TÁC ĐỘNG CỦA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI ĐẾN LƯỢNG PHÁT THẢI CO2 Ở VIỆT NAM

Nghiên cứu tác động của tăng trưởng kinh tế, độ mở thương mại đến phát thải CO2 ở Việt Nam giai đoạn 2000-2021. Phân tích xu hướng và hàm ý chính sách.

• Người hướng dẫn: PGS. Phan Thế Công
• Trường học: Trường Đại học Thương Mại
• Chuyên ngành: Nghiên cứu khoa học
• Đề tài: Tác động của tăng trưởng kinh tế và độ mở thương mại đến lượng phát thải CO2 ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TÍNH CẤP THIẾT ĐỀ TÀI
• 0.2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 0.2.1. Tổng quan nghiên cứu trong nước
• 0.2.2. Tổng quan nghiên cứu nước ngoài
• 0.2.3. Nội dung kế thừa, phát triển và Khoảng trống nghiên cứu
• 0.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 0.4. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 0.4.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.5.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. NGUỒN GỐC SỐ LIỆU VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 0.7. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 0.7.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.7.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 0.8. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ, ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI VÀ LƯỢNG PHÁT THẢI CO2
• 1.1. TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 1.1.1. Các nhân tố tác động đến tăng trưởng kinh tế
• 1.1.2. Các chỉ tiêu đánh giá tăng trưởng kinh tế
• 1.1.3. Một số mô hình tăng trưởng kinh tế
• 1.1.4. Ý nghĩa của tăng trưởng kinh tế
• 1.2. ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI
• 1.2.1. Các khái niệm về độ mở thương mại
• 1.2.2. Đo lường độ mở thương mại
• 1.3. LƯỢNG PHÁT THẢI CO2
• 1.3.1. Khái niệm về lượng phát thải CO2
• 1.3.2. Tính chất của khí CO2
• 1.3.3. Tác động của lượng phát thải CO2
• 1.3.4. Các nguồn phát thải khí CO2 chủ yếu
• 1.4. TỔNG QUAN ĐƯỜNG CONG MÔI TRƯỜNG KUZNETS
• 1.4.1. Khái niệm đường cong môi trường Kuznets
• 1.4.2. Ý nghĩa đường cong môi trường Kuznets
• 1.4.3. Quan điểm đánh đổi mối quan hệ giữa kinh tế và môi trường
• 1.5. LÝ THUYẾT VÀ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG – KINH TẾ XANH TRÊN THẾ GIỚI
• 1.5.1. Phát triển bền vững – kinh tế xanh: Sự tất yếu của phát triển
• 1.5.2. Mô hình phát triển và tăng trưởng bền vững của một số quốc gia trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. THIẾT LẬP MÔ HÌNH VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.1.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Kiểm định tính dừng của chuỗi dữ liệu
• 2.2.2. Kiểm định đồng liên kết giữa các biến
• 2.2.3. Phân tích mô hình ARDL
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỦA VIỆT NAM TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2021
• 3.1.1. Tốc độ tăng trưởng GDP
• 3.1.2. Chỉ số giá tiêu dùng CPI
• 3.1.3. Tình hình xuất - nhập khẩu
• 3.1.4. Tỷ lệ thất nghiệp
• 3.2. BIẾN ĐỘNG TRONG ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2021
• 3.2.1. Những dấu mốc giúp Việt Nam đạt những bước tiến trong độ mở thương mại từ năm 2000 đến năm 2021
• 3.2.2. Xu hướng biến động độ mở thương mại của Việt Nam từ năm 2000 đến năm 2021
• 3.3. BIẾN ĐỘNG TRONG LƯỢNG PHÁT THẢI KHÍ CO2 VIỆT NAM TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2021
• 3.3.1. Trong lĩnh vực năng lượng
• 3.3.2. Trong quá trình và các sản phẩm công nghiệp
• 3.3.3. Trong lĩnh vực nông nghiệp
• 3.3.4. Trong lĩnh vực sử dụng đất, thay đổi sử dụng đất và lâm nghiệp
• 3.3.5. Trong lĩnh vực chất thải
• 3.4. KẾT QUẢ ƯỚC LƯỢNG SỰ TÁC ĐỘNG CỦA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI ĐẾN LƯỢNG PHÁT THẢI CO2 Ở VIỆT NAM TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2021
• 3.4.1. Kết quả nghiên cứu
• 3.4.2. Kết luận kết quả nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM
• 4.1.1. Xu hướng tăng trưởng kinh tế, độ mở thương mại và lượng phát thải CO2 tại Việt Nam
• 4.1.2. Quan điểm, mục tiêu phát triển của Việt Nam
• 4.1.3. Hàm ý chính sách cho Việt Nam
• 4.2. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• appendix.1. TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT
• appendix.2. TÀI LIỆU TIẾNG ANH
• PHỤ LỤC: CÔNG BỐ BÀI BÁO KHOA HỌC

Tóm tắt

I. Tổng quan Tác động của Tăng Trưởng Kinh Tế đến CO2

Phát triển kinh tế luôn là ưu tiên hàng đầu, nhưng đi kèm với đó là thách thức cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Tăng trưởng mang lại tiện nghi, nhưng cũng kéo theo hệ lụy như hiệu ứng nhà kính, tăng phát thải CO2, suy giảm hệ sinh thái, và cạn kiệt tài nguyên. Phát thải CO2 là yếu tố mạnh mẽ nhất gây biến đổi khí hậu và hiệu ứng nhà kính, làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, từ đó lại càng thúc đẩy nhu cầu sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Việc nghiên cứu mối quan hệ giữa con người, tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng, phát thải CO2 và các vấn đề môi trường khác là vô cùng quan trọng. Các nhà nghiên cứu không ngừng tìm hiểu mối quan hệ giữa con người, tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng, lượng phát thải CO2 cũng như các vấn đề khác về môi trường. Năm 1997, Công ước khung Liên hiệp Quốc về Biến đổi khí hậu (UNFCCC) đã phê chuẩn hiệp ước Kyoto với nội dung chính là cắt giảm lượng phát thải khí nhà kính với mục tiêu khắc phục vấn đề biến đổi khí hậu toàn cầu.

1.1. Tầm quan trọng của Phát triển Bền vững tại Việt Nam

Nghiên cứu để chỉ ra mối quan hệ giữa tiêu dùng năng lượng nhằm phát triển kinh tế với môi trường tự nhiên đã được nghiên cứu rất sớm. Việt Nam cần hiểu rõ được tầm quan trọng của việc đưa ra thực trạng và giải pháp đúng đắn cho việc phát triển nền kinh tế thân thiện với môi trường, cổ vũ cho sự phổ biến và nâng cao tầm quan trọng của kinh tế xanh. Các bài viết học thuật được thực hiện trên rộng rãi các quốc gia và cụ thể từng khu vực đã đảm bảo tính khách quan và hiệu quả. Việc nghiên cứu các tác động của sự phát triển kinh tế tới môi trường tự nhiên nói chung là việc làm tất yếu và cần thiết.

1.2. Kinh tế xanh Giải pháp Cân bằng Phát Triển và Môi trường

Để có thể đi đến những phân tích chuyên sâu thì trước hết cần phải hiểu được tầm quan trọng của các cơ sở lý thuyết liên quan, cụ thể ở đây là lý thuyết về kinh tế xanh. Cho đến nay, ở nước ta nhiều lý luận chồng chéo, chưa rõ về phát triển bền vững, tăng trưởng xanh, kinh tế xanh và ứng phó biến đổi khí hậu, hệ sinh thái phát triển làm ảnh hưởng đến hoạch định, xây dựng, thực hiện chính sách phát triển. Bởi vậy, các nghiên cứu rất cần thiết phải xây dựng riêng cho mình một cơ sở lý thuyết đủ vững chắc, làm tiền đề để phân tích các vấn đề liên quan đến kinh tế và môi trường. Các nghiên cứu đã được thực hiện chưa làm rõ vấn đề này một cách triệt để. Điều này đòi hỏi các nghiên cứu trong tương lai cần chú trọng hơn, đề cao tầm quan trọng của lý thuyết về kinh tế xanh.

II. Thách Thức Phát Thải CO2 Tăng Cao Khi Kinh Tế Tăng Trưởng

Là một quốc gia đang phát triển với mức tăng trưởng kinh tế cao tại Đông Nam Á, Việt Nam đang phải đối mặt trực tiếp với những vấn đề về môi trường và biến đổi khí hậu. Để đáp ứng những điều kiện cần thiết cho phát triển kinh tế, Việt Nam cũng tăng cường mạnh việc tiêu thụ năng lượng từ đa dạng các loại hình như: năng lượng hóa thạch, thủy điện, kéo theo đó là mức phát thải CO2 tăng đột biến từ 19.290 tấn năm 2009 và gần đây là 336. Trong bối cảnh Việt Nam đã ký hiệp ước Kyoto vào năm 2002, xây dựng mối quan hệ mật thiết với các vấn đề cũng như các công ước toàn cầu, việc nghiên cứu các tác động của sự phát triển kinh tế tới môi trường tự nhiên nói chung là việc làm tất yếu và cần thiết. Nhiều học giả trong nước đã nghiên cứu và chỉ ra mối quan hệ và sự tác động lẫn nhau của tăng trưởng kinh tế, độ mở thương mại đối với lượng phát thải CO2 tại Việt Nam.

2.1. Ảnh hưởng của Tiêu Thụ Năng Lượng đến Phát Thải CO2 tại VN

Nghiên cứu “Nghiên cứu tiêu dùng các dạng năng lượng vào tăng trưởng kinh tế và phát thải khí CO2 tại Việt Nam” của Tiến sĩ Đinh Hồng Linh (2019) cũng cho thấy có mối quan hệ giữa lượng khí thải CO2 và mức thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam trong giai đoạn từ 1984 - 2013. Do vẫn còn những hạn chế về mặt số liệu và mô hình nên các bằng chứng về mối quan hệ chưa được đưa ra một cách rõ ràng, cụ thể. Rõ ràng rằng, việc nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa kinh tế và môi trường là một việc làm cần thiết.

2.2. Vai trò của Vốn Con Người trong Giảm Phát Thải CO2

Tiêu biểu có thể kể đến công trình nghiên cứu của Nguyễn Đăng Hiển (2020) “Mối quan hệ giữa vốn con người, tiêu thụ năng lượng, lượng phát thải khí CO2 và tăng trưởng kinh tế ở VN”. Biến số về vốn con người là một biến mới, có tính thực nghiệm với một quốc gia có mật độ dân số cao như Việt Nam. Từ những nhận thức về bối cảnh, về sự cần thiết của nghiên cứu phát triển kinh tế xanh tại Việt Nam, nhóm nghiên cứu đã thực hiện đề tài “Tác động của tăng trưởng kinh tế và độ mở thương mại đến lượng phát thải CO2 ở Việt Nam”.

III. Phương Pháp Phân Tích Tác Động Kinh Tế và Độ Mở Thương Mại

Nghiên cứu dự kiến sử dụng nguồn số liệu thực từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) từ năm đối với quốc gia Việt Nam trong giai đoạn 2000 - 2021, thực hiện kiểm định bằng phương pháp tự hồi quy phân phối trễ ARDL. Đề tài được thiết kế theo 4 chương bao gồm: Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu, kết quả nghiên cứu, kết luận và hàm ý chính sách. Nhóm nghiên cứu dự kiến sẽ phân tích chỉ ra mối quan hệ giữa biến tăng trưởng kinh tế và độ mở thương mại tới lượng phát thải CO2. Từ đó đề xuất các chính sách, khuyến nghị hợp lý cho Việt Nam trên cơ sở thực trạng và học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia đã thành công trong công cuộc xanh hóa nền kinh tế.

3.1. Ứng dụng Mô hình ARDL trong Phân tích Phát thải CO2

Nghiên cứu dự kiến sử dụng nguồn số liệu thực từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) từ năm đối với quốc gia Việt Nam trong giai đoạn 2000 - 2021, thực hiện kiểm định bằng phương pháp tự hồi quy phân phối trễ ARDL. Mô hình ARDL cho phép phân tích mối quan hệ đồng thời cả ngắn hạn và dài hạn giữa các biến, cung cấp cái nhìn toàn diện về tác động của tăng trưởng kinh tế và độ mở thương mại đến phát thải CO2.

3.2. Dữ liệu Nghiên cứu Từ World Bank đến Thống Kê Việt Nam

Việc sử dụng dữ liệu từ các tổ chức uy tín như Ngân hàng Thế giới đảm bảo tính tin cậy và khả năng so sánh với các nghiên cứu quốc tế khác. Ngoài ra, dữ liệu từ Tổng cục Thống kê Việt Nam cũng sẽ được sử dụng để có được bức tranh đầy đủ và chi tiết về tình hình kinh tế và môi trường của Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu.

3.3. Khoảng trống trong Nghiên cứu về độ mở thương mại

Đặc biệt, hiện nay, vẫn chưa có nghiên cứu cụ thể nào về tác động độ mở thương mại đến lượng phát thải CO2 ở Việt Nam đặc biệt trong giai đoạn từ năm 2000 - 2021. Bởi vậy, đây có thể coi là khoảng trống nghiên cứu mà nhóm có thể ứng dụng, cho thấy sự cần thiết của việc thực hiện đề tài “Tác động của tăng trưởng kinh tế và độ mở thương mại đến lượng phát thải CO2 ở Việt Nam”.

IV. Ứng Dụng Đánh Giá Thực Trạng Phát Triển Kinh Tế VN

Sự tác động qua lại của lượng khí thải Co2 và tăng trưởng kinh tế cũng là một đề tài nóng hổi nhận được nhiều sự quan tâm tại Việt Nam. Một vài nghiên cứu nổi bật của học giả trong nước có thể kể đến như: “Tăng trưởng kinh tế và ô nhiễm môi trường - Nghiên cứu thực nghiệm ở các nước ASEAN” (Phạm Vũ Thắng, Bùi Tú Anh); “Nghiên cứu Mối quan hệ giữa phát thải CO2 và tăng trưởng Kinh tế của Việt Nam theo giả thuyết đường cong Kuznets” (Nhóm tác giả ĐH Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội);. Tập trung phân tích những ảnh hưởng của quá trình phát triển kinh tế tới lượng khí thải CO2 còn có nghiên cứu: “Kiểm định đường cong Kuznets về tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến lượng khí thải CO2 tại các nước Đông Nam Á”,. Các nghiên cứu kiểm định về sự tồn tại của đường cong Kuznets về môi trường trong thực tế.

4.1. Phân tích Đường Cong Kuznets về Môi trường tại Việt Nam

Nghiên cứu kiểm định về sự tồn tại của đường cong Kuznets về môi trường trong thực tế cho phép đánh giá liệu Việt Nam có đang đi theo quỹ đạo phát triển mà ô nhiễm môi trường tăng lên trong giai đoạn đầu, sau đó giảm dần khi kinh tế đạt đến một ngưỡng nhất định hay không.

4.2. Tác động của FDI đến Môi trường tại Việt Nam

Nghiên cứu “Tác động của FDI lên môi trường trong điều kiện tồn tại đường cong môi trường Kuznets (EKC)” của nhóm tác giả... cho thấy FDI có thể vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, vừa góp phần chuyển giao công nghệ sạch, từ đó giảm thiểu phát thải CO2. Tuy nhiên, cũng cần có các chính sách quản lý chặt chẽ để đảm bảo FDI không gây ra các tác động tiêu cực đến môi trường.

4.3. Cường độ phát thải CO2 của Việt Nam 2000 2021

Cường độ phát thải CO2 Việt Nam đã tăng rất nhanh từ 2000-2021 cho thấy một thực trạng đáng báo động về cách sử dụng năng lượng và tăng trưởng. Cần có các giải pháp, chính sách để thay đổi tình trạng này, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững, giảm lượng CO2 thải ra trên một đơn vị GDP.

V. Giải pháp giảm phát thải CO2 của Việt Nam 2000 2021

Nghiên cứu, phân tích dữ liệu về các ngành công nghiệp, khu vực địa lý tại Việt Nam (2000-2021). Tìm ra giải pháp và chính sách khuyến khích để thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, hướng đến nền kinh tế xanh. Từ đó, xây dựng mô hình sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, vừa đảm bảo tăng trưởng kinh tế, vừa giảm tác động xấu đến môi trường.

5.1 Giảm phát thải nhà kính bằng kinh tế tuần hoàn

Kinh tế tuần hoàn là một hệ thống kinh tế mà trong đó giá trị của sản phẩm, vật liệu và tài nguyên được duy trì trong nền kinh tế càng lâu càng tốt, và việc tạo ra chất thải được giảm thiểu. Áp dụng kinh tế tuần hoàn góp phần cắt giảm sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên thiên nhiên, sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên hiện có, và giảm thiểu lượng chất thải phát sinh, từ đó giảm phát thải nhà kính.

5.2 Đa dạng các giải pháp và chính sách để giảm thiểu khí nhà kính

Việt Nam cần xem xét đa dạng hóa các giải pháp giảm phát thải, bao gồm cả việc áp dụng các công nghệ tiên tiến trong sản xuất và quản lý chất thải, khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo, và phát triển các hệ thống giao thông công cộng hiệu quả. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích để thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp và cộng đồng vào quá trình giảm phát thải.

VI. Kết luận Định hướng phát triển kinh tế xanh cho Việt Nam

Đề tài “Tác động của tăng trưởng kinh tế và độ mở thương mại đến lượng phát thải CO2 ở Việt Nam” có ý nghĩa khoa học và thực tiễn quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới phát triển bền vững và hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp bằng chứng và luận cứ khoa học cho việc hoạch định các chính sách kinh tế và môi trường phù hợp, góp phần giảm thiểu phát thải CO2 và bảo vệ môi trường, đồng thời vẫn duy trì được tốc độ tăng trưởng kinh tế ổn định.

6.1. Hàm ý chính sách cho Việt Nam

Nghiên cứu đưa ra các hàm ý chính sách cụ thể cho Việt Nam để cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và giảm phát thải CO2, bao gồm các biện pháp thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, và áp dụng các công nghệ sản xuất sạch hơn.

6.2. Hạn chế và Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu cũng chỉ ra những hạn chế còn tồn tại và đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo để có cái nhìn toàn diện hơn về mối quan hệ giữa kinh tế và môi trường, từ đó đưa ra các giải pháp chính sách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tác Động Của Tăng Trưởng Kinh Tế Và Độ Mở Thương Mại Đến Lượng Phát Thải $CO_2$ Tại Việt Nam: Bằng Chứng Thực Nghiệm Từ Mô Hình ARDL

---

Tóm tắt nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung phân tích câu hỏi trọng tâm: Tăng trưởng kinh tế và độ mở thương mại tác động như thế nào đến lượng phát thải khí nhà kính ($CO_2$) tại Việt Nam trong cả ngắn hạn và dài hạn? Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc đánh đổi giữa tăng trưởng kinh tế và suy thoái môi trường trở thành bài toán chiến lược cấp thiết.

• Phương pháp tiếp cận (Methodology snapshot): Đề tài ứng dụng phương pháp kinh tế lượng chuỗi thời gian hiện đại với mô hình Phân phối trễ tự hồi quy (ARDL - Autoregressive Distributed Lag), kết hợp kiểm định nghiệm đơn vị mở rộng (ADF), kiểm định đồng liên kết dạng biên (Bounds Test) và mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM). Chuỗi dữ liệu thứ cấp được chuẩn hóa từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) trong giai đoạn 2000–2021.
• Phát hiện chính (Key findings): Kết quả thực nghiệm khẳng định sự tồn tại của mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa tăng trưởng GDP, độ mở thương mại, tiêu thụ năng lượng và phát thải $CO_2$. Nghiên cứu xác nhận tính phù hợp của giả thuyết Đường cong môi trường Kuznets (EKC) dạng chữ U ngược, đồng thời chỉ ra Việt Nam hiện vẫn đang nằm ở giai đoạn đầu của đường cong – nơi tăng trưởng kinh tế và gia tăng quy mô ngoại thương ngắn hạn tiếp tục gây áp lực gia tăng phát thải khí nhà kính.
• Hàm ý chính sách (Implications): Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở định lượng vững chắc cho việc tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, định hướng chính sách ngoại thương gắn liền với tiêu chuẩn xanh, đồng thời đẩy nhanh lộ trình chuyển dịch năng lượng tái tạo hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero vào năm 2050).

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

1. Hiện trạng tri thức và bối cảnh nghiên cứu (Current state of knowledge)

Bước vào thế kỷ 21, biến đổi khí hậu toàn cầu và hiện tượng nóng lên của Trái Đất do phát thải khí nhà kính (chủ yếu là $CO_2$) đã trở thành thách thức sống còn đối với nhân loại. Các hiệp ước quốc tế từ Nghị định thư Kyoto (1997) đến Thỏa thuận Paris (2015) đều nhấn mạnh trách nhiệm giảm thiểu phát thải của các quốc gia. Tại Đông Nam Á, Việt Nam được đánh giá là một trong những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng GDP nhanh nhất, nhưng cũng là quốc gia chịu tổn thương nặng nề nhất bởi thiên tai và biến đổi khí hậu.

Sự tăng tốc của khu vực sản xuất công nghiệp cùng việc mở rộng độ mở thương mại thông qua hàng loạt các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (như WTO, CPTPP, EVFTA, UKVFTA) đã thúc đẩy xuất nhập khẩu vượt mốc 200% GDP. Tuy nhiên, mặt trái của sự phát triển này là lượng phát thải $CO_2$ tăng vọt từ mức 19.290 nghìn tấn (năm 2009) lên hơn 336 triệu tấn trong những năm gần đây, chủ yếu do nhu cầu tiêu thụ năng lượng hóa thạch trong các ngành công nghiệp nặng và nhiệt điện.

       Mô hình tăng trưởng truyền thống (Thâm dụng năng lượng)
                     (Tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch)
                        (Điểm chuyển tiếp EKC)

2. Khoảng trống nghiên cứu (Research gap identified)

Mặc dù đã có nhiều công trình trong và ngoài nước kiểm định mối quan hệ giữa kinh tế và môi trường (như các nghiên cứu về đường cong Kuznets tại khối ASEAN của Phạm Vũ Thắng & Bùi Tú Anh, 2022; Bùi Hoàng Ngọc, 2019), các công trình này tồn tại một số khoảng trống:

• Đa số công trình chỉ sử dụng chuỗi số liệu cũ (trước năm 2015) hoặc phương pháp tĩnh thông thường (OLS, FEM, REM), chưa phản ánh toàn diện giai đoạn bùng nổ ngoại thương và tái cơ cấu kinh tế gần đây của Việt Nam.
• Chưa làm rõ sự tương tác đa chiều giữa độ mở thương mại (Trade Openness) và phát thải $CO_2$ theo cả hai hướng: ngắn hạn (hiệu ứng quy mô làm ô nhiễm tăng) và dài hạn (hiệu ứng kỹ thuật - chuyển giao công nghệ sạch).
• Thiếu vắng các phân tích định lượng đặt trong bối cảnh Việt Nam phục hồi kinh tế và thực thi các cam kết quốc tế về kinh tế xanh sau đại dịch COVID-19.

3. Tính thời sự và tác động tiềm năng (Timeliness, relevance & potential impact)

Đề tài được thực hiện trong giai đoạn bản lề khi Việt Nam bước vào lộ trình thực thi cam kết Net Zero tại COP26. Việc lượng hóa chính xác các hệ số co giãn giữa GDP, độ mở thương mại và phát thải $CO_2$ giúp các cơ quan quản lý nhà nước không chỉ hiểu rõ thực trạng mà còn chủ động đưa ra các kịch bản điều hành kinh tế vĩ mô phù hợp, dung hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế nhanh và bảo vệ môi trường bền vững.

---

Methodology và approach

Nghiên cứu áp dụng quy trình kinh tế lượng định lượng chuẩn tắc, kết hợp khung lý thuyết kinh tế môi trường hiện đại để đảm bảo tính chuẩn xác và độ tin cậy của mô hình ước lượng.

[Dữ liệu chuỗi thời gian (2000-2021)] 

1. Khung phân tích và mô hình nghiên cứu đề xuất (Research design)

Dựa trên nền tảng lý thuyết Đường cong môi trường Kuznets (EKC) mở rộng, mô hình nghiên cứu thiết lập hàm phụ thuộc của lượng phát thải $CO_2$ vào các biến số kinh tế vĩ mô cốt lõi:

$$\ln CO_{2,t} = \alpha_0 + \alpha_1 \ln GDP_t + \alpha_2 \ln GDP_t^2 + \alpha_3 \ln OPEN_t + \alpha_4 \ln EI_t + \varepsilon_t$$

Trong đó:

• $\ln CO_{2,t}$: Logarithm tự nhiên của tổng lượng phát thải khí $CO_2$ (đo bằng kiloton hoặc triệu tấn $CO_2e$).
• $\ln GDP_t$ và $\ln GDP_t^2$: Thu nhập/tổng sản phẩm quốc nội thực tế và bình phương của nó (để kiểm tra dạng chữ U ngược của EKC: kỳ vọng $\alpha_1 > 0$ và $\alpha_2 < 0$).
• $\ln OPEN_t$: Độ mở thương mại, tính bằng tỉ lệ $\frac{\text{Tổng kim ngạch Xuất khẩu + Nhập khẩu}}{GDP}$.
• $\ln EI_t$: Cường độ tiêu thụ năng lượng (Energy Intensity), đại diện cho mức độ sử dụng năng lượng trên một đơn vị đầu ra kinh tế.
• $\varepsilon_t$: Sai số ngẫu nhiên của mô hình.

2. Thu thập và chuẩn hóa dữ liệu (Data collection)

Dữ liệu sử dụng là chuỗi thời gian hàng năm (annual time series) của Việt Nam giai đoạn 2000 – 2021 (22 năm quan sát), được trích xuất và đối chiếu từ nguồn dữ liệu mở của Ngân hàng Thế giới (World Development Indicators - WDI, World Bank) và báo cáo kiểm kê khí nhà kính quốc gia. Tất cả các biến số đều được chuyển đổi sang dạng logarit tự nhiên nhằm khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi và cho phép diễn giải kết quả theo dạng hệ số co giãn phần trăm.

3. Quy trình phân tích kinh tế lượng (Analysis techniques)

1. Kiểm định tính dừng (Unit Root Test): Áp dụng kiểm định Augmented Dickey-Fuller (ADF) để xác định bậc tích hợp của từng chuỗi số liệu, bảo đảm các biến dừng ở sai phân bậc 0 ($I(0)$) hoặc sai phân bậc 1 ($I(1)$), không có biến dừng ở bậc $I(2)$.
2. Kiểm định đồng liên kết dạng biên (ARDL Bounds Testing): Được phát triển bởi Pesaran et al. (2001), phương pháp này có ưu điểm vượt trội khi xử lý cỡ mẫu nhỏ và cho phép các biến số có bậc tích hợp hỗn hợp ($I(0)$ và $I(1)$).
3. Ước lượng hệ số dài hạn và Mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM): Giúp bóc tách đồng thời tác động dài hạn và các biến động ngắn hạn, đồng thời đo lường tốc độ điều chỉnh về trạng thái cân bằng sau mỗi cú sốc thông qua hệ số hiệu chỉnh sai số $ECM_{t-1}$.
4. Kiểm định độ ổn định và chẩn đoán mô hình: Đánh giá tính chuẩn xác của mô hình thông qua kiểm định tự tương quan (Breusch-Godfrey LM test), kiểm định phương sai sai số thay đổi (ARCH/White test), kiểm định định dạng mô hình (Ramsey RESET) và kiểm định tính ổn định tham số theo thời gian (CUSUM và CUSUMSQ).

---

Phát hiện chính

Nghiên cứu mang lại những kết quả thực nghiệm có ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng cao, phản ánh chân thực mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế, tự do hóa thương mại và chất lượng môi trường tại Việt Nam:

Biến số trong mô hình	Tác động ngắn hạn	Tác động dài hạn	Ý nghĩa kinh tế / Cơ chế tác động
Tăng trưởng kinh tế ($\ln GDP$)	Dương ($+$)	Dương ($+$)	Giai đoạn mở rộng sản xuất làm tăng phát thải
Bình phương GDP ($\ln GDP^2$)	Âm ($-$)	Âm ($-$)	Xác nhận hình dạng EKC, nhưng chưa đạt điểm uốn
Độ mở thương mại ($\ln OPEN$)	Dương ($+$)	Âm ($-$)	Ngắn hạn thâm dụng vận tải/sản xuất; dài hạn chuyển giao công nghệ sạch
Cường độ năng lượng ($\ln EI$)	Dương ($+$)	Dương ($+$)	Sử dụng năng lượng hóa thạch là nguồn phát thải chính
Hệ số hiệu chỉnh sai số ($ECM_{t-1}$)	Âm ($-$) có ý nghĩa ở mức 1%	—	Khả năng tự điều chỉnh về cân bằng dài hạn nhanh chóng

1. Xác lập mối quan hệ đồng liên kết dài hạn vững chắc

Kiểm định ARDL Bounds Test cho thấy giá trị thống kê $F$-statistic vượt ngưỡng giá trị tới hạn trên của cận $I(1)$ ở mức ý nghĩa $1%$. Điều này minh chứng một cách khoa học rằng: Tăng trưởng GDP, bình phương GDP, độ mở thương mại và tiêu thụ năng lượng luôn gắn kết mật thiết trong một cấu trúc cân bằng dài hạn với lượng phát thải khí $CO_2$ của Việt Nam.

2. Kiểm định giả thuyết EKC: Việt Nam đang ở sườn dốc bên trái

• Kết quả ước lượng cho thấy hệ số của $\ln GDP$ mang dấu dương ($\alpha_1 > 0$) và có ý nghĩa thống kê cao, trong khi hệ số của $\ln GDP^2$ mang dấu âm ($\alpha_2 < 0$).
• Giải nghĩa: Kết quả này khẳng định đường cong môi trường Kuznets dạng chữ U ngược có tồn tại tại Việt Nam trong dài hạn. Tuy nhiên, tính toán điểm chuyển tiếp (turning point) cho thấy mức thu nhập bình quân đầu người cần thiết để bước sang sườn dốc bên phải (giai đoạn môi trường tự cải thiện) nằm ở ngưỡng cao hơn đáng kể so với mức thu nhập thực tế giai đoạn 2000–2021.
• Do đó, Việt Nam hiện vẫn nằm trong giai đoạn tăng trưởng đánh đổi: cứ mỗi $1%$ gia tăng GDP kéo theo sự gia tăng đáng kể của lượng phát thải $CO_2$.

3. Tác động hai chiều của Độ mở thương mại

• Trong ngắn hạn: Mở rộng thương mại thúc đẩy phát thải $CO_2$ do hiệu ứng quy mô sản xuất (Scale Effect). Nền kinh tế gia tăng sản lượng xuất khẩu các mặt hàng gia công, thâm dụng năng lượng và phụ thuộc vào hệ thống logistics vận tải truyền thống.
• Trong dài hạn: Hệ số của $\ln OPEN$ chuyển dịch sang dấu âm. Điều này được lý giải bởi hiệu ứng kỹ thuật (Technique Effect) và hiệu ứng cơ cấu: Hội nhập quốc tế sâu rộng buộc các doanh nghiệp trong nước phải đổi mới dây chuyền công nghệ, tuân thủ các rào cản kỹ thuật khắt khe về môi trường của các đối tác lớn (EU, Hoa Kỳ), nhập khẩu máy móc tiết kiệm năng lượng, từ đó góp phần làm giảm phát thải ròng trong dài hạn.

4. Cường độ năng lượng là nhân tố thúc đẩy phát thải mạnh nhất

Nghiên cứu chỉ ra biến $\ln EI$ có hệ số đàn hồi dương lớn nhất đối với $CO_2$. Cơ cấu năng lượng sơ cấp phụ thuộc lớn vào nhiệt điện than trong giai đoạn 2010–2021 là nguyên nhân căn bản dẫn đến tình trạng suy giảm chất lượng không khí và gia tăng khí nhà kính trong ngành năng lượng (chiếm tỷ trọng trên 60% tổng lượng phát thải toàn quốc).

5. Tốc độ phục hồi cân bằng mô hình qua kiểm định ECM

Hệ số $ECM_{t-1}$ ước lượng đạt giá trị âm và có ý nghĩa thống kê tại mức $1%$. Điều này khẳng định cơ chế tự điều chỉnh mạnh mẽ của hệ thống kinh tế vĩ mô: khi xuất hiện các cú sốc ngoại sinh trong ngắn hạn, mô hình sẽ tự điều chỉnh để quay trở lại trạng thái cân bằng dài hạn với tốc độ đáng kể trong những năm tiếp theo.

---

Đóng góp khoa học

Đề tài mang lại nhiều đóng góp thiết thực trên cả ba phương diện: lý luận học thuật, phương pháp nghiên cứu và thực tiễn hoạch định chính sách:

1. Đóng góp về mặt lý thuyết (Theoretical contributions)

• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng xác nhận tính hợp lệ của lý thuyết Đường cong môi trường Kuznets (EKC) tại một nền kinh tế đang phát triển có độ mở kinh tế lớn ở Đông Nam Á.
• Bổ sung cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa tự do hóa thương mại và môi trường thông qua ba kênh tác động: quy mô (scale), cơ cấu (composition) và kỹ thuật (technique), giúp làm sáng tỏ những tranh luận học thuật kéo dài về "thiên đường ô nhiễm" (Pollution Haven Hypothesis).

2. Đổi mới về phương pháp luận (Methodological innovations)

• Ứng dụng thành công kỹ thuật ARDL Bounds Testing cho dữ liệu chuỗi thời gian của Việt Nam giai đoạn 2000–2021, xử lý linh hoạt chuỗi số liệu hỗn hợp mà không mắc phải các sai số cố hữu của hồi quy OLS truyền thống.
• Kết hợp các kiểm định kiểm tra độ bền vững (Robustness checks) và ổn định cấu trúc (CUSUM, CUSUMSQ) giúp đảm bảo các ước lượng không bị sai lệch do đứt gãy cấu trúc kinh tế.

3. Ứng dụng thực tiễn và hàm ý chính sách (Practical & policy implications)

• Xây dựng lộ trình định giá Carbon: Tạo cơ sở dữ liệu để Bộ Tài chính và Bộ Tài nguyên & Môi trường thiết lập thị trường hạn ngạch phát thải và cơ chế thuế carbon công bằng.
• Xanh hóa dòng vốn FDI và thương mại: Đề xuất sàng lọc các dự án đầu tư nước ngoài thâm dụng năng lượng, khuyến khích nhập khẩu công nghệ nguồn sạch nhằm tận dụng tối đa hiệu ứng kỹ thuật từ thương mại quốc tế.
• Thúc đẩy chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP): Đẩy nhanh tỷ trọng điện gió, điện mặt trời và giảm dần điện than trong Quy hoạch điện VIII.

---

Đối tượng quan tâm

Báo cáo nghiên cứu khoa học này mang lại giá trị thiết thực và sâu rộng cho nhiều nhóm đối tượng:

• Giới nghiên cứu học thuật & Giảng viên đại học: Cung cấp tài liệu tham khảo bài bản về khung lý thuyết EKC, cách thức vận hành mô hình kinh tế lượng ARDL, và nguồn dữ liệu chuỗi thời gian đáng tin cậy phục vụ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.
• Các nhà hoạch định chính sách (Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Công Thương, Bộ TN&MT): Nắm bắt được các tham số định lượng cụ thể về mức độ co giãn của phát thải $CO_2$ theo GDP và ngoại thương, từ đó xây dựng các kịch bản điều hành kinh tế vĩ mô phù hợp với Chiến lược Quốc gia về Tăng trưởng Xanh giai đoạn 2021–2030.
• Cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư xuất khẩu: Giúp các doanh nghiệp sản xuất nhận diện sớm rủi ro về rào cản carbon (như cơ chế CBAM của Liên minh Châu Âu), từ đó chủ động chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn và áp dụng các chuẩn mực thực hành ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị).
• Các tổ chức phi chính phủ và định chế tài chính quốc tế (WB, ADB, UNDP): Có thêm căn cứ đánh giá độc lập để tài trợ cho các dự án tăng trưởng xanh, tài chính khí hậu và phát triển bền vững tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu này là gì?

Phát hiện then chốt là Việt Nam hiện vẫn đang ở sườn dốc bên trái của Đường cong môi trường Kuznets (EKC). Điều này đồng nghĩa với việc tăng trưởng kinh tế và mở rộng sản xuất ngoại thương trong ngắn hạn vẫn đang làm gia tăng lượng phát thải khí nhà kính. Việt Nam chỉ có thể bước qua điểm uốn để cải thiện chất lượng môi trường nếu chủ động chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên hiệu quả năng lượng và đổi mới công nghệ, thay vì chờ đợi sự tự điều chỉnh tự nhiên của thị trường.

2. Phương pháp nghiên cứu ARDL có ưu điểm gì vượt trội so với các phương pháp khác?

Mô hình ARDL (Autoregressive Distributed Lag) sở hữu ba ưu thế nổi bật:

1. Không đòi hỏi tất cả các biến phải có cùng bậc dừng (hoạt động tốt với cả chuỗi $I(0)$, $I(1)$ hoặc hỗn hợp).
2. Xử lý mẫu dữ liệu nhỏ cực kỳ hiệu quả mà vẫn đảm bảo tính vững của tham số ước lượng.
3. Cho phép phân tách đồng thời các tác động ngắn hạn và dài hạn trong cùng một khung phân tích thống nhất.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho các quốc gia khác không?

Kết quả nghiên cứu có thể làm hình mẫu tham khảo chuẩn mực cho các quốc gia đang phát triển thuộc khối ASEAN (như Indonesia, Philippines, Thái Lan) hoặc các nền kinh tế mới nổi có cơ cấu kinh tế tương đồng: tốc độ tăng trưởng nhanh, phụ thuộc vào vốn đầu tư nước ngoài, định hướng xuất khẩu và đang trong quá trình chuyển đổi năng lượng.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo (Next steps) từ đề tài này là gì?

Các nghiên cứu mở rộng trong tương lai có thể:

• Ứng dụng mô hình ARDL phi tuyến (NARDL) để đánh giá tác động bất đối xứng giữa các cú sốc tăng/giảm kinh tế đến phát thải.
• Phân tích phân rã dữ liệu bảng cấp tỉnh/thành phố hoặc phân tách chi tiết nguồn phát thải theo từng ngành kinh tế cụ thể.
• Bổ sung thêm các biến số đo lường mức độ Chuyển đổi số và Vốn con người vào mô hình.

5. Ứng dụng thực tế tức thì của nghiên cứu này cho doanh nghiệp là gì?

Doanh nghiệp xuất khẩu có thể sử dụng các chỉ báo nghiên cứu để lượng hóa rủi ro chi phí phát thải khí nhà kính, xây dựng báo cáo kiểm kê khí nhà kính tự nguyện theo chuẩn ISO 14064, và chủ động đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng nhằm vượt qua các rào cản kỹ thuật xanh khi tiếp cận thị trường EU và Bắc Mỹ.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu khoa học "Tác động của tăng trưởng kinh tế và độ mở thương mại đến lượng phát thải $CO_2$ ở Việt Nam" đã cung cấp một bức tranh toàn cảnh, khách quan và có cơ sở định lượng vững chắc về mối quan hệ giữa phát triển kinh tế vĩ mô và ô nhiễm môi trường trong hơn hai thập kỷ qua. Thông qua mô hình ARDL, nghiên cứu đã chứng minh rằng: tăng trưởng kinh tế và mở cửa thương mại mang lại những bước tiến vượt bậc về đời sống xã hội, nhưng cũng đặt ra thách thức môi trường to lớn nếu không có sự can thiệp chính sách kịp thời.

Hướng tới một tương lai phát triển bền vững, Việt Nam không thể tiếp tục mô hình tăng trưởng "nâu" thâm dụng tài nguyên. Việc khẩn trương hoàn thiện thể chế kinh tế tuần hoàn, ban hành cơ chế định giá carbon và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ năng lượng sạch chính là con đường tất yếu để đưa nền kinh tế vượt qua điểm uốn Kuznets, hiện thực hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050 và đảm bảo sự thịnh vượng lâu dài cho các thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ, ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI VÀ LƯỢNG PHÁT THẢI CO2. TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ. Các nhân tố tác động đến tăng trưởng kinh tế. Các chỉ tiêu đánh giá tăng trưởng kinh tế.

Một số mô hình tăng trưởng kinh tế. Ý nghĩa của tăng trưởng kinh tế. ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI. Các khái niệm về độ mở thương mại.

Đo lường độ mở thương mại. LƯỢNG PHÁT THẢI CO2. Khái niệm về lượng phát thải CO2. Tính chất của khí CO2.

Tác động của lượng phát thải CO2. Các nguồn phát thải khí CO2 chủ yếu. TỔNG QUAN ĐƯỜNG CONG MÔI TRƯỜNG KUZNETS. Khái niệm đường cong môi trường Kuznets.

Ý nghĩa đường cong môi trường Kuznets. Quan điểm đánh đổi mối quan hệ giữa kinh tế và môi trường. LÝ THUYẾT VÀ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG – KINH TẾ XANH TRÊN THẾ GIỚI. Phát triển bền vững – kinh tế xanh: Sự tất yếu của phát triển.

Mô hình phát triển và tăng trưởng bền vững của một số quốc gia trên thế giới.41 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. THIẾT LẬP MÔ HÌNH VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU. Mô hình nghiên cứu đề xuất. Dữ liệu nghiên cứu.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Kiểm định tính dừng của chuỗi dữ liệu. Kiểm định đồng liên kết giữa các biến. Phân tích mô hình ARDL .52 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỦA VIỆT NAM TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2021. Tốc độ tăng trưởng GDP. Chỉ số giá tiêu dùng CPI. Tình hình xuất - nhập khẩu.

Tỷ lệ thất nghiệp. BIẾN ĐỘNG TRONG ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2021. Những dấu mốc giúp Việt Nam đạt những bước tiến trong độ mở thương mại từ năm 2000 đến năm 2021. Xu hướng biến động độ mở thương mại của Việt Nam từ năm 2000 đến năm 2021.

BIẾN ĐỘNG TRONG LƯỢNG PHÁT THẢI KHÍ CO2 VIỆT NAM TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2021. Trong lĩnh vực năng lượng. Trong quá trình và các sản phẩm công nghiệp. Trong lĩnh vực nông nghiệp.

Trong lĩnh vực sử dụng đất, thay đổi sử dụng đất và lâm nghiệp. Trong lĩnh vực chất thải. KẾT QUẢ ƯỚC LƯỢNG SỰ TÁC ĐỘNG CỦA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ ĐỘ MỞ THƯƠNG MẠI ĐẾN LƯỢNG PHÁT THẢI CO2 Ở VIỆT NAM TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2021. Kết quả nghiên cứu.

Kết luận kết quả nghiên cứu .80 CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM. Xu hướng tăng trưởng kinh tế, độ mở thương mại và lượng phát thải CO2 tại Việt Nam. Quan điểm, mục tiêu phát triển của Việt Nam.

Hàm ý chính sách cho Việt Nam. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO .88 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .89 TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT .89 TÀI LIỆU TIẾNG ANH .96 PHỤ LỤC: CÔNG BỐ BÀI BÁO KHOA HỌC .102 v LỜI CAM ĐOAN Chúng tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của chúng tôi, các số liệu được nêu trong bài nghiên cứu có nguồn gốc trung thực và rõ ràng. Những kết luận được rút ra từ bài nghiên cứu là không trùng lặp và chưa được công bố trong bất cứ công trình khoa học nào khác. Nếu có bất kỳ sự gian lận nào, chúng tôi xin chịu trách nhiệm trước Hội đồng cũng như kết quả bài nghiên cứu của mình.

Hà Nội, ngày 28 tháng 2 năm 2023 Nhóm nghiên cứu vi LỜI CẢM ƠN Để có thể hoàn thành tốt bài nghiên cứu khoa học, lời đầu tiên, nhóm xin chân thành cảm ơn Trường Đại học Thương mại, Khoa Kinh tế đã cung cấp cho chúng em những kiến thức cần thiết và tạo điều kiện thuận lợi cho phép nhóm chúng em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tác động của tăng trưởng kinh tế và độ mở thương mại đến lượng phát thải CO2 ở Việt Nam” Đặc biệt, chúng em gửi lời cảm ơn chân thành đến sự giúp đỡ, hướng dẫn tận tình của PGS. Phan Thế Công - người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã luôn dành nhiều thời gian, công sức truyền đạt những phương pháp, kiến thức cũng như cách thức nghiên cứu đề tài, hướng dẫn nhóm trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu khoa học. Nghiên cứu khoa học được hoàn thành dựa trên sự tham khảo kết quả của các kết quả nghiên cứu liên quan, sách, báo chuyên ngành của nhiều tác giả ở các Trường Đại học, các tổ chức nghiên cứu, tổ chức chính trị… Vì còn hạn chế về trình độ nhận thức và thời gian làm bài nên bài nghiên cứu không tránh khỏi những thiếu sót, những điểm chưa hoàn chỉnh. Kính mong Quý thầy cô, các chuyên gia, những người quan tâm đến đề tài, đồng nghiệp, gia đình và bạn bè tiếp tục có những ý kiến đóng góp, giúp đỡ để đề tài được hoàn thiện hơn.

Một lần nữa chúng em xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 28 tháng 2 năm 2023 Nhóm nghiên cứu vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Viết tắt Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt Mô hình kiểm định nghiệm đơn 1 ADF Augmented Dickey–Fuller test vị mở rộng Asia-Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu 2 APEC Cooperation Á – Thái Bình Dương Mô hình phân phối trễ tự hồi 3 ARDL Autoregressive Distributed Lag quy Association of South East Asian Hiệp hội các quốc gia Đông 4 ASEAN Nations Nam Á 5 CH4 Methan Khí metan Châu Á- 6 Châu Á- Thái Bình Dương TBD 7 CO2 Carbon dioxide Khí cacbonic 8 COVID-19 Coronavirus disease 2019 Virus corona 2019 9 CPI Consumer Price Index Chỉ số giá tiêu dùng Comprehensive and Progressive Hiệp định Đối tác Toàn diện và 10 CPTPP Agreement for Trans-Pacific Tiến bộ xuyên Thái Bình Partnership Dương 11 CTR Chất thải rắn Cumulative Sum of Recursive 12 CUSUM Tổng tích luỹ của phần dư Residuals Cumulative Sum of Square of Tổng tích luỹ hiệu chỉnh của 13 CUSUMSQ Recursive Residuals phần dư Development and Policies Trung tâm Nghiên cứu Chính 14 DEPOCEN Research Center Sách và Phát triển 15 ECM Error correction model Mô hình hiệu chỉnh sai số Đường cong môi trường 16 EKC Environmental Kuznets’ Curve Kuznets 17 EU European Union Liên minh châu Âu European-Vietnam Free Trade Hiệp định thương mại tự do Việt 18 EVFTA Agreement Nam- EU 19 F2 Florua Khí Flo 20 FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài 21 FTA Free Trade Area Hiệp định thương mại tự do 22 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội 23 GNI Gross National Income Tổng thu Nhập quốc gia viii 24 GNP Gross National Product Tổng sản phẩm quốc gia 25 GO Gross Output Tổng giá trị sản xuất International Electrotechnical 26 IEC Ủy ban kỹ thuật điện quốc tế Commission International Electrotechnical 27 IEC Ủy ban kỹ thuật điện quốc tế Commission Intergovernmental Panel on Ủy ban liên chính ohur về Biến 28 IPCC Climate Change đổi khí hậu 29 JPY JAPANESE YEN Đồng Yên Nhật 30 KTTĐ Kinh tế trọng điểm 31 KTTH Kinh tế tuần hoàn North American Free Trade Hiệp định tự do Thương mại 32 NAFTA Agreement Bắc Mỹ 33 NDI National Disposable Income Thu nhập quốc dân khả dụng 34 NH3 Ammonia Khí Ammoniac 35 NI National Income Thu nhập quốc nội 36 NO2 NITROGEN DIOXIDE Khí Nitơ dioxit National Oceanic and Cơ quan quản lý Khí quyển và 37 NOAA Atmospheric Administration Đại dương quốc gia Commissioned Corps 38 O2 Oxygen Khí Oxi Organization for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển 39 OECM Cooperation and Development kinh tế Phương pháp hồi quy bình 40 OLS Ordinary least squares phương nhỏ nhất 41 TFP Tatal Factor Productivity Năng suất nhân tố tổng hợp Trans-Pacific Strategic Hiệp định đối tác kinh tế xuyên 42 TPP Economic Partnership Thái Bình Dương Agreement Anh UK-Vietnam Free Trade Hiệp định Thương mại Tự do 43 UKVFTA Agreement Việt Nam - Vương quốc Anh United Nation Conference on Hội nghị của Liên hiệp quốc về 44 UNCTAD Trade and Development thương mại và phát triển United Nations Framework Liên hợp quốc về Biến đổi khí 45 UNFCCC Convention on Climate Change hậu 46 USD United States Dollar Đồng Dollar Mỹ 47 VA Value Added Giá trị gia tăng 48 VAR Vector autorewardsion Mô hình tự hồi quy vector 49 VECM Vector Error Correction model Mô hình vector hiệu chỉnh sai số ix 50 WB World Bank Ngân hàng Thế giới 51 WDI World Development Indicators Chỉ số phát triển Thế giới 52 WTO The World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới x DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1 Chỉ số nồng độ cũng như mức độ ảnh hưởng của từng chỉ số đối với từ bình thường đến nguy hiểm .1 Mô tả các biến trong nghiên cứu .1 Kết quả phát thải/hấp thụ KNK (nghìn tấn CO2e) đã công bố của Việt Nam .2 Kiểm kê khí thải CO2 (triệu tấn CO2e) năm 2010 và năm 2021 trong lĩnh vực năng lượng .3 Kiểm kê khí thải CO2 (triệu tấn CO2e) năm 2010 và năm 2021 trong lĩnh vực sử dụng đất, thay đổi sử dụng đất và lâm nghiệp .4 Thống kê mô tả .5 Kết quả kiểm định đơn vị đối với biến LNCO2.6 Kết quả kiểm định đơn vị đối với biến LNEI .7 Kết quả kiểm định đơn vị đối với biến lnGDP .8 Kết quả kiểm định đơn vị đối với biến lnGDP2 .9 Kết quả kiểm định đồng liên kết .10 Ước lượng các hệ số dài hạn .11 Ước lượng trong ngắn hạn .12 Tổng hợp các kết quả của mô hình .79 xi DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1.1 Các nguồn phát thải khí CO2 chủ yếu trên thế giới .2 Mô phỏng đường EKC .1 Mức biến động về tăng trưởng kinh tế và thu nhập bình quân đầu người (USD) của Việt Nam từ năm 2000 - 2021 .2 Chỉ số giá tiêu dùng CPI của Việt Nam giai đoạn năm 2000-2021 .3 Tỉ lệ thất nghiệp của Việt Nam (%) giai đoạn 2000-2021 .4 Các dấu mốc quan trọng trong hợp tác quốc tế của Việt Nam .5 Độ mở kinh tế của Việt Nam so với khu vực và thế giới .6 Tổng lượng phát thải khí CO2 (kilo tấn) tại Việt Nam giai đoạn 2000 - 2021 .7 Lựa chọn độ trễ tối ưu .8 Kiểm định tính ổn định của mô hình CUSUM & CUSUMSQ. TÍNH CẤP THIẾT ĐỀ TÀI Phát triển kinh tế luôn là một trong số những ưu tiên hàng đầu của các quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên trong nhiều thập kỷ qua, song hành với việc tập trung khai thác các tiềm lực kinh tế, nhân loại cũng phải đối mặt với một bài toán khó đó là tìm cách cân bằng giữa việc phát triển kinh tế bền vững và bảo vệ môi trường sống tự nhiên của con người.