Nghiên cứu khẩu phần ăn phù hợp cho lợn nái lai Landrace và Yorkshire trong giai đoạn nuôi con

Nghiên cứu khẩu phần ăn cho lợn nái lai giữa Lanrace và Yorkshire trong điều kiện chuồng kín và chuồng hở, tối ưu hóa hiệu quả chăn nuôi.

• Tác giả: Lê Thị Tâm
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Bích Ngọc
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên cứu khẩu phần ăn phù hợp cho lợn nái lai giữa Landrace và Yorkshire ở giai đoạn nuôi con trong điều kiện chuồng kín và chuồng hở
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 7. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 8. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 8.1. TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI LỢN NÁI NGOẠI Ở VIỆT NAM
• 8.2. NHU CẦU NĂNG LƯỢNG VÀ PROTEIN CỦA LỢN
• 8.2.1. Nhu cầu năng lượng

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu khẩu phần ăn cho lợn nái lai Landrace và Yorkshire

Khẩu phần ăn cho lợn nái lai giữa Landrace và Yorkshire đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất sinh sản và chất lượng đàn lợn. Nghiên cứu này nhằm xác định khẩu phần ăn phù hợp cho lợn nái trong giai đoạn nuôi con, đặc biệt trong điều kiện chuồng kín và chuồng hở. Việc lựa chọn khẩu phần ăn không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của lợn mẹ mà còn quyết định sự phát triển của lợn con.

1.1. Tình hình chăn nuôi lợn nái lai tại Việt Nam

Việt Nam hiện có nhiều trang trại chăn nuôi lợn nái lai giữa Landrace và Yorkshire. Sự phát triển này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện chất lượng thịt lợn. Theo thống kê, số lượng lợn nái lai đang tăng lên, cho thấy nhu cầu về giống lợn này ngày càng cao.

1.2. Vai trò của khẩu phần ăn trong chăn nuôi lợn nái

Khẩu phần ăn cho lợn nái không chỉ ảnh hưởng đến năng suất sinh sản mà còn quyết định sức khỏe và sự phát triển của lợn con. Việc cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, đặc biệt là năng lượng và protein, là rất cần thiết để đảm bảo lợn nái có thể nuôi con khỏe mạnh.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu khẩu phần ăn cho lợn nái

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về khẩu phần ăn cho lợn nái, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xác định khẩu phần phù hợp. Các yếu tố như điều kiện nuôi con, khí hậu và giống lợn đều ảnh hưởng đến hiệu quả của khẩu phần ăn. Việc thiếu thông tin và hướng dẫn cụ thể về khẩu phần ăn cho lợn nái trong điều kiện khác nhau là một vấn đề lớn.

2.1. Khó khăn trong việc xác định khẩu phần ăn phù hợp

Mỗi trang trại có cách quản lý và chăm sóc khác nhau, dẫn đến sự khác biệt trong khẩu phần ăn và hiệu quả chăn nuôi. Việc thiếu nghiên cứu cụ thể cho từng điều kiện nuôi con cũng là một thách thức lớn.

2.2. Ảnh hưởng của điều kiện nuôi con đến khẩu phần ăn

Điều kiện nuôi con như chuồng kín hay chuồng hở có thể ảnh hưởng đến nhu cầu dinh dưỡng của lợn nái. Việc nghiên cứu và điều chỉnh khẩu phần ăn theo từng điều kiện cụ thể là rất cần thiết để đạt được hiệu quả cao nhất.

III. Phương pháp nghiên cứu khẩu phần ăn cho lợn nái lai

Nghiên cứu khẩu phần ăn cho lợn nái lai giữa Landrace và Yorkshire được thực hiện thông qua các thí nghiệm tại các trang trại chăn nuôi. Các chỉ tiêu như khối lượng lợn con, số con cai sữa và tiêu tốn thức ăn được theo dõi để đánh giá hiệu quả của khẩu phần ăn.

3.1. Thiết kế thí nghiệm và phương pháp thu thập dữ liệu

Thí nghiệm được thiết kế ngẫu nhiên với 30 lợn nái trong mỗi nhóm. Dữ liệu về thức ăn, khối lượng lợn mẹ và lợn con được ghi chép hàng ngày để phân tích.

3.2. Phân tích dữ liệu và đánh giá kết quả

Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm Minitab 14 để đánh giá hiệu quả của các khẩu phần ăn khác nhau. Kết quả sẽ giúp xác định khẩu phần ăn tối ưu cho lợn nái trong điều kiện nuôi con.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy khẩu phần ăn có tỷ lệ Lysine tiêu hóa/ME phù hợp đã làm tăng khối lượng lợn con cai sữa và giảm tiêu tốn thức ăn. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc điều chỉnh khẩu phần ăn cho lợn nái trong giai đoạn nuôi con.

4.1. Tăng trưởng và năng suất sinh sản của lợn nái

Khẩu phần ăn được điều chỉnh đã giúp tăng số lượng lợn con cai sữa/nái/năm, từ đó nâng cao năng suất sinh sản của lợn nái. Kết quả cho thấy sự cần thiết phải áp dụng các phương pháp dinh dưỡng khoa học trong chăn nuôi.

4.2. Ứng dụng khẩu phần ăn trong thực tiễn chăn nuôi

Các trang trại có thể áp dụng khẩu phần ăn đã được nghiên cứu để cải thiện năng suất và chất lượng đàn lợn. Việc này không chỉ giúp tăng lợi nhuận mà còn đảm bảo sức khỏe cho lợn mẹ và lợn con.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu khẩu phần ăn cho lợn nái

Nghiên cứu khẩu phần ăn cho lợn nái lai giữa Landrace và Yorkshire đã chỉ ra rằng việc điều chỉnh khẩu phần ăn là rất cần thiết để nâng cao năng suất sinh sản. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện các khẩu phần ăn phù hợp với từng điều kiện nuôi con.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu dinh dưỡng trong chăn nuôi

Nghiên cứu dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm chăn nuôi. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để phát triển các khẩu phần ăn tối ưu cho từng giống lợn.

5.2. Hướng đi mới cho nghiên cứu khẩu phần ăn

Cần phát triển các nghiên cứu về khẩu phần ăn cho lợn nái trong các điều kiện khác nhau, từ đó đưa ra các khuyến cáo cụ thể cho người chăn nuôi. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả chăn nuôi và đảm bảo an toàn thực phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2014 - 2017, tổng đàn lợn của Việt Nam luôn duy trì ổn định ở mức 26,76 - 29,07 triệu con với sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt trên 3,73 triệu tấn mỗi năm. Đàn lợn nái sinh sản cả nước đạt khoảng 3,98 - 4,33 triệu con, chiếm tỷ trọng xấp xỉ 14% tổng đàn. Mặc dù số lượng đầu con đứng trong nhóm 10 quốc gia chăn nuôi lợn lớn nhất thế giới, năng suất sinh sản thực tế của đàn nái tại Việt Nam vẫn còn khoảng cách khá xa so với các nền chăn nuôi tiên tiến. Điển hình như Đan Mạch, với tổng đàn 30 triệu con chỉ cần duy trì trên 1 triệu lợn nái (chiếm hơn 3% tổng đàn) nhờ chỉ số cai sữa đạt trên 30 con/nái/năm.

Thực trạng này xuất phát từ việc thiếu các quy chuẩn khẩu phần ăn tối ưu hóa theo điều kiện chuồng trại nhiệt đới, đặc biệt là sự mất cân đối giữa năng lượng trao đổi và hàm lượng axit amin thiết yếu. Trong đó, giai đoạn nuôi con là mắt xích quan trọng nhất quyết định trực tiếp đến sản lượng sữa của mẹ, tốc độ tăng trọng của lợn con và chu kỳ tái sinh sản ở lứa tiếp theo. Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của đề tài là xác định tỷ lệ Lysine tiêu hóa trên năng lượng trao đổi (Lysine TH/ME) phù hợp nhất cho lợn nái lai giữa hai giống Landrace và Yorkshire ở giai đoạn nuôi con trong hai mô hình chăn nuôi phổ biến: chuồng kín có kiểm soát vi khí hậu và chuồng hở tự nhiên.

Nghiên cứu được triển khai thực hiện từ tháng 6/2016 đến tháng 8/2018, bao gồm khảo sát diện rộng tại 59 trang trại quy mô lớn ở 3 tỉnh đại diện cho 3 miền sinh thái gồm Thái Nguyên (miền Bắc), Thanh Hóa (miền Trung), Đồng Nai (miền Nam) và tiến hành thử nghiệm dinh dưỡng nghiêm ngặt tại huyện Ba Vì (Hà Nội) và thị xã Phổ Yên (Thái Nguyên). Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp cơ sở khoa học để thiết lập khẩu phần ăn chuẩn hóa, nâng cao số con cai sữa đạt trên 23 con/nái/năm, giảm tỷ lệ tiêu tốn thức ăn xuống dưới 1,75 kg thức ăn/kg tăng trọng và hạn chế tối đa mức hao hụt thể trạng lợn mẹ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết cân bằng dinh dưỡng hiện đại của Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Hoa Kỳ (NRC, 2012) kết hợp với mô hình tỷ lệ axit amin lý tưởng của Trung tâm Chăn nuôi Lợn Xuất sắc Hoa Kỳ (US Pork Center of Excellence, 2010). Đồng thời, đề tài vận dụng sâu sắc lý thuyết sinh lý tiết sữa và chuyển hóa mô mỡ - mô nạc của Whittemore và Noblet. Trong suốt chu kỳ tiết sữa, nhu cầu năng lượng duy trì của lợn mẹ được tính toán theo công thức 106 kcal ME/kg thể trọng trao đổi. Nhu cầu sản xuất sữa đòi hỏi lượng dưỡng chất khổng lồ, trong đó lợn con cần trung bình 4 g sữa mẹ để tạo ra 1 g tăng khối lượng, tương đương với nhu cầu tổng lượng lysine ăn vào của lợn mẹ lên tới 58,5 - 61 g/ngày đối với đàn con 10 cá thể.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: Tỷ lệ Lysine tiêu hóa hồi tràng tiêu chuẩn trên Năng lượng trao đổi (SID Lys/ME, đơn vị g/Mcal), Năng lượng trao đổi (ME, kcal/kg), Tốc độ tăng trọng bình quân ngày (ADG, g/con/ngày), Hệ số tiêu tốn thức ăn (FCR, kg thức ăn/kg tăng trọng) và Độ dày mỡ lưng P2 (Backfat thickness, mm). Theo nguyên lý cân bằng axit amin lý tưởng, lysine là axit amin giới hạn thứ nhất quyết định trực tiếp đến hiệu suất tổng hợp protein của tuyến vú. Nếu khẩu phần thiếu hụt lysine hoặc tỷ lệ Lysine TH/ME quá thấp, lợn nái buộc phải phân giải protein từ mô cơ thể, dẫn đến hiện tượng suy kiệt thể trạng, teo mô bào và kéo dài thời gian chờ phối giống trở lại sau cai sữa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận hỗn hợp bao gồm điều tra dịch tễ thực địa và bố trí thí nghiệm dinh dưỡng so sánh đa nhân tố:

Đối với nội dung điều tra thực trạng, đề tài áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng - hệ thống - ngẫu nhiên (Stratified Systematic Random Sampling) tại 59 trang trại chăn nuôi lợn giống ngoại quy mô từ 60 nái trở lên tại 31 xã thuộc Thái Nguyên (19 trang trại), Thanh Hóa (20 trang trại) và Đồng Nai (20 trang trại). Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua bộ câu hỏi phỏng vấn trực tiếp đã được kiểm nghiệm thực địa, kết hợp khai thác dữ liệu thứ cấp từ Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn các địa phương.

Đối với nội dung thực nghiệm dinh dưỡng, nghiên cứu tiến hành trên 60 cá thể lợn nái lai F1 (Landrace x Yorkshire) khỏe mạnh ở lứa đẻ thứ 2 đến thứ 4, chia đều cho hai mô hình chuồng: 30 nái tại trại chuồng kín Ba Vì (Hà Nội) và 30 nái tại trại chuồng hở Phổ Yên (Thái Nguyên). Thí nghiệm được bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (Completely Randomized Design - CRD) với 3 nghiệm thức, mỗi nghiệm thức gồm 10 lần lặp lại (1 nái/ô chuồng cá thể). Khẩu phần thí nghiệm có cùng mức năng lượng trao đổi (3256 kcal ME/kg) và mức protein thô (18,06 - 18,11%), chỉ khác nhau về tỷ lệ Lysine TH/ME lần lượt là: Nghiệm thức 1 đạt 2,29 g/Mcal (mức thấp), Nghiệm thức 2 đạt 2,51 g/Mcal (mức trung bình), và Nghiệm thức 3 đạt 2,75 g/Mcal (mức cao).

Dữ liệu thu thập gồm lượng thức ăn ăn vào, khối lượng lợn mẹ lúc đẻ và cai sữa, khối lượng sơ sinh, khối lượng cai sữa của đàn con và số ngày động dục trở lại. Toàn bộ số liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê sinh học Minitab phiên bản 14 thông qua mô hình phân tích phương sai một nhân tố (One-way ANOVA) và kiểm định sâu Tukey để so sánh sự sai khác giữa các giá trị trung bình ở mức ý nghĩa thống kê P < 0,05. Lý do lựa chọn Minitab 14 là nhằm kiểm soát triệt để sai số ngẫu nhiên giữa các ô chuồng cá thể, đảm bảo tính chuẩn xác và độ tin cậy khoa học cao nhất trong việc đánh giá phản ứng sinh học của gia súc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát tại 59 trang trại cho thấy quy mô đàn nái trung bình đạt từ 86,15 đến 206,95 nái/trang trại, trong đó giống lợn nái lai giữa Landrace và Yorkshire chiếm tỷ lệ áp đảo lên đến 96,26% tổng đàn sinh sản và 99,25% đàn nái hậu bị. Đa số các cơ sở áp dụng mô hình sản xuất khép kín từ nái đến lợn thịt thương phẩm (chiếm 84,75%). Năng suất số con cai sữa/nái/năm có sự phân hóa rõ nét giữa các vùng sinh thái: các trang trại miền Bắc đạt cao nhất với trung bình 23,92 con, tiếp đến là miền Trung với 22,96 con và thấp nhất là Đồng Nai với 21,61 con/nái/năm.

Thực nghiệm dinh dưỡng khẳng định việc tăng tỷ lệ Lysine TH/ME từ 2,29 lên 2,75 g/Mcal đã tạo ra bước nhảy vọt về năng suất sinh sản ở cả hai kiểu chuồng nuôi:

Về sinh trưởng đàn con: Khẩu phần có tỷ lệ Lysine TH/ME đạt mức 2,75 g/Mcal giúp khối lượng lợn con cai sữa (tính theo từng con và cả ổ) cùng tốc độ tăng khối lượng bình quân ngày (ADG) đạt giá trị cao nhất. Tốc độ tăng trọng của lợn con theo mẹ ở nghiệm thức 2,75 g/Mcal tăng trưởng vượt trội từ 8,5% đến 12,3% so với nghiệm thức đối chứng 2,29 g/Mcal.

Về hiệu quả sử dụng thức ăn: Tiêu tốn thức ăn cho 1 kg tăng trọng của lợn con cai sữa giảm rõ rệt khi tăng hàm lượng lysine tiêu hóa. Trong điều kiện chuồng kín, hệ số tiêu tốn thức ăn đạt mức tối ưu nhất là 1,75 kg thức ăn/kg tăng trọng; trong điều kiện chuồng hở, chỉ số này đạt mức 1,70 kg thức ăn/kg tăng trọng ở tỷ lệ 2,75 g/Mcal Lysine TH/ME.

Về bảo toàn thể trạng lợn mẹ và chu kỳ sinh sản: Khẩu phần 2,75 g/Mcal Lysine TH/ME giúp giảm thiểu đáng kể mức hao hụt khối lượng của lợn mẹ trong suốt 21 - 28 ngày nuôi con (mức hao hụt duy trì dưới 15 kg/nái, tương đương tỷ lệ hao hụt dưới 7,5%). Nhờ thể trạng được bảo tồn tốt, thời gian động dục trở lại sau cai sữa của lợn nái được rút ngắn tối đa, chỉ còn từ 5,2 đến 5,8 ngày, trong khi ở nghiệm thức 2,29 g/Mcal thời gian này bị kéo dài lên tới 7,6 - 8,4 ngày.

Thảo luận kết quả

Cơ chế sinh lý học giải thích cho sự vượt trội của mức tỷ lệ 2,75 g/Mcal Lysine TH/ME nằm ở sự cân bằng hoàn hảo giữa mật độ năng lượng và axit amin tạo sữa. Ở giai đoạn tiết sữa đỉnh cao, nhu cầu lysine để tổng hợp casein và protein huyết thanh trong sữa mẹ tăng vọt. Khi khẩu phần cung cấp tỷ lệ 2,75 g Lysine tiêu hóa trên mỗi Mcal năng lượng trao đổi (tương ứng lysine tổng số đạt khoảng 1,12% trên nền 3256 kcal ME/kg), lợn nái hấp thu đủ lượng lysine sinh khả dụng mà không cần huy động protein từ cơ bắp để bù đắp. Điều này giúp tuyến vú duy trì cường độ tiết sữa liên tục, sữa đầu và sữa thường có hàm lượng vật chất khô cao, từ đó thúc đẩy đường ruột lợn con hấp thu dưỡng chất tối đa và tăng trọng nhanh chóng.

Các dữ liệu thực nghiệm trên có thể được minh họa trực quan rất sinh động thông qua biểu đồ cột ghép đa trục: trục hoành thể hiện 3 mức tỷ lệ Lysine TH/ME (2,29; 2,51; 2,75 g/Mcal), trục tung thứ nhất biểu diễn tốc độ tăng trọng ADG của lợn con (g/ngày) và trục tung thứ hai biểu diễn hệ số tiêu tốn thức ăn FCR cho cả hai điều kiện chuồng kín và chuồng hở. Song song đó, một bảng ma trận đối chiếu giữa mức hao hụt khối lượng cơ thể mẹ (kg) và số ngày động dục trở lại sẽ làm nổi bật tương quan tuyến tính nghịch đảo: tỷ lệ lysine tiêu hóa càng cao thì hao mòn cơ thể càng thấp và thời gian chờ phối càng ngắn.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế của NRC (2012) và các nghiên cứu trong nước của Viện Chăn nuôi, kết quả này hoàn toàn nhất quán và làm sáng tỏ thêm rằng: đối với giống lợn ngoại cao sản nuôi trong môi trường nhiệt đới nóng ẩm của Việt Nam, nhu cầu lysine tiêu hóa thực tế cao hơn so với tiêu chuẩn chuồng lạnh ôn đới do lượng thức ăn thu nhận hàng ngày thường bị sụt giảm từ 10% đến 15% dưới tác động của nhiệt độ môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu được, đề tài đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh tế và kỹ thuật cho ngành chăn nuôi lợn nái:

1. Chuẩn hóa tỷ lệ Lysine tiêu hóa/ME trong khẩu phần nái nuôi con: Các nhà máy chế biến thức ăn chăn nuôi thương phẩm và các trang trại tự phối trộn cần áp dụng ngay tỷ lệ Lysine TH/ME ở mức 2,75 g/Mcal (tương ứng hàm lượng lysine tổng số đạt 1,12%, ME đạt 3256 kcal/kg và protein thô 18,10%). Giải pháp này hướng tới mục tiêu nâng khối lượng cai sữa của lợn con đạt trên 6,8 - 7,2 kg/con ở 21 - 24 ngày tuổi, hoàn thành áp dụng đồng loạt trong quý 1 năm sản xuất.

2. Cải tạo vi khí hậu và kiểm soát nhiệt độ chuồng nuôi: Các chủ cơ sở chăn nuôi cần đầu tư nâng cấp hệ thống làm mát Cooling Pad và quạt thông gió trong chuồng kín để duy trì nền nhiệt ổn định 22 - 25 độ C; đối với chuồng hở cần lắp đặt giàn phun sương làm mát mái và quạt đảo gió cục bộ. Target metric là nâng lượng thức ăn thu nhận của lợn mẹ đạt trên 5,5 kg/ngày vào mùa hè, hoàn thành cải tạo trong vòng 6 tháng.

3. Tối ưu hóa quy trình quản lý thể trạng và chu kỳ phối giống: Đội ngũ kỹ thuật viên thú y trang trại cần thực hiện cân đo hoặc đánh giá độ dày mỡ lưng lợn nái vào thời điểm đẻ và cai sữa, kiểm soát mức hao hụt trọng lượng dưới 8%. Đồng thời, áp dụng chế độ cho ăn kích dục tăng 1 - 1,5 kg thức ăn/ngày ngay sau khi cai sữa để rút ngắn thời gian động dục trở lại dưới 6 ngày và nâng tỷ lệ thụ thai lứa sau đạt trên 92%, triển khai thường xuyên theo từng lứa đẻ.

4. Nâng cao năng lực quản trị kỹ thuật cho chủ trang trại: Chi cục Chăn nuôi và Thú y các tỉnh phối hợp cùng Trung tâm Khuyến nông tổ chức các lớp chuyển giao kỹ thuật dinh dưỡng chuyên sâu cho người chăn nuôi, khắc phục triệt để thực trạng hơn 72% chủ trang trại hiện nay chưa qua đào tạo chuyên môn chăn nuôi - thú y bài bản. Kế hoạch đào tạo thực hiện định kỳ hàng quý, hướng tới 100% trang trại quy mô trên 100 nái tiếp cận được quy trình phối khẩu phần chuẩn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Chuyên gia dinh dưỡng và kỹ sư công thức tại các doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi: Tài liệu cung cấp công thức chi tiết về thành phần nguyên liệu (ngô, khô đỗ, cám mì, DDGS, phụ gia axit amin tổng hợp L-Lysine, DL-Methionine, L-Tryptophan) và ma trận dinh dưỡng chuẩn xác, phục vụ trực tiếp cho việc thiết kế dòng sản phẩm cám nái nuôi con cao cấp có khả năng cạnh tranh cao trên thị trường.

2. Chủ trang trại và giám đốc kỹ thuật các trang trại chăn nuôi lợn quy mô công nghiệp: Cung cấp cẩm nang thực hành quản lý dinh dưỡng theo từng kiểu chuồng (kín và hở), giúp trang trại tính toán chính xác chi phí thức ăn, hạ giá thành sản xuất lợn giống và tối ưu hóa hệ số FCR đàn con cai sữa ở mức 1,70 - 1,75 kg thức ăn/kg tăng trọng.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Chăn nuôi, Thú y: Đây là tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp luận nghiên cứu thực địa kết hợp bố trí thí nghiệm khối hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD), phương pháp thu thập chỉ tiêu sinh sản và kỹ thuật xử lý thống kê nâng cao bằng phần mềm Minitab.

4. Cán bộ quản lý ngành nông nghiệp và chuyên viên khuyến nông: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về cơ cấu giống, thực trạng nhân lực và năng suất đàn nái ngoại tại 3 miền sinh thái, làm căn cứ khoa học vững chắc để tham mưu xây dựng các chính sách phát triển chăn nuôi bền vững và đề án an toàn sinh học cấp tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ Lysine tiêu hóa/ME tối ưu nhất cho lợn nái lai Landrace x Yorkshire nuôi con là bao nhiêu? Nghiên cứu khẳng định mức tỷ lệ 2,75 g/Mcal Lysine TH/ME mang lại hiệu quả chăn nuôi vượt trội nhất ở cả chuồng kín và chuồng hở. Mức tỷ lệ này tương ứng hàm lượng lysine tổng số 1,12% trên nền năng lượng trao đổi 3256 kcal ME/kg và protein thô 18,10%, giúp lợn mẹ đạt sản lượng sữa đỉnh cao và tăng trọng đàn con tối đa.

2. Hệ số tiêu tốn thức ăn cho 1 kg lợn con cai sữa đạt được ở mức bao nhiêu? Khi áp dụng tỷ lệ 2,75 g/Mcal Lysine TH/ME, tiêu tốn thức ăn cho 1 kg tăng trọng của lợn con cai sữa đạt mức lý tưởng là 1,75 kg thức ăn/kg tăng trọng trong điều kiện chuồng kín và 1,70 kg thức ăn/kg tăng trọng trong điều kiện chuồng hở, giảm đáng kể so với mức 1,88 - 1,95 kg ở các nghiệm thức đối chứng.

3. Vì sao thiếu hụt lysine trong khẩu phần nuôi con lại khiến lợn mẹ chậm động dục trở lại? Lysine là axit amin cốt lõi để tạo protein sữa. Khi khẩu phần thiếu lysine, lợn nái phải huy động protein từ mô cơ thể, làm sụt giảm trên 20 - 30 kg thể trọng. Sự suy kiệt dinh dưỡng gây ức chế trục nội tiết dưới đồi - tuyến yên - buồng trứng, làm chậm quá trình phát triển bao noãn và kéo dài thời gian chờ phối lên trên 8 - 15 ngày.

4. Đàn lợn nái lai Landrace x Yorkshire chiếm tỷ lệ bao nhiêu trong cơ cấu chăn nuôi hiện nay? Khảo sát thực địa tại 59 trang trại ở Thái Nguyên, Thanh Hóa và Đồng Nai cho thấy con lai giữa hai giống Landrace và Yorkshire chiếm vị thế chủ lực tuyệt đối với 96,26% tổng đàn nái đang sinh sản và 99,25% đàn nái hậu bị, đóng vai trò nền tảng để tạo ra đàn lợn thịt thương phẩm 3 hoặc 4 máu ngoại năng suất cao.

5. Năng suất cai sữa giữa các vùng sinh thái tại Việt Nam có sự khác biệt như thế nào? Số liệu điều tra chỉ ra số con cai sữa/nái/năm tại miền Bắc đạt mức cao nhất với 23,92 con, tiếp theo là miền Trung đạt 22,96 con và Đồng Nai đạt 21,61 con. Sự khác biệt này phản ánh sự chênh lệch về điều kiện thời tiết nhiệt đới, quy mô trang trại và tỷ lệ thay thế đàn nái hậu bị hàng năm giữa các vùng.

Kết luận

• Đề tài đã xây dựng cơ sở dữ liệu thực địa toàn diện về thực trạng 59 trang trại chăn nuôi lợn nái ngoại tại 3 miền, khẳng định con lai Landrace x Yorkshire chiếm tỷ trọng chủ đạo 96,26% trong sản xuất quy mô trang trại tại Việt Nam.
• Xác định được tỷ lệ Lysine tiêu hóa/ME tối ưu là 2,75 g/Mcal trong khẩu phần nái nuôi con, giúp nâng cao vượt bậc tốc độ tăng trọng bình quân ngày (ADG) của đàn con theo mẹ ở cả mô hình chuồng kín và chuồng hở.
• Tối ưu hóa hiệu quả kinh tế thông qua việc hạ thấp hệ số tiêu tốn thức ăn xuống 1,70 - 1,75 kg thức ăn/kg tăng trọng của lợn con cai sữa và hạn chế hao mòn thể trạng lợn mẹ dưới 7,5%.
• Rút ngắn thời gian động dục trở lại của lợn nái xuống còn 5,2 - 5,8 ngày sau cai sữa, tạo tiền đề nâng cao số lứa đẻ/năm và nâng số con cai sữa đạt trên 23 con/nái/năm.
• Cung cấp giải pháp dinh dưỡng cân bằng và chuẩn hóa kỹ thuật chuồng trại có giá trị ứng dụng cao cho ngành chăn nuôi lợn công nghiệp trong giai đoạn chuyển đổi tái cơ cấu.

Trong 3 đến 6 tháng tới, các cơ sở chăn nuôi và nhà máy chế biến thức ăn cần khẩn trương đưa tỷ lệ 2,75 g/Mcal Lysine TH/ME vào quy trình sản xuất thực tế. Trong giai đoạn 12 tháng tiếp theo, cần tiếp tục mở rộng thử nghiệm trên các tổ hợp lai ngoại 3 và 4 giống thuần nhằm hoàn thiện trọn bộ giải pháp dinh dưỡng cho đàn nái sinh sản tại Việt Nam. Quý độc giả, các nhà quản lý trang trại và kỹ sư dinh dưỡng hãy ứng dụng ngay công thức khẩu phần này để gia tăng năng suất đàn nái và tối đa hóa lợi nhuận kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Chăn nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng đã và đang phát triển cả về qui mô và tính chuyên hóa. Thành tựu chăn nuôi đã khẳng định vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế cũng như đảm bảo an sinh xã hội ở nước ta. Theo số liệu thống kê của Cục chăn nuôi, tổng số đầu lợn ở nước ta trong những năm gần đây giao động trong khoảng từ 27 đến 29 triệu (Cục chăn nuôi, 2017), trong đó tổng đàn lợn nái hơn 4 triệu con (chiếm 14. Hàng năm tăng trưởng số đầu nái đạt ở mức khoảng 4-5%, mục tiêu trong vòng 20 năm tới Việt Nam sẽ là nước đứng thứ 2 thế giới về chăn nuôi lợn.

Tuy nhiên, nếu nhìn nhận về số đầu nái so với tổng đàn của chúng ta là chiếm tỷ lệ quá cao so với thế giới (Đan Mạch qui mô đầu lợn là 30 triệu con, nái trên 1 triệu con chiếm trên 3% tổng đàn (Theo báo Tiền Phong, ngày 06/9/2018) điều này buộc chúng ta phải thừa nhận một thực tế là chất lượng và năng suất sinh sản của chúng ta là quá thấp. Hiện nay người chăn nuôi ở cả quy mô trang trại và quy mô nông hộ chủ yếu sử dụng con giống ngoại và con lai có năng suất cao, tập trung chủ yếu là giống lai giữa Landrace và Yorkshire. Tuy nhiên, mỗi trại có một cách quản lý và cách chăm sóc khác nhau nên năng suất của đàn lợn nái cũng rất khác nhau. Trong số các nhân tố ảnh hưởng đến năng suất sinh sản của đàn nái cơ bản, khẩu phần ăn cho lợn nái nuôi con đóng một vai trò rất quan trọng, không chỉ ảnh hưởng đến năng suất của đàn lợn con mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất của chính con nái ở các lứa sau.

Chính vì vậy, chăm sóc nuôi dưỡng và quản lý đàn lợn nái nuôi con cần được coi trọng. Tuy đã có nhiều công trình nghiên cứu về việc nuôi dưỡng lợn nái nuôi con nhưng vẫn còn nhiều tranh luận về khẩu phần ăn phù hợp, đặc biệt trong điều kiện chăn nuôi, khí hậu khác nhau vẫn chưa có nghiên cứu và khuyến cáo trong thực tiễn sản xuất ở Việt Nam. Xuất phát từ thực tiễn đó, việc tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu khẩu phần ăn phù hợp cho lợn nái lai giữa Landrace và Yorkshire ở giai đoạn nuôi con trong điều kiện chuồng kín và chuồng hở” là rất cần thiết. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI - Xác định tỷ lệ Lysine tiêu hoá/ME phù hợp trong khẩu phần ăn cho lợn nái lai giữa Landrace và Yorkshire ở giai đoạn nuôi con trong điều kiện chuồng kín và chuồng hở. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI LỢN NÁI NGOẠI Ở VIỆT NAM Việt Nam là nước có truyền thống lâu đời về chăn nuôi lợn và nằm trong số 10 nước có số đầu lợn lớn nhất thế giới.

Kết quả công bố của Tổng cục Thống kê cho thấy số lượng đàn lợn từ năm 2014 đến năm 2017 có sự tăng trưởng hằng năm nhưng không nhiều dao động trong khoảng từ 26,76 - 29,07 triệu con. Như vậy, có thể thấy rằng đàn lợn Việt Nam đang có xu hướng duy trì ổn định về mặt số lượng. Số lượng lợn và sản lượng thịt lợn hơi của Việt Nam giai đoạn 2014 - 2017 Chỉ tiêu ĐVT Năm 2014 Năm 2015 Năm 2016 Năm 2017 Số lượng lợn nghìn con 26.406,7 Sản lượng thịt nghìn tấn 3.733,3 lợn hơi Nguồn: Tổng cục Thống kê (2017) Nhìn tổng thể, số lượng đàn nái có xu hướng giảm dần qua các năm từ 4,338 triệu con năm 2006 giảm xuống còn 3,989 triệu con năm 2017. Tuy nhiên, tỷ lệ đàn nái ngoại trong tổng đàn có xu hướng tăng lên từ 10,2% năm 2006 tăng lên 21,7% năm 2014.

Đây là những giống lợn đóng vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao năng suất, chất lượng đàn lợn. Việc nhập nội các nguồn gen có năng suất cao giúp cải thiện rất nhiều đến năng suất, chất lượng chung của đàn lợn. Đàn nái lai đang có xu hướng giảm dần từ 77,2% năm 2006 giảm xuống còn 66,0% năm 2014. Hiện nay, trên cả nước có 4.293 trang trại chăn nuôi lợn, sản lượng thịt từ các trang trại đạt khoảng 40 – 45% tổng sản lượng thịt hơi trên thị trường.

Chăn nuôi lợn trang trại đang ngày một phát triển, dần thể hiện vai trò của chăn nuôi hiện đại. Rất nhiều trang trại lớn với quy mô hàng ngàn nái hiện đã và đang xuất hiện ngày một nhiều. Chăn nuôi trang trại chính là loại hình then chốt giúp thúc đẩy nâng cao năng suất và hiệu quả chăn nuôi lợn do được đầu tư lớn về chuồng trại, con giống, kỹ thuật. Chăn nuôi nông hộ còn khoảng 4 triệu hộ.

Cùng với sự phát triển chăn nuôi nông hộ có xu hướng giảm dần. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cơ cấu đàn nái trong tổng đàn giai đoạn 2006 - 2014 Nái ngoại Nái lai Nái nội Tổng Số Số Số Tỷ lệ Tỷ lệ Tỷ lệ số con lượng lượng lượng Năm trong trong trong (1000 con con con tổng đàn tổng đàn tổng đàn con) (1000 (1000 (1000 (%) (%) (%) con) con) con) 2006 4338,0 442,5 10,2 3348,1 77,2 547,5 12,6 2007 3801,6 425,8 11,2 2881,6 75,8 494,2 13,0 2008 3950,1 484,3 12,3 2968,3 75,1 497,5 12,6 2009 4169,5 550,2 13,2 3102,1 74,4 517,2 12,4 2010 4158,8 620,2 14,9 3020,1 72,6 518,5 12,5 2011 4047,1 667,8 16,5 2873,4 71,0 505,9 12,5 2012 4025,6 700,4 17,4 2826,0 70,2 499,2 12,4 2013 3916,0 776,0 19,8 2670,1 68,2 469,9 12,0 2014 3913,9 850,0 21,7 2582,9 66,0 481,0 12,3 Nguồn: Tổng cục Thống kê (2015) Trong chăn nuôi lợn, việc sử dụng thức ăn chăn nuôi đã được cân bằng dinh dưỡng như năng lượng/protein, cân bằng axit-amin, vitamin, khoáng đa lượng, vi lượng và áp dụng chuồng nuôi kín đã làm tăng trưởng khối lượng giết thịt của lợn trong 5 năm gần đây cao hơn 13%. Tiêu tốn thức ăn/ Kg tang khối lượng giảm từ 2,7 - 2,8 kg xuống 2,2 - 2,3 kg thức ăn/kg tăng khối lượng cơ thể.

Theo định hướng Đề án tái cơ cấu ngành chăn nuôi đến năm 2020 đã được Bộ Nông nghiệp và PTNT phê duyệt, chăn nuôi nông hộ phát triển theo hướng chăn nuôi công nghiệp, có kiểm soát, áp dụng tiến bộ kỹ thuật, an toàn sinh học, giảm thiểu môi trường. Đóng góp của phương thức chăn nuôi trang trại năm 2020 là đối với lợn số lượng đầu con có xu hướng tăng từ 30% đến 52%, sản lượng thịt từ 40% tăng lên 60%. Chăn nuôi lợn chuyển dịch theo hướng tăng trưởng nóng sang hướng nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và hiệu quả chăn nuôi. Theo dự kiến kế hoạch những năm tới, cơ cấu đàn giống, tỷ lệ nái ngoại chiếm 19,8% năm 2013 tăng lên khoảng 30% năm 2020.

NHU CẦU NĂNG LƯỢNG VÀ PROTEIN CỦA LỢN 2. Nhu cầu năng lượng * Nhu cầu năng lượng của lợn con Sinh trưởng của lợn con chủ yếu là sinh trưởng mô nạc. Nhu cầu dinh 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dưỡng của lợn con được quyết định bởi tốc độ sinh trưởng mô nạc. Hai yếu tố quan trọng hàng đầu ảnh hưởng đến tốc độ sinh trưởng của lợn con là năng lượng và protein (axit amin) (Bùi Quang Tuấn và Đặng Thúy Nhung, 2002).

Để có cơ sở bổ sung năng lượng cho lợn con cần căn cứ vào mức năng lượng được cung cấp từ sữa mẹ và nhu cầu của lợn con, từ đó quyết định mức bổ sung cho lợn con. Theo tác giả Lucac (1982) thì mức năng lượng cần bổ sung qua các giai đoạn cho lợn con như sau: Bảng 2. Mức năng lượng cần bổ sung cho lợn con Tuần Năng lượng tiêu hóa hàng ngày của mỗi lợn (Kcal) Khối lượng tuổi Nhu cầu Sữa mẹ cung cấp Nhu cầu bổ sung 1 2,7 965 965 0 2 4,1 1225 1255 0 3 5,9 1625 1430 195 4 7,7 2000 1240 760 5 10,0 2375 1240 1135 6 12,7 2750 1135 1615 7 15,9 3125 918 2210 8 19,0 3500 805 2695 Như vậy bắt đầu từ tuần tuổi thứ 3 lợn con bắt đầu có nhu cầu cần bổ sung năng lượng và mức này ngày càng cao do sữa mẹ cung cấp ngày càng giảm. Lợn con đang bú sữa có thể xác định lượng thức ăn thu nhận theo phương trình sau (NRC, 1998): DE ăn vào (Kcal/ngày) = - 151,7 + (11,2 x ngày tuổi); R2 = 0,72.

Lợn con sau cai sữa với khối lượng khoảng từ 5 – 15 kg, lượng thức ăn thu nhận được xác định như sau (NRC, 1998): DE ăn vào (Kcal/ngày) = - 1,531 + (455,5 x BW) + (11,2 x BW2); R2 = 0,92. Nguyễn Thị Lương Hồng và cs. (2003) khi nghiên cứu về mức năng lượng và protein thích hợp cho lợn con sau cai sữa cho biết, đàn lợn con ngoại thuần ở giai đoạn sau cai sữa có tốc độ sinh trưởng cao nhất khi ăn khẩu phần có mức năng lượng 3300 và 3400 Kcal ME/kg (14 MJ DE/kg); tốc độ sinh trưởng của lợn đạt cao khi khẩu phần có mức năng lượng 14 MJ DE/kg. * Nhu cầu năng lượng của lợn đang sinh trưởng Năng lượng cung cấp cho lợn đang sinh trưởng bao gồm cho sự duy trì cơ 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thể, cho sự tăng trọng hàng ngày và dùng để duy trì thân nhiệt trong môi trường lạnh.

Để tính toán nhu cầu năng lượng thì chúng ta thừa nhận một số thông số sau: - Năng lượng trao đổi (ME) = 95% năng lượng tiêu hóa (DE) (Lê Hồng Mận và Bùi Đức Lũng, 2003) - Mô cơ có 77% nước - Mô mỡ có 10% nước Nhu cầu năng lượng trao đổi để duy trì (MEm) bao gồm cả năng lượng cần thiết cho các chức năng của cơ thể và những hoạt động thiết yếu. Những nhu cầu này thường được biểu thị trên cơ sở khối lượng trao đổi của cơ thể khối lượng này được quy ước là khối lượng cơ thể mũ 0,75 (BW0,75). Các lũy thừa khác được đề nghị là 0,67 (Heusner 1982); 0,60 (Noblet et al., 1989b); 0,42 (Noblet et al. Các tính toán nhu cầu về năng lượng duy trì/kg BW0,75 là mức từ 92 đến 160 Kcal/ngày, phổ biến nhất là từ 100 đến 125 Kcal/ngày.

Số liệu trung bình ước tính cho MEm là 106 Kcal ME/kg BW0,75 (Whittemore 1976; Bohme et al., 1980; Wenk et al., 1980; ARC, 1981; Noblet and Le Dividich, 1982; Campbell and Denkin, 1983; Close and Stanier, 1984; Mc Nutt and Ewan, 1984, Gadeken et al., 1985; Noblet et al., 1985), số này tương đương với 110 Kcal DE/kg. Whittemore (1983) đưa ra mô hình có thể tính chính xác hơn: MEm (Kcal/ngày) = 442 x Pt0,78 với Pt là tổng lượng protein của cơ thể tính bằng kg.