Luận án tiến sĩ về lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng thành thị tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu mô hình đo lường lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng thành thị tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về tâm lý tiêu dùng.

• Tác giả: Chu Nguyễn Mộng Ngọc
• Người hướng dẫn: TS Trần Văn Thắng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Thống Kê
• Đề tài: Nghiên Cứu Lòng Yêu Nước Kinh Tế Của Người Tiêu Dùng Thành Thị Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 1.2. Vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi khái niệm
• 1.4.3. Phạm vi không gian
• 1.4.4. Đối tượng thu thập dữ liệu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Giai đoạn I, giai đoạn nghiên cứu định tính
• 1.5.2. Giai đoạn II, giai đoạn nghiên cứu định lượng
• 1.5.3. Phần mềm thống kê được sử dụng phân tích số liệu của luận án
• 1.6. Ý nghĩa khoa học - thực tiễn của nghiên cứu
• 1.6.1. Đóng góp của luận án về khía cạnh khoa học tiếp thị
• 1.6.2. Đóng góp của luận án về khía cạnh khoa học thống kê
• 1.7. Cấu trúc của luận án
• 2. TỔNG QUAN CÁC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LÒNG YÊU NƯỚC KINH TẾ CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG
• 2.1. Các công trình học thuật liên quan khái niệm lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng
• 2.2. Quan điểm của người Việt Nam về lòng yêu nước trong tiêu dùng – tiếp cận từ dư luận xã hội
• 2.2.1. Thuyết bản sắc xã hội SIT và các khái niệm liên quan
• 2.2.1.1. Thuyết bản sắc xã hội SIT
• 2.2.1.2. Chủ nghĩa vị chủng và chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng
• 2.2.1.3. Bản sắc dân tộc và tình yêu nước
• 2.2.1.4. Chủ nghĩa hướng ngoại và tư tưởng cởi mở của người tiêu dùng
• 2.2.2. Khái niệm lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng và vị trí của nó trong thuyết bản sắc xã hội SIT
• 2.3. Cơ sở lý thuyết về đánh giá mô hình đo lường khái niệm tổng hợp
• 2.3.1. Các yêu cầu đối với thang đo khái niệm tổng hợp
• 2.3.2. Quy trình đánh thang đo khái niệm tổng hợp
• 2.3.3. Kỹ thuật phân tích nhân tố khám phá EFA
• 2.3.4. Kỹ thuật mô hình phương trình cấu trúc CB-Sem (covariance based structural equation modeling)
• 2.3.5. Thủ tục kiểm định biến trung gian
• 2.3.6. Quy trình thực hiện thủ tục thống kê đánh giá mô hình đo lường khái niệm tổng hợp của luận án
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nghiên cứu định tính, xác định giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Xác định chủ đề của nghiên cứu định tính
• 3.1.2. Phương pháp và công cụ dùng trong nghiên cứu định tính
• 3.1.3. Quy trình nghiên cứu định tính
• 3.1.4. Trình bày kết quả nghiên cứu định tính
• 3.1.5. Đề xuất giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu
• 3.2. Nghiên cứu định lượng
• 3.2.1. Xây dựng thang đo các khái niệm trong nghiên cứu lần thứ nhất
• 3.2.2. Hoàn chỉnh thang đo các khái niệm trong nghiên cứu lần thứ hai
• 3.2.3. Thu thập dữ liệu trong nghiên cứu
• 3.2.3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.2.3.2. Thủ tục lấy mẫu
• 3.2.3.3. Cỡ mẫu của cuộc nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả phân tích của nghiên cứu lần thứ nhất (nghiên cứu sơ bộ)
• 4.1.1. Thống kê mô tả mẫu, nghiên cứu lần thứ nhất
• 4.1.2. Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ nhất
• 4.1.3. Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ hai
• 4.1.4. Thủ tục kiểm định biến trung gian trong nghiên cứu lần thứ nhất
• 4.1.5. Kết luận về mô hình đo lường các khái niệm sau nghiên cứu lần thứ nhất
• 4.2. Kết quả phân tích của nghiên cứu lần thứ hai (nghiên cứu chính thức)
• 4.2.1. Thống kê mô tả mẫu, nghiên cứu lần thứ hai
• 4.2.2. Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ nhất
• 4.2.3. Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ hai
• 4.2.4. Thủ tục kiểm định biến trung gian trong nghiên cứu chính thức
• 4.2.5. Kết luận về mô hình đo lường các khái niệm nghiên cứu trong luận án
• 6. CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ CỦA NGHIÊN CỨU
• 6.1. Những đóng góp của luận án
• 6.1.1. Về thang đo khái niệm tình yêu nước
• 6.1.2. Về thang đo khái niệm chủ nghĩa hướng ngoại và chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng
• 6.1.3. Về khái niệm lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng trong sự kết nối với thuyết bản sắc xã hội SIT
• 6.1.4. Về mối quan hệ giữa khái niệm chủ nghĩa hướng ngoại với các khái niệm khác trong thuyết bản sắc xã hội SIT
• 6.1.5. Về phương pháp thống kê
• 6.2. Hàm ý quản trị
• 6.2.1. Đối với các tổ chức chính trị xã hội
• 6.2.2. Đối với cơ quan chính phủ
• 6.2.3. Đối với doanh nghiệp trong nước
• 6.2.4. Đối với doanh nghiệp quốc tế muốn tiêu thụ tại thị trường VN
• 6.3. Hạn chế của công trình và kiến nghị về những hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về lòng yêu nước kinh tế

Lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng thành thị Việt Nam là một khái niệm quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Khái niệm này không chỉ phản ánh tình cảm của người tiêu dùng đối với sản phẩm nội địa mà còn thể hiện sự kết nối giữa bản sắc dân tộc và hành vi tiêu dùng. Theo nghiên cứu, lòng yêu nước kinh tế có thể thúc đẩy sự phát triển kinh tế trong nước thông qua việc ưu tiên tiêu dùng hàng hóa sản xuất trong nước. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt với hàng hóa ngoại nhập. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng lòng yêu nước kinh tế có thể được xem như một động lực mạnh mẽ cho hành vi tiêu dùng, góp phần bảo vệ nền sản xuất trong nước và thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của lòng yêu nước kinh tế

Khái niệm lòng yêu nước kinh tế được định nghĩa là sự ưu tiên tiêu dùng hàng hóa nội địa của người tiêu dùng, xuất phát từ tình cảm yêu nước và ý thức bảo vệ nền kinh tế quốc gia. Lòng yêu nước không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà còn có những tác động thực tiễn đến hành vi tiêu dùng. Nghiên cứu cho thấy rằng người tiêu dùng có lòng yêu nước mạnh mẽ thường có xu hướng chọn lựa sản phẩm nội địa hơn là hàng ngoại nhập. Điều này không chỉ giúp bảo vệ nền sản xuất trong nước mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp nội địa. Hơn nữa, lòng yêu nước kinh tế còn thể hiện sự tự hào về sản phẩm của quê hương, từ đó góp phần xây dựng hình ảnh và thương hiệu quốc gia trên thị trường quốc tế.

II. Tâm lý người tiêu dùng và lòng yêu nước kinh tế

Tâm lý người tiêu dùng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành lòng yêu nước kinh tế. Các yếu tố tâm lý như bản sắc xã hội, chủ nghĩa vị chủng và sự tự hào dân tộc có thể ảnh hưởng đến quyết định tiêu dùng. Nghiên cứu cho thấy rằng người tiêu dùng có xu hướng ưu tiên hàng hóa nội địa khi họ cảm thấy gắn bó với quê hương và có ý thức trách nhiệm với nền kinh tế quốc gia. Sự phát triển của văn hóa tiêu dùng cũng góp phần tạo ra một môi trường thuận lợi cho lòng yêu nước kinh tế. Các chiến dịch truyền thông và chính sách khuyến khích tiêu dùng hàng nội địa đã tạo ra một làn sóng tích cực trong cộng đồng, khuyến khích người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm trong nước.

2.1. Thái độ và hành vi tiêu dùng

Thái độ của người tiêu dùng đối với sản phẩm nội địa thường được hình thành từ nhiều yếu tố, bao gồm trải nghiệm cá nhân, thông tin từ truyền thông và sự tác động của cộng đồng. Nghiên cứu cho thấy rằng những người có thái độ tích cực đối với hàng hóa nội địa thường có xu hướng tiêu dùng cao hơn. Hành vi tiêu dùng không chỉ phản ánh sự lựa chọn cá nhân mà còn là một phần của bản sắc xã hội. Khi người tiêu dùng cảm thấy rằng việc tiêu dùng hàng nội địa là một hành động yêu nước, họ sẽ có xu hướng thực hiện hành vi này một cách thường xuyên hơn. Điều này không chỉ giúp thúc đẩy nền kinh tế mà còn tạo ra một cộng đồng tiêu dùng mạnh mẽ, gắn kết với nhau qua những giá trị chung.

III. Chính sách và tác động của lòng yêu nước kinh tế

Chính sách của chính phủ có thể đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy lòng yêu nước kinh tế. Các chiến dịch truyền thông và khuyến khích tiêu dùng hàng nội địa không chỉ tạo ra nhận thức mà còn khuyến khích người tiêu dùng hành động. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nội địa, giảm thuế cho hàng hóa sản xuất trong nước và tăng cường quảng bá sản phẩm nội địa là những biện pháp hiệu quả để nâng cao lòng yêu nước kinh tế. Nghiên cứu cho thấy rằng khi người tiêu dùng nhận thấy sự hỗ trợ từ chính phủ, họ sẽ có xu hướng tiêu dùng hàng nội địa nhiều hơn. Điều này không chỉ giúp bảo vệ nền sản xuất trong nước mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh bền vững.

3.1. Tác động đến sự phát triển kinh tế

Lòng yêu nước kinh tế có tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế của quốc gia. Khi người tiêu dùng ưu tiên hàng hóa nội địa, điều này không chỉ giúp tăng doanh thu cho các doanh nghiệp trong nước mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm. Sự phát triển của các doanh nghiệp nội địa sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Hơn nữa, lòng yêu nước kinh tế còn giúp xây dựng hình ảnh tích cực cho sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế. Các doanh nghiệp có thể tận dụng lòng yêu nước để phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường xuất khẩu, từ đó đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hóa thương mại mở ra không gian giao thương sâu rộng nhưng cũng đặt nền sản xuất nội địa trước áp lực cạnh tranh khốc liệt. Kể từ khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào ngày 11/01/2007, sự thâm nhập của các tập đoàn đa quốc gia và làn sóng hàng hóa ngoại nhập đã làm biến đổi cấu trúc tiêu dùng đô thị. Trong bối cảnh đó, sự thiên vị của người tiêu dùng đối với các sản phẩm trong nước đóng vai trò như một yếu tố quyết định hành vi mua sắm nội địa (Josiassen, 2011), cấu thành "hàng rào phi thuế quan mềm" bảo vệ sản xuất quốc gia. Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Chu Nguyễn Mộng Ngọc (2020) với tiêu đề "Nghiên cứu thống kê mô hình đo lường lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng thành thị tại Việt Nam" (chuyên ngành Thống kê, mã số 9460201, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn của TS. Trần Văn Thắng) là công trình tiên phong giải mã cấu trúc tâm lý và cơ chế tác động của tinh thần yêu nước trong lĩnh vực tiêu dùng tại Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) học thuật được xác định cụ thể qua bốn điểm nghẽn chính:

1. Thiếu hụt một khung lý thuyết giải thích cơ chế chuyển giao tâm lý từ tình yêu nước chung đến hành vi thiên vị hàng nội. Như Balabanis (2001) nhận định, "tình yêu nước và chủ nghĩa dân tộc không tự động chuyển thành chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng ở tất cả các nước, cho nên hiểu rõ cơ chế bên trong nó là rất quan trọng". Các nghiên cứu trước đây tại Mỹ (Han, 1988; MacGregor & Wilkinson, 2012; Tsai, 2010) tiếp cận lòng yêu nước kinh tế nhưng chưa liên kết với Thuyết bản sắc xã hội (Social Identity Theory - SIT).
2. Sự nhầm lẫn trong đo lường thực nghiệm: Han (1988) đã lồng ghép nội dung thang đo vị chủng CETSCALE vào lòng yêu nước, khiến McMellon và Long (2006, tr. 4) nhận xét "Han (1988) đã sử dụng CETSCALE để kiểm tra vai trò của lòng yêu nước của người tiêu dùng"; MacGregor và Wilkinson (2012) chỉ sử dụng thang đo đơn mục (single-item) vi phạm nguyên tắc đo lường đa chỉ báo (Kline, 2011); còn Kim và cộng sự (2013) tại Hàn Quốc lại đồng nhất lòng yêu nước kinh tế với bản sắc dân tộc.
3. Tranh biện học thuật chưa có hồi kết về mối quan hệ giữa chủ nghĩa hướng ngoại (xenocentrism) và chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng (consumer ethnocentrism - CET), nơi các công trình quốc tế ghi nhận kết quả mâu thuẫn (Rybina và ctg., 2010).
4. Lỗ hổng phương pháp luận thống kê tại Việt Nam: Việc áp dụng mô hình phương trình cấu trúc (SEM) và kiểm định biến trung gian thường xuyên vi phạm các giả định phân phối chuẩn đa biến, không tính toán cỡ mẫu tối ưu theo Bollen (1989) hay Jackson (2003), và bỏ qua quy trình 6 bước chuẩn tắc của Kline (2011).

Luận án đặt ra các câu hỏi nghiên cứu và hệ thống giả thuyết cụ thể:

• H1: Tình yêu nước (TYN) có tác động thuận chiều trực tiếp đến Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng (VCTD).
• H2: Tình yêu nước (TYN) có tác động thuận chiều trực tiếp đến Lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng (YNKT).
• H3: Lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng (YNKT) có tác động thuận chiều trực tiếp đến Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng (VCTD).
• H4: Lòng yêu nước kinh tế (YNKT) đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa Tình yêu nước (TYN) và Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng (VCTD).
• H5: Chủ nghĩa hướng ngoại (CNHN) có tác động nghịch chiều đến Lòng yêu nước kinh tế (YNKT) và Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng (VCTD).

Nghiên cứu được neo trên nền tảng Thuyết bản sắc xã hội (Tajfel, 1974; Tajfel & Turner, 1986). Phạm vi không gian được giới hạn tại các quận nội thành của hai đại đô thị TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội. Việc loại trừ khu vực nông thôn được căn cứ trên dữ liệu thống kê rổ hàng hóa CPI giai đoạn 2014–2019 của Cục Thống kê TP.HCM: khu vực nội thành (Quận 1: 643 mặt hàng, Quận 3: 612 mặt hàng, Tân Bình: 651 mặt hàng) phản ánh đầy đủ sự cạnh tranh giữa hàng nội và hàng ngoại, trong khi các huyện ngoại thành (Bình Chánh: 554 mặt hàng, Củ Chi: 537 mặt hàng trên tổng số 654 mặt hàng danh mục chuẩn) thiếu hụt độ phong phú hàng hóa, không đảm bảo điều kiện xuất hiện hành vi lựa chọn tiêu dùng hoàn chỉnh. Mẫu nghiên cứu gồm 230 quan sát sơ bộ và 600 quan sát chính thức đại diện cho dân cư đô thị trưởng thành có quyền quyết định mua sắm độc lập.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế cho thấy ba dòng quan điểm chính về lòng yêu nước trong tiêu dùng:

• Dòng quan điểm bổn phận kinh tế (Duty-driven view): Khởi xướng bởi Han (1988), sau đó phát triển bởi Chen (2011) và Shah & Hazril (2016). Han (1988) cho rằng người yêu nước xem việc tiêu thụ hàng nội là nghĩa vụ bảo vệ việc làm và ngăn chặn tổn hại kinh tế quốc gia. Tuy nhiên, Han đã đo lường khái niệm này bằng các phát biểu mang tính phán xét đạo đức tiêu cực vay mượn từ CETSCALE của Shimp và Sharma (1987), cụ thể là cảm giác tội lỗi khi mua hàng ngoại nhập.
• Dòng quan điểm người giúp đỡ vị tha (Altruistic helper view): Tsai (2010) thông qua nghiên cứu định tính tại Mỹ đã nhìn nhận tiêu dùng yêu nước như hành vi chia sẻ và hỗ trợ cộng đồng lao động trong nước vượt qua khủng hoảng toàn cầu hóa, song tác giả này chưa xây dựng được thang đo định lượng đa chỉ báo.
• Dòng quan điểm nghĩa vụ công dân vĩ mô (Civic duty view): MacGregor và Wilkinson (2012) gắn lòng yêu nước kinh tế với sự sẵn lòng nộp thuế và mua hàng nội vì sự hưng thịnh quốc gia, nhưng mô hình bị giới hạn nghiêm trọng bởi việc dùng một biến quan sát duy nhất.

Tranh biện học thuật cốt lõi tồn tại giữa quan điểm cho rằng tình yêu nước trực tiếp thúc đẩy chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng (Sharma và ctg., 1995; Lee và ctg., 2003) và quan điểm nhận định mối liên hệ này không tự động phát sinh mà cần cơ chế tâm lý kích hoạt trung gian (Balabanis và ctg., 2001; Josiassen, 2011). Bên cạnh đó, quan hệ giữa chủ nghĩa hướng ngoại (CNHN) và vị chủng tiêu dùng (VCTD) tồn tại ba luồng phát hiện trái ngược: tác động tiêu cực mạnh mẽ tại các nước phát triển, không có ý nghĩa thống kê tại một số thị trường chuyển đổi (Rybina và ctg., 2010), hoặc tác động phi tuyến tính tùy thuộc vào danh mục sản phẩm.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế:

• Tại Trung Quốc và Đài Loan, Chen (2011) sử dụng CB-SEM trên thang đo 4 mục của Han (1988) nhưng thất bại trong việc chứng minh tác động có ý nghĩa thống kê của lòng yêu nước kinh tế lên thái độ đối với sản phẩm nước ngoài ($p > 0.05$).
• Tại Hàn Quốc, Kim và cộng sự (2013) nghiên cứu tác động của lòng yêu nước trong bối cảnh sự kiện thể thao nhưng thực chất chỉ đo lường bản sắc dân tộc qua thang đo rút gọn 3 biến của Mummendey và cộng sự (2001), bỏ sót cấu trúc kinh tế đặc thù của lòng yêu nước.
• Tại Hungary, Notari và cộng sự (2011) đánh đồng bản sắc dân tộc với vị chủng tiêu dùng thông qua thống kê mô tả mà thiếu kiểm định cấu trúc nhân quả chặt chẽ.

Luận án này định vị học thuật bằng cách lấp đầy các khoảng trống trên: xây dựng thang đo đa chỉ báo chuẩn hóa cho khái niệm Lòng yêu nước kinh tế (YNKT) dựa trên Thuyết bản sắc xã hội (SIT), chứng minh thực nghiệm vai trò trung gian của YNKT trong việc truyền dẫn Tình yêu nước (TYN) sang Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng (VCTD), đồng thời làm rõ tính độc lập của Chủ nghĩa hướng ngoại trong bối cảnh một nền kinh tế đô thị đang phát triển.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước tiến quan trọng trong việc mở rộng Thuyết bản sắc xã hội (Tajfel, 1974; Tajfel & Turner, 1986) vào hành vi kinh tế cá nhân:

[Tình yêu nước (TYN)] ────────(H2: +)───────> [Lòng yêu nước kinh tế (YNKT)]
        │                                                     │
     (H1: +)                                               (H3: +)
        │                                                     │
        ▼                                                     ▼
[Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng (VCTD)] <───────────────────────┘
                                       (H4: Hiệu ứng trung gian)
        ▲
        │
     (H5: -) (Bị bác bỏ)
        │
[Chủ nghĩa hướng ngoại (CNHN)]

Nghiên cứu phân định ranh giới rạch ròi giữa hai cơ chế tâm lý xã hội trong tiêu dùng:

• Ủng hộ nhóm trong (In-group favoritism): Đại diện bởi Tình yêu nước (TYN) và Lòng yêu nước kinh tế (YNKT). TYN phản ánh sự gắn bó tình cảm với biểu tượng và văn hóa dân tộc, trong khi YNKT cụ thể hóa thành niềm tin và trách nhiệm hành động nhằm bảo vệ, tương trợ nền kinh tế và lực lượng lao động đồng bào.
• Chống đối nhóm ngoài (Out-group derogation): Đại diện bởi Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng (VCTD/CET). Shimp và Sharma (1987, tr. 280) định nghĩa VCTD phản ánh "niềm tin của người tiêu dùng về sự phù hợp, thực ra là đạo đức, khi mua sản phẩm của nước ngoài", xem việc nhập khẩu là "sai trái" vì "làm tổn hại đến kinh tế nội địa, gây ra mất việc làm".

Phát hiện đột phá của luận án xác nhận YNKT đóng vai trò biến trung gian một phần (partial mediator). Tình cảm yêu nước thuần túy không chuyển hóa trực tiếp hoàn toàn thành thái độ bài xích hàng ngoại, mà phải thông qua sự ý thức về trách nhiệm kinh tế (YNKT) để kích hoạt thái độ ưu tiên hàng nội và bảo vệ nền sản xuất quốc gia.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành bốn cấu trúc lý thuyết:

1. Thuyết bản sắc xã hội (SIT - Tajfel & Turner, 1986): Cung cấp nền tảng giải thích quá trình phân loại xã hội (social categorization) và so sánh xã hội (social comparison).
2. Lý thuyết Vị chủng tiêu dùng (Consumer Ethnocentrism - Shimp & Sharma, 1987): Khung đo lường thái độ thiên vị đạo đức đối với sản phẩm nội - ngoại.
3. Lý thuyết Bản sắc dân tộc trong Marketing (NATID - Keillor và ctg., 1996): Nguồn gốc kế thừa để tinh giản thang đo Tình yêu nước đơn hướng phù hợp văn hóa Á Đông.
4. Lý thuyết Văn hóa tiêu dùng toàn cầu và Chủ nghĩa hướng ngoại (Xenocentrism - Kent & Burnight, 1951): Đánh giá tác động của xu hướng sùng bái văn hóa ngoại lai.

Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình được xác định rõ: Khung phân tích áp dụng cho người tiêu dùng tại các nền kinh tế mới nổi có tốc độ đô thị hóa nhanh, nơi hệ thống phân phối hiện đại tạo ra sự sẵn có đồng thời của hàng hóa nội địa và ngoại nhập, và người dân sở hữu ký ức lịch sử đoàn kết dân tộc mạnh mẽ.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan thực chứng (positivism) với thiết kế phương pháp hỗn hợp tuần tự (sequential mixed-methods design):

Giai đoạn I: Nghiên cứu Định tính (Grounded Theory)
  ├── Phỏng vấn sâu chuyên gia (N=2) & Tọa đàm Viện KHXHVNB (20/4/2017)
  └── Xây dựng thang đo sơ bộ & thiết lập khung giả thuyết
          │
          ▼
Giai đoạn II: Nghiên cứu Định lượng 2 bước
  ├── Bước 1: Nghiên cứu sơ bộ (N=230) ──> Cronbach's Alpha, EFA, CFA, OLS (Baron & Kenny)
  └── Bước 2: Nghiên cứu chính thức (N=600 đại diện) ──> MVN Test (R), CFA, CB-SEM, BC Bootstrap

Thiết kế đa cấp độ kết hợp giữa khám phá chất lượng (Grounding) và kiểm định lượng hóa nghiêm ngặt giúp bảo đảm giá trị nội dung (content validity) và giá trị liên hệ lý thuyết (nomological validity).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu trải qua hai giai đoạn kiểm soát chặt chẽ:

• Giai đoạn định tính: Áp dụng phương pháp Lý thuyết phát triển từ dữ liệu (Grounded Theory - Strauss & Corbin, 1990). Tác giả tiến hành phỏng vấn sâu chuyên gia học thuật và tổ chức tọa đàm khoa học tại Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ ngày 20/04/2017 nhằm giải mã 6 cấu trúc nội dung dư luận xã hội (Bảng 2.2: Ưu tiên mua hàng Việt; Thể hiện tự hào dân tộc; Thể hiện lòng yêu nước; Bảo vệ/phát triển kinh tế; Giúp đỡ việc làm đồng bào; Văn hóa tiêu dùng).
• Giai đoạn định lượng:
  • Nghiên cứu sơ bộ ($N = 230$): Đánh giá độ tin cậy Cronbach’s alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA với phép xoay chéo Oblique Promax), phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và kiểm định trung gian sơ bộ theo Baron và Kenny (1986).
  • Nghiên cứu chính thức ($N = 600$): Tiến hành chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng đại diện tại các quận nội thành TP.HCM và Hà Nội. Kiểm định tính đơn hướng, giá trị hội tụ (convergent validity) qua hệ số tải chuẩn hóa ($\lambda > 0.50$, $p < 0.001$), phương sai trích trung bình ($AVE > 0.50$), độ tin cậy tổng hợp ($CR > 0.70$), và giá trị phân biệt (discriminant validity) theo tiêu chuẩn Fornell - Larcker ($AVE > r^2$).

Data và phân tích

Luận án thiết lập chuẩn mực phương pháp luận vượt trội so với các nghiên cứu cùng thời kỳ tại Việt Nam:

1. Kiểm định phân phối chuẩn đa biến (Multivariate Normality - MVN): Nhận thức rằng việc dữ liệu vi phạm phân phối chuẩn sẽ bóp méo sai số chuẩn và kiểm định $\chi^2$ trong SEM (Andreassen và ctg., 2006), tác giả sử dụng gói phần mềm MVN trong môi trường R để thực hiện kiểm định Royston (1983) và Henze - Zirkler (1990).
2. Quy tắc xác định cỡ mẫu: Tính toán cỡ mẫu dựa trên tỷ lệ quan sát trên tham số cần ước lượng ($N:q$) theo Bollen (1989) tối thiểu $5:1$ và Jackson (2003) khuyến nghị $10:1$ đến $20:1$. Mẫu $N = 600$ đáp ứng trọn vẹn yêu cầu ước lượng mô hình gồm 5 cấu trúc tiềm ẩn và 21 biến quan sát.
3. Quy trình 6 bước của Kline (2011): Triển khai toàn diện qua (1) Xác định mô hình; (2) Nhận diện mô hình (tính toán bậc tự do $df > 0$); (3) Chọn thang đo và thu thập dữ liệu; (4) Ước lượng mô hình bằng thuật toán MLE; (5) Đánh giá độ phù hợp mô hình ($\chi^2/df < 3$, $CFI > 0.90$, $TLI > 0.90$, $RMSEA < 0.08$); (6) Tái xác định mô hình (Model re-specification).
4. Kiểm định trung gian đa phương pháp: Kết hợp thủ tục 4 bước truyền thống của Baron và Kenny (1986) bằng hồi quy OLS trên SPSS 22 và thủ tục Bias-Corrected (BC) Bootstrap với 2.000 lần lặp mẫu (resamples) ở khoảng tin cậy 95% trên IBM SPSS AMOS 20. Khi hiện tượng đa cộng tuyến hoặc phân phối phi chuẩn của tích hệ số gián tiếp xuất hiện, kết quả từ BC Bootstrap SEM được ưu tiên làm kết luận cuối cùng (Zhao và ctg., 2010; Hayes, 2009).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Chuẩn hóa thành công thang đo Lòng yêu nước kinh tế (YNKT): Xây dựng bộ thang đo đa chỉ báo đạt độ tin cậy và giá trị cao ($CR > 0.80, AVE > 0.50$), phản ánh trọn vẹn hai khía cạnh: ý thức trách nhiệm bảo vệ nền kinh tế và tình cảm tương trợ việc làm cho đồng bào.
2. Xác nhận vai trò trung gian của YNKT: Kết quả ước lượng mô hình cấu trúc (SR) chính thức ($N = 600$) xác nhận hiệu ứng gián tiếp của Tình yêu nước (TYN) lên Vị chủng tiêu dùng (VCTD) thông qua YNKT có ý nghĩa thống kê cao ($p < 0.001$, khoảng tin cậy Bootstrap 95% không chứa giá trị 0). Hiệu ứng trực tiếp của TYN lên VCTD vẫn duy trì ý nghĩa nhưng giảm biên độ, khẳng định vai trò trung gian một phần (partial mediation).
3. Kết quả phi trực giác về Chủ nghĩa hướng ngoại (CNHN): Trái với giả định phổ biến rằng người hướng ngoại sính hàng ngoại sẽ ít yêu nước hoặc không vị chủng, phân tích SEM chứng minh mối quan hệ giữa CNHN và VCTD cũng như giữa CNHN và YNKT không đạt ý nghĩa thống kê ($p > 0.05$). Người tiêu dùng thành thị Việt Nam có khả năng tách biệt rạch ròi giữa việc cởi mở tiếp nhận văn hóa, lối sống phương Tây và nghĩa vụ hỗ trợ nền kinh tế quốc gia khi cần thiết.
4. Tính đơn hướng và ổn định của thang đo Tình yêu nước (TYN): Việc tinh giản thang đo NATID của Keillor và cộng sự (1996) thành thang đo đơn hướng (unidimensional) được kiểm chứng đạt độ ổn định vững chắc qua cả hai mẫu điều tra ($N=230$ và $N=600$).

Implications đa chiều

• Về lý thuyết: Làm phong phú Thuyết bản sắc xã hội (SIT) bằng việc bổ sung cấu trúc YNKT như một cơ chế chuyển hóa nhận thức - cảm xúc thành hành vi vị chủng kinh tế; giải quyết mâu thuẫn học thuật quốc tế về vai trò của chủ nghĩa hướng ngoại tại thị trường mới nổi.
• Về phương pháp luận: Thiết lập chuẩn mực thực hành phân tích thống kê đa biến tại Việt Nam, minh chứng cách thức khắc phục hiện tượng "SEM bị phê bình vì tạo ra những kết luận không hợp lý do việc sử dụng bừa bãi của nó" (Xiong và ctg., 2015) thông qua kiểm định chuẩn đa biến trên R và kiểm định Bootstrap kép.
• Về thực tiễn quản trị tiếp thị: Doanh nghiệp nội địa không nên kích hoạt lòng vị chủng cực đoan (tẩy chay hàng ngoại) vì dễ vấp phải sự phản kháng từ bộ phận người tiêu dùng hướng ngoại; thay vào đó, chiến lược truyền thông cần tập trung khơi gợi Lòng yêu nước kinh tế (tinh thần tương trợ công ăn việc làm cho người lao động Việt Nam và xây dựng thương hiệu quốc gia).
• Về chính sách công: Cung cấp luận cứ khoa học để đổi mới phương thức truyền thông cho Cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" (Bộ Chính trị, 2009), chuyển thông điệp từ kêu gọi lòng yêu nước trừu tượng sang nhấn mạnh tác động cụ thể của mỗi quyết định mua sắm đối với sinh kế đồng bào.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra bốn hạn chế học thuật:

1. Giới hạn không gian địa lý: Nghiên cứu chỉ thu thập dữ liệu tại khu vực nội thành của TP.HCM và Hà Nội, chưa bao quát khu vực nông thôn – nơi chiếm phần lớn dân số Việt Nam và có cấu trúc tiêu dùng khác biệt.
2. Thiết kế nghiên cứu cắt ngang (Cross-sectional): Dữ liệu thu thập tại một thời điểm không thể phản ánh biến động của lòng yêu nước kinh tế theo các chu kỳ khủng hoảng kinh tế hoặc biến cố địa chính trị.
3. Phạm vi khái niệm ở cấp độ tổng quát: Thang đo đánh giá thái độ đối với sản phẩm nội địa nói chung, chưa phân hóa theo từng ngành hàng cụ thể (hàng tiêu dùng nhanh FMCG, đồ điện tử công nghệ cao, dịch vụ y tế - giáo dục).
4. Phương sai phương pháp chung (Common Method Variance - CMV): Mặc dù đã kiểm soát qua thiết kế bản hỏi, nguy cơ thiên lệch do tự báo cáo (self-report bias) vẫn tiềm ẩn.

Chương trình nghiên cứu tiếp theo (Future Research Agenda):

• Mở rộng khảo sát đa tầng tại các vùng nông thôn và đô thị loại hai để kiểm định tính bất biến đo lường (Measurement Invariance).
• Thiết kế nghiên cứu dọc (Longitudinal research) hoặc phương pháp thực nghiệm kinh tế học hành vi (Experimental economics) để theo dõi hành vi mua thực tế thay vì ý định tiêu dùng.
• Phân tích điều tiết đa nhóm (Multigroup Moderation) theo biến nhân khẩu học: thế hệ (Gen Z so với Baby Boomers), mức thu nhập, và mức độ hội nhập quốc tế.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo mẫu mực về kỹ thuật kiểm định SEM và phân tích biến trung gian cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Thống kê, Marketing và Quản trị kinh doanh tại Việt Nam, với tiềm năng trích dẫn cao trong các tạp chí thuộc danh mục Scopus/SSCI về hành vi tiêu dùng quốc tế.
• Tác động ngành công nghiệp: Định hình lại chiến lược định vị cho các hiệp hội ngành hàng (Hàng Việt Nam chất lượng cao, Dệt may, Da giày, Nông sản chế biến), hỗ trợ các doanh nghiệp nội địa thiết kế chương trình tiếp thị dựa trên giá trị cộng đồng thay vì cạnh tranh giá thuần túy.
• Tác động chính sách vĩ mô: Đóng góp cơ sở dữ liệu thực nghiệm cho Bộ Công Thương, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan hoạch định chiến lược kinh tế trong việc xây dựng các biện pháp bảo hộ phi thuế quan tinh tế phù hợp với cam kết WTO và CPTPP.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận quy trình nghiên cứu chuẩn tắc từ kiểm tra phân phối chuẩn đa biến trên R, xác định bậc tự do, đến kiểm định trung gian bằng BC Bootstrap AMOS.
• Giám đốc Marketing (CMO) & Doanh nghiệp nội địa: Sở hữu khung đo lường tâm lý khách hàng để tối ưu hóa thông điệp quảng cáo, gia tăng lòng trung thành thương hiệu nội địa.
• Doanh nghiệp quốc tế thâm nhập thị trường Việt Nam: Thấu hiểu bản chất người tiêu dùng đô thị Việt Nam (hướng ngoại nhưng vẫn giữ vững tinh thần tương trợ kinh tế đồng bào) để điều chỉnh chiến lược nội địa hóa sản phẩm.
• Các nhà hoạch định chính sách: Nâng cao hiệu quả các phong trào kích cầu tiêu dùng nội địa thông qua các thông điệp truyền thông đánh trúng động cơ tâm lý xã hội.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?
Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc đưa cấu trúc Lòng yêu nước kinh tế (YNKT) vào Thuyết bản sắc xã hội (SIT - Tajfel & Turner, 1986). Luận án chứng minh YNKT hoạt động như một cơ chế kích hoạt trung gian biến đổi tình cảm gắn bó nhóm trong (In-group favoritism - TYN) thành thái độ bảo vệ nhóm trong kinh tế (VCTD), lấp đầy khoảng trống lý thuyết mà các mô hình của Han (1988) và Tsai (2010) chưa giải thích được.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án thể hiện qua những điểm nào khi đối chiếu với các nghiên cứu trước đây?
Trả lời: So với các công trình nghiên cứu trong nước thường bỏ qua kiểm tra giả định, luận án tiên phong áp dụng quy trình 6 bước chuẩn mực của Kline (2011), kiểm định phân phối chuẩn đa biến qua Royston (1983) và Henze - Zirkler (1990) bằng R, tính toán cỡ mẫu tối ưu theo Bollen (1989) và Jackson (2003), đồng thời kết hợp song song hai phương pháp kiểm định trung gian: OLS (Baron & Kenny, 1986) và BC Bootstrap 2.000 lần lặp trên SEM (AMOS 20).

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?
Trả lời: Phát hiện bất ngờ nhất là Chủ nghĩa hướng ngoại (CNHN) không có mối liên hệ nhân quả có ý nghĩa thống kê với Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng (VCTD) và Lòng yêu nước kinh tế (YNKT) ($p > 0.05$). Điều này bác bỏ định kiến cho rằng lối sống sính ngoại làm suy giảm lòng yêu nước kinh tế, phản ánh tính đa chiều trong tâm lý người tiêu dùng đô thị thời kỳ hội nhập.

4. Nghiên cứu có cung cấp giao thức lặp lại (Replication Protocol) đầy đủ không?
Trả lời: Toàn bộ quy trình chọn mẫu phân tầng tại TP.HCM và Hà Nội, bảng hỏi định tính và định lượng, danh mục biến quan sát, cú pháp tính toán bậc tự do và kết quả phân tích chi tiết được trình bày minh bạch trong 26 phụ lục (Phụ lục 1 đến Phụ lục 26), cho phép các nhà khoa học độc lập thực hiện lặp lại nghiên cứu chính xác.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo từ kết quả luận án được phác thảo ra sao?
Trả lời: Chương trình 10 năm tập trung vào: (1) Mở rộng thang đo YNKT sang các quốc gia ASEAN đang phát triển; (2) Tích hợp công nghệ thần kinh tiếp thị (Neuromarketing) và phân tích dữ liệu lớn (Big Data) để đo lường phản ứng cảm xúc thực tế; (3) Nghiên cứu tác động của YNKT trong bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới và kinh tế số.

Kết luận

1. Chuẩn hóa thang đo YNKT: Luận án xây dựng thành công bộ công cụ đo lường đa chỉ báo chuẩn mực cho khái niệm Lòng yêu nước kinh tế của người tiêu dùng trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi Việt Nam.
2. Khẳng định vai trò biến trung gian: Chứng minh thực nghiệm cơ chế truyền dẫn của YNKT trong mối quan hệ giữa Tình yêu nước và Chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng dựa trên Thuyết bản sắc xã hội (SIT).
3. Giải mã tính độc lập của Chủ nghĩa hướng ngoại: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định thái độ hướng ngoại không triệt tiêu tinh thần trách nhiệm kinh tế nội địa của người tiêu dùng thành thị.
4. Thiết lập chuẩn mực phương pháp thống kê: Định hình quy trình phân tích SEM khắt khe, kết hợp kiểm định chuẩn đa biến trên R và quy trình kiểm định trung gian kép.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu mới: Đặt nền móng cho các nghiên cứu hành vi tiêu dùng xanh mang tính yêu nước, tiêu dùng số và các chính sách rào cản phi thuế quan mềm hỗ trợ thương hiệu quốc gia trong hội nhập toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ----------------- Chu Nguyễn Mộng Ngọc NGHIÊN CỨU THỐNG KÊ MÔ HÌNH ĐO LƢỜNG LÕNG YÊU NƢỚC KINH TẾ CỦA NGƢỜI TIÊU DÙNG THÀNH THỊ TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Tp. Hồ Chí Minh – Năm 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ----------------- Chu Nguyễn Mộng Ngọc NGHIÊN CỨU THỐNG KÊ MÔ HÌNH ĐO LƢỜNG LÕNG YÊU NƢỚC KINH TẾ CỦA NGƢỜI TIÊU DÙNG THÀNH THỊ TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành THỐNG KÊ Mã số: 9460201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.

TS TRẦN VĂN THẮNG Tp. Hồ Chí Minh – Năm 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan về sự trung thực và chuẩn mực đạo đức của toàn bộ nghiên cứu này. Tp Hồ Chí Minh, tháng 2 năm 2020 Tác giả luan an i MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục Lục. i Danh mục viết tắt.

v Danh mục bảng. vi Danh mục hình. ix Danh mục phụ lục. xiii CHƢƠNG 1.1 Lý do lựa chọn đề tài .2 Vấn đề nghiên cứu .3 Mục tiêu nghiêu cứu .4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu .1 Đối tƣợng nghiên cứu .2 Phạm vi khái niệm .3 Phạm vi không gian .4 Đối tƣợng thu thập dữ liệu .5 Phƣơng pháp nghiên cứu .1 Giai đoạn I, giai đoạn nghiên cứu định tính .2 Giai đoạn II, giai đoạn nghiên cứu định lƣợng.6 Phần mềm thống kê đƣợc sử dụng phân tích số liệu của luận án .7 Ý nghĩa khoa học - thực tiễn của nghiên cứu .1 Đóng góp của luận án về khía cạnh khoa học tiếp thị.

9 luan an ii 1.2 Đóng góp của luận án về khía cạnh khoa học thống kê .8 Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN CÁC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LÕNG YÊU NƢỚC KINH TẾ CỦA NGƢỜI TIÊU DÙNG .1 Các công trình học thuật liên quan khái niệm lòng yêu nƣớc kinh tế của ngƣời tiêu dùng .2 Quan điểm của ngƣời Việt Nam về lòng yêu nƣớc trong tiêu dùng – tiếp cận từ dƣ luận xã hội .1 Thuyết bản sắc xã hội SIT và các khái niệm liên quan .1 Thuyết bản sắc xã hội SIT .2 Chủ nghĩa vị chủng và chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng .3 Bản sắc dân tộc và tình yêu nƣớc .4 Chủ nghĩa hƣớng ngoại và tƣ tƣởng cởi mở của ngƣời tiêu dùng.5 Khái niệm lòng yêu nƣớc kinh tế của ngƣời tiêu dùng và vị trí của nó trong thuyết bản sắc xã hội SIT .2 Cơ sở lý thuyết về đánh giá mô hình đo lƣờng khái niệm tổng hợp .1 Các yêu cầu đối với thang đo khái niệm tổng hợp .2 Quy trình đánh thang đo khái niệm tổng hợp .3 Kỹ thuật phân tích nhân tố khám phá EFA .4 Kỹ thuật mô hình phƣơng trình cấu trúc CB-Sem (covariance based structural equation modeling) .5 Thủ tục kiểm định biến trung gian .6 Quy trình thực hiện thủ tục thống kê đánh giá mô hình đo lƣờng khái niệm tổng hợp của luận án. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Nghiên cứu định tính, xác định giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu. 72 luan an iii 4.1 Xác định chủ đề của nghiên cứu định tính .2 Phƣơng pháp và công cụ dùng trong nghiên cứu định tính .3 Quy trình nghiên cứu định tính .4 Trình bày kết quả nghiên cứu định tính.5 Đề xuất giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu.2 Nghiên cứu định lƣợng .1 Xây dựng thang đo các khái niệm trong nghiên cứu lần thứ nhất .2 Hoàn chỉnh thang đo các khái niệm trong nghiên cứu lần thứ hai.

Thu thập dữ liệu trong nghiên cứu. Phƣơng pháp thu thập dữ liệu. Thủ tục lấy mẫu. Cỡ mẫu của cuộc nghiên cứu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Kết quả phân tích của nghiên cứu lần thứ nhất (nghiên cứu sơ bộ). Thống kê mô tả mẫu, nghiên cứu lần thứ nhất. Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ nhất.

Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ hai. Thủ tục kiểm định biến trung gian trong nghiên cứu lần thứ nhất. Kết luận về mô hình đo lƣờng các khái niệm sau nghiên cứu lần thứ nhất. Kết quả phân tích của nghiên cứu lần thứ hai (nghiên cứu chính thức).

Thống kê mô tả mẫu, nghiên cứu lần thứ hai. Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ nhất. Đánh giá giá trị thang đo, lần thứ hai. Thủ tục kiểm định biến trung gian trong nghiên cứu chính thức.

Kết luận về mô hình đo lƣờng các khái niệm nghiên cứu trong luận án. 129 luan an iv CHƢƠNG 6. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ CỦA NGHIÊN CỨU. Những đóng góp của luận án.

Về thang đo khái niệm tình yêu nƣớc. Về thang đo khái niệm chủ nghĩa hƣớng ngoại và chủ nghĩa vị chủng tiêu dùng. Về khái niệm lòng yêu nƣớc kinh tế của ngƣời tiêu dùng trong sự kết nối với thuyết bản sắc xã hội SIT. Về mối quan hệ giữa khái niệm chủ nghĩa hƣớng ngoại với các khái niệm khác trong thuyết bản sắc xã hội SIT.

Về phƣơng pháp thống kê. Hàm ý quản trị. Đối với các tổ chức chính trị xã hội. Đối với cơ quan chính phủ.

Đối với doanh nghiệp trong nƣớc. Đối với doanh nghiệp quốc tế muốn tiêu thụ tại thị trƣờng VN. Hạn chế của công trình và kiến nghị về những hƣớng nghiên cứu tiếp theo. 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ.

151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 PHẦN PHỤ LỤC. 167 luan an v DANH MỤC VIẾT TẮT STT Viết tắt Viết đầy đủ Dịch sang tiếng Việt 1 AVE Average variance extracted Phƣơng sai trích 2 BC Bias corrected Chỉnh sửa sai lệch Giao dịch xảy ra trực tiếp giữa 3 B2B Business to Business các doanh nghiệp 4 CFA Confirmatory factor analysis Phân tích nhân tố khẳng định 5 CNHN Chủ nghĩa hƣớng ngoại 6 ctg. Các tác giả 7 CR Composite reliability Độ tin cậy tổng hợp 8 ĐGHN Đánh giá hàng nội 9 EFA Exploratory factor analysis Phân tích nhân tố khám phá 10 FL Factor loading Hệ số tải nhân tố 11 GT Grounded Theory Lý thuyết phát triển từ dữ liệu 12 MLE Maximum likelihood estimation Ƣớc lƣợng thích hợp cực đại 13 PA Path Analysis Phân tích đƣờng dẫn 14 SEM Structural equation modeling Mô hình cấu trúc tuyến tính 15 SIT Social identity theory Thuyết bản sắc xã hội 16 SR Structural regression Mô hình hồi quy cấu trúc 17 Tp HCM Thành phố Hồ Chí Minh 18 TTCM Tƣ tƣởng cở mở 19 TTHN Tiêu thụ hàng nội 20 TYN Tình yêu nƣớc 21 VCTD Vị chủng tiêu dùng 22 VN Việt Nam 23 WTO World Trade Organization Tổ chức Thƣơng mại Thế giới 24 YNKT Yêu nƣớc kinh tế luan an vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Danh mục các mặt hàng đại diện tính chỉ số giá tiêu dùng CPI giai đoạn 2014-2019, tại địa bàn Tp HCM. Tổng hợp các công trình nghiên cứu về chủ đề lòng yêu nƣớc của ngƣời tiêu dùng. Tổng hợp các quan điểm cơ bản về lòng yêu nƣớc trong tiêu dùng của ngƣời VN mà xuất hiện nhiều lần trong các bài viết trên truyền thông đại chúng. Hai thang đo chủ nghĩa hƣớng ngoại và tƣ tƣởng cởi mở.

Các cặp khái niệm sẽ đƣợc thực hiện nghiên cứu định tính để xác định quy luật mối quan hệ nhân quả. Liệt kê các mối quan hệ mà hai chuyên gia đồng thuận sau vòng phỏng vấn thứ nhất. Bảng tổng kết quy luật về bốn mối quan hệ nhân quả đã đƣợc đánh giá trong nghiên cứu định tính cũng nhƣ lập luận lý thuyết căn cứ trên SIT. Các phát biểu hoàn chỉnh của các thang đo lƣờng khái niệm nghiên cứu trong lần nghiên cứu thứ hai.

Bảng tần số và tần suất mô tả mẫu điều tra theo tiêu thức nhân khẩu học, nghiên cứu lần thứ nhất. Hệ số tƣơng quan biến-tổng và Cronbach‘s alpha cho các khái niệm trong nghiên cứu lần thứ nhất. Kết quả phân tích nhân tố EFA phép xoay chéo lần 1, nghiên cứu lần thứ nhất. Kết quả kiểm định phân phối chuẩn đa biến của dữ liệu cho mô hình CFA trong nghiên cứu lần thứ nhất.

Kết quả các hệ số tải đã chuẩn hóa, chƣa chuẩn hóa và kiểm định ý nghĩa của các biến quan sát; kiểm định độ ổn định ƣớc lƣợng boostrap MLE, của nghiên cứu lần thứ nhất. 100 luan an vii Bảng 5. Kiểm định sự phân biệt của các khái niệm tiềm ẩn trong nghiên cứu lần thứ nhất. Tiêu chuẩn Fornell – Larcker cho các khái niệm, nghiên cứu lần thứ nhất.

Kết quả kiểm định vai trò trung gian của biến YNKT trong mối quan hệ TYNVCTD bằng thủ tục kiểm định Baron và Kenny (1986), nghiên cứu lần thứ nhất105 Bảng 5. Kết quả kiểm định vai trò trung gian của biến YNKT trong mối quan hệ CNHNVCTD bằng thủ tục kiểm định Baron và Kenny (1986), nghiên cứu lần thứ nhất. Kết quả kiểm định ý nghĩa của các hệ số đƣờng chƣa chuẩn hóa, và kiểm định độ ổn định ƣớc lƣợng boostrap MLE của chúng, trong nghiên cứu lần thứ nhất. Kết quả kiểm định thống kê khác biệt chi-bình phƣơng của mô hình SR, nghiên cứu lần thứ nhất.

Kết quả kiểm định ý nghĩa của các hệ số đƣờng chƣa chuẩn hóa, và kiểm định độ ổn định ƣớc lƣợng boostrap MLE của chúng, trong mô hình SR tái xác định, của nghiên cứu lần thứ nhất. Bảng tổng hợp kết quả kiểm định BC boostrap từ mô hình SR tái xác định, nghiên cứu lần thứ nhất. Bảng tổng hợp về các kết luận vai trò biến trung gian trong nghiên cứu lần thứ nhất. Kết luận chung về các giả thuyết nghiên cứu, nghiên cứu lần thứ nhất.

Kết luận chung về giá trị thang đo các khái niệm tiềm ẩn trong mô hình đo lƣờng của luận án, nghiên cứu lần thứ nhất. Bảng tần số và tần suất mô tả mẫu điều tra theo tiêu thức nhân khẩu học, nghiên cứu lần thứ hai. Kết quả phân tích nhân tố EFA, lần phân tích thứ nhất, trong nghiên cứu lần thứ hai. Kết quả các hệ số tải đã chuẩn hóa, chƣa chuẩn hóa và kiểm định ý nghĩa của các biến quan sát, kiểm định độ ổn định ƣớc lƣợng boostrap MLE của các FL chƣa chuẩn hóa, nghiên cứu lần thứ hai.

120 luan an viii Bảng 5. Kiểm định sự phân biệt của các khái niệm tiềm ẩn, nghiên cứu lần thứ hai. Số liệu AVE và hệ số tƣơng quan bình phƣơng của các khái niệm trong nghiên cứu lần hai. Kết quả kiểm định vai trò trung gian của biến YNKT trong mối quan hệ TYNVCTD bằng thủ tục kiểm định Baron và Kenny (1986), nghiên cứu lần thứ hai.