CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1.1 TÍNH CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Ở Việt Nam, cải rổ là một loại rau ăn lá được trồng phổ biến từ vụ đồng xuân cho tới vụ xuân hè năm sau. Diện tích cải rổ ngày càng tăng bởi nó có thời gian sinh trưởng ngắn, thích nghi, dễ chăm sóc phù hợp với người sản xuất và phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Hiện tại trên thị trường, các loại rau cải bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm không nhiều. Cải rổ có tốc độ phát triển mạnh mẽ, sản xuất được lâu dài, cọng lớn và lá rất bóng, thu hoạch dễ.
Sức chống chịu tốt ở vùng khí hậu nhiệt đới. Năng suất cao, chất lượng tốt. Lá không bị rách khi vận chuyển đi xa. Nên bấm ngọn, để mỗi nách lá bật lên những chồi ngọn.
Khi những chồi này thành búp ít lá rồi nụ xanh thì thu hoạch – đây là lúc chất dinh dưỡng trong cây tập trung nhiều nhất (Trần Khắc Thi, 2009). Các loại rau họ cải giúp tăng cường hệ miễn dịch, chống lại các siêu vi thường phát triển mạnh trong những tháng mùa đông. Chúng rất giàu các vitamin và khoáng chất. Chúng chứa các hoạt chất có khả năng kháng khuẩn như glucosinolate và chất chống ôxy hóa (Lê Ngọc Minh, 2020).
Xỉ than tổ ong là chất rắn thường được thải bỏ sau quá trình đốt cháy. Xỉ than được thải bỏ ven đường hoặc đổ xuống kênh rạch. Trong xỉ than thô chưa qua xử lý vẫn còn lẫn những tạp chất độc hại nên không thể dùng để trồng cây được. Sau khi được xử lý xong thì xỉ than chính là một nguồn nguyên liệu cực tốt để trồng cây.
Do đó việc tận dụng xỉ than tổ ong làm vật liệu trồng cây đang là một giải pháp hữu hiệu. Đề tài “Nghiên cứu khả năng sử dụng xỉ than tổ ong trong phối trộn giá thể trồng cải rổ Brassica oleracea L.virdis” được thực hiện.2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Khảo sát khả năng sinh trưởng và phát triển cải rổ Brassica oleracea L.virdis trong giá thể xỉ than tổ ong.3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Khảo sát tỷ lệ kết hợp với các giá thể khác để cây cải rổ phát triển tốt nhất.4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Cây cải rổ (Brassica oleracea L.virdis) Một loại giá thể: Xỉ than tổ ong 2 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Rau cải rổ chứa hàm lượng lớn những dưỡng chất tốt cho sức khỏe, giúp ngăn ngừa và hỗ trợ điều trị nhiều căn bệnh. Chính vì vậy, đây là thực phẩm được rất nhiều người bổ sung vào thực đơn hàng ngày. Nhiều nghiên cứu đã gợi ý rằng việc tăng tiêu thụ các thức ăn thực vật như rau cải rổ giảm nguy cơ béo phì và tử vong chung, bệnh tiểu đường, bệnh tim và thúc đẩy một làn da khỏe mạnh và tóc, tăng năng lượng và trọng lượng thấp hơn tổng thể.
Cải rổ là loại rau rất tốt bởi nó chứa nhiều dinh dưỡng thiết yếu giúp ngăn ngừa hàm lượng estrogen dư thừa trong cơ thể (có tác dụng chống bệnh ung thư), rất tốt cho những người mắc bệnh tim mạch, tiểu đường. Cải rổ còn tốt cho gan, túi mật đồng thời giúp bổ sung vitamin A, C, magie và sắt. Chất folate và chất xơ trong cải rổ đều cần thiết cho sức khỏe của phụ nữ. Xỉ than tổ ong trộn vào đất, thích hợp trồng các loại cây mọng nước như Xương rồng, sen đá, sống đời… hoặc trộn cùng các loại như phân bò, phân trùn quế, đất sạch, trấu hun,… để trồng cây cảnh các loại, trồng rau sạch.
Lót dưới đáy chậu, tăng tính thoát được cho cây, tránh bị ngập úng, tạo độ thông thoáng, giúp đất duy trì độ ẩm vừa phải, tránh trường hợp quá ẩm dễ bị nấm gây hại cho cây. Khi một chậu cây trồng quá lâu, lớp bề mặt sẽ bị cứng, tới nước thường bị trôi ra ngoài, dùng xỉ than rải mặt chậu không những làm mát cho cây, tưới nước dễ mà còn tăng tính thẩm mỹ, làm đẹp cho cây.2 LƯỢC KHẢO VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 Giới thiệu về cây cải rổ 2.1 Nguồn gốc Cải rổ (Chinese Broccoli) hay còn gọi là cải làn, cải ná… thuộc họ thập tự, nguồn gốc từ Nam và Trung Trung Quốc, nay đã được trồng phổ biến ở các nước Đông Nam Á, có mùi vị tương đối giống cải bẹ xanh, thân lá lại giống súp lơ. Cải rổ có mùi vị tương đối giống cải bẹ xanh, thân lá lại giống súp lơ.2 Phân loại thực vật Tên khác: cải làn Tên khoa họ: Brassica oleracea L.virdis Tên nước ngoài: China: gai lan, gailaan, kai lan tsoi Japan: kailaan, kairan Philippines: gailon Thailand: pak kana, phakkhana Hmong: zaub pav kasna, phav kas nas, zaub nkauj fa Giới: Plantae Bộ: Brassicales Họ: Brassicaceae 2.3 Đặc tính thực vật Cây cải thuộc rễ chùm, phân nhánh. Bộ rễ ăn nông trên tầng đất màu, tập trung nhiều nhất ở tầng đất 0 - 20 cm.
Lá cải mọc đơn, không có lá kèm. Những lá dưới thường tập trung, bẹ lá to, lá rất lớn. Bộ lá khá phát triển, lá to nhưng mỏng nên chịu hạn kém và dễ bị sâu bệnh phá hại. Hoa cải có dạng chùm, không có lá bắc.
Hoa nhỏ, đều, mẫu 2. Đài hoa và tràng hoa đều 4, xếp xen kẻ nhau. Có 6 nhị trong đó 2 nhị ngoài có chỉ nhị ngắn hơn 4 cái trong. Bộ nhị gồm 2 noãn dính bầu trên, một ô về sau có một vách ngăn giả chia bầu thành 2 ô, mỗi ô có 2 hoặc nhiều noãn.
Quả thuộc loại quả giác, hạt có phôi lớn và cong, nghèo nội nhủ (Lê Thị Khánh, 2008).4 Các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng của cải rổ Nhiệt độ Nhiệt độ tối ưu cho sự phát triển nhanh chóng là 18-28ºC. Nhiệt độ thấp thúc đẩy ra hoa sớm và là cần thiết cho sự phát triển hoa hoàn chỉnh (Lê Thị Khánh, 2008). 4 Ánh sáng Theo Lê Thị Khánh (2008), cải rổ có nguồn gốc ôn đới yêu cầu ánh sáng thích hợp với thời gian chiếu sáng ngày dài, cường độ ánh sáng yếu. Cải ưa thích ánh sáng vừa được tạo ra khi ánh sáng lọc qua các đối tượng khác (ví dụ, lá cây), dẫn đến một khoảng trống, mặc dù bóng mờ, tương đối sáng trong hầu hết các ngày.
Đất Rau cải rổ có thể phát triển trên nhiều nền đất khác nhau. Tuy nhiên, cây sẽ cho năng suất cao nhất nếu được trồng trên đất thịt pha cát, đất mùn có chứa nhiều chất dinh dưỡng và có độ pH từ 6 - 6,8 (Lê Thị Khánh, 2008). Nước Cải có hệ rễ cạn, lá trên cây nhiều và lớn vì vậy cây cần độ ẩm thường xuyên trong thời gian sinh trưởng. Độ ẩm đất từ 70-85% và độ ẩm không khí cao sẽ có lợi cho sự sinh trưởng thân lá.
Đất khô,thiếu ẩm,cây còi cọc,năng suất và chất lượng giảm.Thiếu nước nghiêm trọng làm cho cải có vị đắng, ăn không ngon (Tạ Thu Cúc, 2008).2 Kỹ thuật trồng cải rổ 2.1 Thời vụ Vụ sớm: gieo từ cuối tháng 8 đến 9, thu hoạch cuối tháng 11 Chính vụ: gieo từ tháng 10 đến 12, thu hoạch từ tháng 1 đến 3. Cải rổ có thể gieo thẳng, chăm sóc và thu hoạch dần hoặc gieo cây con rồi trồng ra ruộng sản xuấ (Trần Khắc Thi, Nguyễn Thị Thu Hiền, Ngô Thị Hạnh, Phạm Mỹ Linh, 2008).2 Chuẩn bị đất Rau cải rổ có thể phát triển trên nhiều nền đất khác nhau. Tuy nhiên, cây sẽ cho năng suất cao nhất nếu được trồng trên đất thịt pha cát, đất mùn có chứa nhiều chất dinh dưỡng và có độ pH từ 6 – 6,8. Bạn có thể mua đất sẵn hoặc tiến hành trộn đất với phân bò hoai mục, phân gà, phân trùn quế, vỏ trấu, xơ 5 dừa, than bùn, mùn hữu cơ… Nên bón lót với vôi rồi phơi ải từ 15 – 20 ngày trước trồng để xử lý các mầm bệnh có trong đất (Bình Điền, 2012).3 Giống Để cho rau xanh tốt, kháng bệnh cao thì bạn nên lựa chọn hạt giống cải rổ có tỉ lệ nảy mầm cao của những nơi sản xuất hạt giống rau uy tín.
Đầu tiên, bạn nên ngâm hạt giống vào trong nước có nhiệt độ khoảng 30 – 45 độ C trong vòng từ 3 – 4 giờ. Tiếp theo, vớt ra và đem ủ để hạt được nhú mầm (Bình Điền, 2012).4 Mật độ, khoảng cách. Gieo thẳng: gieo vãi hoặc gieo hàng (4 hàng/luống),với khoảng cách 25 x 20cm/cây hoặc 20 x 20cm/cây, mật độ là 18-20 vạn cây/ha (với giống ngắn ngày). Với giống dài ngày, nên trồng ra ruộng sản xuất, khoảng cách 35 x 25 cm/cây, mật độ trồng là: 10-11 vạn cây/ha (Bình Điền, 2012).5 Chăm sóc Bình Điền (2012) cho rằng: *Bón phân Tuyệt đối không được dùng phân chuồng tươi, phân bắc tươi và nước phân tươi để bón hoặc tưới.
Liều lượng phân chuồng: Bón lót từ 10 đến 15 tấn /ha (360-540kg/sào Bắc Bộ). Cũng có thể dùng phân hữu cơ sinh học, hoặc phân rác chế biến thay thế phân chuồng với lượng bón bằng 1/3 lượng phân chuồng. Liều lượng và phương pháp bón phân hóa học: Có thể dùng các dạng nitrat amoni, sulfat amoni thay cho ure, kali sunphat hoặc các dạng phân hỗn hợp, phức hợp NPK để bón với liều nguyên chất tương ứng. Ngoài biện pháp bón vào đất, có thể phun qua lá các dung dịch 6 dinh dưỡng đa lượng, trung lượng vi lượng theo hướng dẫn sử dụng của hãng sản xuất.
-Bón thúc 3 lần: + Lần 1: khi cây có 4 đến 5 lá thật (nếu gieo thẳng), hoặc sau trồng 10 đến 15 ngày. + Lần 2: sau lần đầu tiên 15 ngày. + Lần 3: sau lần 2 từ 10 đến 15 ngày. -Xới vun kết hợp với 2 lần bón thúc.
* Tưới nước Sử dụng nguồn nước tưới sạch (nước sông, nước giếng khoan). Tuyệt đối không sử dụng nước thải, nước bị ô nhiễm chưa qua xử lý. Sau khi gieo trồng cần thường xuyên giữ độ ẩm cho đất trong khoảng 80-85%.3 Sâu bệnh hại trên cải rổ 2.1 Sâu hại Sâu tơ (Plutella xylostella L): Là loại sâu rất nguy hiểm đới với cây họ thập tự. Sâu gây hại từ khi cây còn nhỏ đến giai đoạn trưởng thành.
Sâu phát triển nhanh trong điều kiện ấm áp của mùa xuân. Chúng gặm nhấm phần thịt lá. Sâu tơ xuất hiện từ tháng 11 đến tháng 6, phát triển mạnh vào tháng 11 đến tháng 3. + Biện pháp phòng trừ Coi trọng việc chọn giống chống bệnh, sâu tơ rất hay quen thuộc, do đó khi sử dụng thuốc hóa học bảo vệ thực vật cần thay đổi thuốc tăng hiệu quả phòng chống khi cây ở vườn ươm (Tạ Thu Cúc, 2008).
Bảo tồn sinh vật có ích trên đồng ruộng, đặc biệt là các loại ký sinh cảu sâu tơ như Cotesta brassicae L.