Chương 1: Cơ sở lý luận của pháp luật bảo vệ thông tin cá nhân của người tiêu dùng trong thương mại điện tử thời kỳ cách mạng công nghiệp 4. Chương 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo vệ thông tin cá nhân của người tiêu dùng trong thương mại điện tử thời kỳ cách mạng công nghiệp 4. Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về bảo vệ thông tin cá nhân của người tiêu dùng trong thương mại điện tử. 6 NOI DUNG KET QUA NGHIÊN CỨU CHUONG 1: MOT SO VAN DE LY LUAN VE PHAP LUAT BAO VE THONG TIN CA NHAN CUA NGUOI TIEU DUNG TRONG THUONG MAI DIEN TU THOI KY CACH MANG CONG NGHIEP 4.
Khai quát về bảo vệ thông tin cá nhân của người tiêu dùng trong thương mại điện tử thời kỳ Cách mạng công nghiệp 4.1, Khai niệm người tiêu dùng Việc xác định rõ nội hàm của khái niệm NTD là kim chỉ nam cho việc nghiên cứu các nội dung khác trong pháp luật bảo vệ NTD. Khái niệm này đã được nghiên cứu thấu đáo ở nhiều góc độ khác nhau, cả ở góc độ kinh tế và góc độ pháp lý. Khái niệm NTD xuất hiện trong kinh tế học là phạm trù chỉ những chủ thé tiêu thụ của cải được tạo ra bởi nền kinh tế, họ tham gia các quan hệ dân sự nhằm mục đích tiêu thụ nên được coi là chủ thể của luật dân sự. Song, khái niệm NTD dưới góc độ pháp lý (xuất hiện cùng với sự ra đời của pháp luật bảo vệ NTD) có sự phân biệt so với khái niệm NTD dưới góc độ kinh tế.
Bởi lẽ, NTD - đối tượng được bảo vệ theo pháp luật về bảo vệ NTD được hưởng sự ưu tiên hơn so với những chủ thể luật dân sự khác trong các giao dịch và giải quyết tranh chấp, sự ưu tiên này đặt ra vấn đề xác định đối tượng cần được pháp luật bảo vệ NTD điều chỉnh dé đảm bảo tính công bang trong áp dụng các ưu đãi. Do đó, khái niệm NTD dưới góc độ pháp lý không thể được sử dụng nguyên vẹn khái niệm NTD dưới góc độ kinh tế. Pháp luật các quốc gia trên thế giới có các định nghĩa khác nhau về NTD, song, đều được thể hiện ở ba van dé: (i) tư cách chủ thé; (ii) cách thức tiếp cận va (iii) mục đích sử dụng hàng hóa dịch vụ. Điều 2 Chi thị 2011/83/EU năm 2011 về quyền của NTD của Liên minh Châu Au (EU) quy định: “Người tiêu ding được xác định là con người tự nhiên, tham gia các hợp dong theo Chỉ thị này, cho các mục đích không phải thương mại, kinh doanh, thủ công hay nghề nghiệp ”, theo định nghĩa này NTD không bao gồm pháp nhân và không bao gồm người sử dụng, thụ hưởng hàng hóa dịch vụ mà không trực tiếp giao kết hợp đồng với nhà sản xuất kinh doanh.
Điều 2 Luật bảo vệ NTD Đài Loan năm 1994 quy định: “Người tiêu dùng được xác định là những người x Nguyễn Thanh Lý (2019), “Bàn về khái niệm người tiêu dùng và cơ sở phát sinh quyền được bảo vệ của người tiêu dùng”, Tap chí Nghề Luật, 6, tr. 7 mua, sử dụng hàng hóa, dich vụ nhằm mục đích tiêu đừng. ”“ Quy định này xác định khái niệm NTD theo mục đích sử dụng hàng hóa dịch vụ. Luật bảo vệ NTD Thái Lan năm 1979 lại xác định khái niệm NTD theo hình thức tiếp nhận (mua, được cho, mời) hàng hóa, dịch vụ”.
Tại Hàn Quốc, Luật khung về bảo vệ NTD năm 2006 có cách tiếp cận độc đáo ở chỗ xác định NTD có mục đích sản xuất (production) ngoài mục đích sử dụng hàng ngày (daily use), nhưng phải được nêu rõ trong các nghị định của Tổng thống Hàn Quốc (Presidential Decree)5. Tại Việt Nam, theo quy định tại Khoản 1 Điều 3 LBVQLNTD năm 2010: “Người tiêu dùng là người mua, sử dụng hang hóa, dich vụ cho mục dich tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân, gia đình, tổ chức. ” Cũng tương tự như các nước, định nghĩa về NTD trên đưa ra điều kiện về mục đích là “mục đích sinh hoạt, tiêu dùng”. Tuy nhiên, so với pháp luật của nhiều nước trên thế giới thì đối tượng được bảo vệ theo pháp luật bảo vệ NTD của Việt Nam có sự mở rộng hơn.
Theo tinh thần của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (LBVQLNTD) năm 2010 thì ngoài đối tượng là các cá nhân, pháp luật Việt Nam còn coi các tổ chức cũng là NTD khi tổ chức đó mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ cho mục đích sinh hoạt, tiêu dùng. Hiện nay, việc xác định tô chức có được coi là NTD hay không còn có nhiều ý kiến khác nhau”. Nhóm tác giả đồng tình với quan điểm xác định khái niệm NTD chỉ gồm cá nhân mà không coi tô chức là NTD. Bởi lẽ: (i) thứ nhất, theo pháp luật bảo vệ NTD, NTD được hưởng sự ưu tiên hơn so với chủ thé luật dân sự khác trong các giao dịch với thương nhân bán hàng hóa, dịch vụ.
Điều này xuất phát từ sự yếu thế của NTD như: thiếu thông tin về hàng hóa, dịch vụ, yếu thế về khả năng đàm phán khi giao kết hợp đồng, yêu thé về kha năng chịu rủi ro phát sinh trong quá trình tiêu dùng, hạn chế này thé hiện rõ ràng ở các cá nhân đơn lẻ hon so với tô chức; (ii) thứ hai, pháp luật bảo vệ NTD được đặt ra dé hỗ trợ luật dân sự và thương mại dé khắc phục những hạn chê của quyên tự do khê ước khi không có sự cân xứng về điêu kiện kinh tê, trình 4 › , x4 ‘. Ban dịch tiêng anh: The term “consumers” means those who enter into transactions, use goods or accept services for purpose of consumption”. > Ban dịch tiếng anh: “Consumer” means those who use (including utilization; hereinafter the same shall apply) goods and services provided by enterprisers for the purpose of daily use or production, prescribed by the Presidential Decree. © Ban dich tiếng anh: “Consumer” means those who use (including utilization; hereinafter the same shall apply) goods and services provided by enterprisers for the purpose of daily use or production, prescribed by the Presidential Decree.
Nguyễn Thanh Lý, tldd. 8 độ hiểu biết giữa các bên trong giao dịch chứ pháp luật bảo vệ NTD không thay thé luật dân sự và thương mạiŠ. Ngoài ra, có thể nhìn thấy hai hướng quy định về mục đích sử dụng hàng hóa dịch vụ trong định nghĩa NTD. Một là, quy định mục đích theo hướng loại trừ như định nghĩa của EU: “cho các muc đích không phải thương mại, nghề nghiệp”.
Hai là, chỉ rõ mục đích sử dụng hàng hóa, dịch vụ “nhằm mục đích tiéu dung, sinh hoạt” theo hướng quy định của Hàn Quốc, Đài Loan, Việt Nam,. Mặc dù với cách tiếp cận mục đích thứ hai có ưu điểm là nêu bật được mục đích sử dụng hàng hóa, dịch vụ của NTD từ đó phân biệt rõ ràng với mục đích sử dụng hàng hóa dịch vụ cho các mục đích thương mại, nghề nghiệp khác. Tuy nhiên, nhóm tác giả cho rằng, cách thức tiếp cận mục dich theo hướng loại trừ (không nhằm mục đích thương mại, nghề nghiệp) sẽ tạo thuận lợi hơn trong việc áp dụng vào thực tiễn thực thi pháp luật và mở rộng phạm vi bảo vệ NTD hơn. Bởi lẽ, trong nhiều giao dịch có mục đích “trộn” (mixed transactions) giữa mục đích tiêu dùng, sinh hoạt với mục đích kinh doanh, nghề nghiệp, thì việc chứng minh mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của nó thường khó khăn hơn so với loại trừ mục đích thương mại, nghề nghiệp.
Vi dụ: Một giáo viên mua máy tính xách tay về có thé vừa phục vụ cho công tác dạy học, vừa phục vụ cho các mục đích cá nhân như: giải trí, nghiên cứu,. Với cách tiếp cận theo hướng loại trừ như định nghĩa của EU, việc xác định có phải là giao dịch tiêu dùng hay không phụ thuộc vào mức độ “chủ yêu” (mainly) của mục đích trong các giao dịch có mục đích “tron”. Tóm lại, nhóm tác giả thống nhất sử dụng định nghĩa NTD là cá nhân mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ cho các mục đích không phải thương mại, nghề nghiệp. Khái niệm thông tin cá nhân Dưới góc độ ngôn ngữ, danh từ “thông tin” được hiểu là “điều được truyền đi cho biết, tin truyền đi”, “cá nhân” được hiểu là con người riêng lẻ, phân biệt với tập thé hoặc xã hội!?.
Hiểu theo nghĩa thông thường, TTCN là tất cả những sự kiện, tin tức, chi tiêt liên quan đên một con người riêng biét. Dưới góc độ pháp ly, thuật ngữ “thông tin cá nhân” được định nghĩa khác nhau PR 9D trong hệ thống pháp luật của các quốc gia trên thế giới. Có hai định nghĩa được sử B Trường Đại học Luật Hà Nội (2014), Giáo Trình Luật Bảo vệ quyển lợi người tiêu dùng, Nxb. Công an nhân dân, tr 14.
? Xem thêm: Rafal Manko (2013), Library of European Parliament, tr. '0 Hoàng Phê (2003), Từ điển Tiếng Việt, NXB. 9 dung phổ biến đó là dit liệu cá nhân (personal data), được sử dung trong GDPR của EU và thông tin nhận dang cá nhân (personally indentifiable information — PII) được sử dụng phổ biến tại Hoa Kỳ. Sự khác biệt giữa hai thuật ngữ này khá mơ hồ, có thể làm rõ hai khái niệm này qua khung pháp lý áp dụng chúng.
Đối với thuật ngữ dữ liệu cá nhân, Hướng dẫn của OECD năm 1980 là văn bản đầu tiên đưa ra định nghĩa “dữ liệu cá nhân”, theo đó dữ liệu cá nhân là bat ky thong tin nao liên quan tới một cá nhân được nhận dạng hoặc có khả năng nhận dang được, cá nhân này gọi là chủ thé dữ liệu (data subject)!!.1 GDPR của EU định nghĩa: “Dữ liệu cá nhân bắt kỳ thông tin nào liên quan tới một con người tự nhiên được nhận 9912 dang hoặc có kha nang nhận dang được Định nghĩa nay có phạm vi bao quát rộng, bao gồm tat cả các nguồn thông tin có khả năng nhận dạng được chủ thé dit liệu. Đối với thuật ngữ thông tin nhận dạng cá nhân (PII), thuật ngữ này xuất hiện trong nhiều văn bản khác nhau trong khung pháp lý tại Hoa Kỳ. So với EU, Hoa Kỳ có một hệ thống pháp luật đa dang hơn với hệ thống các quy định của liên bang, tiêu bang và các hướng dẫn được phát triển bởi các cơ quan của Chính Phủ tuy không có hiệu lực pháp luật nhưng là một phần của nguyên tắc và khuôn khô tự quản lý.