luận án giải quyết

Mặc dù các nghiên cứu đơn lẻ về năng lượng, nông nghiệp hay thủy văn tại Việt Nam tương đối phong phú, phần lớn các mô hình trước đây chỉ dừng lại ở quy mô kỹ thuật ngành hoặc mô hình cân bằng cục bộ. Chưa có công trình nào tích hợp đồng thời cả ba thành tố Năng lượng - Lương thực - Nguồn nước vào một khung mô hình kinh tế vĩ mô lượng hóa đầy đủ mối quan hệ liên ngành, cấu trúc công nghệ thay thế và đánh giá trực tiếp các tác động kinh tế - xã hội - môi trường cho các quyết sách dài hạn tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án kết hợp lý thuyết hệ thống, lý thuyết mối liên kết an ninh tài nguyên (Nexus Framework), và lý thuyết cân đối liên ngành (Input-Output Theory của Wassily Leontief, 1936). Khung phân tích mở rộng ma trận I-O bằng cách nhúng các hàm sản xuất có độ co giãn thay thế không đổi dạng lồng ghép (Nested Constant Elasticity of Substitution - Nested CES) nhằm phản ánh khả năng thay thế công nghệ giữa các yếu tố đầu vào năng lượng, nước và nông nghiệp khi có sự biến động về chính sách hoặc giá cả.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (kết hợp định tính và định lượng):

1. Phương pháp phân tích lịch sử (Historical Analysis): Khảo sát 6 giai đoạn phát triển lịch sử của Việt Nam nhằm nhận diện nguồn gốc hình thành tập quán canh tác, thể chế quản trị tài nguyên và sự tiến hóa của mối liên kết E-F-W.
2. Phương pháp mô hình hóa Bảng cân đối liên ngành mở rộng (E-F-W Extended Input-Output Modelling): Mô hình hóa cấu trúc tương tác giữa các ngành kinh tế. Tác giả sử dụng Bảng I-O Việt Nam năm 2007 gồm 138 ngành do Tổng cục Thống kê (GSO) ban hành, tiến hành gộp và tách thành 54 phân ngành kinh tế (trong đó có 14 ngành năng lượng, 18 ngành lương thực/nông nghiệp, 5 ngành nước và 17 ngành phi E-F-W). Dữ liệu sau đó được cập nhật lên năm cơ sở 2014.
3. Phương pháp phân tích kịch bản (Scenario Analysis): Xây dựng 6 kịch bản phát triển cho giai đoạn 2014–2030 dựa trên các giả định công nghệ, chính sách và kinh tế vĩ mô.
4. Phương pháp đánh giá phát thải môi trường (Carbon Emission Assessment): Sử dụng các hệ số phát thải carbon theo hướng dẫn của IEA và World Bank để tính toán lượng phát thải CO2 trực tiếp và gián tiếp theo từng phân ngành kinh tế.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Nhóm dữ liệu	Nguồn dữ liệu sử dụng trong luận án	Giai đoạn thời gian
Kinh tế - Xã hội	Tổng cục Thống kê (GSO), Ngân hàng Thế giới (World Bank), Quy hoạch tổng thể của Chính phủ Việt Nam	1990–2016
Bảng cân đối liên ngành	Bảng I-O Việt Nam 138 ngành (GSO, 2007) được xử lý thành 54 ngành	Năm 2007, chuẩn hóa 2014
Lĩnh vực Năng lượng	Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Bộ Công Thương (MOIT), Quy hoạch điện VI và VII, Báo cáo ADB	1990–2016
Lĩnh vực Lương thực	Viện Chiến lược Phát triển (DSI), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO)	2000–2015
Lĩnh vực Nguồn nước	Báo cáo Môi trường Quốc gia, Dữ liệu Nước của FAO, Chiến lược Quốc gia về Tài nguyên Nước	1990–2017
Phát thải CO2	Dữ liệu phát thải của IEA và World Bank	2000–2017

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu (Introduction)

Chương 1 thiết lập bối cảnh nghiên cứu về sự tương tác giữa ba nguồn tài nguyên cơ bản (nước phục vụ tưới tiêu nông nghiệp và làm mát/chạy tuabin phát điện; năng lượng phục vụ bơm, xử lý nước và vận hành chuỗi cung ứng lương thực; nông nghiệp cung cấp sinh khối cho năng lượng). Tác giả làm rõ tính cấp thiết của nghiên cứu đối với Việt Nam khi đối mặt với thách thức tăng trưởng kinh tế, nguy cơ cạn kiệt tài nguyên nội địa và yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính. Chương này cũng trình bày khung nghiên cứu phương pháp luận tổng thể, các giả thuyết, câu hỏi nghiên cứu, phạm vi dữ liệu và cấu trúc tổ chức của toàn bộ luận án.

Chương 2: Sự tiến hóa lịch sử của mối liên kết Năng lượng - Lương thực - Nguồn nước tại Việt Nam (Historical Evolution of Energy-Food-Water Nexus in Vietnam)

Chương 2 thực hiện phân tích lịch sử về mối quan hệ tương hỗ giữa ba lĩnh vực qua 6 giai đoạn phát triển:

1. Giai đoạn hình thành sơ khai (trước năm 179 TCN): Thời kỳ Văn Lang - Âu Lạc, hình thành nền văn minh lúa nước tại Đồng bằng sông Hồng. Mối liên kết nước - lương thực giữ vai trò chủ đạo qua triết lý canh tác "Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống"; năng lượng chủ yếu là sinh khối (củi, rơm rạ) phục vụ đun nấu và nhiệt lượng luyện kim đồng, sắt.
2. Thời kỳ Bắc thuộc (179 TCN – 938): Nhu cầu khai thác nông sản phục vụ chính quyền phong kiến phương Bắc thúc đẩy mở rộng hệ thống đê điều, kênh rạch và áp dụng công cụ cày bừa bằng kim loại; xuất hiện các hoạt động khai khoáng than đá và quặng ban đầu.
3. Thời kỳ Phong kiến độc lập (938 – 1887): Các triều đại Lý, Trần, Lê ban hành luật bảo vệ đê điều, phân chia ruộng đất và phát triển hệ thống thủy nông quy mô lớn. Quá trình Nam tiến mở rộng không gian canh tác lúa nước xuống vùng đồng bằng sông Cửu Long.
4. Thời kỳ Kháng chiến chống Pháp và Mỹ (1887 – 1975):
   • Thời kỳ Pháp thuộc (1887–1954): Khai thác than đá tại miền Bắc (nhà máy điện đầu tiên xây dựng tại Sông Cấm - Hải Phòng năm 1882); đào hệ thống kênh đào tại miền Nam để phục vụ vận tải quân sự và xuất khẩu lúa gạo.
   • Thời kỳ chia cắt hai miền (1954–1975): Miền Bắc đẩy mạnh phong trào hợp tác hóa nông nghiệp, xây dựng Bộ Thủy lợi (1958) và phát triển các nhà máy điện phục vụ công nghiệp hóa; miền Nam phát triển nông nghiệp thương mại hóa và phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu cho các trạm phát điện diesel cùng công trình thủy điện Đa Nhim (1961–1965).
5. Thời kỳ sau thống nhất (từ năm 1975 đến nay):
   • Giai đoạn Khôi phục kinh tế (1975–1985): Áp dụng mô hình hợp tác xã tập trung trên toàn quốc dẫn đến khủng hoảng thiếu hụt lương thực; thành lập Bộ Lương thực (1981) và Bộ Công nghiệp Thực phẩm (1987); tập trung xây dựng đại công trình thủy lợi (Dầu Tiếng, Kẻ Gỗ, Phú Ninh) và khởi công Nhà máy Thủy điện Hòa Bình (1988); thành lập Liên doanh Vietsovpetro (1981) mở ra ngành công nghiệp dầu khí đóng góp 28–30% GDP.
   • Giai đoạn Đổi mới (từ 1986 đến nay): Chuyển đổi sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đưa Việt Nam từ quốc gia thiếu đói trở thành nước xuất khẩu gạo đứng thứ hai thế giới, mở rộng nhanh chóng công suất hệ thống điện và gia tăng sức ép khai thác tài nguyên nước ngầm.
6. Xu hướng tương lai của mối liên kết: Nhận diện các sức ép gia tăng về biến đổi khí hậu, suy giảm dòng chảy xuyên biên giới sông Mê Kông và nhu cầu chuyển dịch năng lượng.

Chương 3: Tổng quan tài liệu (Literature Review)

Chương 3 khảo sát có hệ thống các công trình nghiên cứu về liên kết tài nguyên trên thế giới và tại Việt Nam. Tác giả phân tích các khung lý thuyết hiện có (CLEW - Climate, Land, Energy and Water; Nexus Framework của FAO, ADB, World Bank), chỉ ra ưu điểm và nhược điểm của các phương pháp mô hình hóa phổ biến (như Mô hình cân bằng tổng thể tính toán được - CGE, Đánh giá vòng đời - LCA, và Mô hình Cân đối liên ngành - I-O). Từ đó, chương này luận chứng cho sự cần thiết phải phát triển một mô hình I-O tích hợp mở rộng có gắn hàm sản xuất CES lồng ghép để lượng hóa mối liên kết E-F-W tại Việt Nam.

Chương 4: Khung phương pháp luận (Methodological Framework)

Chương 4 chi tiết hóa mô hình toán học và quy trình xử lý dữ liệu:

• Cấu trúc Bảng I-O mở rộng: Tách và gộp bảng cân đối liên ngành năm 2007 của Việt Nam thành 54 phân ngành (14 ngành năng lượng, 18 ngành lương thực/nông nghiệp, 5 ngành nước và 17 ngành phi E-F-W). Cập nhật ma trận hệ số kỹ thuật lên năm 2014.
• Hàm sản xuất CES lồng ghép: Thiết lập cấu trúc lồng ghép cho các hệ số I-O nhằm phản ánh tính co giãn thay thế giữa các dạng năng lượng (than, dầu, khí, thủy điện, năng lượng tái tạo), giữa các nguồn nước và giữa các yếu tố đầu vào nông nghiệp.
• Khung tính toán phát thải CO2: Liên kết ma trận tiêu thụ năng lượng trung gian với hệ số phát thải của từng loại nhiên liệu hóa thạch để ước tính tổng lượng phát thải khí nhà kính của toàn bộ nền kinh tế.

Chương 5: Xây dựng các kịch bản an ninh Năng lượng - Lương thực - Nguồn nước (Development of Energy-Food-Water Security Scenarios)

Chương 5 thiết kế 6 kịch bản phát triển cho Việt Nam giai đoạn 2014–2030 dựa trên các định hướng chính sách và lựa chọn công nghệ:

Mã kịch bản	Tên kịch bản	Trọng tâm chính sách và đặc tính kỹ thuật
SC1-BAU	Kịch bản Thông thường (Business as Usual)	Tiếp tục các xu hướng chính sách hiện hành; không thay đổi đột biến về cơ cấu công nghệ; phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch và thủy lợi truyền thống.
SC2-Energy	Kịch bản Ưu tiên Năng lượng	Tập trung tối đa vào bảo đảm an ninh năng lượng; đẩy mạnh đầu tư mở rộng nguồn điện, nhiệt điện than và thủy điện; nâng cao hiệu quả chuyển hóa năng lượng.
SC3-Food	Kịch bản Ưu tiên Lương thực	Bảo vệ nghiêm ngặt 3,8 triệu ha đất lúa theo Nghị quyết số 63/NQ-CP; gia tăng thâm canh, mở rộng hệ thống thủy nông phục vụ tối đa sản xuất nông nghiệp.
SC4-Water	Kịch bản Ưu tiên Nguồn nước	Tập trung quản lý và bảo tồn tài nguyên nước; nâng cao hiệu quả cấp nước, kiểm soát khai thác nước ngầm và áp dụng công nghệ tiết kiệm nước trong tưới tiêu.
SC5-E-F-W	Kịch bản Liên kết E-F-W	Tiếp cận chính sách tích hợp liên ngành; tối ưu hóa phân bổ tài nguyên nước cho cả nông nghiệp và phát điện; cân đối mục tiêu an ninh của cả ba lĩnh vực.
SC6-Low Carbon	Kịch bản Phát thải thấp	Tiếp cận liên kết E-F-W kết hợp ưu tiên bảo vệ môi trường; đẩy mạnh năng lượng tái tạo, giảm tỷ trọng nhiệt điện than, chuyển đổi nông nghiệp carbon thấp.

Chương 6: Đánh giá tác động của các kịch bản phát triển (Assessment of the Impacts of Alternative Scenarios)

Chương 6 trình bày các kết quả mô phỏng định lượng giai đoạn 2014–2030 trên các khía cạnh:

• An ninh Năng lượng: Nhu cầu năng lượng sơ cấp tăng nhanh ở SC1 và SC2. Cường độ năng lượng sơ cấp giảm mạnh nhất trong SC6 và SC5. Mức độ phụ thuộc nhập khẩu năng lượng tăng cao trong SC1 và SC2 do cạn kiệt than và khí đốt nội địa, nhưng được kiểm soát tốt hơn trong SC6 nhờ phát triển năng lượng tái tạo.
• An ninh Lương thực: Khả năng tự chủ và tỷ lệ sẵn có của lương thực đạt mức cao nhất trong SC3 và SC5. SC2 gây áp lực tiêu cực lên an ninh lương thực do chuyển đổi mục đích sử dụng đất và tài nguyên nước cho các công trình năng lượng.
• An ninh Nguồn nước: Mức độ căng thẳng nguồn nước (water stress) và cường độ sử dụng nước giảm rõ rệt trong SC4 và SC5 nhờ các biện pháp cải tiến công nghệ tưới và giảm tổn thất phân phối.
• Kinh tế - Xã hội và Môi trường:
  • Tăng trưởng kinh tế: GDP tăng trưởng cao nhất trong kịch bản SC5; kịch bản SC6 có mức tăng trưởng GDP thấp hơn khoảng 1% so với SC5 do chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ sạch cao hơn.
  • Việc làm và Cán cân thương mại: SC5 và SC6 tạo ra sự cải thiện tích cực về tạo việc làm tổng thể và giảm áp lực nhập siêu năng lượng.
  • Phát thải CO2: SC1 và SC2 có mức phát thải CO2 cao nhất; SC6 đạt mức cắt giảm phát thải sâu nhất trong toàn bộ các kịch bản.

Chương 7: Hàm ý chính sách và sự đánh đổi giữa các kịch bản (Policy Implications & Trade-offs in Various Scenarios)

Chương 7 phân tích ma trận đánh đổi (trade-offs) giữa các mục tiêu chính sách:

• Các kịch bản đơn lẻ (SC2, SC3, SC4) mang lại kết quả vượt trội trong lĩnh vực ưu tiên nhưng gây tổn hại đến các lĩnh vực còn lại. Ví dụ: SC2 cải thiện an ninh năng lượng nhưng làm gia tăng mức độ căng thẳng nguồn nước và làm giảm diện tích canh tác lương thực.
• Kịch bản SC1 (BAU) tạo ra sự suy giảm chung trên cả ba trụ cột an ninh và làm gia tăng ô nhiễm môi trường.
• Luận án phân tích sự lựa chọn chiến lược giữa SC5 và SC6: SC5 tối ưu hóa tăng trưởng kinh tế và an ninh tài nguyên tổng thể nhưng phát thải CO2 cao hơn; trong khi SC6 chấp nhận mức tăng trưởng kinh tế thấp hơn nhẹ (~1% GDP) để đổi lấy sự vượt trội về bảo vệ môi trường và giảm phát thải khí nhà kính dài hạn.

Chương 8: Kết luận và Khuyến nghị nghiên cứu tiếp theo (Conclusions and Recommendations for Future Research)

Chương 8 tổng kết các phát hiện nghiên cứu chính, khẳng định vai trò của cách tiếp cận liên kết E-F-W trong việc thay đổi tư duy hoạch định chính sách tại Việt Nam, đồng thời chỉ ra các hạn chế về mặt dữ liệu và định hướng các nghiên cứu chuyên sâu trong tương lai.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và phương pháp luận

1. Xây dựng khung mô hình tích hợp mở rộng: Luận án đã phát triển một khung phương pháp luận kết hợp phân tích lịch sử thể chế với mô hình Cân đối liên ngành (Input-Output) mở rộng tích hợp cấu trúc hàm sản xuất CES lồng ghép dành riêng cho mối liên kết Năng lượng - Lương thực - Nguồn nước tại một quốc gia đang phát triển.
2. Lượng hóa mối tương tác đa chiều: Mô hình cho phép đo lường đồng thời và định lượng các dòng luân chuyển tài nguyên, tác động chéo giữa các chính sách ngành đối với toàn bộ 54 phân ngành kinh tế và các chỉ số kinh tế vĩ mô (GDP, việc làm, cán cân thương mại, vốn đầu tư hạ tầng và phát thải khí CO2).

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và chính sách

1. Chứng minh sự bất cập của tư duy quản lý đơn ngành: Luận án cung cấp bằng chứng định lượng rõ ràng cho thấy việc tiếp tục duy trì các chính sách biệt lập (SC1, SC2, SC3, SC4) sẽ tạo ra các xung đột tài nguyên nghiêm trọng và làm suy giảm hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội tổng thể.
2. Cung cấp cơ sở định lượng cho các lựa chọn chiến lược: Luận án chỉ ra rằng các kịch bản tiếp cận liên kết (SC5 và SC6) đem lại hiệu quả vượt trội. Kết quả nghiên cứu cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách Việt Nam bức tranh rõ ràng về sự đánh đổi: lựa chọn SC5 để ưu tiên tối đa hóa tăng trưởng kinh tế và việc làm, hoặc lựa chọn SC6 để đạt được mục tiêu tăng trưởng xanh và cam kết giảm phát thải khí nhà kính.

Kịch bản	An ninh Năng lượng	An ninh Lương thực	An ninh Nguồn nước	Tăng trưởng GDP	Phát thải CO2
SC1 (BAU)	Xấu	Kém	Căng thẳng	Trung bình	Rất cao
SC2 (Energy)	Tốt	Bị ảnh hưởng tiêu cực	Căng thẳng gia tăng	Khá	Cao
SC3 (Food)	Kém	Tốt	Cạnh tranh nước	Trung bình	Trung bình
SC4 (Water)	Bị hạn chế	Trung bình	Tốt	Trung bình	Trung bình
SC5 (E-F-W Nexus)	Rất tốt	Rất tốt	Tốt	Cao nhất	Khá cao
SC6 (Low Carbon)	Tốt	Tốt	Rất tốt	Tốt (thấp hơn SC5 ~1%)	Thấp nhất

Kiến nghị và đề xuất giải pháp

• Chuyển đổi thể chế quản trị: Thành lập cơ chế điều phối liên ngành cấp quốc gia giữa Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, và Bộ Tài nguyên và Môi trường nhằm xóa bỏ sự chia cắt thể chế.
• Tích hợp quy hoạch tài nguyên: Quy hoạch phát triển hệ thống điện (Quy hoạch điện) và quy hoạch thủy lợi, sử dụng đất nông nghiệp cần được xây dựng dựa trên đánh giá sức chịu tải và cân bằng nguồn nước lưu vực sông.
• Áp dụng chính sách khuyến khích công nghệ sạch: Đầu tư nâng cao hiệu suất chuyển đổi năng lượng, mở rộng năng lượng tái tạo và áp dụng các kỹ thuật tưới tiết kiệm nước trong canh tác lúa nước.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Độ trễ và tính sẵn có của dữ liệu: Bảng cân đối liên ngành quốc gia chi tiết gần nhất tại thời điểm nghiên cứu là bảng năm 2007 (138 ngành), buộc tác giả phải áp dụng các kỹ thuật cập nhật dữ liệu và ngoại suy lên năm cơ sở 2014 do thiếu các bảng I-O chính thức cập nhật hơn từ Tổng cục Thống kê.
• Phạm vi không gian địa lý: Phân tích định lượng chủ yếu tập trung ở cấp độ quốc gia và khái quát hóa cho hai vùng đồng bằng lớn (sông Hồng và sông Mê Kông), chưa mô phỏng chi tiết các đặc thù thủy văn riêng biệt của từng tiểu lưu vực sông nhỏ tại khu vực miền Trung và Tây Nguyên.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Cập nhật ma trận I-O mở rộng khi Tổng cục Thống kê ban hành các bảng cân đối liên ngành mới hơn để phản ánh những chuyển biến cơ cấu kinh tế gần nhất của Việt Nam.
• Tích hợp thêm các mô hình khí hậu động và mở rộng phân tích liên kết E-F-W ở cấp độ không gian vi mô (từng lưu vực sông cụ thể hoặc cấp tỉnh/thành phố).

---

Giá trị tham khảo

Đối tượng thụ hưởng

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên: Cung cấp tài liệu tham khảo chuyên sâu trong các ngành Kinh tế Năng lượng, Quản lý Tài nguyên và Môi trường, Quy hoạch Chính sách Công, và Kinh tế lượng ứng dụng (đặc biệt là phương pháp mô hình hóa I-O mở rộng và hàm sản xuất CES lồng ghép).
• Cơ quan Hoạch định Chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học và công cụ mô phỏng chính sách thực tiễn cho cán bộ tại Ban Kinh tế Trung ương, Văn phòng Chính phủ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI), Bộ Công Thương (MOIT), Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (MARD), và Bộ Tài nguyên và Môi trường (MONRE).
• Các tổ chức phát triển quốc tế: Tài liệu hữu ích cho Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), FAO, UNDP trong việc thiết kế các dự án tài trợ phát triển bền vững và ứng phó biến đổi khí hậu tại Việt Nam và khu vực hạ lưu sông Mê Kông.

Phần nội dung đáng tham khảo

• Khung phương pháp luận mô hình hóa I-O kết hợp hàm CES lồng ghép (Chương 4 và Phụ lục B, C).
• Phương pháp phân tích lịch sử thể chế kinh tế - kỹ thuật của ba ngành tài nguyên (Chương 2).
• Ma trận đánh giá và lượng hóa sự đánh đổi chính sách giữa 6 kịch bản phát triển (Chương 6 và Chương 7).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu cốt lõi của việc xây dựng 6 kịch bản phát triển trong luận án là gì?

Mục tiêu là mô phỏng và so sánh định lượng tác động của các định hướng chính sách khác nhau trong giai đoạn 2014–2030: từ việc duy trì xu hướng hiện tại (SC1-BAU), ưu tiên đơn ngành (SC2-Năng lượng, SC3-Lương thực, SC4-Nước) cho đến các tiếp cận liên kết toàn diện (SC5-Liên kết E-F-W, SC6-Phát thải thấp), qua đó nhận diện rõ các tác động kinh tế, xã hội, môi trường và sự đánh đổi tài nguyên.

2. Điểm khác biệt căn bản giữa kịch bản liên kết SC5 (E-F-W) và kịch bản SC6 (Low Carbon) là gì?

Cả hai đều áp dụng cách tiếp cận tích hợp liên kết E-F-W, nhưng SC5 hướng tới việc tối đa hóa tăng trưởng kinh tế và việc làm (cho ra kết quả GDP cao nhất nhưng phát thải CO2 còn ở mức tương đối cao); trong khi SC6 đặt ưu tiên cao nhất cho bảo vệ môi trường, đẩy mạnh năng lượng tái tạo và giảm thiểu nhiệt điện than, giúp cắt giảm tối đa phát thải CO2 nhưng chấp nhận mức GDP thấp hơn khoảng 1% so với SC5.

3. Bảng cân đối liên ngành (I-O) được xử lý và phân loại như thế nào trong mô hình của luận án?

Tác giả đã sử dụng Bảng I-O 138 ngành năm 2007 của Việt Nam, tiến hành gộp và phân tách thành cấu trúc 54 phân ngành bao gồm: 14 phân ngành năng lượng (than, dầu, khí, các công nghệ phát điện...), 18 phân ngành lương thực/nông nghiệp, 5 phân ngành nước và 17 phân ngành phi E-F-W, sau đó cập nhật dữ liệu kỹ thuật lên năm cơ sở 2014.

4. Tại sao các kịch bản chính sách đơn ngành (SC2, SC3, SC4) lại không tối ưu cho sự phát triển dài hạn?

Vì các chính sách đơn ngành chỉ tập trung tối đa hóa mục tiêu của một ngành riêng lẻ và tạo ra ngoại ứng tiêu cực lên các ngành khác: ưu tiên năng lượng (SC2) làm tăng căng thẳng nước và chiếm dụng đất lúa; ưu tiên lương thực (SC3) làm tăng tiêu thụ nước tưới và xung đột với nhu cầu phát điện; ưu tiên nước (SC4) có thể hạn chế nguồn cấp cho thủy điện và nông nghiệp nếu không có sự phối hợp công nghệ liên ngành.

5. Những lưu vực sông nào tại Việt Nam đóng vai trò kinh tế quan trọng nhất theo số liệu của luận án?

Theo số liệu thống kê trong luận án, Việt Nam có 16 lưu vực sông chính, trong đó 4 lưu vực sông lớn đóng góp tới 80% GDP cả nước gồm: lưu vực sông Đồng Nai (chiếm 28% GDP), lưu vực sông Hồng - Thái Bình (chiếm 25% GDP), lưu vực Đồng bằng sông Cửu Long (chiếm 17% GDP), và Cụm sông Đông Nam Bộ (chiếm 10% GDP).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Anh Phương đã thiết lập một khung nghiên cứu toàn diện và định lượng về mối liên kết an ninh Năng lượng - Lương thực - Nguồn nước tại Việt Nam giai đoạn 2014–2030. Bằng cách kết hợp phân tích tiến hóa lịch sử với mô hình Cân đối liên ngành mở rộng (E-F-W Extended I-O) gắn hàm sản xuất CES lồng ghép, công trình đã chứng minh một cách khoa học những hạn chế của tư duy điều hành đơn ngành truyền thống và chỉ ra các đánh đổi kinh tế - xã hội - môi trường giữa các kịch bản phát triển. Đây là tài liệu khoa học có giá trị cao, cung cấp cơ sở phương pháp luận và bằng chứng thực tiễn quan trọng phục vụ công tác nghiên cứu học thuật cũng như hoạch định chính sách phát triển bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ENERGY-FOOD-WATER SECURITY NEXUS IN VIET NAM NGUYEN, THI ANH PHUONG Faculty of Engineering University of Technology, Sydney A dissertation submitted to the University of Technology, Sydney in fulfilment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy (Energy Planning and Policy) 2019 i CERTIFICATE OF AUTHORSHIP/ORIGINALITY I, Thi Anh Phuong Nguyen declare that this thesis, is submitted in fulfilment of the requirements for the award of Doctor of Philosophy, in the School of Information, Systems and Modelling at the University of Technology Sydney. This thesis is wholly my own work unless otherwise reference or acknowledged. In addition, I certify that all information sources and literature used are indicated in the thesis. This document has not been submitted for qualifications at any other academic institution.

This research is supported by the Australian Government Research Training Program. Signature of Candidate Nguyen, Thi Anh Phuong ii ACKNOWLEDGMENTS I would like to express my great gratitude to all who have supported me over my Ph. I am grateful to Professor Deepak Sharma, my principle Supervisor, for his envisioning me to the world of languages, policy, history, philosophy and life that strengthens my endless love for my country - Việt Nam. His encouragement, support and insightful feedbacks are invaluable for my research which inspires me toward the positive in whatsoever that would happen otherwise.

The lessons from his criticisms, suggestions and ideas are well-taken, actually widely applicable in all-life aspects, and beyond the scope of this research. I am gratefully for my second Supervisor - Doctor Suwin Sandu, who has given me a solid foundation about Input-Output modelling – which is a fundamentally quantitative method to undertake this research. His advice during my flipped-classes help me a lot through tough periods of this journey. Thanks to the Faculty of Engineering of University of Technology Sydney and Bach Khoa University for providing the right type of environment and financial assistance for me to carry out this research.

I would like to especially thank my friends, colleagues in the Energy Planning and Policy Program for their encouragement and cheerful assistance. Particular thanks go to Garima, Kristy, Shegufa, Muyi, Mr Bagia, and Mr Swaminathan, for providing a consistent support, particularly as a medium of communications with my principle supervisor, while I was not in Sydney. Thanks to Anh Dũng, Trang and Giang for their good wishes and unconditional support me at OISP, MCI despite any possible inconveniences, mainly due to my unlikely study trips. Thanks to Chị Thảo – a great sister, who came to my life as a “gift” while I was at the bottom of the circle of this research.

Thanks to Mẹ Nguyên for her sympathy, understanding and encouragement so that I can go through this journey. Special thanks to Mom and Dad, Anh Hai, Chị Ba and family for your unquestionable belief, aspiration and pride for my long-life learning pathway. Finally, I’m grateful to my dear husband - Bình Phương, and my angels– Bon & Thỏ, who gave me utmost motivation and strength with their unconditional love during my PhD journey. I owe to you - all, and this life a giving-back for all of the wonders I received.

Thanks – all– for accepting me as I am. iii TABLE OF CONTENTS Certificate of authorship/originality. i Table Of Contents. iii List of Tables.

vi List of Figures. vii Abbreviations/Glossary. xi CHAPTER 1 INTRODUCTION. 9 Methodological Research Framework.

10 Significance of this Research. 15 Research Scope and Data Considerations. 15 Organization of the thesis. 18 CHAPTER 2 HISTORICAL EVOLUTION OF ENERGY-FOOD-WATER NEXUS IN VIETNAM.

20 CHAPTER 3 LITERATURE REVIEW. 50 CHAPTER 4 METHODOLOGICAL FRAMEWORK. 85 iv CHAPTER 5 DEVELOPMENT OF ENERGY-FOOD-WATER SECURITY SCENARIOS .125 CHAPTER 6 ASSESSMENT OF THE IMPACTS OF ALTERNATIVE SCENARIOS.158 v CHAPTER 7 POLICY IMPLICATIONS & TRADE-OFFS IN VARIOUS SCENARIOS .229 CHAPTER 8 CONCLUSIONS AND RECOMMENDATIONS FOR FUTURE RESEARCH .267 APPENDICES APPENDIX A: Foundations of assessment of CO2 Emissions. 279 APPENDIX B: Data Preparation for Input-Output Modelling .282 APPENDIX C: nput-Output Modelling for Energy-Food-Water Scenarios .412 APPENDIX D: Assessments of impacts of CO2 emissions .554 vi LIST OF TABLES Table 1-1: Data sources.