Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh công nghệ thông tin và mạng Internet phát triển nhanh chóng, phương thức hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp đã có những chuyển biến rõ nét. Thương mại điện tử hình thành kênh thông tin, phân phối và tiếp thị sản phẩm hiệu quả, giúp các doanh nghiệp quảng bá thương hiệu và tối ưu hóa hoạt động bán hàng. Tại Việt Nam, kể từ khi hòa mạng Internet vào năm 1997, việc ứng dụng thương mại điện tử vào thực tiễn kinh doanh ngày càng phổ biến.

Báo cáo thực tập tốt nghiệp được thực hiện tại Công ty TNHH Thương mại – Dịch vụ Tin học An Giang (địa chỉ: 516B Ung Văn Khiêm, phường Đông Xuyên, TP. Long Xuyên, tỉnh An Giang). Tại thời điểm nghiên cứu, doanh nghiệp chuyên kinh doanh linh kiện máy tính, thiết bị văn phòng và các dịch vụ kỹ thuật liên quan nhưng chưa có hệ thống website thương mại điện tử để quảng bá và bán lẻ trực tuyến. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn đó, đề tài "Xây dựng website thương mại điện tử cho Công ty TNHH Thương mại – Dịch vụ Tin học An Giang" được nhóm sinh viên lựa chọn và triển khai.

Mục tiêu nghiên cứu và xây dựng hệ thống được xác định cụ thể như sau:

  1. Xây dựng website bán hàng trực tuyến với giao diện thân thiện, dễ sử dụng cho người dùng.
  2. Tối ưu hóa hệ thống để website vận hành ổn định, tốc độ xử lý nhanh và tiết kiệm thời gian giao dịch.
  3. Đáp ứng đầy đủ các chức năng nghiệp vụ của một website kinh doanh thiết bị tin học.
  4. Đảm bảo an toàn thông tin và tính bảo mật hệ thống.
  5. Hoàn thành dự án đúng tiến độ và chi phí thời gian đã ước lượng.

Phạm vi và đối tượng nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình quản lý, phân tích, thiết kế và xây dựng hệ thống phần mềm thương mại điện tử bán hàng trực tuyến.
  • Phạm vi không gian: Áp dụng cho hoạt động kinh doanh và quản trị tại Công ty TNHH TM-DV Tin học An Giang.
  • Phạm vi thời gian: Đề tài được thực hiện trong khoảng thời gian 2 tháng và hoàn thành vào tháng 04 năm 2016.
  • Nhân sự thực hiện: Sinh viên Phan Duy Anh (MSSV: DTH124186) và Nguyễn Đăng Khoa (MSSV: DTH124115), dưới sự hướng dẫn chuyên môn của ThS. Nguyễn Minh Vi thuộc Khoa Kỹ thuật - Công nghệ - Môi trường, Trường Đại học An Giang.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và công nghệ nền tảng

Hệ thống được xây dựng dựa trên các công nghệ lập trình web và kiến trúc phần mềm tiêu chuẩn:

  • Ngôn ngữ lập trình PHP: Ngôn ngữ kịch bản phía máy chủ (server-side), mã nguồn mở, hỗ trợ lập trình hướng đối tượng và tích hợp cơ chế bảo mật (session, bộ lọc dữ liệu, thư viện PDO).
  • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL: Hệ quản trị CSDL quan hệ dạng server-based mã nguồn mở, hoạt động đa nền tảng, có tốc độ xử lý cao và cơ chế phân quyền bảo mật chặt chẽ.
  • Ngôn ngữ định dạng và kịch bản giao diện: Sử dụng HTML để cấu trúc siêu văn bản, CSS để định dạng giao diện hiển thị, và JavaScript tương tác với Document Object Model (DOM) nhằm nâng cao tính tương tác của trang web.
  • Mô hình kiến trúc MVC (Model - View - Controller): Tách biệt ứng dụng thành 3 thành phần độc lập:
    • Model: Xử lý nghiệp vụ logic, thao tác và truy xuất cơ sở dữ liệu.
    • View: Đảm nhận việc trình bày thông tin và tiếp nhận tương tác của người dùng qua giao diện đồ họa.
    • Controller: Tiếp nhận các yêu cầu (HTTP request) từ View, điều hướng và gọi các phương thức xử lý tương ứng từ Model.
  • Laravel Framework: Nền tảng phát triển ứng dụng PHP hiện đại với các thành phần cốt lõi: Eloquent ORM (ánh xạ quan hệ đối tượng), công cụ quản lý gói Composer, công cụ định tuyến Routes, Blade template engine, Database Migrations, hệ thống Unit Testing và tính năng tự động phân trang (Automatic pagination).

Phương pháp nghiên cứu và quy trình triển khai

Tác giả áp dụng phương pháp phân tích và thiết kế hệ thống thông tin theo hướng cấu trúc và hướng đối tượng, bao gồm khảo sát thực tế tại doanh nghiệp, thu thập yêu cầu từ người dùng và ban quản trị, mô hình hóa các chức năng bằng ngôn ngữ UML (biểu đồ use case, biểu đồ tuần tự, sơ đồ lớp).

Quy trình hoàn thành dự án được tổ chức qua 9 bước tuần tự:

  1. Khởi tạo dự án: Tìm hiểu tài liệu liên quan, khảo sát quy trình bán hàng và giao hàng trực tuyến, đánh giá tính khả thi.
  2. Lập kế hoạch: Xác định phạm vi, ràng buộc, lập kế hoạch chi tiết và dự báo các rủi ro kỹ thuật.
  3. Thu thập yêu cầu: Khảo sát yêu cầu chi tiết từ khách hàng và ban quản trị doanh nghiệp.
  4. Phân tích và kiểm tra yêu cầu: Phân loại yêu cầu chức năng và phi chức năng, kiểm tra tính khả thi.
  5. Phân tích: Xây dựng mô hình hóa yêu cầu hệ thống và đặc tả chi tiết các ca sử dụng (use case).
  6. Thiết kế: Thiết kế cấu trúc cơ sở dữ liệu quan hệ và thiết kế giao diện người dùng.
  7. Kiểm thử: Thực hiện kiểm thử từng giai đoạn của hệ thống.
  8. Cài đặt: Xây dựng mã nguồn website theo kế hoạch và viết tài liệu hướng dẫn sử dụng.
  9. Thực thi: Đưa hệ thống vào hoạt động thử nghiệm và theo dõi vận hành.

Thiết kế và triển khai

Yêu cầu nghiệp vụ và phân quyền người dùng

Hệ thống được thiết kế nhằm phục vụ hai nhóm đối tượng chính với quy trình nghiệp vụ rõ ràng:

  • Khách hàng: Truy cập website xem thông tin chi tiết mặt hàng (tên sản phẩm, đơn giá, hình ảnh, thông số kỹ thuật). Khách hàng có thể thêm sản phẩm vào giỏ hàng, tùy chỉnh số lượng, hủy giỏ hàng hoặc tiến hành đặt mua trực tiếp bằng cách cung cấp họ tên, số điện thoại, email, địa chỉ và thời gian nhận hàng mà không bắt buộc phải tạo tài khoản đăng nhập. Khi đặt hàng thành công, hệ thống tự động gửi email thông báo chi tiết đơn hàng đến khách hàng.
  • Ban quản trị: Đăng nhập vào hệ thống quản trị để thực hiện các chức năng phân quyền theo từng cấp bậc (Admin, Shop Manager, Nhân viên). Quy trình xử lý đơn hàng gồm: tiếp nhận thông tin, liên hệ xác nhận với khách hàng qua điện thoại/email, duyệt đơn để tiến hành giao hàng hoặc hủy đơn nếu có yêu cầu. Khi đơn hàng được duyệt, số lượng tồn kho của sản phẩm tương ứng sẽ tự động giảm trừ.

Phân tích biểu đồ và các ca sử dụng (Use Case)

Hệ thống định nghĩa 2 tác nhân chính (Quản trị và Khách hàng) cùng 36 use case chức năng phục vụ toàn bộ quy trình mua bán và quản trị:

  • Chức năng phía người dùng: Xem tin tức, xem chi tiết sản phẩm, tìm kiếm sản phẩm, đặt hàng, gửi bình luận và liên hệ góp ý.
  • Chức năng phía ban quản trị: Quản lý danh mục sản phẩm (thêm/sửa/xóa/tìm kiếm), quản lý sản phẩm, quản lý thành viên và phân quyền, quản lý tin tức, quản lý đơn đặt hàng (xem/duyệt/xóa), quản lý hình ảnh (slideshow, quảng cáo), quản lý bình luận, quản lý loại tin, thống kê - báo cáo doanh thu theo thời gian và thống kê tồn kho.

Thiết kế cấu trúc cơ sở dữ liệu

Cơ sở dữ liệu của hệ thống được xây dựng trên MySQL gồm 10 bảng dữ liệu có cấu trúc chuẩn hóa:

Tên bảng Số trường dữ liệu Khóa chính Mô tả chức năng lưu trữ
users 8 id Lưu trữ thông tin tài khoản quản trị, cấp bậc (level), mật khẩu và mã nhớ đăng nhập
products 16 id Lưu trữ thông tin chi tiết sản phẩm, giá bán, giảm giá, số lượng tồn kho, lượt xem, lượt bán, danh mục
categories 10 id Lưu trữ danh mục sản phẩm, phân cấp danh mục cha - con (parent_id), trạng thái hiển thị
website 11 id Lưu trữ thông tin chung của công ty, logo, địa chỉ, số điện thoại, mạng xã hội
cart 10 id Lưu trữ thông tin đơn đặt hàng, thông tin khách hàng, ngày nhận hàng và trạng thái đơn
cart_detail 4 id Lưu trữ chi tiết các mặt hàng trong đơn hàng (cart_id, product_id, qty)
images 8 id Quản lý danh sách hình ảnh trình chiếu (slideshow) và hình ảnh quảng cáo
comments 8 id Lưu trữ bình luận của người dùng và phản hồi của quản trị viên theo từng sản phẩm
product_images 5 id Quản lý bộ sưu tập hình ảnh chi tiết bổ sung cho từng sản phẩm
loaitin 5 id Lưu trữ và phân loại các chủ đề tin tức hiển thị trên website

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu về cơ quan thực tập

Chương này trình bày tổng quan về Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ Tin học An Giang. Tiền thân của công ty là cơ sở kinh doanh nhỏ thành lập từ năm 2002. Đến năm 2009, cơ sở phát triển thành Doanh nghiệp tư nhân Quỳnh Khanh và sau đó chính thức đổi tên thành Công ty TNHH TM-DV Tin học An Giang với vốn điều lệ ban đầu 800 triệu đồng.

Lĩnh vực hoạt động chính của công ty bao gồm: mua bán và sửa chữa thiết bị văn phòng, máy vi tính, máy photocopy, máy in, máy fax, máy chiếu; cung cấp mực in; thiết kế mạng máy tính; bảo hành bảo trì máy tính; bán trả góp thiết bị tin học.

Cơ cấu tổ chức nhân sự của công ty tại thời điểm thực tập gồm 13 nhân sự:

  • Ban Giám đốc: 02 người (chịu trách nhiệm quản lý chung và điều hành hoạt động kinh doanh).
  • Bộ phận Kế toán: 02 người (quản lý sổ sách, hóa đơn chứng từ, báo cáo thuế).
  • Bộ phận Kỹ thuật: 07 người (lắp ráp, sửa chữa, cài đặt, bảo trì thiết bị và hệ thống mạng).
  • Bộ phận Tư vấn bán hàng: 01 người (hỗ trợ, tư vấn sản phẩm và theo dõi bán hàng trả góp).
  • Bộ phận Bảo hành: 01 người (chuyên trách công tác bảo hành sản phẩm).

Chương 2: Tổng quan

Chương 2 luận giải lý do lựa chọn đề tài xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp nhằm mở rộng kênh bán hàng trực tuyến. Tác giả xác định đối tượng, phạm vi dự án, kế hoạch thực hiện 9 bước trong thời gian 2 tháng và tiến hành đánh giá tính khả thi:

  • Khả thi về kinh tế: Giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, quảng bá sản phẩm nhanh chóng, tạo thêm nguồn thu từ dịch vụ và quảng cáo, đồng thời giúp khách hàng tiết kiệm thời gian mua sắm.
  • Khả thi về kỹ thuật: Yêu cầu phần cứng không cao, tận dụng hạ tầng Internet sẵn có, chi phí xây dựng và bảo trì thấp. Các công cụ phát triển gồm: Sublime Text 3, PhpStorm, StarUML, Photoshop, Microsoft Word 2010; kiểm thử trên trình duyệt Google Chrome và Mozilla Firefox.

Đồng thời, chương này đánh giá ma trận rủi ro kỹ thuật của dự án:

STT Loại rủi ro Mức độ đánh giá Mô tả rủi ro Hướng khắc phục
1 Thay đổi yêu cầu hệ thống Thấp Phát sinh thay đổi yêu cầu trong quá trình xây dựng Thu thập yêu cầu từ phía khách hàng đầy đủ, chính xác
2 Độ lớn của dự án Trung bình Hệ thống vừa và nhỏ, không cần nhiều nhân lực quản trị Tìm hiểu kỹ cơ quan thực tập để thiết kế phù hợp
3 Thái độ người dùng Thấp Sự tiện dụng và mức độ dễ dùng của hệ thống Thiết kế giao diện trực quan, phù hợp nhiều đối tượng
4 Hiểu biết về mua hàng online Thấp Khách hàng chưa có thói quen mua hàng qua mạng Làm nổi bật các thuận lợi khi mua hàng trực tuyến
5 Trình độ người dùng Thấp Người dùng có trình độ tin học không cao Thiết kế hệ thống đơn giản kèm hướng dẫn rõ ràng
6 Tính bảo mật Tốt Phân quyền truy cập và bảo vệ dữ liệu Mã hóa mật khẩu, phân quyền quản trị chặt chẽ

Chương 3: Cơ sở lý thuyết

Nội dung chương 3 hệ thống hóa toàn bộ kiến thức lý thuyết nền tảng phục vụ việc xây dựng website:

  • Lịch sử hình thành và đặc điểm kỹ thuật của ngôn ngữ PHP (ra đời năm 1994 bởi Rasmus Lerdorf, hỗ trợ lập trình hướng đối tượng, bảo mật với PDO).
  • Tổng quan về hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ MySQL và ngôn ngữ truy vấn SQL.
  • Vai trò của HTML (ngôn ngữ đánh dấu siêu văn bản do Tim Berners-Lee sáng lập), CSS và JavaScript (ngôn ngữ kịch bản do Brendan Eich phát triển năm 1995 tại Netscape) trong việc xây dựng giao diện tương tác.
  • Kiến trúc phần mềm MVC và nguyên lý phân tách các tầng xử lý (Model, View, Controller).
  • Khung làm việc Laravel Framework (phát triển bởi Taylor Otwell từ năm 2011) với các tính năng ưu việt: Eloquent ORM, Blade template, Routes, Migrations, Restful Controller, Unit Testing và Automatic pagination.

Chương 4: Phân tích và thiết kế hệ thống

Chương 4 là phần trọng tâm của đồ án, trình bày chi tiết quá trình chuyển đổi các yêu cầu thực tế thành mô hình kỹ thuật:

  • Đặc tả yêu cầu hệ thống gồm: yêu cầu nghiệp vụ đặt hàng và xử lý tồn kho; yêu cầu chức năng cho người dùng (6 chức năng) và ban quản trị (10 nhóm chức năng); yêu cầu phi chức năng (khả năng chịu tải đồng thời, giao diện tiện lợi, tốc độ xử lý, tính bảo mật).
  • Xây dựng sơ đồ Use Case tổng quát và các sơ đồ phân rã chi tiết (quản lý sản phẩm, đơn hàng, danh mục, hình ảnh, thành viên, tin tức, giỏ hàng).
  • Trình bày kịch bản đặc tả chi tiết cho 8 use case cốt lõi: Đăng nhập, Thêm thành viên, Đặt hàng, Thêm sản phẩm, Sửa sản phẩm, Xóa sản phẩm, Thêm danh mục, Sửa danh mục, Xóa danh mục.
  • Xây dựng 8 biểu đồ tuần tự (Sequence Diagram): Đăng nhập, Đăng xuất, Thêm thành viên, Thêm sản phẩm vào giỏ hàng, Đặt hàng, Thêm sản phẩm, Xem danh sách sản phẩm, Sửa thông tin sản phẩm.
  • Thiết kế lược đồ quan hệ thực thể, sơ đồ lớp và chi tiết 10 bảng cơ sở dữ liệu vật lý trên hệ quản trị MySQL.

Kết quả và đóng góp

Kết quả đạt được

  • Xây dựng hoàn chỉnh website thương mại điện tử chuyên ngành thiết bị tin học với đầy đủ các phân hệ chức năng cho người dùng và giao diện quản trị (Admin).
  • Hiện thực hóa thành công quy trình mua hàng trực tuyến không bắt buộc tạo tài khoản, tích hợp cơ chế gửi email thông báo tự động khi giao dịch hoàn tất.
  • Hoàn thiện hệ thống quản lý cơ sở dữ liệu chuẩn hóa gồm 10 bảng, hỗ trợ đầy đủ các thao tác thêm, sửa, xóa, tìm kiếm danh mục, sản phẩm, tin tức, hình ảnh, bình luận và quản lý đơn đặt hàng.
  • Xây dựng chức năng thống kê báo cáo cơ bản phục vụ theo dõi sản phẩm tồn kho, sản phẩm hết hàng, đơn đặt hàng và doanh thu theo ngày, tháng, quý, năm.

Đóng góp thực tiễn

  • Cung cấp một giải pháp phần mềm cụ thể, giúp Công ty TNHH TM-DV Tin học An Giang thiết lập kênh tiếp thị và phân phối sản phẩm mới trên Internet, nâng cao khả năng tiếp cận khách hàng tại địa phương.
  • Hệ thống hóa toàn diện quy trình phân tích và thiết kế một hệ thống thương mại điện tử quy mô vừa và nhỏ bằng việc ứng dụng PHP, MySQL kết hợp Laravel Framework và mô hình MVC.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Dự án được thực hiện trong khoảng thời gian 2 tháng của đợt thực tập cuối khóa, kiến thức thực tế bước đầu của sinh viên còn hạn chế nên hệ thống mới dừng lại ở mức đáp ứng các quy trình nghiệp vụ bán lẻ và quản trị cơ bản tại chỗ.
  • Hướng phát triển: Tiếp tục hoàn thiện các chức năng nâng cao theo phản hồi thực tế từ doanh nghiệp, tối ưu hóa giao diện và mở rộng các tính năng hỗ trợ quản lý kinh doanh trong quá trình đưa vào vận hành thực tế.

Giá trị tham khảo

Tài liệu báo cáo thực tập này là nguồn tư liệu tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên ngành Công nghệ thông tin và Kỹ thuật phần mềm: Tham khảo cấu trúc, phương pháp trình bày và quy trình phân tích thiết kế hệ thống cho các đồ án môn học, khóa luận tốt nghiệp hoặc báo cáo thực tập tốt nghiệp.
  • Lập trình viên và người nghiên cứu phát triển web: Tham khảo cách thức mô hình hóa use case, xây dựng biểu đồ tuần tự và thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ cho các website thương mại điện tử xây dựng trên nền tảng Laravel Framework và MySQL.

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống website TMĐT trong đồ án được xây dựng bằng những công nghệ chính nào?

Hệ thống sử dụng ngôn ngữ lập trình PHP kết hợp với hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL, xây dựng trên nền tảng Laravel Framework theo mô hình kiến trúc MVC (Model - View - Controller). Giao diện phía người dùng được thiết kế bằng HTML, CSS và JavaScript.

2. Quy trình đặt hàng của khách hàng trên hệ thống có bắt buộc phải đăng ký tài khoản không?

Không. Hệ thống cho phép khách hàng mua sắm và hoàn tất đơn đặt hàng trực tiếp mà không cần đăng ký tài khoản. Khách hàng chỉ cần thêm sản phẩm vào giỏ hàng và nhập các thông tin nhận hàng (họ tên, số điện thoại, email, địa chỉ, thời gian nhận). Hệ thống sẽ gửi email tự động xác nhận đơn hàng sau khi hoàn tất.

3. Cơ cấu nhân sự và đơn vị thực tập của đề tài được mô tả như thế nào?

Đơn vị thực tập là Công ty TNHH TM-DV Tin học An Giang, có trụ sở tại số 516B Ung Văn Khiêm, phường Đông Xuyên, TP. Long Xuyên, tỉnh An Giang, do ông Đoàn Cao Vũ làm Giám đốc. Cơ cấu nhân sự công ty gồm 13 người phân bổ tại 5 bộ phận: Ban Giám đốc (02 người), Kế toán (02 người), Kỹ thuật (07 người), Tư vấn bán hàng (01 người) và Bảo hành (01 người).

4. Cơ sở dữ liệu của website gồm những bảng chính nào?

Cơ sở dữ liệu của hệ thống bao gồm 10 bảng: users (tài khoản quản trị), products (sản phẩm), categories (danh mục), website (thông tin công ty), cart (đơn đặt hàng), cart_detail (chi tiết đơn hàng), images (hình ảnh quảng cáo/slideshow), comments (bình luận), product_images (ảnh chi tiết sản phẩm) và loaitin (loại tin tức).

5. Đề tài được thực hiện trong bao lâu và do ai hướng dẫn?

Đề tài thực tập cuối khóa được hai sinh viên Phan Duy Anh và Nguyễn Đăng Khoa thực hiện trong thời gian 2 tháng, dưới sự hướng dẫn chuyên môn của ThS. Nguyễn Minh Vi thuộc Khoa Kỹ thuật - Công nghệ - Môi trường, Trường Đại học An Giang, hoàn thành vào tháng 04 năm 2016.


Kết luận

Báo cáo thực tập cuối khóa "Xây dựng website thương mại điện tử cho Công ty TNHH Thương mại – Dịch vụ Tin học An Giang" đã hoàn thành việc nghiên cứu, phân tích, thiết kế và cài đặt một hệ thống bán hàng trực tuyến hoàn chỉnh. Đồ án áp dụng hiệu quả mô hình MVC trên nền tảng PHP, MySQL và Laravel Framework, đáp ứng tốt các yêu cầu nghiệp vụ quản trị và mua sắm thiết bị tin học thực tế của doanh nghiệp. Đây là tài liệu học thuật có cấu trúc chuẩn mực, cung cấp giá trị tham khảo thiết thực cho việc triển khai các ứng dụng web thương mại điện tử quy mô vừa và nhỏ.