Luận án vai trò của nhà nước trong việc kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường sinh thái ở nước ta hiện nay

Chuyên khảo kinh tế phân tích Luận án vai trò của nhà nước trong việc kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường sinh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Vai Trò Của Nhà Nước Trong Tăng Trưởng Kinh Tế Và Bảo Vệ Môi Trường
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các công trình nghiên cứu về kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường sinh thái
• 1.2. Các công trình nghiên cứu về vai trò của nhà nước trong tăng trưởng kinh tế và vai trò của nhà nước trong bảo vệ môi trường sinh thái
• 2. CHƯƠNG 2: KẾT HỢP TĂNG TRƯỞNG TẾ VỚI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG SINH THÁI - YÊU CẦU CỦA SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG VÀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG SỰ KẾT HỢP ĐÓ
• 2.1. Kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường sinh thái - yêu cầu của sự phát triển bền vững
• 2.2. Vai trò của Nhà nước trong kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường sinh thái
• 3. CHƯƠNG 3: VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG KẾT HỢP TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG SINH THÁI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Mâu thuẫn của việc đòi hỏi cần phải có tính đồng bộ về chính sách, chiến lược, pháp luật trong kết hợp tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái, với tình trạng còn thiếu, chưa đồng bộ
• 3.2. Mâu thuẫn giữa yêu cầu nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát việc kết hợp tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái, với hiệu quả thực tế còn bất cập, nhiều hạn chế
• 3.3. Mâu thuẫn của việc đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước cùng các tổ chức, các lực lượng xã hội trong kết hợp tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái, với tình trạng phối hợp còn lỏng lẻo, chưa chặt chẽ
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ NHÓM GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG KẾT HỢP TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG SINH THÁI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả xây dựng hệ thống chính sách, chiến lược, pháp luật của nhà nước trong kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường sinh thái
• 4.2. Nhóm giải pháp nâng cao vai trò, hiệu lực, hiệu quả quản lý, điều hành của bộ máy nhà nước trong kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường sinh thái
• 4.3. Nhóm giải pháp nâng cao vai trò của nhà nước trong việc tạo ra sự đồng thuận của toàn xã hội nhằm thực hiện tốt việc kết hợp tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Vai trò của Nhà nước trong tăng trưởng kinh tế

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc định hình chính sách kinh tế nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Các chính sách kinh tế cần được thiết kế để không chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế mà còn phải đảm bảo bảo vệ môi trường. Việc quản lý tài nguyên hiệu quả là một trong những nhiệm vụ chính của Nhà nước. Điều này bao gồm việc xây dựng các quy định và luật pháp nhằm kiểm soát việc khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên. Theo đó, Nhà nước cần phải có những biện pháp mạnh mẽ để khuyến khích đầu tư công vào các lĩnh vực thân thiện với môi trường, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp trong việc áp dụng công nghệ sạch và bền vững. Một trong những mục tiêu chính của Nhà nước là tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi, khuyến khích đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế xanh. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn bảo vệ môi trường sinh thái.

1.1. Chính sách phát triển bền vững

Chính sách phát triển bền vững là một trong những ưu tiên hàng đầu của Nhà nước. Điều này bao gồm việc kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường. Nhà nước cần phải xây dựng các chính sách môi trường rõ ràng, nhằm đảm bảo rằng mọi hoạt động kinh tế đều phải tuân thủ các tiêu chuẩn về bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Việc này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp phát triển bền vững. Các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp trong việc áp dụng công nghệ sạch và phát triển sản phẩm thân thiện với môi trường cũng cần được triển khai. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả tổ chức và quản lý môi trường, đồng thời tạo ra một nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế trong tương lai.

II. Quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường

Quản lý tài nguyên hiệu quả là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước trong việc kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường. Nhà nước cần phải thiết lập các quy định và chính sách nhằm kiểm soát việc khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên. Việc này không chỉ giúp bảo vệ môi trường sinh thái mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho các thế hệ tương lai. Các chương trình quy hoạch đô thị và quản lý môi trường cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Nhà nước cũng cần phải tăng cường giám sát và kiểm tra việc thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường. Điều này sẽ giúp phát hiện kịp thời các vi phạm và xử lý nghiêm minh, từ đó nâng cao ý thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường.

2.1. Chính sách bảo vệ môi trường

Chính sách bảo vệ môi trường cần được xây dựng trên cơ sở các nguyên tắc phát triển bền vững. Nhà nước cần phải có các chính sách môi trường rõ ràng, nhằm đảm bảo rằng mọi hoạt động kinh tế đều phải tuân thủ các tiêu chuẩn về bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Việc này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp phát triển bền vững. Các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp trong việc áp dụng công nghệ sạch và phát triển sản phẩm thân thiện với môi trường cũng cần được triển khai. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả tổ chức và quản lý môi trường, đồng thời tạo ra một nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế trong tương lai.

III. Thách thức và giải pháp

Việc kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường đang đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu đồng bộ trong chính sách và pháp luật. Nhiều quy định hiện hành chưa đủ mạnh để xử lý các vi phạm về bảo vệ môi trường. Nhà nước cần phải cải cách hành chính và nâng cao hiệu lực quản lý để giải quyết vấn đề này. Các giải pháp cần thiết bao gồm việc tăng cường hợp tác công tư trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường cũng là một yếu tố quan trọng trong việc thực hiện các chính sách này.

3.1. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý

Để nâng cao hiệu quả quản lý trong việc kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, Nhà nước cần phải thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần phải cải cách hệ thống pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong việc thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường. Thứ hai, cần phải tăng cường giám sát và kiểm tra việc thực hiện các quy định này. Cuối cùng, Nhà nước cần phải khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường thông qua các chương trình hỗ trợ và khuyến khích.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh nhân loại bước vào thiên niên kỷ thứ ba đối mặt với những thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên và suy thoái môi trường sinh thái (MTST), mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế (TTKT) và bảo vệ môi trường trở thành vấn đề sống còn của công cuộc phát triển bền vững (PTBV). Tại Việt Nam, việc duy trì mô hình tăng trưởng theo chiều rộng dựa chủ yếu vào thâm dụng vốn, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên thô trong giai đoạn 1996 đến nay đã tạo ra tốc độ tăng trưởng GDP bình quân ấn tượng đạt 7,2%/năm trong giai đoạn 2001 - 2010 [148, tr. 48], đưa đất nước gia nhập nhóm quốc gia có thu nhập trung bình. Tuy nhiên, mô hình này đồng thời để lại hệ lụy sinh thái nghiêm trọng khi "quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên hiệu quả chưa cao, còn lãng phí" [55, tr. 166] và "môi trường ở nhiều nơi tiếp tục bị xuống cấp, một số nơi đã đến mức báo động" [55, tr. 169].

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực trạng: các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận đơn lẻ dưới góc độ kinh tế học thực chứng hoặc sinh thái học kỹ thuật, tách rời vai trò can thiệp của Nhà nước trong mối quan hệ hữu cơ giữa TTKT và MTST. Luận án tiến sĩ Triết học với đề tài "Vai trò của Nhà nước trong việc kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường sinh thái ở nước ta hiện nay" đã giải quyết khoảng trống này bằng việc xây dựng một hệ thống lý luận triết học xã hội chuyên sâu, xem xét Nhà nước với tư cách là thiết chế quyền lực trung tâm của kiến trúc thượng tầng, giữ chức năng định hướng và điều tiết mối quan hệ biện chứng giữa con người, xã hội và tự nhiên.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học của luận án được xác lập:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất triết học và tính quy luật của mối quan hệ biện chứng giữa TTKT và bảo vệ MTST trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) là gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Vai trò của Nhà nước trong việc kết hợp hai mục tiêu này được cấu thành qua những chức năng và phương thức tác động xã hội nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những mâu thuẫn nội tại và rào cản thể chế nào đang làm suy giảm hiệu lực quản lý của Nhà nước Việt Nam giai đoạn 1996 - nay?
• Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Hệ thống giải pháp toàn diện nào có khả năng nâng cao vai trò kiến tạo của Nhà nước nhằm hướng tới mô hình kinh tế xanh và phát triển bền vững?
• Giả thuyết khoa học 1 (H1): Mâu thuẫn giữa TTKT và bảo vệ MTST không phải là đối kháng tuyệt đối mà là mâu thuẫn biện chứng trong quá trình sản xuất vật chất; sự can thiệp thể chế của Nhà nước là điều kiện tiên quyết để chuyển hóa mâu thuẫn thành động lực phát triển.
• Giả thuyết khoa học 2 (H2): Hiệu quả kết hợp TTKT với bảo vệ MTST tỷ lệ thuận với mức độ đồng bộ của hệ thống thể chế pháp luật, năng lực thực thi của bộ máy công quyền và mức độ đồng thuận xã hội.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp: Triết học Mác - Lênin về sản xuất vật chất và tương tác tự nhiên - xã hội; Lý thuyết Tăng trưởng Tân cổ điển (Robert Solow) và Tăng trưởng nội sinh (Paul Romer, Robert Lucas); Lý thuyết Hiện đại hóa sinh thái (Ecological Modernization Theory của Arthur Mol và Gert Spaargaren); cùng Khung thể chế phát triển bền vững của Hội đồng Thế giới về Môi trường và Phát triển (WCED).

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian thể chế tại Việt Nam trong khung thời gian từ Đại hội Đảng VIII (1996) - mốc khởi đầu thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH - đến nay. Luận án gồm 4 chương, 10 tiết, 165 trang với 153 tài liệu tham khảo chuyên sâu.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu ghi nhận ba dòng học thuật chính trong và ngoài nước:

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào lý thuyết tăng trưởng kinh tế và các mô hình phát triển. Các công trình của Trần Thọ Đạt [57], Trần Văn Tùng [147] hệ thống hóa mô hình Harrod-Domar, trường phái Keynes, tân cổ điển mở rộng và tăng trưởng nội sinh, chỉ rõ kinh tế Việt Nam còn thâm dụng tài nguyên. Tác giả Nguyễn Thị Doan [44] và nhóm nghiên cứu Nguyễn Văn Nam, Trần Thọ Đạt [102] phân tích chất lượng tăng trưởng và yêu cầu tất yếu chuyển đổi mô hình từ chiều rộng sang chiều sâu dựa trên tiến bộ khoa học - công nghệ (KH&CN).

Dòng nghiên cứu thứ hai luận giải về môi trường sinh thái và bảo vệ môi trường dưới lăng kính xã hội - nhân văn. Tác giả Phạm Thị Ngọc Trầm [138, 139, 141] định danh khái niệm "môi trường sinh thái - nhân văn", khẳng định bảo vệ môi trường thực chất là giải quyết mối quan hệ con người - tự nhiên - xã hội. Tác giả Đỗ Huy [74], Phan Thị Hồng Duyên [46], Vũ Trọng Dung [45] nhấn mạnh vai trò của đạo đức sinh thái, coi sự thống nhất giữa nghĩa vụ đạo đức và nghĩa vụ pháp lý là giải pháp nền tảng.

Dòng nghiên cứu thứ ba phân tích vai trò quản lý nhà nước đối với tăng trưởng và môi trường. Các công trình của Nguyễn Phú Trọng [144], Hoàng Đức Thân, Đinh Quang Ty [127], Lương Xuân Quỳ, Đỗ Đức Bình [121] làm rõ chức năng định hướng xã hội chủ nghĩa và khắc phục khuyết tật thị trường của Nhà nước. Về góc độ quản lý tài nguyên môi trường, các nghiên cứu của Lê Thị Thanh Hà [59, 60], Bùi Văn Dũng [47], Trương Mạnh Tiến [131], Trần Thanh Lâm [83, 84], Phạm Hữu Nghị [104], Nguyễn Thị Thơm, An Như Hải [128] đã phân tích hệ thống công cụ hành chính, pháp lý và kinh tế trong quản lý tài nguyên.

Tranh luận học thuật quốc tế nổi bật xoay quanh hai luồng quan điểm đối lập: (1) Quan điểm "Tăng trưởng trước, dọn dẹp sau" dựa trên Giả thuyết Đường cong Kuznets Môi trường (EKC - Grossman & Krueger, 1991), cho rằng suy thoái môi trường là cái giá tất yếu ở giai đoạn đầu phát triển; (2) Quan điểm "Giới hạn của sự tăng trưởng" (Meadows et al., Club of Rome, 1972) và Lý thuyết Hiện đại hóa sinh thái (Mol, 2001), khẳng định tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường có thể tách rời (decoupling) thông qua đổi mới công nghệ và tái cấu trúc thể chế nhà nước.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế:

• Nghiên cứu của Nguyễn Văn Kim [80] về kinh nghiệm chuyển đổi của Nhật Bản sau thảm họa ô nhiễm công nghiệp thế kỷ XX (bệnh Minamata, Itai-itai) cho thấy vai trò quyết định của luật hóa môi trường nghiêm ngặt và sự tham gia của cộng đồng.
• Đối chiếu với mô hình "Nhà nước phát triển kiến tạo môi trường" (Green Developmental State) tại Hàn Quốc (chiến lược Green Growth 2008) và Singapore, luận án định vị Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nơi tài nguyên thiên nhiên thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu, tạo ra cả lợi thế thể chế lẫn thách thức trong quản trị công.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo bước đột phá trong việc vận dụng và phát triển phép biện chứng duy vật vào lĩnh vực quản trị sinh thái hiện đại:

1. Mở rộng lý luận hình thái kinh tế - xã hội của C.Mác: Khẳng định môi trường tự nhiên không chỉ là "kho chứa nguyên liệu" thụ động mà là một thành tố cấu thành cơ sở vật chất - kỹ thuật của lực lượng sản xuất. Luận án trích dẫn luận điểm cốt lõi của C.Mác trong Hệ tư tưởng Đức: "tiền đề đầu tiên của mọi sự tồn tại của con người, và do đó là tiền đề của mọi lịch sử, đó là: người ta phải có khả năng sống đã rồi mới có thể 'làm ra lịch sử'" [90, tr. 40] và "chừng nào mà lịch sử loài người còn tồn tại thì lịch sử của họ và lịch sử tự nhiên quy định lẫn nhau" [90, tr. 40].
2. Tái định nghĩa bản chất của bảo vệ MTST trong nền kinh tế thị trường: Luận án bác bỏ quan điểm cực đoan bảo tồn nguyên trạng, đưa ra định nghĩa chuẩn xác: "Bảo vệ môi trường sinh thái là hoạt động của con người nhằm khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý, đảm bảo cân bằng sinh thái trên cơ sở giữ gìn sự trong sạch, tái tạo và cải thiện môi trường, ngăn chặn các hậu quả xấu do tăng trưởng kinh tế gây ra cho môi trường sinh thái" [tr. 39].
3. Phát triển lý thuyết chức năng xã hội của Nhà nước trong kỷ nguyên nhân sinh (Anthropocene): Nhà nước không chỉ thực hiện chức năng kinh tế hay trấn áp giai cấp đơn thuần mà phải đảm nhận chức năng "trọng tài sinh thái", kiểm soát sự suy thoái entropi của hệ thống kinh tế thông qua quyền lực lập pháp, hành pháp và tư pháp.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết: (1) Phép biện chứng tự nhiên - xã hội Mác-xít; (2) Kinh tế học Thể chế mới (New Institutional Economics - phân tích chi phí giao dịch, quyền tài sản và ngoại ứng); (3) Xã hội học Sinh thái (đạo đức sinh thái và hành vi cộng đồng).

Phương cận phân tích giải quyết mối quan hệ tương tác qua 3 cấp độ:

• Cấp độ vĩ mô (Macro): Tính đồng bộ của hệ sinh thái chính sách, chiến lược quốc gia (Chiến lược BVMT quốc gia 2010 - 2020, Chiến lược Tăng trưởng xanh, Chiến lược PTBV 2011 - 2020) và hệ thống luật pháp (Luật BVMT 2005).
• Cấp độ trung mô (Meso): Năng lực phối hợp liên ngành, phân cấp quản lý giữa trung ương - địa phương, hiệu lực thanh tra, giám sát môi trường.
• Cấp độ vi mô (Micro): Cơ chế điều chỉnh hành vi của doanh nghiệp (chủ nguồn thải) và nhận thức, quyền giám sát của cộng đồng dân cư thông qua chuẩn mực đạo đức sinh thái.

Điều kiện biên (boundary conditions): Khung phân tích áp dụng đặc thù cho nền kinh tế chuyển đổi đang trong quá trình công nghiệp hóa, có sự đan xen giữa mục tiêu tăng trưởng sản lượng nhanh để tránh bẫy thu nhập trung bình và áp lực suy thoái sinh thái tích tụ.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường triết học Duy vật biện chứng và Duy vật lịch sử (Dialectical and Historical Materialism) kết hợp với phương pháp Hiện thực phê phán (Critical Realism) nhằm khám phá các cơ chế thể chế ẩn sâu dưới các hiện tượng kinh tế - môi trường bề mặt.

Thiết kế nghiên cứu đa tầng (multi-level design) được triển khai:

• Tầng 1 (Bản thể luận/Nhận thức luận): Phân tích bản chất quan hệ tương tác giữa phương thức sản xuất vật chất và giới hạn sinh thái.
• Tầng 2 (Thể chế/Quy chuẩn): Khảo cứu cấu trúc văn bản pháp luật, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 1996 - nay.
• Tầng 3 (Thực nghiệm/Hiện tượng): Đánh giá hiện trạng suy thoái môi trường, số liệu vi phạm và bất cập trong tổ chức bộ máy.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu đảm bảo tính chuẩn mực khoa học cao:

1. Phương pháp Lôgíc kết hợp Lịch sử: Phân tích tiến trình đổi mới tư duy kinh tế của Đảng và Nhà nước từ Đại hội VIII đến Đại hội XI, theo dõi sự dịch chuyển từ tư duy tăng trưởng đơn thuần sang mô hình "phát triển toàn diện, nhanh và bền vững".
2. Phương pháp Phân tích - Tổng hợp và Quy nạp - Diễn dịch: Xử lý hệ thống báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia, niên giám thống kê giai đoạn 2000 - 2015, dữ liệu tiêu hao năng lượng và mức độ cạn kiệt tài nguyên.
3. Triangulation (Tam giác đạc): Luận án kết hợp đa giác hóa dữ liệu thể chế (văn bản luật), dữ liệu thống kê kinh tế vĩ mô và dữ liệu phản biện xã hội từ các hội thảo khoa học chuyên sâu quốc tế và quốc gia (Hội nghị quốc tế Động thái dân số - Biến đổi khí hậu, Hội nghị ASEAN 23, Hội thảo Phát triển năng lượng bền vững...).

Data và phân tích

Chỉ tiêu / Thành tố thể chế	Thực trạng khảo sát & Minh chứng dữ liệu	Hạn chế cấu trúc & Ý nghĩa phương pháp
Mô hình TTKT (2001 - 2010)	Tăng trưởng GDP đạt bình quân 7,2%/năm [148, tr. 48]; đóng góp chủ yếu từ vốn và khai thác tài nguyên thô.	Thâm dụng năng lượng cao, năng lực cạnh tranh tổng thể thấp, tính bền vững yếu.
Hệ thống văn bản pháp lý	Ban hành đồng loạt: Luật BVMT 2005; Chiến lược BVMT đến 2010/2020; Chiến lược Tăng trưởng xanh; Chiến lược Tài nguyên nước, Khoáng sản...	Thiếu tính đồng bộ; mâu thuẫn giữa luật chuyên ngành khai khoáng/đầu tư với luật BVMT.
Tổ chức thực thi & Giám sát	Phân cấp quản lý môi trường xuống địa phương nhưng thiếu hụt biên chế chuyên môn và ngân sách vận hành.	Tình trạng buông lỏng quản lý tài nguyên không tái tạo; xử lý vi phạm thiếu kiên quyết.
Cơ chế phối hợp xã hội	Sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc, tổ chức xã hội và người dân còn mang tính hình thức, thiếu cơ chế phản biện độc lập.	Liên kết Nhà nước - Doanh nghiệp - Xã hội bị lỏng lẻo; thông tin xả thải chưa minh bạch.

Phân tích định tính được kiểm tra độ tin cậy thông qua đối chiếu chéo các kết luận thanh tra, báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và các nghiên cứu kinh tế lượng về hàm sản xuất của Việt Nam.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án làm sáng tỏ 4 phát hiện mang tính đột phá về mặt lý luận và thực tiễn:

Thứ nhất, nhận diện căn nguyên của nghịch lý phát triển: Tình trạng ô nhiễm và cạn kiệt tài nguyên tại Việt Nam không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật công nghệ lạc hậu, mà bắt nguồn từ "tư duy kinh tế ngắn hạn" chi phối kiến trúc thượng tầng, nơi các chỉ số GDP định lượng được ưu tiên tuyệt đối so với các chỉ số an sinh sinh thái vô hình. C.Mác đã cảnh báo trong tác phẩm Tư bản: việc sản xuất tư bản chỉ chú trọng bóc lột sức lao động và tự nhiên làm xói mòn hai nguồn gốc căn bản của mọi của cải.

Thứ hai, phát hiện 3 mâu thuẫn thể chế cơ bản trong quản trị công (Chương 3):

1. Mâu thuẫn giữa yêu cầu cấp thiết về tính đồng bộ, tương thích quốc tế của hệ thống chính sách, pháp luật với tình trạng phân tán, chồng chéo, chậm ban hành văn bản dưới luật [Chương 3.1, tr. 70].
2. Mâu thuẫn giữa yêu cầu nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra, chế tài xử phạt nghiêm minh với năng lực thực tế yếu kém, thiếu nhân lực và trang thiết bị chuyên trách tại địa phương [Chương 3.2, tr. 84].
3. Mâu thuẫn giữa yêu cầu xã hội hóa sâu rộng công tác bảo vệ môi trường với thực trạng phối hợp lỏng lẻo, khép kín của bộ máy hành chính với doanh nghiệp và cộng đồng [Chương 3.3, tr. 97].

Thứ ba, sự tha hóa của công cụ kinh tế môi trường: Các loại thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường hiện hành chủ yếu đóng vai trò tạo nguồn thu ngân sách hơn là tạo ra động lực tài chính đủ mạnh để buộc doanh nghiệp đổi mới công nghệ sạch.

Thứ tư, vai trò nền tảng của đạo đức sinh thái: Pháp luật chỉ phát huy tối đa hiệu lực khi được hỗ trợ bởi hệ chuẩn mực đạo đức sinh thái ăn sâu vào văn hóa doanh nghiệp và nếp sống người dân; sự thiếu vắng nền tảng này làm tăng chi phí giám sát của Nhà nước lên mức phi thực tế.

Implications đa chiều

Về lý luận: Luận án cung cấp hệ thống luận điểm nhất quán chứng minh tính thống nhất biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường, đặt nền móng triết học vững chắc cho việc xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN hiện đại.

Về phương pháp luận: Mở ra hướng tiếp cận liên ngành (Interdisciplinary approach) giữa Triết học chính trị, Kinh tế học thể chế và Khoa học môi trường trong việc giải quyết các bài toán chính sách công phức hợp.

Về thực tiễn và chính sách: Đề xuất 3 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao (Chương 4):

1. Hoàn thiện hệ sinh thái chính sách - pháp luật: Thẩm định chặt chẽ Đánh giá tác động môi trường (ĐTM/EIA) ngay từ khâu phê duyệt quy hoạch tổng thể; tích hợp hạch toán tài khoản xanh (Green GDP) vào hệ thống chỉ tiêu quốc gia [Chương 4.1, tr. 113].
2. Kiện toàn bộ máy quản lý và chế tài hành chính - tư pháp: Nâng cao tính độc lập của cơ quan thanh tra tài nguyên môi trường; áp dụng nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền" (Polluter Pays Principle) và hình sự hóa các hành vi cố ý hủy hoại sinh thái [Chương 4.2, tr. 126].
3. Xây dựng cơ chế đồng thuận và huy động vốn xã hội: Thành lập Quỹ bảo vệ môi trường theo hình thức hợp tác công - tư (PPP); đưa giáo dục đạo đức sinh thái vào hệ thống giáo dục quốc dân từ bậc mầm non đến đại học [Chương 4.3, tr. 136].

Limitations và Future Research

• Giới hạn dữ liệu và không gian: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên các nguồn dữ liệu thứ cấp, văn bản chính sách và thống kê vĩ mô giai đoạn trước năm 2015; chưa có điều kiện khảo sát thực địa diện rộng bằng bảng hỏi định lượng đối với các doanh nghiệp FDI xả thải lớn.
• Giới hạn phương pháp: Chưa áp dụng mô hình toán kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) hoặc mô hình CGE (Computable General Equilibrium) để lượng hóa chính xác tổn thất kinh tế do ô nhiễm môi trường gây ra đối với từng điểm % GDP.
• Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Agenda):
  1. Đánh giá tác động thể chế của Luật Bảo vệ Môi trường năm 2020 và cam kết Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam tại COP26.
  2. Ứng dụng mô hình kinh tế tuần hoàn (Circular Economy) dưới góc nhìn triết học về tái tạo vật chất trong lực lượng sản xuất.
  3. Cơ chế chuyển đổi năng lượng công bằng (Just Energy Transition - JETP) và vai trò của Nhà nước trong việc bảo đảm công bằng xã hội cho các nhóm yếu thế bị ảnh hưởng bởi quá trình đóng cửa nhiệt điện than.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động học thuật và ứng dụng đa chiều:

• Ảnh hưởng học thuật: Là tài liệu tham khảo nền tảng cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Triết học, Quản lý kinh tế, Quản trị công và Khoa học môi trường tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Đại học Quốc gia Hà Nội và các trường đại học trọng điểm.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và luận cứ khoa học sắc bén giúp các cơ quan soạn thảo chiến lược (Ban Kinh tế Trung ương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài nguyên và Môi trường) hoàn thiện thể chế kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Thúc đẩy quá trình tái cơ cấu kinh tế theo hướng giảm phát thải carbon, bảo tồn nguồn vốn tự nhiên cho các thế hệ tương lai, giảm thiểu chi phí y tế cộng đồng do bệnh tật bắt nguồn từ ô nhiễm môi trường sống.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, Học viên cao học: Tiếp cận khung lý thuyết liên ngành vững chắc và phương pháp luận duy vật biện chứng mẫu mực để triển khai các đề tài nghiên cứu về phát triển bền vững.
• Giảng viên, Nhà nghiên cứu lý luận: Sử dụng nguồn tư liệu phong phú, các trích dẫn kinh điển của C.Mác, Ph.Ăngghen được hệ thống hóa chuẩn xác phục vụ giảng dạy các môn Triết học Mác - Lênin và Kinh tế chính trị.
• Nhà hoạch định chính sách: Nắm bắt 3 nhóm mâu thuẫn thực tiễn và bộ giải pháp đồng bộ để áp dụng vào xây dựng luật pháp, thẩm định dự án đầu tư công và ban hành tiêu chuẩn xả thải.
• Lãnh đạo doanh nghiệp: Nhận thức rõ xu thế tất yếu của hiện đại hóa sinh thái, chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất sang công nghệ sạch nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc đưa MTST từ vị trí "ngoại ứng" trong kinh tế học quy ước trở thành một thành tố cấu thành hữu cơ bên trong của lực lượng sản xuất thuộc lý luận Hình thái kinh tế - xã hội Mác-xít. Luận án làm rõ rằng việc giải quyết mâu thuẫn giữa TTKT và MTST không chỉ đơn thuần là bài toán điều chỉnh kỹ thuật mà là cuộc đấu tranh giải quyết mâu thuẫn giữa tính vô hạn của nhu cầu sản xuất vật chất với tính hữu hạn của giới hạn sinh quyển, đòi hỏi sự can thiệp có ý thức của Nhà nước thông qua quyền lực kiến trúc thượng tầng.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án khi so sánh với các công trình trước đây? Trả lời: So với công trình của Trương Mạnh Tiến [131] (tiếp cận thuần túy theo kinh tế thương mại) hay Lê Thị Thanh Hà [60] (chỉ giới hạn ở nông nghiệp nông thôn), luận án này thiết lập một phương pháp luận tích hợp Triết học Thể chế đa tầng. Phương pháp này liên kết chặt chẽ từ nguyên lý bản thể luận Mác-xít đến phân tích thể chế quản lý công và các chỉ số thống kê vĩ mô, khắc phục hoàn toàn sự chia cắt giữa triết học hàn lâm và thực tiễn chính sách công.

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất được rút ra từ dữ liệu là gì? Trả lời: Đó là quy luật "hiệu ứng ngược của tăng trưởng quy mô": Tốc độ tăng trưởng GDP nhanh (7,2%/năm giai đoạn 2001 - 2010) không tự động tạo ra nguồn lực dư thừa để tái đầu tư xử lý môi trường như giả thuyết Đường cong Kuznets (EKC) dự báo. Ngược lại, nếu thiếu thể chế kiểm soát nghiêm ngặt, tăng trưởng quy mô càng cao thì tốc độ phá hủy vốn tự nhiên càng diễn ra nhanh hơn gấp nhiều lần, khiến chi phí khắc phục ô nhiễm trong tương lai vượt quá toàn bộ giá trị thặng dư kinh tế tích lũy được.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không? Trả lời: Luận án thiết lập quy trình phân tích thể chế 4 bước hoàn chỉnh có thể nhân rộng để đánh giá các lĩnh vực quản lý nhà nước khác: (1) Nhận diện quan hệ biện chứng giữa các khách thể quản lý; (2) Rà soát hệ thống thể chế và chiến lược quốc gia; (3) Khảo sát 3 tầng mâu thuẫn thực thi (chính sách - bộ máy - xã hội); (4) Đề xuất ma trận giải pháp tương ứng theo 3 nhóm chức năng nhà nước.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình như thế nào? Trả lời: Lộ trình nghiên cứu mở rộng tập trung vào: (1) Xây dựng khung đạo đức sinh thái số trong kỷ nguyên công nghiệp 4.0; (2) Phân tích xung đột địa chính trị - kinh tế sinh thái trong chuyển dịch năng lượng tái tạo; (3) Thể chế hóa thị trường tín chỉ carbon nội địa và cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) đối với các nền kinh tế đang phát triển.

Kết luận

Luận án tiến sĩ Triết học đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu khoa học đề ra với những dấu ấn học thuật cốt lõi:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận triết học: Khẳng định tính quy luật và mối quan hệ biện chứng khách quan giữa TTKT và bảo vệ MTST trong phương thức sản xuất vật chất xã hội chủ nghĩa.
2. Làm rõ bản chất chức năng Nhà nước: Định vị Nhà nước là chủ thể độc tôn đại diện sở hữu toàn dân về tài nguyên, giữ vai trò "nhạc trưởng" điều tiết, dung hòa giữa mục tiêu tăng trưởng sản lượng và cân bằng sinh thái.
3. Phát hiện chính xác 3 mâu thuẫn cấu trúc: Vạch trần khoảng cách lớn giữa tính tiên tiến của văn bản chiến lược với năng lực thực thi yếu kém của bộ máy và sự lỏng lẻo trong phối hợp xã hội tại Việt Nam giai đoạn 1996 - nay.
4. Đề xuất hệ giải pháp mang tính hệ thống: Thiết kế đồng bộ 3 nhóm giải pháp từ hoàn thiện thể chế pháp luật, nâng cao năng lực bộ máy công quyền đến khơi dậy đạo đức sinh thái toàn dân.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành mới: Đặt nền tảng cho các nghiên cứu tiếp nối về kinh tế tuần hoàn, quản trị chuyển đổi năng lượng xanh và hạch toán tài sản tự nhiên quốc gia.
6. Giá trị thực tiễn và đóng góp lâu dài: Cung cấp luận cứ khoa học xác đáng, góp phần trực tiếp vào quá trình đổi mới tư duy lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước vì mục tiêu phát triển bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ KẾT HỢP TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG SINH THÁI 1. Các nghiên cứu về tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế là chủ đề được bàn luận khá nhiều trong thời gian qua dưới các góc độ kinh tế, xã hội, môi trường… Trên khía cạnh kinh tế học, khái niệm TTKT thường được hiểu theo nhiều khía cạnh khác nhau: TTKT là mức tăng sản lượng thực tế (sản phẩm hàng hóa, dịch vụ) của một quốc gia theo một thời gian nhất định [58]; TTKT là mở rộng quy mô sản xuất sản xuất quốc gia, tiềm năng của một nước, tiềm năng hiện thực: việc mở rộng khả năng kinh tế để sản xuất [146]; TTKT là sự tăng lên của sản lượng hàng hóa và dịch vụ trong một nước do sự tăng lên của thu nhập quốc dân và sản phẩm bình quân đầu người [132]; TTKT là một khái niệm kinh tế học được dùng để chỉ sự gia tăng về quy mô sản lượng của nền kinh tế trong một thời gian nhất định. Các chỉ tiêu để đánh giá TTKT thường được sử dụng là tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tổng sản phẩm quốc dân (GNP), GDP và GNP bình quân đầu người cùng một số chỉ tiêu kinh tế tổng hợp khác [127], [144].

Đi sâu hơn nữa về TTKT, nhiều công trình đã có những luận chứng sâu sắc về quá trình TTKT ở Việt Nam, qua đó đề ra các giải pháp giúp nâng cao tốc độ tăng trưởng cho nền kinh tế ở nước ta, tiêu biểu như các công trình sau: Trong công trình “Các mô hình tăng trưởng kinh tế” của tác giả Trần Thọ Đạt [57] và “Mô hình tăng trưởng kinh tế” của tác giả Trần Văn Tùng [147] đã đi sâu nghiên cứu, tìm hiểu về các mô hình TTKT trên thế giới như: Mô hình tăng trưởng trường phái Keynes, Harrod Domar, tăng trưởng tân cổ điển mở rộng, tăng trưởng nội sinh. Các nghiên cứu này còn chỉ rõ những nội dung cơ bản của các lý thuyết TTKT, lý thuyết TTKT dưới dạng các mô hình 7 toán học và tập trung phân tích quá trình tăng trưởng ở các khu vực, các quốc gia trên thế giới và ở nước ta hiện nay. Về mô hình TTKT ở nước ta hiện nay, các nghiên cứu đều khẳng định cho đến nay mô hình TTKT trong nước vẫn tăng trưởng chủ yếu theo chiều rộng, dựa vào tăng quy mô tài sản cố định và khai thác TNTN là chính. Mô hình này, ở phương diện tích cực đã đem lại nhiều lợi thế để kinh tế đất nước tăng trưởng với tốc độ nhanh, song, mô hình kinh tế đó còn để lại nhiều hạn chế, trong đó có hạn chế lớn nhất là làm cho kinh tế tăng trưởng chưa thật sự bền vững.

Bài viết “Về chất lượng phát triển của Việt Nam thời kỳ 2000 - 2010”, được biên soạn theo tài liệu của các cơ quan Trung ương, Tạp chí Lý luận chính trị [148] đã khẳng định, “trong thời kỳ chiến lược 2001 - 2010, nước ta đã đạt được tốc độ tăng trưởng khá cao và ổn định, ước tính tăng trưởng GDP đạt khoảng 7,2%/năm. Việt Nam tiếp tục giữ vị trí là một trong những nước có sự tăng trưởng nhanh so với các nước trong khu vực và trên thế giới” [148, tr.48], “tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh có ý nghĩa rất quan trọng giúp nước ta thoát khỏi tình trạng kém phát triển và bước vào thời kỳ mới, gia nhập nhóm nước đang phát triển có thu nhập trung bình” [148, tr. Tuy nhiên, bài báo cũng khẳng định, nền kinh tế trong nước vẫn kéo dài tình trạng tăng trưởng chủ yếu vào các yếu tố phát triển theo theo chiều rộng. TTKT trong những năm qua nghiêng nhiều về yếu tố vốn hơn là yếu tố lao động.

Bên cạnh đó, mức tiêu hao năng lượng ở nước ta còn khá cao, năng lực cạnh tranh tổng thể của nền kinh tế thấp; đặc biệt những hạn chế về lĩnh vực xã hội còn nhiều: chẳng hạn thành tựu xóa đói, giảm nghèo chưa vững chắc, bất bình đẳng có xu hướng gia tăng giữa các vùng và các tầng lớp dân cư, tệ nạn xã hội có xu hướng gia tăng, việc “quản lý, bảo vệ tài nguyên còn buông lỏng; một số tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là những tài nguyên không có khả năng tái tạo đang bị khai thác với công nghệ lạc hậu, gây lãng phí và đứng trước nguy cơ cạn kiệt” [148, tr. Tác giả Nguyễn Thị Doan trong bài viết “Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta” [44] cho rằng, trong 8 những năm đổi mới, “so với các quốc gia, nước ta đứng vào hàng các quốc gia có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và liên tục. Cùng với tăng trưởng kinh tế cao, chất lượng tăng trưởng kinh tế cũng đang được cải thiện” [44, tr. Tuy nhiên, tác giả cũng nhấn mạnh, “tăng trưởng kinh tế của nước ta chủ yếu vẫn theo bề rộng, dựa vào tăng quy mô tài sản cố định, tài nguyên thô và số lượng lao động; cơ cấu kinh tế kém hiệu quả, năng suất lao động, chất lượng và sức cạnh tranh thấp; các cân đối vĩ mô của nền kinh tế chưa thật vững chắc” [44, tr.

Do đó, Việt Nam cần phải thay đổi mô hình TTKT từ tăng trưởng theo bề rộng là chủ yếu sang tăng trưởng bền vững theo chiều sâu, TTKT phải dựa trên nền tảng coi trọng chất lượng. Về lâu dài, cần triệt để chuyển từ tăng trưởng nhờ tăng quy mô vốn đầu tư, khai thác TNTN và sức lao động sang tăng trưởng dựa vào tri thức và công nghệ, giảm các ngành tiêu hao nhiều năng lượng, TNTN, tăng các ngành sử dụng năng lượng sinh học, năng lượng gió. Bên cạnh đó, cần có các giải pháp chiến lược như đẩy nhanh tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng sản xuất hàng hóa lớn; GD, ĐT nguồn nhân lực chất lượng cao; phát triển KH và CN để KH, CN trở thành động lực phát triển đất nước, cần mạnh dạn đổi mới tư duy trong quản lý, điều hành, điều tiết nền kinh tế của Nhà nước; tăng cường giám sát, kiểm tra việc sử dụng vốn của Nhà nước và xử lý dứt điểm các kết luận sau thanh tra, kiểm tra. Nghiên cứu dưới góc độ tăng trưởng bền vững, các tác giả Hoàng Đức Thân, Đinh Quang Ty trong cuốn sách “Tăng trưởng kinh tế và tiến bộ, công bằng xã hội ở Việt Nam” [127]; tác giả Nguyễn Phú Trọng trong cuốn “Về các mối quan hệ lớn cần được giải quyết tốt trong quá trình đổi mới đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta” [144] đã đi sâu nghiên cứu mối quan hệ giữa TTKT với các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội như mối quan hệ giữa TTKT với tiến bộ, công bằng xã hội, mối quan hệ giữa TTKT với phát triển văn hoá, mối quan hệ giữa kinh tế thị trường và định hướng XHCN, mối quan hệ giữa TTKT với bảo vệ MT.

Các tác giả cho rằng, đó là những mối quan hệ cơ bản, phức tạp, có liên quan đến sự tồn vong của quốc gia dân tộc, đòi 9 hỏi Nhà nước ta phải có những biện pháp để giải quyết thỏa đáng. Trong nội dung về mối quan hệ giữa TTKT và bảo vệ MT, các tác giả khẳng định, ở nước ta, kể từ khi đổi mới, kinh tế có sự tăng trưởng khá, song vấn đề MT lại ngày một xuống cấp. Nhà nước cần phải có những chính sách, chiến lược hợp lý để giải quyết dứt điểm tình trạng này. Các tác giả Nguyễn Văn Nam, Trần Thọ Đạt trong nghiên cứu “Tốc độ và chất lượng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam” [102] đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến tốc độ, chất lượng TTKT ở Việt Nam.

Qua việc phân tích thực trạng, chất lượng TTKT ở nước ta giai đoạn cuối thế kỷ XX đến đầu thế kỷ XXI, các tác giả cho rằng, những yếu tố thể hiện chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế nước ta là: tổng giá trị sản xuất, tổng sản phẩm quốc nội, tổng thu nhập quốc dân, thu nhập bình quân đầu người và một số các tiêu chí định tính khác như: xóa đói giảm nghèo, phúc lợi xã hội, công bằng xã hội, môi trường môi sinh. Cũng trong cuốn sách này, các tác giả đã chỉ ra và phân tích những giải pháp cơ bản để thúc đẩy kinh tế Việt Nam tăng trưởng đạt chất lượng và hiệu quả cao. Như vậy, qua nghiên cứu một số công trình khoa học về TTKT, cho thấy, nhìn chung, các nghiên cứu đều tập trung làm rõ nội hàm của khái niệm TTKT, chỉ ra các mô hình TTKT khác nhau trên thế giới và mô hình kinh tế mà Việt Nam đang theo đuổi. Các nghiên cứu còn làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến quy mô TTKT trên thế giới và ở Việt Nam, vạch ra các giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy quá trình TTKT ở nước ta giai đoạn CNH, HĐH đất nước.

Các nghiên cứu về môi trường sinh thái, về bảo vệ môi trường sinh thái Môi trường sinh thái là một trong những vấn đề được đề cập đến khá nhiều trong thời gian qua ở nước ta trên các bình diện khác nhau. Dựa trên các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều đóng góp quan trọng trong việc bảo vệ MTST. Nhằm bảo vệ sức khỏe cho cộng đồng, đảm bảo quyền con người 10 được sống trong MT trong, sạch, đẹp, phục vụ sự nghiệp PTBV đất nước, Đảng và Nhà nước đã ra nhiều văn bản luật, dưới luật, các chỉ thị, nghị quyết về MTST và bảo vệ MTST. Trong một loạt các văn bản quy phạm pháp luật như “Luật Bảo vệ môi trường và văn bản hướng dẫn thi hành”; “ Luật Bảo vệ môi trường năm 2005”; “Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia”… Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định nhiều nội dung quan trọng về MTST cũng như bảo vệ MTST.

Theo đó, bảo vệ MTST được quan niệm là bảo vệ các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và các giống loài động thực vật. Thực chất của bảo vệ MTST là bảo vệ MT nước, MT không khí, bảo vệ TNTN, bảo tồn đa dạng sinh học… [20], [27], [31], [33], [111], [113], [105]. Tác giả Nguyễn Minh Hằng trong bài viết “Môi trường sinh thái - vấn đề của mọi người” [62] khẳng định, MTST là một mạng lưới chỉnh thể có mối liên quan chặt chẽ với nhau giữa đất, nước, không khí và các cơ thể sống trong phạm vi toàn cầu.