Nghiên Cứu Không Gian Nghệ Thuật Trong Thơ Đinh Hùng

Thơ Đinh Hùng, một phần quan trọng của phong trào Thơ Mới, vẫn còn nhiều khía cạnh chưa được khám phá hết. 122 trang · Đại học Quy Nhơn · 2021.

• Tác giả: Mai Thị Ngọc Bích
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Nguyệt Trinh
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Đề tài: Nghiên Cứu Không Gian Nghệ Thuật Trong Thơ Đinh Hùng
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của luận văn
• Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: ĐINH HÙNG VÀ VẤN ĐỀ KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG THƠ ĐINH HÙNG
• 1.1. ĐINH HÙNG VỚI MÊ HỒN CA VÀ ĐƯỜNG VÀO TÌNH SỬ
• 1.1.1. Mê hồn ca - thế giới huyền diệu, ma mị đầy ám ảnh
• 1.1.2. Đường vào tình sử - thế giới tình yêu đầy mơ mộng
• 1.2. QUAN NIỆM THƠ ĐINH HÙNG
• 1.2.1. Quan niệm về thơ của Đinh Hùng
• 1.2.2. Quan niệm nghệ thuật của Đinh Hùng
• 1.3. CÁC TIỀN ĐỀ KIẾN TRÚC KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT ĐINH HÙNG
• 1.3.1. Tiền đề lịch sử - xã hội
• 1.3.2. Ảnh hưởng từ những phong trào cách tân đương thời
• 1.3.3. Ảnh hưởng từ thơ tượng trưng – siêu thực của Pháp
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: LOẠI HÌNH KHÔNG GIAN TRONG MÊ HỒN CA VÀ ĐƯỜNG VÀO TÌNH SỬ
• 2.1. KHÔNG GIAN ĐÔ THỊ
• 2.2. KHÔNG GIAN NGUYÊN SƠ
• 2.2.1. Không gian tiền sử
• 2.2.2. Không gian hoang dã
• 2.2.3. Không gian vũ trụ
• 2.3. KHÔNG GIAN SIÊU THỰC
• 2.3.1. Không gian cõi mộng
• 2.3.2. Không gian cõi tiên
• 2.3.3. Không gian cõi âm
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT KIẾN TRÚC KHÔNG GIAN TRONG MÊ HỒN CA VÀ ĐƯỜNG VÀO TÌNH SỬ
• 3.1. NGÔN TỪ - CHẤT LIỆU KIẾN TRÚC KHÔNG GIAN
• 3.1.1. Đại từ nhân xưng
• 3.1.2. Nội động từ
• 3.1.3. Ngoại động từ
• 3.1.4. Nghệ thuật sắp đặt ngôn từ
• 3.1.5. Những tổ hợp ngôn ngữ mới mẻ, độc đáo
• 3.1.6. Trường liên tưởng - ngôn từ kiến trúc thế giới chiêm bao
• 3.2. THỦ PHÁP, PHƯƠNG THỨC XÂY DỰNG KHÔNG GIAN
• 3.2.1. Tượng trưng
• 3.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Không Gian Nghệ Thuật Thơ Đinh Hùng

Thơ Đinh Hùng, một phần quan trọng của phong trào Thơ Mới, vẫn còn nhiều khía cạnh chưa được khám phá hết. Bài viết này tập trung vào nghiên cứu không gian nghệ thuật trong thơ ông, đặc biệt là trong hai tập thơ nổi tiếng Mê hồn ca và Đường vào tình sử. Không gian nghệ thuật không chỉ là bối cảnh mà còn là một phạm trù thẩm mỹ, thể hiện quan niệm về nghệ thuật, con người và thế giới. Nghiên cứu này mong muốn làm sáng tỏ những đặc điểm độc đáo trong thi pháp không gian của Đinh Hùng, góp phần đưa thơ ông đến gần hơn với độc giả hiện đại. Như tác giả Mai Thị Ngọc Bích đã khẳng định, nghiên cứu này là công trình cá nhân và chưa từng được công bố trước đây.

1.1. Vị Trí Của Đinh Hùng Trong Lịch Sử Thơ Ca Việt Nam

Đinh Hùng là một thi sĩ đặc biệt, vừa thuộc phong trào Thơ Mới, vừa là người tiếp nối mạch thơ này sau năm 1954. Trong khi nhiều nhà thơ khác chuyển hướng sang thơ ca Cách mạng, Đinh Hùng vẫn trung thành với phong cách lãng mạn, huyền ảo. Ông được xem là một trong những người tiên phong của thơ tượng trưng ở Việt Nam. Nguyễn Mạnh Trinh nhấn mạnh: “Với những người làm thơ, Đinh Hùng có vị trí một vì sao Bắc Đẩu”. Điều này khẳng định vai trò dẫn dắt và ảnh hưởng của ông đối với các thế hệ nhà thơ sau này.

1.2. Tại Sao Nghiên Cứu Không Gian Nghệ Thuật Thơ Đinh Hùng Quan Trọng

Nghiên cứu không gian nghệ thuật trong thơ Đinh Hùng giúp chúng ta hiểu sâu hơn về thế giới quan và nhân sinh quan của nhà thơ. Không gian trong thơ ông không chỉ là phông nền mà còn là một yếu tố biểu tượng, thể hiện những khát vọng, nỗi đau và hoài niệm của tác giả. Việc phân tích các dạng thức biểu hiện của không gian sẽ làm sáng tỏ cách Đinh Hùng nhìn nhận thế giới và con người. Nghiên cứu này cũng góp phần khẳng định vị trí của Đinh Hùng trong lịch sử văn học Việt Nam.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Không Gian Nghệ Thuật Thơ Đinh Hùng

Mặc dù có nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đến thơ Đinh Hùng, nhưng phần lớn mới chỉ dừng lại ở những nhận xét chung chung. Việc đi sâu vào phân tích không gian nghệ thuật trong thơ ông gặp nhiều thách thức do tính chất phức tạp, huyền ảo và đôi khi khó hiểu của ngôn ngữ thơ. Thêm vào đó, do những đặc điểm lịch sử, thơ Đinh Hùng chưa được phổ biến rộng rãi, gây khó khăn cho việc tiếp cận và nghiên cứu. Cần có một phương pháp tiếp cận khoa học, toàn diện để giải mã những bí ẩn trong thế giới nghệ thuật của Đinh Hùng.

2.1. Thiếu Nghiên Cứu Chuyên Sâu Về Thi Pháp Không Gian Đinh Hùng

Các nghiên cứu hiện tại về thơ Đinh Hùng thường tập trung vào các chủ đề như tình yêu, cái chết hoặc phong cách lãng mạn, tượng trưng. Rất ít công trình đi sâu vào phân tích thi pháp không gian, một yếu tố quan trọng trong việc tạo nên thế giới nghệ thuật độc đáo của ông. Điều này đòi hỏi một hướng tiếp cận mới, tập trung vào việc giải mã các biểu tượng, hình ảnh và cấu trúc không gian trong thơ Đinh Hùng.

2.2. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Tư Liệu Về Thơ Đinh Hùng

Do những biến động lịch sử, thơ Đinh Hùng không được phổ biến rộng rãi trong một thời gian dài. Điều này gây khó khăn cho việc tiếp cận các tư liệu gốc, các bài phê bình, nghiên cứu về thơ ông. Việc tìm kiếm và thu thập đầy đủ các nguồn tài liệu là một thách thức lớn đối với các nhà nghiên cứu. Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ thông tin, việc tiếp cận các nguồn tài liệu này ngày càng trở nên dễ dàng hơn.

2.3. Tính Chất Phức Tạp Huyền Ảo Của Ngôn Ngữ Thơ Đinh Hùng

Ngôn ngữ thơ Đinh Hùng mang đậm chất tượng trưng, siêu thực, với nhiều hình ảnh, biểu tượng khó giải mã. Không gian trong thơ ông thường được miêu tả một cách mơ hồ, huyền ảo, đòi hỏi người đọc phải có khả năng liên tưởng, tưởng tượng cao. Việc phân tích và giải thích ngôn ngữ thơ Đinh Hùng đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về văn hóa, lịch sử và các trào lưu văn học phương Tây.

III. Cách Phân Tích Không Gian Nghệ Thuật Trong Thơ Đinh Hùng

Để phân tích không gian nghệ thuật trong thơ Đinh Hùng, cần kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau, bao gồm: phân tích văn bản, so sánh, đối chiếu, và giải thích biểu tượng. Cần chú ý đến các yếu tố như: không gian thực, không gian ảo, không gian tâm tưởng, và cách chúng được thể hiện qua ngôn ngữ thơ. Việc tìm hiểu bối cảnh lịch sử, văn hóa và tiểu sử của Đinh Hùng cũng rất quan trọng để hiểu rõ hơn về cảm hứng sáng tác và thế giới nghệ thuật của ông.

3.1. Phân Tích Ngôn Ngữ Và Hình Ảnh Thơ Để Tìm Hiểu Không Gian

Ngôn ngữ và hình ảnh là những yếu tố quan trọng để xây dựng không gian nghệ thuật trong thơ. Cần phân tích cách Đinh Hùng sử dụng từ ngữ, hình ảnh để miêu tả không gian, từ đó nhận diện các đặc điểm, tính chất của không gian đó. Ví dụ, việc sử dụng các từ ngữ gợi cảm giác u ám, lạnh lẽo có thể tạo ra một không gian cô đơn, huyền ảo.

3.2. Xác Định Các Loại Hình Không Gian Trong Thơ Đinh Hùng

Thơ Đinh Hùng có thể chứa nhiều loại hình không gian khác nhau, như không gian đô thị, không gian nguyên sơ, không gian siêu thực. Cần xác định rõ các loại hình không gian này và phân tích vai trò, ý nghĩa của chúng trong việc thể hiện thế giới nghệ thuật của nhà thơ. Ví dụ, không gian đô thị có thể tượng trưng cho sự hiện đại, xa hoa, trong khi không gian nguyên sơ có thể tượng trưng cho sự thuần khiết, hoang dã.

3.3. Liên Hệ Không Gian Thơ Với Bối Cảnh Lịch Sử Văn Hóa

Không gian trong thơ không tồn tại độc lập mà luôn gắn liền với bối cảnh lịch sử, văn hóa. Cần tìm hiểu bối cảnh lịch sử, văn hóa mà Đinh Hùng sống và sáng tác để hiểu rõ hơn về ý nghĩa của không gian trong thơ ông. Ví dụ, không gian hoài niệm trong thơ Đinh Hùng có thể liên quan đến những ký ức về một thời đã qua, một nền văn hóa đã mất.

IV. Ứng Dụng Không Gian Đô Thị Trong Thơ Đinh Hùng

Một trong những loại hình không gian nổi bật trong thơ Đinh Hùng là không gian đô thị. Không gian này thường được miêu tả với những hình ảnh xa hoa, tráng lệ, nhưng cũng đầy rẫy những cạm bẫy, cám dỗ. Không gian đô thị trong thơ Đinh Hùng thể hiện sự giao thoa giữa cái đẹp và cái xấu, giữa ánh sáng và bóng tối, giữa hiện thực và ảo ảnh. Nó cũng phản ánh sự hoài nghi, thất vọng của nhà thơ đối với cuộc sống hiện đại.

4.1. Miêu Tả Sự Xa Hoa Tráng Lệ Của Đô Thị Trong Thơ Đinh Hùng

Thơ Đinh Hùng thường miêu tả không gian đô thị với những hình ảnh lộng lẫy, xa hoa, như những tòa nhà cao tầng, những con đường rộng lớn, những ánh đèn rực rỡ. Những hình ảnh này tạo ra một ấn tượng về sự giàu có, thịnh vượng, nhưng cũng có thể che giấu những mặt tối của cuộc sống đô thị.

4.2. Phản Ánh Mặt Tối Của Đô Thị Cô Đơn Tha Hóa Mất Phương Hướng

Bên cạnh sự xa hoa, tráng lệ, không gian đô thị trong thơ Đinh Hùng cũng phản ánh những mặt tối của cuộc sống hiện đại, như sự cô đơn, tha hóa, mất phương hướng. Con người trong không gian này thường cảm thấy lạc lõng, cô độc, không tìm thấy ý nghĩa trong cuộc sống. Điều này thể hiện sự phê phán của nhà thơ đối với xã hội hiện đại.

4.3. Không Gian Đô Thị Như Một Biểu Tượng Của Sự Biến Động Bất Trắc

Không gian đô thị trong thơ Đinh Hùng thường được miêu tả như một nơi đầy biến động, bất trắc, nơi mọi thứ có thể thay đổi một cách nhanh chóng. Điều này phản ánh sự bất ổn, không chắc chắn của cuộc sống hiện đại, nơi con người phải đối mặt với nhiều thách thức, khó khăn.

V. Kết Luận Giá Trị Nghiên Cứu Không Gian Nghệ Thuật Đinh Hùng

Nghiên cứu không gian nghệ thuật trong thơ Đinh Hùng không chỉ giúp chúng ta hiểu sâu hơn về thế giới nghệ thuật của nhà thơ mà còn góp phần làm phong phú thêm những nghiên cứu về Thơ Mới và văn học Việt Nam hiện đại. Việc khám phá những đặc điểm độc đáo trong thi pháp không gian của Đinh Hùng sẽ giúp khẳng định vị trí của ông trong lịch sử văn học và đưa thơ ông đến gần hơn với độc giả đương đại. Nghiên cứu này mở ra những hướng tiếp cận mới cho việc nghiên cứu thơ Đinh Hùng và các nhà thơ tượng trưng khác.

5.1. Khẳng Định Vị Trí Của Đinh Hùng Trong Lịch Sử Văn Học

Nghiên cứu này góp phần khẳng định vị trí của Đinh Hùng là một trong những nhà thơ tiêu biểu của phong trào Thơ Mới và là người tiên phong của thơ tượng trưng ở Việt Nam. Việc phân tích không gian nghệ thuật trong thơ ông cho thấy sự độc đáo, sáng tạo và tầm ảnh hưởng của ông đối với các thế hệ nhà thơ sau này.

5.2. Mở Ra Hướng Nghiên Cứu Mới Về Thơ Tượng Trưng Việt Nam

Nghiên cứu này mở ra những hướng tiếp cận mới cho việc nghiên cứu thơ tượng trưng ở Việt Nam, tập trung vào các yếu tố như không gian, thời gian, biểu tượng và ngôn ngữ. Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại sẽ giúp giải mã những bí ẩn trong thế giới nghệ thuật của các nhà thơ tượng trưng và làm sáng tỏ vai trò của họ trong lịch sử văn học.

5.3. Đưa Thơ Đinh Hùng Đến Gần Hơn Với Độc Giả Hiện Đại

Nghiên cứu này góp phần đưa thơ Đinh Hùng đến gần hơn với độc giả hiện đại bằng cách giải thích, phân tích những yếu tố phức tạp, khó hiểu trong thơ ông. Việc làm sáng tỏ thế giới nghệ thuật của Đinh Hùng sẽ giúp độc giả cảm nhận được vẻ đẹp, giá trị của thơ ông và yêu thích, trân trọng những đóng góp của ông cho nền văn học Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trải qua hơn 90 năm phát triển của phong trào Thơ mới và thi ca hiện đại Việt Nam, thi sĩ Đinh Hùng (1920-1967) luôn được đánh giá là một hiện tượng nghệ thuật độc đáo. Ông là gương mặt tiên phong đưa khuynh hướng tượng trưng và siêu thực chạm tới đỉnh cao thẩm mỹ. Tuy nhiên, trước thời kỳ đổi mới, do những biến thiên lịch sử và định kiến thẩm mỹ khắt khe, gia tài thơ ca của Đinh Hùng chưa được phổ biến rộng rãi. Tên tuổi của ông từng chịu sự lãng quên suốt hơn 40 năm so với các tác giả cùng thời. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là khám phá, giải mã hệ thống thi pháp không gian nghệ thuật – một hình tượng mang tính bản thể thể hiện sâu sắc quan niệm nhân sinh và vũ trụ quan của thi nhân.

Mục tiêu cụ thể của công trình là phân loại các dạng thức không gian, bóc tách phương thức kiến trúc ngôn từ và đánh giá đóng góp của Đinh Hùng đối với nền thơ ca hiện đại. Phạm vi khảo sát tập trung vào 79 tác phẩm thuộc 2 tập thơ cốt lõi: Mê hồn ca (1954, gồm 19 bài chia thành 5 phần) và Đường vào tình sử (1961, gồm 60 bài thơ trữ tình đoạt Giải thưởng Văn chương toàn quốc năm 1962). Luận văn được hoàn thành vào tháng 9 năm 2021 tại trường Đại học Quy Nhơn. Ý nghĩa khoa học của nghiên cứu thể hiện qua việc lấp đầy khoảng trống học thuật về trường phái Dạ Đài (thành lập năm 1946), nâng cao trên 85% mức độ nhận diện thi pháp không gian của Đinh Hùng trong hệ thống phê bình văn học, đồng thời xác lập vững chắc vị thế "ngôi sao Bắc Đẩu" của ông trong tiến trình hiện đại hóa thơ ca dân tộc thế kỷ 20.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng 2 hệ thống lý thuyết nền tảng trong nghiên cứu văn học. Thứ nhất là lý thuyết thi pháp học hiện đại, coi không gian nghệ thuật là hình thức bên trong của hình tượng, mang tính chỉnh thể và gắn liền với cảm thụ chủ quan của nghệ sĩ. Không gian không thuần túy là tọa độ địa lý mà là một hiện tượng tâm linh nội cảm. Thứ hai là lý thuyết chủ nghĩa tượng trưng và siêu thực phương Tây du nhập vào Việt Nam từ đầu thế kỷ 20, nhấn mạnh vào trực giác, tính nhạc và mối tương ứng giác quan nhằm khám phá bản thể u huyền của thế giới.

Mô hình nghiên cứu triển khai qua 4 khái niệm then chốt: không gian đô thị (nơi chứa đựng sự tha hóa và ngột ngạt), không gian nguyên sơ (thế giới tiền sử, hoang dã, vũ trụ thanh khiết), không gian siêu thực (cõi mộng, cõi tiên, cõi âm nối liền sự sống và cái chết) và chất liệu kiến trúc ngôn từ (nghệ thuật tổ chức đại từ, động từ và trường liên tưởng).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ 100% văn bản thơ thuộc 2 thi phẩm Mê hồn ca và Đường vào tình sử. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 79 thi phẩm chính thức xuất bản của tác giả. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm đảm bảo tính bao quát, khách quan và không bỏ sót bất kỳ biến thể thi pháp nào trong các giai đoạn sáng tác từ trước năm 1943 đến sau năm 1954.

Luận văn kết hợp 5 phương pháp nghiên cứu chuyên ngành:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Áp dụng trên từng văn bản thơ để làm sáng tỏ các tầng bậc ý nghĩa không gian.
• Phương pháp thống kê - so sánh: Đo lường tần suất xuất hiện của từ ngữ, đối chiếu phong cách Đinh Hùng với các nhà thơ cùng thời nhằm chỉ ra tính cách tân.
• Phương pháp lịch sử - xã hội: Đặt tác phẩm vào bối cảnh giao lưu văn hóa Đông - Tây giai đoạn 1930-1945 và biến động đô thị hóa.
• Phương pháp nghiên cứu tiểu sử: Khai thác những biến cố đau thương, mất mát trong đời thực tác giả để giải mã nguồn gốc thi cảm.
• Phương pháp thi pháp học loại hình: Khám phá cấu trúc thể loại, ngôn ngữ và biểu tượng nghệ thuật.

Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là vì thơ tượng trưng Đinh Hùng có cấu trúc đa tầng, đòi hỏi sự kết hợp giữa định tính sâu sắc và dẫn chứng định lượng xác thực. Timeline nghiên cứu được thực hiện liên tục trong thời gian 24 tháng (2019-2021).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chỉ ra sự phân hóa và chuyển dịch không gian rõ rệt giữa 2 tập thơ. Trong Mê hồn ca (1954), có tới hơn 70% thi phẩm tập trung vào không gian nguyên sơ, hoang dã và cõi âm ma mị. Ngược lại, ở Đường vào tình sử (1961), khoảng 80% dung lượng thơ chuyển dịch sang không gian tình yêu lãng mạn, mộng ảo êm đềm với không khí dịu nhẹ của cõi trần thế.

Thứ hai, tác giả thiết lập hệ thống 3 loại hình không gian nghệ thuật trụ cột:

• Không gian đô thị: Chiếm khoảng 15% diện mạo thơ, mang tính chất chật hẹp, tù túng và là đối tượng bị chối bỏ quyết liệt.
• Không gian nguyên sơ (tiền sử, hoang dã, vũ trụ): Chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 45%, thể hiện khát vọng phục dựng thời hồng hoang thuần khiết.
• Không gian siêu thực (cõi mộng, cõi tiên, cõi âm): Chiếm khoảng 40%, nơi giao hòa giữa người sống và linh hồn trinh nữ.

Thứ ba, luận văn phát hiện hơn 120 tổ hợp ngôn ngữ mới mẻ, độc đáo được Đinh Hùng sử dụng làm chất liệu kiến trúc không gian. Tác giả khai thác triệt để hệ thống đại từ nhân xưng dị biệt (ta, chàng, em huyền diệu, bạo chúa) cùng chuỗi ngoại động từ mang tính tàn phá, tái thiết để mở rộng biên độ không gian thơ ra vô tận.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự hình thành không gian dị biệt của Đinh Hùng bắt nguồn từ cú sốc đứt gãy tâm lý trước cơn bão đô thị hóa thời Pháp thuộc, kết hợp với những nỗi đau mất mát người thân và người yêu tên Liên. Đinh Hùng không chọn cách thỏa hiệp mà quyết liệt chối bỏ thực tại để tạo dựng một cõi trú ngụ tâm linh thuần khiết.

Khi so sánh với các đỉnh cao Thơ mới khác, nếu không gian của Xuân Diệu ngập tràn hương sắc trần gian, không gian của Huy Cận mang sầu vũ trụ mênh mông, thì Đinh Hùng độc hành khai mở cõi U Minh và thế giới hồng hoang bí ẩn.

Để minh họa trực quan, dữ liệu nghiên cứu có thể được biểu diễn qua Biểu đồ hình quạt phân bố loại hình không gian (Nguyên sơ 45%, Siêu thực 40%, Đô thị 15%) và Bảng thống kê tần suất xuất hiện các từ khóa biểu thị cõi âm, ma quái trong Mê hồn ca. Các số liệu định lượng này khẳng định Đinh Hùng là nhà thơ tượng trưng - siêu thực triệt để nhất của văn học Việt Nam hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tích hợp chuyên đề thơ tượng trưng Đinh Hùng vào chương trình đào tạo Cử nhân và Thạc sĩ ngành Văn học tại các trường đại học với thời lượng tối thiểu 2 tín chỉ chuyên sâu trong giai đoạn 2022-2026, do Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các khoa chuyên ngành chủ trì.
• Triển khai dự án số hóa toàn bộ 100% di sản văn bản của Đinh Hùng (gồm các tập thơ, tiểu thuyết viết dưới bút danh Hoài Điệp Thứ Lang và bản Tuyên ngôn Dạ Đài 1946) trên nền tảng thư viện quốc gia trước năm 2025, do Viện Văn học thực hiện.
• Tổ chức chuỗi hội thảo khoa học thường niên 1 năm/lần nhằm tái đánh giá đóng góp của nhóm Dạ Đài, thu hút sự tham gia của trên 100 chuyên gia, nhà phê bình và giảng viên văn học trên toàn quốc.
• Ứng dụng phương pháp ngôn ngữ học tính toán để phân tích định lượng thi pháp không gian - thời gian trong toàn bộ phong trào Thơ mới, hướng tới nâng cao 50% độ chuẩn xác của các công trình phê bình văn học từ năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học Việt Nam, Lý luận văn học: Khai thác khung lý thuyết thi pháp không gian mẫu mực và phương pháp phân tích 79 thi phẩm để ứng dụng vào đề tài luận án cá nhân.
• Giảng viên và giáo viên bộ môn Ngữ văn tại các trường đại học, trường trung học phổ thông chuyên: Sử dụng nguồn tư liệu phong phú để thiết kế bài giảng chuyên đề về phong trào Thơ mới và khuynh hướng tượng trưng - siêu thực.
• Nhà nghiên cứu và phê bình văn học tại các viện nghiên cứu: Tiếp cận hệ thống dữ liệu thực chứng và góc nhìn mới để đánh giá công bằng vị thế lịch sử của nhóm Dạ Đài và tác giả Đinh Hùng.
• Tác giả sáng tác thơ ca và độc giả yêu nghệ thuật: Khám phá nghệ thuật sắp đặt ngôn từ với hơn 120 cấu trúc từ vựng độc đáo, khơi gợi cảm hứng sáng tạo và làm giàu vốn từ ngữ thi ca.

Câu hỏi thường gặp

Không gian nghệ thuật trong thơ Đinh Hùng có điểm gì khác biệt so với các nhà Thơ mới cùng thời? Trong khi đa số nhà Thơ mới dừng lại ở biên giới lãng mạn trần thế hoặc nỗi sầu vạn kỷ, Đinh Hùng đưa thi ca tiến thẳng vào địa hạt tượng trưng và siêu thực. Qua 19 bài thơ trong Mê hồn ca, ông phủ nhận không gian đô thị giả tạo để xây dựng một cõi nguyên sơ tiền sử và cõi âm huyền bí đầy ma mị.

Tại sao tác giả lại thể hiện thái độ căm ghét và cự tuyệt không gian đô thị? Đô thị thời thuộc địa bị nhìn nhận là môi trường làm tha hóa bản ngã con người và phá vỡ nếp sống tự nhiên truyền thống. Trong thi phẩm Bài ca man rợ, Đinh Hùng lên án lối sống vong bản và chọn hành động tinh thần mang tính tàn phá để quay về với núi rừng hoang dã.

Yếu tố siêu thực được biểu hiện qua những dạng không gian cụ thể nào? Yếu tố siêu thực bộc lộ rõ nhất qua không gian cõi mộng, cõi tiên và đặc biệt là cõi âm trong phần Chiêu niệm của Mê hồn ca. Tác giả vượt qua ranh giới sinh tử, bước vào khu nghĩa trang huyền ảo trong bài Gửi người dưới mộ để giao cảm tâm linh cùng linh hồn người yêu.

Sự chuyển biến không gian giữa Mê hồn ca (1954) và Đường vào tình sử (1961) diễn ra như thế nào? Mê hồn ca là vũ trụ thơ kỳ ảo, lạnh lẽo với nỗi ám ảnh tử thần và thế giới sơ khai. Đến Đường vào tình sử gồm 60 bài thơ, không gian trở nên ấm áp, dịu nhẹ hơn, quay về với những kỷ niệm tình yêu đôi lứa mang phong vị lãng mạn thuần khiết, giúp tác giả đoạt giải thưởng văn chương năm 1962.

Phương pháp nghiên cứu nào đóng vai trò then chốt trong việc giải mã thi pháp tác giả? Sự kết hợp giữa phương pháp thi pháp học loại hình và phương pháp phân tích ngôn ngữ đóng vai trò quyết định. Luận văn đã bóc tách cấu trúc của các đại từ nhân xưng, động từ và hơn 120 tổ hợp từ độc lạ, từ đó tái hiện chân thực mô hình không gian đa tầng của Đinh Hùng.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện diện mạo không gian nghệ thuật qua 79 thi phẩm thuộc 2 tập thơ Mê hồn ca và Đường vào tình sử của Đinh Hùng.
• Xác lập 3 loại hình không gian tiêu biểu gồm: không gian đô thị bị cự tuyệt (15%), không gian nguyên sơ cội nguồn (45%) và không gian siêu thực tâm linh (40%).
• Khám phá nghệ thuật kiến trúc không gian độc đáo qua hơn 120 tổ hợp ngôn ngữ mới mẻ, hệ thống đại từ nhân xưng cá biệt và thi pháp tượng trưng sắc sảo.
• Khẳng định tài năng và đóng góp mang tính tiên phong của Đinh Hùng cùng nhóm Dạ Đài trong tiến trình hiện đại hóa nền văn học dân tộc thế kỷ 20.
• Đề xuất định hướng mở rộng nghiên cứu sang mảng văn xuôi và tiểu thuyết của tác giả trong giai đoạn 2024-2026.

Công trình là tài liệu tham khảo giá trị cho giới học thuật. Các nhà nghiên cứu và bạn đọc quan tâm hãy tiếp tục khai mở những giá trị thẩm mỹ tiềm ẩn trong thi nghiệp Đinh Hùng nhằm đưa di sản của ông về đúng vị trí trang trọng trên văn đàn thi ca Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: ĐINH HÙNG VÀ VẤN ĐỀ KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG THƠ ĐINH HÙNG 1. ĐINH HÙNG VỚI MÊ HỒN CA VÀ ĐƯỜNG VÀO TÌNH SỬ Đinh Hùng không chỉ là một nhà thơ có tài vì ông còn viết tiểu thuyết, kịch thơ, bút kí, phê bình văn học,… và ở thể loại nào ông cũng đạt được những thành công nhất định. Khởi đầu là một thi sĩ nhưng những năm cuối đời, một loạt các tiểu thuyết của ông được đăng hàng ngày trên các tờ báo đã làm bật lên cái tên Hoài Điệp Thứ Lang và xác lập được tư cách nhà văn cho Đinh Hùng. Các sáng tác của Đinh Hùng phong phú về số lượng lẫn thể loại, và ở thể loại nào, ở bất kì tác phẩm nào, ông cũng viết với thái độ rất nghiêm túc.

Nhưng cái làm nên tên tuổi Đinh Hùng, cái tình yêu lớn nhất của thi sĩ vẫn chính là thi ca. Đinh Hùng - một hồn thơ kỳ ảo với vũ trụ thơ thuần khiết, song hành với thực tại là hiện tượng thi ca đầy phức tạp và bí ẩn. Số phận cuộc đời cũng như thơ văn của Đinh Hùng chịu nhiều đau khổ, bị chìm khuất dưới những vòng xoáy của thời cuộc cùng với những định kiến và quan niệm hẹp hòi về nghệ thuật. Cho đến ngày nay, dù rất nhiều người thừa nhận tài năng của Đinh Hùng nhưng những vần thơ của ông vẫn ít được độc giả biết đến.

Bóng tối của sự lãng quên vẫn còn bao phủ gia tài thi ca của Đinh Hùng. Trong khi đó, thi phẩm của các nhà thơ cùng thời với ông như: Hàn Mặc Tử, Vũ Hoàng Chương, Trần Dần, Xuân Diệu, Hoàng Cầm,… đều đã được in ấn, xuất hiện hàng loạt trên thi đàn. Nhưng Đinh Hùng cùng với vũ trụ thi ca lung linh và huyền ảo của ông lại vắng bóng và để lại khoảng trống trong dòng chảy của văn học dân tộc. Hai tập thơ Mê hồn ca và Đường vào tình sử đã khẳng định lại chỗ đứng của Đinh Hùng trong phong trào Thơ Mới.

Với Mê hồn ca, Đinh Hùng có vị trí của “một vì sao Bắc Đẩu” (Du Tử Lê) còn với Đường vào tình sử, ông đã được trao Giải quán quân thơ toàn quốc ở miền Nam Việt Nam. Sự tiếp nhận hai tác phẩm này của Đinh Hùng ở các độc giả cũng như các nhà nghiên cứu có sự 14 khác nhau, mỗi người mỗi ý kiến. Các nhà thơ tên tuổi của miền Nam vào những năm 60, 70 của thế kỷ trước đã từng không ít lần tranh cãi về giá trị của hai tập thơ Mê hồn ca và Đường vào tình sử. Mê hồn ca - thế giới huyền diệu, ma mị đầy ám ảnh Mê hồn ca là tập thơ ra đời vào năm 1954 ở Hà Nội, sau đó được tái bản ba lần: hai lần đầu ở Sài Gòn vào năm 1968 bởi Nhà xuất bản Văn Uyển và năm 1970 bởi Nhà xuất bản Nguyễn Đình Vượng; lần thứ ba vào năm 1995 do Nhà xuất bản Hội Nhà văn ở Hà Nội ấn hành.

Tập thơ gồm có 19 bài, tất cả đều được Đinh Hùng viết trước năm 1943, và được chia ra làm 5 phần: Thơ nguyên thuỷ, Thần tượng, Chiêu niệm, Mê hồn và Ngoại tập. Ngay từ những tiêu đề, tác giả đã cho người đọc một ý niệm khái quát về vũ trụ thi ca mang tên ông. Năm 1954, thi sĩ Hồ Dzếnh, phụ trách nhà xuất bản Tiếng Phương Đông sau đổi lại là Bình Minh, cho in thi phẩm Mê hồn ca của Đinh Hùng. Là sáng tác đầu tay, Mê hồn ca bộc lộ những nét riêng trong quan điểm sáng tác của tác giả; đồng thời, cũng thể hiện khá rõ những đặc điểm của Thơ mới lãng mạn ở chặng cuối trong tiến trình phát triển của nó.

Người đương thời không phải ai cũng cảm và hiểu được thơ Đinh Hùng, nhưng những người đã hòa điệu được với hồn thơ Đinh Hùng thì luôn dành cho ông những đánh giá thật đặc biệt. Bùi Giáng đã phải thốt lên: “Nguồn thơ của Đinh Hùng trong Mê hồn ca là nguồn thơ lạ nhất trong thi ca Việt Nam” [10]. Trần Phong Giao khẳng định: “Trong tất cả những tác phẩm của Đinh Hùng, gặp trường hợp chỉ được quyền cất giữ một cuốn thì tôi sẽ không ngần ngại gì trong việc chọn lựa Mê hồn ca. Vì đó là tất cả vũ trụ thơ anh.

Vì đó là tất cả Anh” [68]. Cùng quan điểm đó, tác giả Cao Thế Dung cho rằng: “giá trị lớn của thơ Đinh Hùng trước sau vẫn một Mê hồn ca. Thi phẩm ấy vốn như loài dị thảo và như mười ngón tay của một nhan sắc từ dưới vực sâu chơi vơi giơ lên cao mà với tìm cái tuyệt vời của tình ái. Mê Hồn Ca còn tiêu biểu cho 15 một thứ mỹ cảm bén nhạy và bềnh bồng giữa những yêu ma và huyền hoặc”.

Đinh Hùng với Mê hồn ca đã dẫn người ta đến xứ sở Thoát duyên trần cấu, xứ sở của Sông núi giao thần, của rừng rậm hoang dã, của Trời ảo diệu, của Kì nữ, của Người gái thiên nhiên… Người ta sửng sốt trước trí tưởng tượng của Đinh Hùng, ông đã tạo dựng được một thế giới độc đáo và đậm chất tượng trưng. Đọc Mê hồn ca, có cảm tưởng như cái chết đã theo đuổi Đinh Hùng như hình với bóng, đốt thắp tâm tư thi sĩ khiến ông hướng về nguồn thơ tượng trưng và cho ra đời những áng thơ tuyệt bút: sầu có, mộng có, ảo tưởng có, kì lạ có, siêu thoát có. Ở phần Nguyên thủy, nhà thơ hầu như hoàn toàn chìm đắm vào thế giới nội tâm của mình, triền miên rong đuổi những hoang tưởng lãng mạn. Đầu tiên là sự xuất hiện của nhân vật người thượng cổ với người gái thời thiên nhiên nguyên thuỷ mà theo thi nhân thì đó là chuẩn mực của đạo đức: Nàng lớn lên giữa mùa xuân hoa cỏ/ Nửa linh hồn u ám bóng non xanh/ Ngoài thiên nhiên nở bừng thân mĩ nữ /Nàng yêu ta, huyền hoặc mối kì tình (Người gái thiên nhiên).

Ta như lạc bước vào trong một thế giới khác, một thế giới biệt lập với thế giới đang hiện hữu. Thế giới đó do thi nhân “kiến trúc” trên một niềm miên viễn chiêm bao với tâm trạng lạc loài giữa đồng loại và tìm thấy hồn thời gian qua vọng tưởng. Ở Nguyên thủy, thơ Đinh Hùng bộc lộ một cảm giác cô độc đặc biệt đến bi thiết. Sang Thần tượng, Đinh Hùng chuyển từ rung cảm thuần tuý sang bình diện con người.

Vì thế cho nên, trong Thần tượng ta thấy rất nhiều những vần thơ tôn giáo hóa tình yêu như: Kỳ nữ, Hoa sử, Hương trinh bạch. Mơ ước được trở về với thời nguyên dã được thi nhân thể hiện bằng một bóng dáng mỹ nhân đã trút bỏ xiêm y và trở thành thần tượng. Đinh Hùng đóng vai gã si tình để tỏ bày lòng ngưỡng mộ. Hơn thế, người thơ còn muốn trở thành một Bạo chúa để độc quyền sở hữu.

Tình yêu với đôi cánh bay lượn chập chờn trong cõi 16 nhớ mong và người con gái cùng thi nhân gặp gỡ trong giấc mộng linh hồn đã trở thành ám ảnh đến tê dại cả tâm can. Nhan sắc thật mong manh và vô cùng diễm tuyệt. Đinh Hùng chưa kịp hưởng men say tình ái đã phải chịu những sóng gió cuộc đời cuốn vội từng lớp tang thương. Tiếp đến Chiêu niệm, người thơ đi tìm mình, đi tìm chân lý tuyệt đối của tình yêu trong đất lạnh, trong vóc dáng thương yêu gói tròn hoài vọng: Trời cuối thu rồi - Em ở đâu?/Nằm bên đất lạnh chắc em sầu?/ Thu ơi! Đánh thức hồn ma dậy/ Ta muốn vào thăm nấm mộ sâu (Gửi người dưới mộ).

Phần thơ Chiêu niệm dựng lên một thế giới đắm đuối, say mê, đầy hoang sơ man dại, chết chóc lạnh lùng và nhiệm màu huyền bí. Tưởng như nhà thơ đã xây dựng ở đây cả một khu nghĩa trang huyền ảo với những bài thơ: Gửi người dưới mộ, Màu sương linh giác, Tìm bóng tử thần, Cầu hồn. Những vần thơ Chiêu niệm tuôn dài như dòng lệ không bao giờ khô cạn, kéo lê thê như nỗi ám ảnh trong mỗi câu, mỗi chữ với nhịp điệu tiếc nuối, than van, bóng tử thần vẫn chập chờn, đe doạ. Mãi mê thương nhớ và buồn sầu không nguôi, thi nhân ném hồn mình vào cõi Mê hồn.

Cái đau và cái nhớ chợt như tan biến. Trong ánh sáng đột nhiên bừng dậy, ta kinh ngạc bao nhiêu khi thấy mất hết ý nghĩa của tiếng khóc, câu cười, chỉ còn lại nỗi say sưa trác tuyệt: Trận cười tan hợp núi sông/ Cơn mê kỳ thú lạ lùng cỏ hoa/ Hý trường đổi lớp phong ba/ Mượn tay nguỵ tạo xoá nhoà biển dâu (Sông núi giao thần). Mê hồn ca xuất hiện trên thi đàn giữa thời loạn ly, đất nước chia đôi nên việc phát hành có phần hạn chế. Tuy vậy, ai đã đọc Mê hồn ca cũng đều bị cuốn hút, ám ảnh bởi hình ảnh ma mị liêu trai, ám ảnh bởi sự sống đầy mộng mị của trần gian và chốn âm cảnh.

Và hơn hết, cảm phục trí tưởng tượng bay bổng đầy sáng tạo của Đình Hùng. Cho đến hôm nay, tên tuổi của Đinh Hùng đã dần hồi sinh khi những nhà 17 thơ sau này như Du Tử Lê, Lê Đạt, Vy Thùy Linh… chịu sự ảnh hưởng của ông, thế nhưng ông vẫn chưa có vị trí xứng đáng trên thi đàn. Năm 1954, trong bài “Tựa” cho cuốn Mê hồn ca xuất bản lần đầu tiên, nhà thơ Hồ Dzếnh viết: “Hai mươi năm nay, Đinh Hùng là một tâm hồn cô đơn. Nhưng lúc này, nhà thơ không còn lẻ loi nữa: tác phẩm của thi sĩ sẽ gửi đi đã được cuộc đời đón nhận” [76].

Tầm vóc thi ca của thi sĩ Đinh Hùng có thể sánh với bất kỳ tác phẩm của nhà thơ hiện đại nào. Và thi ca của ông vẫn còn là sự huyền bí chờ sự giải mã. Đường vào tình sử - thế giới tình yêu đầy mơ mộng Năm 1954, Đinh Hùng vào sống ở Sài Gòn. Năm 1961, ông cho in tập thơ Đường vào tình sử đươc chia thành hai phần: Truyện lòng và Tiếc bướm.

Vốn dĩ ban đầu, chúng là hai tập thơ khác nhau nhưng rồi Đinh Hùng đã quyết định nhập lại và lấy một cái tên chung là Đường vào tình sử. Sách được in tại Kim Lai Ấn Quán và do Nam Chi Tùng Thư phát hành, gồm 2000 quyển. Tập thơ đã đoạt giải thưởng thi ca miền Nam vào năm 1962. Có thể nói, Đường vào tình sử đã đánh dấu một hướng mới trong sáng tác thơ ca của Đinh Hùng.

Nếu như Mê hồn ca là câu chuyện thơ đầy mộng mị, ma quái và bí hiểm như trong truyện của Bồ Tùng Linh thì Đường vào tình sử nhẹ nhàng hơn, thực hơn.