mở đầu cho thời kỳ mới đã có nhiều nghiên cứu về làng xã, tiêu biểu bộ sách gồm hai tập Nông thôn Việt Nam trong lịch sử của Viện Sử học (1977, 1978). Công trình này đã nghiên cứu về làng xã cổ truyền ở Việt Nam trong nhiều lĩnh vực như quan hệ sở hữu ruộng đất; hệ tư tưởng; thiết chế chính trị, xã hội; vai trò của làng trong đấu tranh bảo vệ đất nước… Các công trình nghiên cứu về làng giai đoạn này có nhiều công trình chuyên sâu về một làng cụ thể hoặc từng lĩnh vực của các làng Việt. Một số chuyên khảo về làng tiểu biểu như tác phẩm Chế độ ruộng đất ở Việt Nam từ thế kỷ XI- XVIII của tác giả Trương Hữu Quýnh, thông qua công trình này, tác giả đã phân tích, khảo tả về sở hữu ruộng đất của nhà nước trung ương, tác giả đã cung cấp về thực trạng sở hữu ruộng đất ở làng. Tác phẩm Cơ cấu tổ chức của làng Việt cổ truyền ở Bắc Bộ của tác giả Trần Từ (1984), đây là chuyên khảo có nhiều giá trị khoa học trong nghiên cứu về cơ cấu tổ chức xã hội của làng Việt.
Tác phẩm: Lệ làng phép nước của Bùi Xuân Đính (1985) đã đi sâu phân tích về mối quan hệ giữa phong tục tập quán của 11 làng với luật pháp của nhà nước. Chuyên khảo của Nguyễn Đức Nghinh (1979, 1980): Mấy nét phác thảo về chợ làng (qua những tài liệu các thế kỷ XVII, XVIII); Chợ Chùa ở thế kỷ XVII, từ nguồn sử liệu chủ yếu là văn bia, tác giả đã lý giải sự hình thành, mô mô, sở hữu, hệ thống chợ làng chủ yếu ở miền Bắc. Việc nghiên cứu về một làng cụ thể được đẩy mạnh. Nhiều công trình nghiên cứu về những làng có nhiều người biết đến vì là quê hương của các nhân vật lịch sử như Mộ Trạch, Đông Ngạc… một số làng nghề như Bát Tràng, Thổ Hà, Ngũ Xá, Hiền Lương…Những công trình nghiên cứu này tiêu biểu cho việc nghiên cứu trường hợp.
Do vậy có thể tham khảo cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu khi chúng tôi nghiên cứu về làng Vân. Do điều kiện của lịch sử nên việc hợp tác nghiên cứu về làng Việt của các học giả Việt Nam và người nước ngoài hầu như không có. Các tác giả là người nước ngoài thời gian này ít có điều kiện tiếp cận với các nguồn sử liệu vốn phong phú, đa dạng phản ánh về làng Việt nên kết quả có những hạn chế. Trong khi đó, các tác giả là người Việt Nam nghiên cứu làng Việt dù được tiếp cận nhiều nguồn tài liệu phong phú nhưng phương pháp tiếp cận và nghiên cứu còn cảm quan, cá nhân, chưa tổ chức nghiên cứu nhóm… Tựu trung lại, giai đoạn năm 1975 - 1986, các nghiên cứu về làng đã được tiếp cận và nghiên cứu toàn diện hơn giai đoạn trước.
Nguồn sử liệu được sử dụng sâu, rộng hơn. Do vậy đã có nhiều chuyên khảo giá trị về làng. Khuynh hướng nghiên cứu trường hợp từ một làng cụ thể đã xuất hiện và đây là một hướng đi mới. Tháng 4 năm 1986, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội đã tổ chức Hội thảo khoa học: Làng xã và vấn đề xây dựng nông thôn mới.
Qua Hội thảo, các nhà khoa học nhìn nhận làng Việt Nam với những ưu việt, hạn chế để đưa ra những luận cứ khoa học góp phần phục vụ cho công cuộc thực hiện đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam diễn ra vào tháng 12 năm 1986 đã đề ra đường lối đổi mới đất nước. Bối cảnh của công cuộc đổi mới đã tạo điều kiện, đặt nhiệm vụ cho khoa học xã hội và nhân văn trong đó có sử học nghiên cứu về làng xã. Trong giai đoạn này được coi là thời kỳ phát triển mạnh với nhiều thành tựu khả quan nghiên cứu về làng.
12 Các công trình có đóng góp về cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu làng Việt của tác giả Hà Văn Tấn (1987): Làng, liên làng và siêu làng - Mấy suy nghĩ về phương pháp; Diệp Đình Hoa chủ biên (1990) công trình: Tìm hiểu làng Việt. Phan Huy Lê (1991): Làng xã cổ truyền của người Việt: tiến trình lịch sử và kết cấu kinh tế - xã hội; Phan Đại Doãn (2001): Làng xã Việt Nam, một số vấn đề kinh tế, văn hóa, xã hội; Nguyễn Quang Ngọc (2009): Một số vấn đề làng xã Việt Nam… Các công trình đã tiếp cận khái niệm, sự hình thành làng, xã, thôn trong lịch sử, cái nhìn tổng quát về làng xã; phân tích và từng bước làm rõ về bản chất của làng qua các lĩnh vực từ diện mạo, kinh tế, xã hội, văn hóa. Hàng chục công trình chuyên khảo nghiên cứu toàn diện hoặc cụ thể như nghiên cứu về kinh tế, xã hội làng; về kinh nghiệm tổ chức, quản lý xã thôn đã ra đời như: Kinh nghiệm tổ chức quản lý nông thôn Việt Nam trong lịch sử (1993) của Phan Đại Doãn, Nguyễn Quang Ngọc; Về một số làng buôn ở đồng bằng Bắc Bộ thế kỷ XVIII - XIX của tác giả Nguyễn Quang Ngọc (1993); Một làng Việt cổ truyền ở đồng bằng Bắc Bộ của tác giả Nguyễn Hải Kế (1996); Làng Việt Nam đa nguyên và chặt (2006) của khoa Lịch sử, Trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn; Tìm lại làng Việt xưa (2006) và Hương ước cổ làng xã đồng bằng Bắc Bộ (2010) của tác giả Vũ Duy Mền; Hành trình về làng Việt cổ (2008) của Bùi Xuân Đính; Từ làng đến nước (2010) của Phan Đại Doãn… Trong các công trình trên, các tác giả Phan Đại Doãn, Nguyễn Quang Ngọc từ hiện thực lịch sử của hệ thống chính quyền làng xã nêu lên các luận cứ về kinh nghiệm tổ chức quản lý nông thôn góp phần giúp cho công cuộc quản lý nông thôn đang trong quá trình đổi mới đất nước. Tác giả Nguyễn Quang Ngọc với Luận án Tiến sĩ sử học: Một số làng buôn ở đồng bằng Bắc Bộ đã làm rõ tình hình thương nghiệp, kinh tế, xã hội, văn hóa ở các làng buôn thế kỷ XVIII - XIX.
Tác giả Nguyễn Hải Kế từ các nguồn sử liệu đã tập trung nghiên cứu về làng Dục Tú, huyện Đông Anh. Đây là công trình chuyên khảo qua việc nghiên cứu trường hợp. Tác giả Bùi Xuân Đính với tác phẩm: Hành trình về làng Việt cổ (2008) đã nghiên cứu từ nguồn tài liệu Hán Nôm kết hợp với tài liệu điền dã hàng chục năm nghiên cứu ở 14 làng ở Hà Nội. Tác giả có hàng chục công trình và chọn đề tài làng xã là nghiên cứu cả đời của mình.
Tác giả Vũ Duy Mền sau hàng chục năm lấy làng xã là hướng nghiên cứu 13 chủ yếu, đã điền dã nhiều vùng quê ở đồng bằng Bắc Bộ, sau đó cho ra đời tác phẩm: Hương ước cổ làng xã đồng bằng Bắc Bộ. Với nguồn sử liệu phong phú, tác giả đã tiếp cận từ khái niệm hương ước, khoán ước đến sự hình thành hương ước, nội dung, đặc điểm và vai trò của hương ước đối với đời sống cộng đồng làng xã. Tác giả Vũ Duy Mền (chủ biên) đã có công trình nghiên cứu so sánh hương ước làng xã Bắc Bộ Việt Nam với luật làng Kanto Nhật Bản (thế kỷ XVII - XIX). Đây là nghiên cứu tiêu biểu về việc sử dụng phương pháp nghiên cứu so sánh giữa làng xã Bắc Bộ và làng Kanto ở Nhật Bản.
Đây là hướng nghiên cứu mới. Trong khía cạnh nghiên cứu lịch sử kháng chiến chống ngoại xâm, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam có công trình: Làng xã Việt Nam trong kháng chiến chống ngoại xâm (Từ thế kỷ X đến cuối thế kỷ XIX) (2006). Trong các công trình bàn về lý luận, phương pháp nghiên cứu về làng Việt, tác giả Nguyễn Quang Ngọc có chuyên luận: Đổi mới cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu lịch sử làng xã Việt Nam. Tác giả đã khái quát tầm quan trọng của việc nghiên cứu về làng xã, đánh giá thực trạng nghiên cứu về làng xã, nêu lên những hạn chế nghiên cứu về làng xã.
Từ việc chỉ ra các hạn chế, tác giả đề xuất các giải pháp nhằm xử lý hiệu qủa các mối quan hệ: Giữa nghiên cứu tổng thể và nghiên cứu cụ thể; giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu gắn với nhu cầu của cuộc sống thực tiễn, xử lý mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại trong bài toán phát triển bền vững nông thôn; sử dụng đồng thời và hiệu quả các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và nghiên cứu liên ngành, đa ngành các phương pháp nghiên cứu truyền thống và hiện đại; phối hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu của các chuyên gia trong và ngoài nước; nghiên cứu so sánh giữa các vùng, các loại hình làng xã trong nước, khu vực và trên thế giới. Đó cũng là những định hướng, giải pháp mà chúng tôi có thể kế thừa và khắc phục những hạn chế những nghiên cứu về làng xã của các nghiên cứu đi trước. Trong tác phẩm Lịch sử Việt Nam truyền thống và hiện đại của Vũ Minh Giang [37], tác giả đã dành các phần II, phần III trong tổng thể 4 phần của cuốn sách nghiên cứu về các lĩnh vực của đời sống làng xã như vấn đề ruộng đất, kinh tế - xã hội Việt Nam thế kỷ XV - XVII; thiết chế làng xã cổ truyền và quá trình dân 14 chủ hóa ở nước ta; giới thiệu các phương pháp tiếp cận mới… Tác giả đã lý giải những di sản của làng xã, vận dụng trong đời sống hiện tại, đồng thời bàn về các phương pháp, cách tiếp cận mới khi nghiên cứu sử học nhất là nghiên cứu khu vực học… Một số nghiên cứu về làng với cách tiếp cận nghiên cứu trường hợp như tác giả Bùi Thị Tân (1994): Tình hình ruộng đất và phương thức sử dụng ruộng đất công ở làng Câu Hoan (huyện Hải Lăng - Quảng Trị) thế kỷ XIX. Mai Phương Ngọc (2013): Cơ cấu kinh tế, xã hội và văn hóa xã Hoằng Lộc (Hoằng Hóa, Thanh Hóa) thời kỳ trung đại.
Nhóm nghiên cứu của Đại học quốc gia Hà Nội dưới sự điều hành của tác giả Phan Huy Lê đã triển khai chương trình: Tư liệu địa bạ. Đây là nguồn tư liệu lớn, có thể góp phần tìm hiểu sâu sắc về ruộng đất ở các làng vào thế kỷ XIX. Do vậy, công trình nghiên cứu này góp phần nghiên cứu tình hình sở hữu ruộng đất, chất lượng đất… về làng vào thế kỷ XIX. Tiêu biểu cho công trình nghiên cứu về Địa bạ có công trình: Chính sách quân điền năm 1839 ở Bình Định qua tư liệu địa bạ của Phan Phương Thảo (2004).