Luận văn thạc sĩ the speech act of apology made by vietnamese efl learners an interlanguage pragmatic study m a thesis linguistics 60 22 15

Luận văn thạc sĩ phân tích the speech act of apology made by vietnamese efl learners an interlanguage pragmatic study m a, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Hương Lý
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University Of Languages And International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: The Speech Act Of Apology Made By Vietnamese Efl Learners: An Interlanguage Pragmatic Study (Lời Xin Lỗi Của Người Việt Nam Học Tiếng Anh: Nghiên Cứu Dụng Học Liên Ngôn Ngữ)
• Loại tài liệu: M. Thesis
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Declaration
• Acknowledgements
• Abstract
• Table of Contents
• List of Abbreviations
• List of Tables
• List of Figures
• 1. Part A: INTRODUCTION
• 1.1. Identification of the problem
• 1.2. Aims of the study
• 1.3. Objectives of the study
• 1.4. Scope of the study
• 1.5. Significance of the study
• 1.6. Method of the study
• 1.7. Organization of the study
• 2. Part B: DEVELOPMENT
• 2.1. Chapter 1: LITERATURE REVIEW
• 2.1.1. Overview
• 2.1.2. Interlanguage Pragmatics
• 2.1.3. Pragmatic Transfer
• 2.2. Chapter 2: Methodology
• 2.2.1. Research design
• 2.2.2. Data collection instruments
• 2.2.3. Variables manipulated in data collection instruments
• 2.2.4. The content of the questionnaire
• 2.2.5. Open-ended Discourse Completion Task Questionnaire (DCT)
• 2.2.6. Results of the MPQ
• 2.2.7. Coding system
• 2.3. Chapter 3: Findings and Discussion
• 2.3.1. Apologies by EFL Learners and English native speakers
• 2.3.2. In high power settings (+P)
• 2.3.3. In equal power settings (=P)
• 2.3.4. In low power settings (-P)
• 2.3.5. In familiar settings (-D)
• 2.3.6. In unfamiliar settings (+D)
• 2.3.7. Apologies by English native Speakers and Vietnamese native Speakers
• 2.3.8. In high power settings (+P)
• 2.3.9. In equal power settings (=P)
• 2.3.10. In low power settings (-P)
• 2.3.11. Pragmatic transfer on Learners‘ Apologies
• 2.3.12. Pragmalinguistic Transfer
• 3. Part C: CONCLUSION
• 3.1. Implications for Teaching and Learning English in Vietnam
• 3.2. Limitations of the study and suggestions for further studies
• REFERENCES
• APPENDIXES
• Appendix A. MPQ Questionnaire (2 versions)
• Appendix B. DCT Questionnaire (3 versions)
• Appendix C. Figure 4 (Apology strategies by EN Speakers and VN Speakers)
• Appendix D. Figure 5 (Apology strategies by EN Speakers, EFL Learners and VN Speakers)
• Appendix E. The coding system
• Appendix F. Samples of the coding procedure

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan về nghiên cứu lời xin lỗi của người Việt học tiếng Anh

Nghiên cứu về lời xin lỗi trong tiếng Anh của người Việt học tiếng Anh là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học ứng dụng và giao tiếp liên văn hóa. Việc hiểu và sử dụng đúng cách người Việt xin lỗi bằng tiếng Anh không chỉ giúp nâng cao năng lực giao tiếp mà còn tránh được những hiểu lầm do khác biệt văn hóa. Theo Nguyễn Hương Lý (2012), năng lực giao tiếp hiệu quả đòi hỏi người học phải có cả năng lực ngôn ngữ và năng lực ngữ dụng, trong đó năng lực ngữ dụng bao gồm khả năng sử dụng ngôn ngữ phù hợp với bối cảnh xã hội. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các chiến lược xin lỗi của người Việt khi sử dụng tiếng Anh, so sánh với người bản ngữ Anh và người Việt bản địa, nhằm phát hiện những điểm khác biệt và nguyên nhân do chuyển giao ngữ dụng (pragmatic transfer).

1.1. Khái niệm và vai trò của lời xin lỗi trong tiếng Anh

Lời xin lỗi là một hành động ngôn ngữ nhằm bù đắp cho lỗi lầm hoặc vi phạm đã gây ảnh hưởng đến người nghe. Trong tiếng Anh, lời xin lỗi thường được thể hiện qua các cấu trúc câu và từ vựng đặc trưng như "I'm sorry", "I apologize", "Please forgive me". Việc sử dụng đúng cấu trúc câu xin lỗi trong tiếng Anh và từ vựng phù hợp giúp người nói thể hiện sự chân thành và duy trì mối quan hệ xã hội. Nghiên cứu của Blum-Kulka và Olshtain (1984) đã phân loại các chiến lược xin lỗi phổ biến, bao gồm biểu hiện hối tiếc, giải thích, nhận trách nhiệm, đề nghị sửa chữa và hứa không tái phạm.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu lời xin lỗi trong giao tiếp liên văn hóa

Khác biệt văn hóa ảnh hưởng lớn đến cách thức và mức độ sử dụng lời xin lỗi. Người Việt thường có xu hướng sử dụng lời xin lỗi kèm theo giải thích hoặc bày tỏ sự quan tâm đến người nghe, trong khi người bản ngữ Anh thường nhấn mạnh việc nhận trách nhiệm và đề nghị sửa chữa. Sự khác biệt này có thể dẫn đến hiểu lầm hoặc đánh giá sai về thái độ của người nói. Do đó, nghiên cứu văn hóa xin lỗi của người Việt khi học tiếng Anh giúp nâng cao nhận thức về sự khác biệt này, từ đó cải thiện khả năng giao tiếp hiệu quả và tránh xung đột không cần thiết.

II. Phân tích các thách thức trong lời xin lỗi của người Việt học tiếng Anh

Người Việt học tiếng Anh thường gặp khó khăn trong việc sử dụng lời xin lỗi phù hợp với chuẩn mực ngữ dụng của tiếng Anh. Các thách thức chính bao gồm sự khác biệt trong nhận thức về quyền và nghĩa vụ trong giao tiếp, sự chuyển giao ngữ dụng từ tiếng Việt sang tiếng Anh, và hạn chế về vốn từ vựng cũng như cấu trúc câu. Nghiên cứu chỉ ra rằng người học thường tránh nhận trách nhiệm trực tiếp trong lời xin lỗi khi giữ vị trí quyền lực cao, điều này trái ngược với cách người bản ngữ Anh thể hiện sự nhận lỗi rõ ràng. Ngoài ra, việc sử dụng các biểu thức xin lỗi không phù hợp về mặt ngữ cảnh hoặc quá mức cũng gây ra sự không tự nhiên và có thể làm giảm hiệu quả giao tiếp.

2.1. Sự khác biệt trong nhận thức về quyền lực và trách nhiệm trong lời xin lỗi

Trong văn hóa Việt Nam, người có quyền lực cao thường tránh nhận lỗi trực tiếp để giữ thể diện, thay vào đó thường đưa ra lời giải thích hoặc bày tỏ sự quan tâm nhằm giảm nhẹ lỗi lầm. Ngược lại, người bản ngữ Anh thường coi trọng việc nhận trách nhiệm rõ ràng trong lời xin lỗi, bất kể vị trí xã hội. Sự khác biệt này dẫn đến việc người Việt học tiếng Anh thường sử dụng lời xin lỗi không đầy đủ hoặc không phù hợp với bối cảnh tiếng Anh, gây ra sự khác biệt trong cách thức biểu đạt và hiệu quả giao tiếp.

2.2. Chuyển giao ngữ dụng và ảnh hưởng đến cách diễn đạt lời xin lỗi tiếng Anh

Chuyển giao ngữ dụng (pragmatic transfer) là hiện tượng người học áp dụng các quy tắc và thói quen ngôn ngữ của tiếng mẹ đẻ vào ngôn ngữ thứ hai. Trong lời xin lỗi, người Việt học tiếng Anh thường chuyển giao các mẫu câu và chiến lược xin lỗi từ tiếng Việt sang tiếng Anh một cách trực tiếp, dẫn đến việc sử dụng các cấu trúc hoặc từ ngữ không phù hợp hoặc gây hiểu nhầm. Ví dụ, việc dùng các câu xin lỗi quá dài dòng hoặc quá nhiều lời giải thích có thể làm giảm tính hiệu quả và sự chân thành trong giao tiếp tiếng Anh.

2.3. Hạn chế về vốn từ vựng và cấu trúc câu xin lỗi tiếng Anh phổ biến

Vốn từ vựng hạn chế khiến người học thường lặp lại các biểu thức xin lỗi đơn giản như "I'm sorry" mà không biết cách kết hợp với các chiến lược khác như đề nghị sửa chữa hay hứa không tái phạm. Ngoài ra, cấu trúc câu xin lỗi trong tiếng Anh có thể phức tạp và đa dạng, đòi hỏi người học phải nắm vững để sử dụng linh hoạt theo từng tình huống. Việc thiếu kiến thức về từ vựng xin lỗi tiếng Anh phổ biến và cấu trúc câu phù hợp làm giảm khả năng biểu đạt và gây khó khăn trong giao tiếp thực tế.

III. Phương pháp nghiên cứu và giải pháp nâng cao kỹ năng xin lỗi tiếng Anh cho người Việt

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng kết hợp với phân tích so sánh giữa ba nhóm: người bản ngữ Anh, người Việt bản địa và người Việt học tiếng Anh (EFL learners). Dữ liệu được thu thập qua bảng câu hỏi Metapragmatic Questionnaire (MPQ) và Discourse Completion Task (DCT) nhằm đánh giá các chiến lược xin lỗi trong các tình huống giao tiếp khác nhau dựa trên các biến xã hội như quyền lực, khoảng cách xã hội và mức độ nghiêm trọng của lỗi. Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong việc lựa chọn và tần suất sử dụng các chiến lược xin lỗi giữa các nhóm. Dựa trên đó, các giải pháp được đề xuất nhằm nâng cao năng lực ngữ dụng của người Việt học tiếng Anh, bao gồm tăng cường nhận thức văn hóa, giảng dạy ngữ dụng tích cực và thiết kế tài liệu học tập thực tiễn.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và công cụ thu thập dữ liệu lời xin lỗi tiếng Anh

Nghiên cứu được thực hiện với ba nhóm đối tượng gồm 30 người bản ngữ Anh, 30 người Việt bản địa và 30 người Việt học tiếng Anh trình độ trung cấp trở lên. Công cụ thu thập dữ liệu chính là MPQ để đánh giá nhận thức về các yếu tố xã hội trong tình huống xin lỗi và DCT để thu thập các phản hồi xin lỗi thực tế. Các tình huống được lựa chọn dựa trên lý thuyết về quyền lực, khoảng cách xã hội và mức độ nghiêm trọng của lỗi nhằm đảm bảo tính khách quan và đa dạng trong phân tích.

3.2. Giải pháp nâng cao nhận thức văn hóa và ngữ dụng cho người Việt học tiếng Anh

Việc nâng cao nhận thức về sự khác biệt văn hóa trong lời xin lỗi giúp người học tránh được các lỗi ngữ dụng phổ biến do chuyển giao từ tiếng Việt sang tiếng Anh. Giáo viên cần chú trọng giảng dạy các chiến lược xin lỗi phù hợp với bối cảnh tiếng Anh, đồng thời so sánh sự khác biệt với văn hóa Việt Nam để người học hiểu rõ hơn. Các hoạt động như phân tích tình huống, đóng vai và thảo luận văn hóa nên được tích hợp trong chương trình học để phát triển kỹ năng giao tiếp thực tế.

3.3. Thiết kế tài liệu học tập và bài tập thực hành lời xin lỗi tiếng Anh hiệu quả

Tài liệu học tập cần phản ánh các mẫu câu và tình huống xin lỗi thực tế của người bản ngữ Anh, tránh sự đơn giản hóa quá mức. Bài tập nên bao gồm các hoạt động đóng vai, mô phỏng tình huống giao tiếp đa dạng để người học có cơ hội luyện tập và phản hồi. Việc sử dụng các đoạn hội thoại mẫu, video minh họa và bài tập tương tác giúp tăng cường khả năng nhận biết và sử dụng các chiến lược xin lỗi phù hợp trong tiếng Anh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu lời xin lỗi của người Việt học tiếng Anh

Kết quả nghiên cứu cho thấy người Việt học tiếng Anh có xu hướng sử dụng các chiến lược xin lỗi khác biệt so với người bản ngữ Anh, đặc biệt là trong việc nhận trách nhiệm và đề nghị sửa chữa. Sự khác biệt này chủ yếu do ảnh hưởng của văn hóa và chuyển giao ngữ dụng từ tiếng Việt. Việc hiểu rõ các khác biệt này giúp cải thiện hiệu quả giao tiếp và giảm thiểu các tình huống hiểu lầm trong môi trường học tập và làm việc quốc tế. Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc giảng dạy ngữ dụng tích cực và có hệ thống về lời xin lỗi sẽ giúp người học tiến gần hơn đến chuẩn mực của người bản ngữ.

4.1. So sánh chiến lược xin lỗi giữa người Việt học tiếng Anh và người bản ngữ Anh

Người bản ngữ Anh thường sử dụng nhiều hơn các chiến lược nhận trách nhiệm và đề nghị sửa chữa trong lời xin lỗi, đặc biệt trong các tình huống quyền lực cao và khoảng cách xã hội lớn. Trong khi đó, người Việt học tiếng Anh có xu hướng giải thích nhiều hơn và thể hiện sự quan tâm đến người nghe nhằm giảm nhẹ lỗi lầm. Sự khác biệt này phản ánh sự khác biệt trong nhận thức văn hóa và quy tắc xã hội giữa hai nhóm, đồng thời cho thấy hiện tượng chuyển giao ngữ dụng tiêu cực từ tiếng Việt sang tiếng Anh.

4.2. Ảnh hưởng của chuyển giao ngữ dụng đến hiệu quả giao tiếp lời xin lỗi

Chuyển giao ngữ dụng tiêu cực dẫn đến việc người học sử dụng các biểu thức hoặc cấu trúc câu không phù hợp với chuẩn mực tiếng Anh, gây ra sự hiểu nhầm hoặc đánh giá sai về thái độ của người nói. Ví dụ, việc dùng lời giải thích quá nhiều hoặc không nhận trách nhiệm rõ ràng có thể khiến lời xin lỗi mất đi tính chân thành trong mắt người bản ngữ. Do đó, việc nhận biết và điều chỉnh các yếu tố chuyển giao này là cần thiết để nâng cao năng lực giao tiếp.

4.3. Ứng dụng kết quả nghiên cứu trong giảng dạy và học tập tiếng Anh

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế các chương trình giảng dạy ngữ dụng tiếng Anh hiệu quả, tập trung vào việc nâng cao nhận thức văn hóa và kỹ năng sử dụng lời xin lỗi phù hợp. Giáo viên có thể sử dụng các tình huống thực tế và bài tập tương tác để giúp người học nhận biết sự khác biệt và luyện tập các chiến lược xin lỗi chuẩn mực. Đồng thời, việc phát triển tài liệu học tập dựa trên nghiên cứu này giúp người học tiếp cận ngôn ngữ một cách tự nhiên và hiệu quả hơn.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu lời xin lỗi của người Việt học tiếng Anh

Nghiên cứu đã làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong cách thức xin lỗi giữa người Việt học tiếng Anh, người Việt bản địa và người bản ngữ Anh, đồng thời chỉ ra vai trò quan trọng của chuyển giao ngữ dụng trong việc hình thành các lỗi ngữ dụng phổ biến. Kết quả nghiên cứu không chỉ có ý nghĩa lý thuyết trong lĩnh vực ngôn ngữ học ứng dụng mà còn mang tính thực tiễn cao trong giảng dạy tiếng Anh tại Việt Nam. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai nên mở rộng phạm vi nghiên cứu bao gồm các yếu tố phi ngôn ngữ như cử chỉ, ngữ điệu, cũng như nghiên cứu phản ứng của người nghe để có cái nhìn toàn diện hơn về hành vi xin lỗi liên văn hóa.

5.1. Tổng kết các phát hiện chính về lời xin lỗi của người Việt học tiếng Anh

Người Việt học tiếng Anh sử dụng các chiến lược xin lỗi tương tự người bản ngữ Anh nhưng với tần suất và cách thức khác biệt do ảnh hưởng của văn hóa và chuyển giao ngữ dụng. Sự khác biệt này thể hiện rõ trong việc nhận trách nhiệm, giải thích và thể hiện sự quan tâm đến người nghe. Việc nhận thức và điều chỉnh những khác biệt này là cần thiết để nâng cao năng lực giao tiếp hiệu quả.

5.2. Hạn chế của nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào lời xin lỗi bằng ngôn ngữ nói và chưa xem xét các yếu tố phi ngôn ngữ như cử chỉ, ngữ điệu, biểu cảm khuôn mặt. Ngoài ra, dữ liệu thu thập qua DCT chưa phản ánh đầy đủ ngôn ngữ tự nhiên trong giao tiếp thực tế. Nghiên cứu tiếp theo nên mở rộng đối tượng, kết hợp phương pháp thu thập dữ liệu đa dạng như quan sát, phỏng vấn và phân tích phản ứng của người nghe để có cái nhìn toàn diện hơn về hành vi xin lỗi liên văn hóa.

5.3. Triển vọng ứng dụng nghiên cứu trong giáo dục và giao tiếp quốc tế

Việc áp dụng kết quả nghiên cứu vào giảng dạy tiếng Anh giúp người học nâng cao nhận thức văn hóa và kỹ năng ngữ dụng, từ đó cải thiện khả năng giao tiếp trong môi trường quốc tế. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần xây dựng các tài liệu học tập thực tiễn, phù hợp với đặc điểm văn hóa và ngôn ngữ của người Việt, hỗ trợ phát triển năng lực giao tiếp toàn diện cho người học tiếng Anh.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, năng lực giao tiếp hiệu quả bằng tiếng Anh đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với người học tiếng Anh như một ngoại ngữ (EFL). Theo báo cáo của ngành giáo dục, việc thiếu hụt về năng lực ngôn ngữ và nhất là năng lực ngữ dụng khiến người học tiếng Anh gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp xã hội, đặc biệt là trong việc thực hiện các hành động lời nói phổ biến như xin lỗi. Nghiên cứu tập trung vào hành động lời nói xin lỗi của người Việt học tiếng Anh nhằm so sánh cách thức thể hiện cũng như các chiến lược xin lỗi của người học tiếng Anh tại Việt Nam với người bản ngữ Anh và người Việt bản địa. Mục tiêu chính là khám phá những khác biệt trong việc sử dụng chiến lược xin lỗi dựa trên các yếu tố bối cảnh xã hội gồm quyền lực tương đối, khoảng cách xã hội và mức độ nghiêm trọng của vi phạm. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong các tình huống giao tiếp giả định với năm nhóm xã hội và tập trung vào giao tiếp bằng lời nói, loại trừ các trường hợp từ chối nhận lời xin lỗi. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực giúp nâng cao nhận thức về ngữ dụng liên ngôn ngữ, từ đó cải thiện năng lực giao tiếp thực tế của người học tiếng Anh tại Việt Nam, góp phần giảm thiểu các hiểu lầm do sai lệch về quy tắc xã hội và ngôn ngữ.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết ngữ dụng học và lý thuyết hành động lời nói với trọng tâm là khung ba chiều của Austin (1962) gồm hành động trực ngôn (locutionary), hành động hô ngôn (illocutionary) và hành động hậu quả (perlocutionary). Trong đó, hành động hô ngôn được xem là lực giao tiếp của câu nói, tập trung nghiên cứu các hành động như xin lỗi, từ chối, yêu cầu,… Searle (1969) phân loại hành động lời nói thành năm loại gồm đại diện (representatives), cam kết (commissives), mệnh lệnh (directives), tuyên bố (declarations) và biểu cảm (expressives) – trong đó xin lỗi thuộc nhóm hành động biểu cảm.

Lý thuyết ngôn ngữ liên ngôn ngữ (interlanguage pragmatics) do Kasper & Rose (2002) định nghĩa, khảo sát sự phát triển và sử dụng kiến thức ngữ dụng của người học ngôn ngữ thứ hai, gồm việc sản xuất và hiểu biết các hành động lời nói trong ngôn ngữ mục tiêu. Khái niệm chuyển giao ngữ dụng (pragmatic transfer) được trình bày bởi Kasper (1992) chỉ ra ảnh hưởng của nền tảng ngôn ngữ thứ nhất lên biểu đạt ngôn ngữ thứ hai, chia thành hai loại: chuyển giao xã hội-ngữ dụng (sociopragmatic transfer) và chuyển giao ngữ dụng-ngôn ngữ (pragmalinguistic transfer).

Chiến lược xin lỗi theo tổng hợp các phân loại của Olshtain & Cohen (1983), Holmes (1990) và Trosborg (1995) gồm: biểu hiện xin lỗi (expression of apology), giải thích hoặc phân trần (explanation or account), thừa nhận trách nhiệm (acknowledgement of responsibility), đề nghị sửa chữa (offer of repair), cam kết không tái phạm (promise of forbearance), và thể hiện sự quan tâm đến người nghe (concern for the hearer).

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp nghiên cứu định lượng kết hợp mô tả, phân tích so sánh đối chiếu. Đối tượng nghiên cứu gồm 90 sinh viên, chia làm 3 nhóm bằng nhau: 30 người bản xứ tiếng Anh (EN), 30 người Việt bản xứ (VN) chưa thành thạo tiếng Anh và 30 học viên tiếng Anh là người Việt (EFL learners) trình độ trung cấp trở lên. Cỡ mẫu được chọn đồng đều giữa các nhóm nhằm đảm bảo tính tương thích về giới tính, độ tuổi (từ 20-30 tuổi), loại bỏ yếu tố xuất thân vùng nông thôn để giảm biến số văn hóa quá xa.

Nguồn dữ liệu được thu thập qua hai công cụ kiểm tra: Bảng câu hỏi metapragmatic questionnaire (MPQ) gồm 18 tình huống thực tế ảo nhằm đánh giá độ tin cậy và tính hợp lệ của các yếu tố xã hội; Bài kiểm tra hoàn thành đoạn hội thoại (Discourse Completion Task - DCT) gồm 6 tình huống được lựa chọn dựa trên kết quả MPQ với sự biến đổi hệ thống các tham số quyền lực xã hội (P), khoảng cách xã hội (D) và mức độ nghiêm trọng (R) được duy trì mức cao. Phân tích dữ liệu sử dụng kiểm định Chi-square nhằm đánh giá tần suất sử dụng các chiến lược xin lỗi giữa các nhóm người nghiên cứu. Quy trình thu thập và mã hóa dữ liệu được chuẩn hóa, bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

1. **Ảnh hưởng quyền lực xã hội (+P) lên chiến lược xin lỗi của EFL Learners và EN Speakers:** EN Speakers sử dụng chiến lược thừa nhận trách nhiệm với tần suất 72,4% và đề nghị sửa chữa 65,5%, cao hơn đáng kể so với EFL Learners (lần lượt 36,7% và 60%). EFL Learners ưu tiên giải thích hoặc phân trần hơn (63,3%) thay vì thừa nhận trách nhiệm trực tiếp. Phân tích cho thấy sai lệch này có liên quan đến văn hóa “giữ thể diện” trong xã hội Việt Nam, đặc biệt với những người có quyền lực cao.

2. **Chiến lược xin lỗi trong bối cảnh quyền lực cân bằng (=P):** EN Speakers thường dùng đề nghị sửa chữa (65,5% và 68,9%) nhiều hơn hẳn so với EFL Learners (46,7% và 50%), đồng thời EFL Learners thường giải thích nguyên do sự việc gấp đôi tỷ lệ người bản ngữ (43,7% so với 17%). Ngoài ra, EFL Learners thể hiện sự quan tâm tới người nghe với tỷ lệ cao hơn (47,2% so với 24,1%).

3. **Trong bối cảnh quyền lực thấp (-P):** EFL Learners sử dụng biểu hiện xin lỗi nhiều hơn EN Speakers (80% so với 37,9%), đặc biệt ở tình huống ảnh hưởng đến học thuật như đạo văn. EN Speakers thường tránh thừa nhận trách nhiệm để không chịu hậu quả nghiêm trọng, lựa chọn hứa không tái phạm thay vì xin lỗi trực tiếp.

4. **Ảnh hưởng khoảng cách xã hội (D) quen thuộc hoặc xa lạ:** Ở môi trường quen biết (-D), sự khác biệt thể hiện ở việc EFL Learners thường giải thích hoặc biểu hiện sự quan tâm nhiều hơn người bản xứ; ở môi trường xa lạ (+D), EN Speakers ưu tiên đề nghị sửa chữa kết hợp thừa nhận trách nhiệm nhiều hơn.

5. **So sánh người Việt bản địa (VN) với người bản xứ Anh:** VN Speakers dùng giải thích hoặc phân trần nhiều hơn EN Speakers trong mọi tình huống xã hội, đồng thời thường tránh thừa nhận trách nhiệm trực tiếp. Tín hiệu quan tâm tới người nghe cũng được VN Speakers sử dụng phổ biến hơn.

6. **Chuyển giao ngữ dụng (Pragmatic transfer):** EFL Learners thể hiện chuyển giao xã hội-ngữ dụng rõ rệt khi sao chép chuẩn mực văn hóa Việt vào ngôn ngữ Anh, dẫn đến việc giảm xác nhận lỗi và tăng giải thích nhằm duy trì mặt mũi xã hội. Đồng thời, chuyển giao ngữ dụng-ngôn ngữ thể hiện qua việc dịch thô các câu xin lỗi, sửa chữa từ tiếng Việt sang tiếng Anh, gây mất tự nhiên và nguy cơ hiểu nhầm trong giao tiếp.

### Thảo luận kết quả

Sự khác biệt trong việc lựa chọn chiến lược xin lỗi phản ánh sâu sắc văn hóa xã hội và hệ thống quyền lực đặc trưng của từng quốc gia. Người bản ngữ Anh hiện diện các biểu hiện xin lỗi và nhận trách nhiệm rõ ràng hơn để duy trì sự công bằng và thoả hiệp trong các mối quan hệ xã hội, bất kể quyền lực hay khoảng cách xã hội. Trong khi đó, người Việt và học viên EFL Việt Nam thường né tránh nhận trách nhiệm nhằm giữ thể diện cá nhân hoặc chức quyền, đồng thời tăng cường giải thích để làm giảm sức nặng của lỗi vi phạm. Những khác biệt này được minh họa rõ qua các bảng thống kê và biểu đồ tỷ lệ sử dụng chiến lược xin lỗi theo từng bối cảnh, minh chứng cho ảnh hưởng lớn của yếu tố văn hóa lên năng lực ngữ dụng liên ngôn ngữ. Điều này nhất quán với các công trình nghiên cứu quốc tế trước đây về ảnh hưởng của chuyển giao ngôn ngữ và văn hóa trong ngữ dụng (Bergman & Kasper, 1993; Kasper, 1992).

Dữ liệu có thể được trình bày trong các biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ phần trăm áp dụng từng chiến lược xin lỗi theo cặp nhóm EN, EFL, VN trong từng tổ hợp quyền lực và khoảng cách xã hội, giúp trực quan hóa rõ những điểm tương đồng và chênh lệch có ý nghĩa thống kê.

## Đề xuất và khuyến nghị

1. **Nâng cao nhận thức văn hóa ngữ dụng cho người học:** Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo tập trung vào sự khác biệt văn hóa trong hành vi giao tiếp bằng tiếng Anh, đặc biệt chú trọng các hành động lời nói quan trọng như xin lỗi, đề nghị, từ chối nhằm giúp học viên nhận diện và điều chỉnh cho phù hợp.

2. **Giảng dạy ngữ dụng học có tính đối chiếu:** Đưa nội dung so sánh, phân tích sự tương đồng và khác biệt giữa cách thể hiện xin lỗi ở tiếng Việt và tiếng Anh vào giáo trình, giúp học viên nhận thức rõ sự khác biệt và tránh lệch chuẩn trong thực hành đối ngoại ngữ.

3. **Phát triển tài liệu giảng dạy thực tiễn:** Thiết kế giáo trình và bài tập mô phỏng tình huống có kịch bản đa dạng, giàu thông tin về ngữ cảnh giao tiếp thực tế, chú trọng biểu đạt lời xin lỗi chuẩn mực theo ngôn ngữ mục tiêu, kết hợp các bài tập đóng vai, luyện tập phản xạ.

4. **Tạo môi trường thực hành giao tiếp tiếng Anh thường xuyên:** Tăng cường các hoạt động thực hành nói trong và ngoài lớp học như thảo luận, chơi vai, câu lạc bộ tiếng Anh để cung cấp cơ hội vận dụng ngữ dụng xã hội, giảm thiểu chuyển giao tiêu cực từ ngôn ngữ mẹ đẻ.

5. **Đào tạo giáo viên nâng cao kiến thức ngữ dụng liên văn hóa:** Bồi dưỡng chuyên môn về lĩnh vực ngữ dụng học liên văn hóa cho giáo viên tiếng Anh nhằm trang bị kỹ năng hướng dẫn, điều chỉnh cách học viên sử dụng ngôn ngữ, đặc biệt trong các hành động lời nói phức tạp như xin lỗi.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. **Sinh viên và người học tiếng Anh như ngoại ngữ:** Giúp nhận biết các sai lệch trong biểu đạt ngữ dụng liên ngôn ngữ, từ đó nâng cao hiệu quả giao tiếp thực tế và tránh các hiểu lầm do văn hóa.

2. **Giáo viên và giảng viên tiếng Anh:** Hỗ trợ xây dựng phương pháp giảng dạy có tính thực hành cao, so sánh văn hóa ngôn ngữ, truyền đạt kiến thức về hành động lời nói và ngữ dụng xã hội hiệu quả.

3. **Nghiên cứu sinh và học giả ngành ngôn ngữ học:** Cung cấp dữ liệu và phân tích thực nghiệm về sự khác biệt ngữ dụng liên ngôn ngữ, làm tư liệu tham khảo khi khảo sát các ngôn ngữ thứ hai hay nghiên cứu tiếng Anh tại Việt Nam.

4. **Người làm trong lĩnh vực biên phiên dịch, giao tiếp liên văn hóa:** Giúp hiểu sâu các nguyên tắc giao tiếp hiệu quả, tránh các sai sót khi diễn đạt lời xin lỗi hay tương tác xã hội đa văn hóa.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Tại sao người học tiếng Anh tại Việt Nam thường né tránh thừa nhận lỗi trong lời xin lỗi?**  
Nguyên nhân chính xuất phát từ văn hóa giữ thể diện và quan niệm xã hội về quyền lực, khi người giữ quyền lực cao thường không muốn mất mặt nên ít nhận trách nhiệm trực tiếp trong vi phạm, thay vào đó dùng giải thích để giảm tính nghiêm trọng.

2. **Chiến lược xin lỗi nào phổ biến nhất ở người bản xứ Anh?**  
Biểu hiện xin lỗi kết hợp thừa nhận trách nhiệm và đề nghị sửa chữa là các chiến lược được sử dụng phổ biến nhất nhằm thể hiện sự chân thành và đền bù thiệt hại trong văn hóa Anh.

3. **Chuyển giao ngữ dụng là gì và ảnh hưởng như thế nào đến giao tiếp?**  
Chuyển giao ngữ dụng là việc người học ngôn ngữ mới sao chép các chuẩn mực giao tiếp từ ngôn ngữ mẹ đẻ vào ngôn ngữ thứ hai dẫn đến hiểu nhầm hoặc bất phù hợp xã hội; ví dụ, thói quen giải thích nhiều thay vì nhận lỗi trực tiếp có thể gây hiểu lầm về thái độ xin lỗi.

4. **Phương pháp nào hiệu quả để cải thiện năng lực ngữ dụng của người học tiếng Anh ở Việt Nam?**  
Giảng dạy ngữ dụng một cách có đối chiếu văn hóa, kết hợp luyện tập trong tình huống giao tiếp đa dạng, sử dụng giáo trình thực tế và tạo môi trường tương tác tiếng Anh thường xuyên sẽ giúp tăng khả năng vận dụng ngữ dụng.

5. **Tại sao nghiên cứu này không khảo sát hành vi phi ngôn ngữ trong lời xin lỗi?**  
Do phạm vi nghiên cứu tập trung vào biểu hiện lời nói trong giao tiếp giả định, các yếu tố phi ngôn ngữ như cử chỉ, biểu cảm chưa được đánh giá; tuy nhiên, những yếu tố này đóng vai trò quan trọng và được khuyến nghị nghiên cứu sâu hơn trong tương lai.

## Kết luận

- Người Việt EFL Learners có sự tương đồng về chiến lược xin lỗi với người bản xứ Anh nhưng tần suất sử dụng và các chiến lược phụ trợ khác biệt rõ rệt, chủ yếu do ảnh hưởng của văn hóa Việt Nam và sự chuyển giao ngữ dụng.  
- Các yếu tố quyền lực xã hội và khoảng cách xã hội ảnh hưởng đáng kể đến cách thức lựa chọn chiến lược xin lỗi của người học và người bản xứ.  
- Sự xuất hiện của chuyển giao xã hội-ngữ dụng và ngữ dụng-ngôn ngữ trong lời xin lỗi của người học có thể dẫn đến những hiểu nhầm trong giao tiếp thực tế.  
- Nghiên cứu cung cấp cơ sở cho việc phát triển các chương trình giảng dạy ngoại ngữ mang tính thực hành cao và phù hợp văn hóa tại Việt Nam.  
- Bước tiếp theo đề xuất mở rộng nghiên cứu đa dạng các hình thức giao tiếp tự nhiên và phi ngôn ngữ nhằm đảm bảo hiểu biết toàn diện hơn về thực hành ngữ dụng liên ngôn ngữ.

**Mời độc giả và chuyên gia trong lĩnh vực ngôn ngữ học, giảng dạy tiếng Anh và giao tiếp đa văn hóa tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao chất lượng đào tạo và giao tiếp quốc tế trong môi trường học thuật và thực tiễn.**

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES NGUYỄN HƯƠNG LÝ THE SPEECH ACT OF APOLOGY MADE BY VIETNAMESE EFL LEARNERS: AN INTERLANGUAGE PRAGMATIC STUDY (LỜI XIN LỖI CỦA NGƯỜI VIỆT NAM HỌC TIẾNG ANH: NGHIÊN CỨU DỤNG HỌC LIÊN NGÔN NGỮ) M. THESIS Field: English Linguistics Code: 60. Hà Cẩm Tâm Ha noi – 2012 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES NGUYỄN HƯƠNG LÝ THE SPEECH ACT OF APOLOGY MADE BY VIETNAMESE EFL LEARNERS: AN INTERLANGUAGE PRAGMATIC STUDY (LỜI XIN LỖI CỦA NGƯỜI VIỆT NAM HỌC TIẾNG ANH: NGHIÊN CỨU DỤNG HỌC LIÊN NGÔN NGỮ) M. THESIS Field: English Linguistics Code: 60.15 Ha noi – 2012 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TABLE OF CONTENTS Content page Declaration i Acknowledgements ii Abstract iii Table of Contents iv List of Abbreviations vii List of Tables viii List of Figures viii Part A: INTRODUCTION 1.

Identification of the problem 1 2. Aims of the study 2 3. Objectives of the study 2 4. Scope of the study 2 5.

Significance of the study 3 6. Method of the study 3 7. Organization of the study 3 Part B: DEVELOPMENT Chapter 1: Literature Review 4 1. Three-dimension speech acts 8 1.

Classification of speech acts 9 1. Speech act of Apology 10 1. Previous studies on apology 12 Chapter 2: Methodology 14 2. Research design 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Data collection instruments 15 2. Variables manipulated in data collection instruments 15 2. The content of the questionnaire 15 2. Open-ended Discourse Completion Task Questionnaire (DCT) 17 2.

Results of the MPQ 18 2. Coding system 20 Chapter 3: Findings and Discussion 22 3. Apologies by EFL Learners and English native speakers 22 3. In high power settings (+P) 22 3.

In equal power settings (=P) 24 3. In low power settings (-P) 26 3. In familiar settings (-D) 28 3. In unfamiliar settings (+D) 30 3.

Apologies by English native Speakers and Vietnamese native Speakers 30 3. In high power settings (+P) 30 3. In equal power settings (=P) 32 3. In low power settings (-P) 33 3.

Pragmatic transfer on Learners‘ Apologies 34 3. Pragmalinguistic Transfer 36 Part C: CONCLUSION 1. Implications for Teaching and Learning English in Vietnam 39 3. Limitations of the study and suggestions for further studies 40 REFERENCES 42 APPENDIXES Appendix A: MPQ Questionnaire (2 versons) I Appendix B: DCT Questionnaire (3 versons) XIII Appendix C: Figure 4 (Apology strategies by EN Speakers and VN Speakers) XIX TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Appendix D: Figure 5 (Apology strategies by EN Speakers, EFL Learners XX and VN Speakers) Appendix E: The coding system XXI Appendix F: Samples of the coding procedure XXII TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS EN: English native VN: Vietnamese native EFL: English as a foreign language L1: First language L2: Second language MPQ: Metapragmatic questionnaire DCT: Discourse Completion Task D: Social Distance P: Relative Power R: Ranking of Imposition Sit.

Strategy TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF TABLES Table 1 Mean ratings of social factors by English and Vietnamese informants 19 (n=29) and Vietnamese informants (n=30) Table 2 The use of Strategies with respect to +P (EN Speakers & EFL Learners) 22 Table 3 The use of Strategies with respect to =P (EN Speakers & EFL Learners) 25 Table 4 The use of Strategies with respect to -P (EN Speakers & EFL Learners) 27 Table 5 The use of Strategies with respect to +D (EN Speakers & EFL Learners) 28 Table 6 The use of Strategies with respect to –D (EN Speakers & EFL Learners) 30 Table 7 The use of Strategies with respect to +P (EN Speakers & VN Speakers) 30 Table 8 The use of Strategies with respect to =P (EN Speakers & VN Speakers) 32 Table 9 The use of Strategies with respect to -P (EN Speakers & VN Speakers) 33 Table 10 Apology strategies by EN Speakers, EFL Learners and VN Speakers across the six situations LIST OF FIGURES Figure 1 Apology strategies in +P settings (EN Speakers & EFL Learners) 22 Figure 2 Apology strategies in =P settings (EN Speakers & EFL Learners) 25 Figure 3 Apology strategies in =P settings (EN Speakers & EFL Learners) 27 Figure 4 Apology strategies by EN Speakers & VN Speakers in the six situations XIX Figure 5 Apology strategies by EN Speakers, EFL Learners & VN Speakers XX TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Part I: INTRODUCTION 1. Identification of the problem To become effective communicators nowadays, it is essential for English foreign language (EFL) Learners to gain communicative competence. Communicative competence, according to Ellis, ―entails both linguistic competence and pragmatic competence‖ (Ellis, 1994:696). Linguistic competence is the ability to use the linguistic rules of a given language.

Pragmatic competence, on the other hand, is ―the ability to use language effectively in order to achieve a specific purpose and to understand language in context‖ (Thomas, 1983:94). Likewise, Bialystok (1993) claimed that pragmatic competence is the ability to make use of different language functions, the ability to understand the speakers‘ underlying intention; and the ability to modify the speech according to contexts. Recently, increasing attention has been paid to pragmatic competence due to the fact that foreign language learners who have good knowledge of grammar and a wide range of vocabulary but lack sociolinguistic awareness may encounter communicating problems with native speakers because of their incompetence to use sociolinguistic rules properly or interpret those words correctly. Moreover, in accordance with Thomas (1983), native speakers often forgive the phonological, syntactic and lexical errors made by L2 speakers but usually interpret pragmatic errors negatively as rudeness, impoliteness or unfriendliness.

Thus foreign language speakers need to have more than pure linguistic competence in order to be able to communicate effectively in a language and know how a language is used by members of a speech community to accomplish their purposes (Hymes:1972). In other words, it can be justifiably suggested that foreign language speakers need to use the target language in both linguistically and socially appropriate ways. Over the past few decades, language teaching in the world has witnessed a shift from the focus on the development of learners‘ linguistic competence to the development of learners‘ communicative competence. Many empirical studies on learners‘ pragmatic competence on the basis of diverse speech acts have been conducted in variety of cultures and languages to gather information on what appropriate use of linguistic forms in different sociocultural contexts actually comprises (e., Bergman & Kasper, 1993; Blum-Kulka, 1991; Ellis, 1992; Trosborg, 1987, 1995; Yu, 1999a, 1999b, 2005; Shardakova, 2005; Bataineh, 2006, 2008).

Those studies have contributed greatly to a better TIEU LUAN MOI download : [e-mail] understanding of the use of linguistic forms in different languages and cultures and further to avoiding cross-cultural miscommunication. On response to this trend, some Vietnamese researchers investigated similarities and differences in the realization of speech acts such as requesting, inviting, disagreeing, greeting, giving and receiving compliments, apologizing, promising made by speakers of English and Vietnamese. Among these speech acts, apology is considered a highly- recurrent and routinized act. Kasper (1996) stated that in any speech community, participants need to engage in remedial verbal action upon committing an offense, that is to apologize.

However, this kind of speech act is still under-researched in Vietnam. Van (2000), Phuong (2000) and Trang (2010) are some of Vietnamese researchers working on this topic up to now. However, their studies mainly compared and contrasted the realization of apology between two groups of language, English and Vietnamese. Native Vietnamese speakers‘ speech act behavior which can influence Learners‘ performance of the target language was understudied.

Thus, gaps are still there to fill in pragmatics, especially in the interlanguage speech act of apology. In this study the aim is to compare the speech act of apologies among EN speakers, English EFL learners and VN speakers. Aims of the study This study aims at identifying Vietnamese EFL learners‘ deviations linguistically in the production of apology in relation to English native speakers in the contexts studied. In particular, the study attempts to find out how much Vietnamese learners of English can approximate native speakers in the apology strategy use as well as responding to contextual factors involved in the contexts.

Objectives of the study The study will uncover the deviations in using apology strategies by Vietnamese EFL learners in some contexts studied. Particularly, it uncovers: 1) differences in the use of apology strategies by EN Speakers and Vietnamese EFL Learners. 2) differences in the use of apology strategies by EN Speakers and VN Speakers. Scope of the study Due to limited time, it is impossible to cover all interlanguage pragmatic matters.

This study just focus on the language used by Vietnamese learners of English in formulating in the speech act of apology in relation to the three social parameters (P, D and R) in the TIEU LUAN MOI download : [e-mail] contexts studied. In other words, the survey concentrates on verbal communication. Moreover, the survey mainly considers the acceptance of apologies and ignores all the cases where apologies are refused. As a result, the theoretical frameworks applied to this study are pragmatics and the speech act theory.

Significance of the study This study will be an attempt to fill in a gap in the area of interlanguage pragmatics where learners‘ production of linguistic acts has not taken into consideration enough. Thus, the study will be a reference material for not only English language learners to improve their knowledge on the interlanguage pragmatics but also their communicative competence. Method of the study Quantitative is mainly used in this study. In other words, all the conclusions and considerations are based on the analysis of the empirical studies and statistics processed Chi-square test.

In addition, such methods as descriptive, analytic, comparative and contrastive are also utilized to describe and analyze, to compare and contrast the database so as to bring out differences in using apology strategy by English and Vietnamese speakers. Organization of the study This study is divided into three parts as follows: Part A is the introduction of the study including the identification of the problem, the aims, the objectives, the scope of the study, the significance, the research method as well as the organization of the study. Part B contains 3 chapters. Chapter 1 reviews the theoretical issues relevant to the study including pragmatics, speech act theory and some previous studies on interlanguage apologies.

Chapter 2 discusses issues of methodology and outlines the study design, data collection instruments, reliability and validity test of the data collection instruments, procedure of data collection, selection of subjects and analytical framework. Chapter 3 presents the data analysis and discusses the findings on the choice of apology strategies used by EN speakers, EFL learners and VN speakers in relation to the variables of Power (P), Social Distance (D) and Ranking of Imposition (R) in the contexts under studied. Some pragmatic transfer on interlanguage apology is also mentioned in this chapter. Part C provides an overview of major findings and interpretations, implications, limitations and suggestions for further research.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Part B: DEVELOPMENT Chapter 1: LITERATURE REVIEW This chapter provides overview of the theoretical background of the research. It is divided into three main sections.1 discusses the key notions of pragmatics Section 1.2 discusses the speech act theory and its categories. This is followed by section 1.3 in which some previous studies on interlanguage apology are discussed. Overview Since Morris‘s original definition, there have been numerous attempts to explain pragmatics.

Levinson (1983) claimed that pragmatics comprises the study of language usage, to be distinguished from syntax, which is the study of combinatorial properties of words and their parts, and from semantics, which is the study of meaning.