đặt vấn đề, giải quyết vấn đề bài bản nhưng không thu hút được công chúng. Thời gian phát sóng các chương trình như thế này thường làm giảm đi chỉ số rating khán giả của Đài nhưng như trên đã nói, thì Đài không thể không phát sóng. Đây là vấn đề khá nan giải đối với các kênh truyền hình công hiện nay. Các yếu tố cơ sở để xây dựng chương trình truyền hình - Yếu tố kinh tế: Đối với truyền hình, yếu tố kinh tế được coi như là một điều kiện tiên quyết để có thể xuất hiện và được phổ biến.
Thực tế trên thế giới và ở Việt Nam cho thấy rằng, truyền hình có thể xuất hiện trong điều kiện kinh tế eo hẹp, nhưng để nó trở thành một loại hình báo chí phổ biến, hoạt động với đầy đủ các chức năng thì kinh tế đóng vai trò hết sức quan trọng. Đời sống phải khấm khá mới xuất hiện nhu cầu hưởng thụ văn hóa. Sử dụng truyền hình phải có máy thu hình, phải có điện, phải nằm trong vùng phủ sóng…Truyền hình có khả năng đến với tất cả các 16 tầng lớp dân chúng rộng rãi nhất, thậm chí đến tận các tầng lớp nằm ngoài ảnh hưởng của các phương tiện thông tin đại chúng khác. Có được khả năng ấy của truyền hình là do các đặc điểm về bản chất vật lý, nó quyết định tính chất đặc thù của truyền hình với tư cách là phương tiện tạo ra và chuyển tải thông tin.
Nhưng trước hết, điều kiện kinh tế sẽ chi phối toàn bộ khả năng này của truyền hình. Với sự phát triển của điều kiện kinh tế, con người đã có thể vươn lên tự khẳng định mình, đây chính là yếu tố có tính quyết định làm thay đổi những đặc điểm của con người nói chung ở trong các thời kỳ. Trước hết, nó làm thay đổi nhu cầu của con người ở tất cả các khía cạnh, trong đó có nhu cầu hưởng thụ. Điều kiện kinh tế ngày càng phát triển, tạo ra cho nhu cầu con người ngày càng cao, càng phong phú đa dạng.
Trong mối quan hệ biện chứng, nhu cầu con người kích thích sự phát triển kinh tế của xã hội ở trình độ sản xuất, lực lượng sản xuất và các mối quan hệ trong đó. Nền kinh tế phát triển càng cao thì càng có điều kiện thỏa mãn tốt hơn về nhu cầu ngày càng tăng của con người trong đời sống thực tại. Có thể nói, khi nền kinh tế phát triển thì nó như là một đầu tàu kéo theo tất cả cùng phát triển.Yếu tố kinh tế bao gồm lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất luôn luôn chi phối lối sống, đạo đức và chuẩn giá trị xã hội của các giai cấp, các tầng lớp xã hội và các nhân.Trong đó, trình độ và tính chất của lực lượng sản xuất, cụ thể là trí lực và công cụ sản xuất là những yếu tố năng động và quyết định tới sự phát triển nền kinh tế. Đặc biệt, đây cũng là chỉ số quan trọng nhất để đánh giá chất lượng sống, nhịp độ, phong cách sống văn minh.Yếu tố kinh tế cũng là cơ sở nền tảng, có ý nghĩa quyết định tới việc xây dựng chương trình truyền hình.
Ngoài ý nghĩa về tiềm lực thì đây cũng là nội dung quan trọng trong các chương trình truyền hình. Đồng thời, xây dựng chương trình truyền hình tốt, được công chúng quan tâm theo dõi cũng sẽ tác động tích cực đến quá trình phát triển kinh tế. - Các yếu tố chính trị: Trong tất cả các hình thái kinh tế - xã hội, mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, giữa hạ tầng cơ sở và kiến trúc thượng tầng luôn luôn tồn tại. Các cuộc đấu tranh giữa những mâu thuẫn này là động lực chủ yếu làm xã hội phát triển từ thấp đến cao.
Lịch sử xã hội bao hàm cả những giai đoạn thoái hóa, trì trệ, nhưng phát triển vẫn là xu hướng chi phối.Trong đó, chính trị đã, đang và sẽ giữ vai trò đặc biệt quan trọng từ cả hai mặt: qua chính trị mới chuyển 17 khả năng phát triển thành hiện thực; bản thân chính trị cũng là sức mạnh phát triển to lớn. Ảnh hưởng của chính trị đối với đời sống xã hội là việc nó làm cho xã hội phát triển. Các thể chế chính trị nói chung luôn luôn vận hành theo những nguyên tắc chung đảm bảo sự tồn tại, phát triển của một xã hội. Như vậy, có thể thấy rằng, ảnh hưởng của chính trị không bỏ qua một lĩnh vực nào của đời sống xã hội trong đó có truyền hình và chương trình truyền hình.
Những ảnh hưởng ở đây có thể thấy từ việc chọn lựa mục tiêu của truyền hình và sử dụng các giải pháp để thực hiện mục tiêu của truyền hình dưới ảnh hưởng của hệ thống chính trị; khả năng kiểm soát và sử dụng có hiệu quả nguồn lực sẵn có của truyền hình (bao gồm cả khả năng tự nhiên và khả năng tạo ra), việc cho phép hình thành các cơ chế để quần chúng có thể tham gia vào thực hiện các chương trình truyền hình một cách có hiệu quả. Như vậy, chính trị có ảnh hưởng cực kỳ to lớn đối với vận hành của truyền hình, khả năng tác động để có thể tạo ra một sự thay đổi đối với công chúng truyền hình ở những giai đoạn khác nhau. Nó làm cho công chúng trở nên có những khả năng nhất định, qua đó có thể can dự vào đời sống chính trị. Biểu hiện của nó sẽ là việc họ có hiểu biết thế nào về đất nước, dân tộc, lịch sử, hệ thống chính trị của mình và tình cảm của họ với các vấn đề này; mức độ hiểu biết của cá nhân về cơ cấu, vai trò của giới lãnh đạo chính trị đất nước; tình cảm, quan điểm của họ với giới lãnh đạo chính trị; mức độ hiểu biết của công chúng truyền hình về quá trình thực thi các chính sách nhà nước; ý kiến của họ về vấn đề này.
Tất cả các loại hình báo chí đều ít nhiều có những khả năng tạo lập quan hệ giữa chính trị với các cá nhân trong cộng đồng và ngược lại. Nhưng riêng với truyền hình thì lại khác, bởi vì chứa đựng trong đó là khả năng cực lớn về vấn đề này. Dựa trên cơ sở của các mối quan hệ xã hội, chính trị có tác động đến tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội nói chung và truyền hình nói riêng. Đối với truyền hình, chính trị có khả năng tạo ra sự huy động, nhất là tạo ra cơ chế thích hợp để bộ máy của các đài truyền hình phát triển.
Phải coi truyền hình là một thực thể đang hoạt động trong nền kinh tế thị trường còn chưa phát triển như ở Việt Nam, truyền hình vừa là công cụ tuyên truyền của cả hệ thống chính trị đồng thời cũng là đơn vị sản xuất vừa có ý nghĩa về văn hóa, vừa có ý nghĩa về kinh tế. Đối với chương trình truyền hình, chính trị có thể đưa ra các chính sách có tính chất định hướng để xây dựng các chương trình cụ thể. Như vậy, yếu tố chính trị tác động tới 18 chương trình truyền hình vừa gián tiếp nhưng cũng vừa là yếu tố trực tiếp. Truyền hình hoạt động theo định hướng của chính trị, phục vụ nhiệm vụ chính trị, đồng thời truyền hình cũng góp phần tích cực làm cho chính trị được ổn định.
- Yếu tố văn hóa: Trong tiếng Việt, văn hóa là danh từ có nội hàm ngữ nghĩa khá phong phú và phức tạp. Người ta có thể hiểu văn hóa như một hoạt động sáng tạo của con người, nhưng cũng có thể hiểu văn hóa như là lối sống, thái độ ứng xử, lại cũng có thể hiểu văn hóa như trình độ học vấn của mỗi con người. Trong luận văn này, xin được hiểu văn hóa là những giá trị sáng tạo của con người về lĩnh vực tinh thần. Đặc biệt, xin được đề cập mối quan hệ tác động của văn hóa với chương trình truyền hình.
Đây là vấn đề, có thể nói là rất cũ, bởi vì xưa nay, văn hóa, văn nghệ chân chính đều có tác động hết sức mạnh mẽ tới các hoạt động của con người, xây dựng chương trình truyền hình cũng không phải là ngoại lệ. Trong cuộc sống, ngoài mức sống còn có lối sống. Mức sống do kinh tế đem lại, còn lối sống do văn hóa tạo nên. Trong một xã hội, kinh tế là yếu tố quyết định, đảm bảo cho người dân có mức sống cao và ổn định, nhưng không phải có mức sống cao là có lối sống văn minh, có văn hóa.
Mục tiêu của chúng ta là dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Mục tiêu này không tự nó có được. Có thể có giàu lên mà chưa có văn minh, có văn minh nhưng chưa có sự giàu mạnh, cho nên phải có biện pháp để quá trình giàu lên đi đôi với văn minh. Trong một xã hội như vậy, văn hóa sẽ là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời là mục tiêu của xã hội.
Như vậy, văn hóa được coi là nhân tố quan trọng trong sự phát triển của xã hội nói chung và đối với con người nói riêng. Bởi con người là yếu tố trọng tâm của văn hóa, cái gốc của văn hóa. Nói đến văn hóa là nói đến con người, tác động đến con người là tác động đến văn hóa. Chương trình truyền hình có chức năng phổ biến văn hóa đối với công chúng truyền hình, hướng tới để nâng cao chất lượng cuộc sống của họ.
Có thể dễ dàng nhận thấy rằng, trong tất cả các yếu tố có khả năng tác động đến chương trình truyền hình thì yếu tố văn hóa là có tác động trực tiếp và có mối quan hệ chặt chẽ nhất. Mặt khác, chương trình truyền hình cũng tác động tích cực đến quá trình xây dựng văn hóa, đến phát triển con người. Với nội dung như vậy, một mặt văn hóa giúp cho việc xây dựng chương trình truyền hình tăng thêm chất lượng về mọi mặt, công chúng nhận thức nhanh về thông tin từ 19 truyền hình, xây dựng cách nhìn, hiểu biết về các vấn đề một cách văn hóa. Bên cạnh đó, chương trình truyền hình cũng tác động trở lại với văn hóa, xây dựng lối sống văn hóa, giữ gìn bản sắc văn hóa, nâng cao hơn nữa vai trò của văn hóa với cuộc sống.
(Nguồn: Chương 1, Về Công chúng truyền hình Việt Nam, Công chúng truyền hình Việt Nam, T. Trần Bảo Khánh,[11, trang 21- 61].