Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống lúa thuần chất lượng tại huyện văn yên tỉnh yên bái

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống lúa thuần chất lượng tại huyện văn yên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Hà Văn Lương
• Người hướng dẫn: PGS. Luân Thị Đẹp
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống lúa thuần chất lượng tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Tình hình sản xuất lúa trên thế giới và trong nước
• 1.2.1. Tình hình sản xuất lúa trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất lúa trong nước
• 1.2.2.1. Tình hình sản xuất lúa tỉnh Yên Bái
• 1.2.2.2. Tình hình sản xuất lúa ở Văn Yên
• 1.2.3. Tình hình nghiên cứu chọn tạo giống lúa chất lượng trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.3.1. Nghiên cứu về lúa gạo chất lượng
• 1.2.3.2. Tình hình nghiên cứu chọn tạo giống lúa chất lượng trên thế giới
• 1.2.3.3. Tình hình nghiên cứu chọn tạo giống lúa chất lượng ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp bố trí thí nghiệm. Các biện pháp kỹ thuật áp dụng
• 2.4. Chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 2.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm nông sinh học của các giống lúa thí nghiệm vụ mùa 2015 và vụ xuân 2016 tại Yên Bái
• 3.1.1. Thời gian sinh trưởng của các giống lúa thí nghiệm
• 3.1.2. Một số đặc điểm nông học của các giống lúa thí nghiệm
• 3.1.3. Tình hình sâu bệnh hại của các giống lúa thí nghiệm vụ mùa 2015 và vụ xuân 2016 tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái
• 3.1.4. Các yếu tố cấu thành năng suất, năng suất và chất lượng của các giống lúa thí nghiệm vụ mùa 2015 và vụ xuân 2016 tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái
• 3.1.4.1. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất lý thuyết của các giống lúa thí nghiệm
• 3.1.4.2. Năng suất thực thu của các giống lúa thí nghiệm
• 3.1.5. Một số chỉ tiêu chất lượng của các giống lúa thí nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào khả năng sinh trưởng của các giống lúa thuần chất lượng tại Văn Yên, Yên Bái. Mục tiêu chính là lựa chọn 1-2 giống lúa có năng suất cao, chất lượng tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái và canh tác địa phương. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện phát triển nông nghiệp và đảm bảo an ninh lương thực tại khu vực.

1.1. Bối cảnh nghiên cứu

Việt Nam là nước nông nghiệp với 75% dân số phụ thuộc vào nông nghiệp. Lúa gạo là lương thực chính, đóng góp lớn vào xuất khẩu. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu và thiếu giống lúa chất lượng cao là thách thức lớn. Nghiên cứu này nhằm giải quyết vấn đề này bằng cách tìm ra các giống lúa phù hợp với điều kiện địa phương.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm lựa chọn các giống lúa thuần có năng suất và chất lượng cao, thời gian sinh trưởng trung bình, phù hợp với điều kiện sinh thái của Văn Yên, Yên Bái. Kết quả sẽ bổ sung vào bộ giống lúa của tỉnh, góp phần nâng cao hiệu quả canh tác.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thực nghiệm trên đồng ruộng để đánh giá khả năng sinh trưởng, năng suất, và chất lượng của các giống lúa thuần. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm thời gian sinh trưởng, đặc điểm nông học, và mức độ nhiễm sâu bệnh.

2.1. Đối tượng và địa điểm nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện trên các giống lúa thuần tại Văn Yên, Yên Bái. Địa điểm được chọn dựa trên điều kiện khí hậu và đất đai phù hợp với canh tác lúa.

2.2. Phương pháp đánh giá

Các giống lúa được đánh giá dựa trên thời gian sinh trưởng, năng suất, và chất lượng gạo. Phương pháp xử lý số liệu được áp dụng để đảm bảo độ chính xác của kết quả.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy các giống lúa thuần có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao, và chất lượng gạo đáp ứng yêu cầu thị trường. Một số giống nổi bật được đề xuất để đưa vào sản xuất đại trà.

3.1. Đặc điểm sinh trưởng

Các giống lúa có thời gian sinh trưởng từ 120-130 ngày, phù hợp với điều kiện khí hậu của Văn Yên, Yên Bái. Đặc điểm nông học như chiều cao cây, số bông, và tỷ lệ hạt chắc được ghi nhận.

3.2. Năng suất và chất lượng

Năng suất trung bình đạt từ 5-6 tấn/ha. Chất lượng gạo được đánh giá cao về độ dẻo, hương thơm, và tỷ lệ gạo nguyên sau xay xát.

IV. Ý nghĩa và ứng dụng

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện phát triển nông nghiệp tại Văn Yên, Yên Bái. Các giống lúa được lựa chọn sẽ góp phần nâng cao năng suất và chất lượng lúa, đảm bảo an ninh lương thực và tăng thu nhập cho nông dân.

4.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu cung cấp dữ liệu khoa học về khả năng sinh trưởng và chất lượng của các giống lúa thuần, phục vụ công tác nghiên cứu và giảng dạy.

4.2. Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu giúp lựa chọn các giống lúa phù hợp, góp phần cải thiện canh tác và phát triển nông nghiệp tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất lúa gạo đóng vai trò then chốt trong an ninh lương thực và phát triển kinh tế nông nghiệp của Việt Nam, đặc biệt tại các tỉnh miền núi như Yên Bái. Với diện tích trồng lúa khoảng 7,8 triệu ha và sản lượng đạt gần 45 triệu tấn năm 2014, Việt Nam không chỉ đảm bảo nhu cầu nội địa mà còn là nước xuất khẩu gạo đứng thứ ba thế giới. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu và sự phụ thuộc vào giống lúa lai nhập khẩu đã đặt ra thách thức lớn cho sản xuất bền vững. Tỉnh Yên Bái có diện tích trồng lúa khoảng 38.580 ha, trong đó lúa thuần chiếm 30-40%, nhưng phần lớn nông dân vẫn sử dụng các giống truyền thống như Hương thơm số 1, Bắc thơm số 7 và TBR 225. Việc nghiên cứu và tuyển chọn các giống lúa thuần chất lượng cao, phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương là cần thiết để nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị kinh tế.

Mục tiêu nghiên cứu là lựa chọn 1-2 giống lúa thuần có năng suất, chất lượng cao, thời gian sinh trưởng trung bình, thích hợp với điều kiện canh tác tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái. Nghiên cứu tập trung theo dõi khả năng sinh trưởng, đánh giá sâu bệnh hại, các yếu tố cấu thành năng suất và chất lượng của các giống lúa thí nghiệm trong vụ mùa 2015 và vụ xuân 2016. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc bổ sung giống lúa thuần chất lượng vào bộ giống của tỉnh, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững ngành lúa gạo địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh trưởng phát triển cây trồng, chọn tạo giống và đánh giá chất lượng lúa gạo. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết sinh trưởng và phát triển cây trồng: Thời gian sinh trưởng, các giai đoạn sinh trưởng (đẻ nhánh, làm đòng, trỗ bông, chín) ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng hạt. Việc phân nhóm giống theo thời gian sinh trưởng giúp tối ưu hóa lịch thời vụ và kỹ thuật canh tác.

2. Mô hình đánh giá chất lượng lúa gạo: Chất lượng được đánh giá qua các chỉ tiêu như tỷ lệ gạo nguyên, độ bạc bụng, kích thước hạt, hàm lượng amylose, nhiệt độ hóa hồ, hương thơm và cảm quan cơm. Các chỉ tiêu này phản ánh giá trị thương phẩm và phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng.

Các khái niệm chính bao gồm: thời gian sinh trưởng, năng suất lý thuyết và thực thu, tỷ lệ gạo nguyên, độ bạc bụng, chỉ số chất lượng cơm, khả năng chống chịu sâu bệnh và đặc điểm nông học như chiều cao cây, độ cứng cây, độ tàn lá.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại xã Đông Cuông, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái trong hai vụ mùa 2015 và xuân 2016. Đối tượng nghiên cứu là 15 giống lúa thuần có nguồn gốc đa dạng, bao gồm giống nhập nội, giống chọn tạo trong nước và giống thương mại.

• Thiết kế thí nghiệm: Bố trí theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCB) với 15 công thức, mỗi công thức 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô 10 m², tổng diện tích thí nghiệm 450 m².

• Biện pháp kỹ thuật: Gieo mạ, cấy với mật độ 45 khóm/m², bón phân chuồng hoai mục 8 tấn/ha kết hợp phân hóa học (80 kg N, 60 kg P2O5, 60 kg K2O), tưới nước và chăm sóc theo quy trình chuẩn.

• Chỉ tiêu theo dõi: Thời gian sinh trưởng các giai đoạn, chiều cao cây, khả năng đẻ nhánh, các đặc điểm nông học, mức độ nhiễm sâu bệnh (sâu cuốn lá, rầy nâu, bệnh đốm nâu, đạo ôn, khô vằn, bạc lá), các yếu tố cấu thành năng suất (số bông/khóm, số hạt chắc/bông, khối lượng 1000 hạt), năng suất lý thuyết và thực thu, các chỉ tiêu chất lượng gạo và cơm.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm SAS 9.0 để xử lý thống kê, phân tích phương sai và so sánh mức độ khác biệt giữa các giống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thời gian sinh trưởng: Các giống lúa thí nghiệm có thời gian sinh trưởng từ 96 đến 117 ngày, phân nhóm chủ yếu vào nhóm cực ngắn và ngắn ngày. Vụ mùa 2015, giống Hương thơm số 1, LDA8, LDA10, DT86, DMV3, AYT88 và Việt Hương 8 có thời gian sinh trưởng dưới 100 ngày, ngắn hơn giống đối chứng TBR225 (100 ngày). Vụ xuân 2016, hầu hết giống đều có thời gian sinh trưởng dưới 115 ngày, phù hợp với điều kiện canh tác địa phương.

2. Đặc điểm nông học: Các giống có độ thuần đồng ruộng cao (cây khác dạng <0,3%), độ cứng cây tốt (không bị đổ), giai đoạn trỗ bông trung bình (4-7 ngày). Chiều cao cây dao động từ 92,77 đến 128,97 cm, trong đó giống LDA9 và ST22 có chiều cao vượt trội hơn đối chứng với mức ý nghĩa thống kê (P<0,05). Độ tàn lá và độ thoát cổ bông đều đạt mức trung bình đến tốt, phù hợp cho thu hoạch và năng suất ổn định.

3. Khả năng chống chịu sâu bệnh: Các giống lúa thí nghiệm thể hiện mức độ kháng sâu cuốn lá, rầy nâu, bệnh đốm nâu, đạo ôn, khô vằn và bệnh bạc lá ở mức độ từ nhẹ đến trung bình, cho thấy khả năng thích nghi tốt với điều kiện sinh thái huyện Văn Yên. Việc hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật được khuyến khích nhằm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

4. Năng suất và chất lượng: Năng suất thực thu của các giống dao động trong khoảng 50-60 tạ/ha, trong đó một số giống như LDA9, DT86 và ST22 đạt năng suất cao hơn đối chứng từ 5-10%. Chất lượng gạo được đánh giá qua tỷ lệ gạo nguyên đạt trên 70%, tỷ lệ bạc bụng thấp dưới 10%, hàm lượng amylose và nhiệt độ hóa hồ phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng địa phương. Chất lượng cơm được xếp hạng từ khá đến tốt với điểm tổng hợp từ 15,2 đến 20.

Thảo luận kết quả

Thời gian sinh trưởng ngắn giúp các giống lúa thí nghiệm thích hợp với lịch thời vụ và điều kiện khí hậu miền núi, đồng thời tạo điều kiện cho sản xuất nhiều vụ trong năm, tăng hiệu quả sử dụng đất. Đặc điểm nông học ổn định và khả năng chống chịu sâu bệnh cho thấy các giống có tiềm năng phát triển bền vững trong điều kiện canh tác tại Văn Yên.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả phù hợp với xu hướng chọn tạo giống lúa thuần có năng suất cao, chất lượng tốt và thời gian sinh trưởng ngắn nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu và nhu cầu thị trường. Việc bổ sung các giống này vào bộ giống của tỉnh sẽ góp phần giảm sự phụ thuộc vào giống lúa lai nhập khẩu, nâng cao giá trị sản phẩm và đảm bảo an ninh lương thực địa phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh thời gian sinh trưởng, năng suất thực thu và tỷ lệ gạo nguyên giữa các giống, cũng như bảng đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh để minh họa rõ nét hiệu quả của từng giống.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Bổ sung và nhân rộng giống lúa thuần chất lượng cao: Khuyến khích nông dân và các cơ sở sản xuất giống tại Yên Bái triển khai nhân rộng 1-2 giống lúa thuần có năng suất và chất lượng vượt trội như LDA9, DT86 và ST22 trong vòng 2-3 năm tới nhằm nâng cao giá trị sản xuất.

2. Tăng cường ứng dụng tiến bộ kỹ thuật: Đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và quản lý phân bón hợp lý để phát huy tối đa tiềm năng của giống, giảm thiểu chi phí và tác động môi trường. Chủ thể thực hiện là các trung tâm khuyến nông và phòng nông nghiệp huyện.

3. Xây dựng vùng sản xuất lúa hàng hóa tập trung: Phát triển các vùng chuyên canh lúa thuần chất lượng cao tại các cánh đồng lớn như Đông Cuông, Đại Phú An trong 5 năm tới nhằm tạo thương hiệu và nâng cao giá trị xuất khẩu.

4. Nghiên cứu tiếp tục và cải tiến giống: Tổ chức các chương trình nghiên cứu chọn tạo giống mới phù hợp với điều kiện sinh thái và thị trường, kết hợp phương pháp lai hữu tính và công nghệ sinh học hiện đại. Các viện nghiên cứu và trường đại học là chủ thể chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý nông nghiệp địa phương: Sử dụng kết quả để xây dựng chính sách phát triển giống lúa phù hợp, quy hoạch vùng sản xuất và hỗ trợ nông dân nâng cao năng suất, chất lượng.

2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên ngành khoa học cây trồng: Tham khảo dữ liệu thực nghiệm, phương pháp nghiên cứu và kết quả để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo hoặc giảng dạy chuyên sâu.

3. Nông dân và doanh nghiệp sản xuất giống: Áp dụng các giống lúa thuần chất lượng cao được tuyển chọn để cải thiện hiệu quả sản xuất, giảm rủi ro sâu bệnh và tăng giá trị kinh tế.

4. Các tổ chức phát triển nông nghiệp và khuyến nông: Dựa trên kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình đào tạo, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật cho người sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần chọn giống lúa thuần thay vì lúa lai?
   Giống lúa thuần có ưu điểm về chất lượng gạo ổn định, phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương và giảm sự phụ thuộc vào nguồn giống nhập khẩu. Lúa thuần cũng dễ quản lý và có khả năng thích nghi tốt với biến đổi khí hậu.

2. Các giống lúa thí nghiệm có khả năng chống chịu sâu bệnh như thế nào?
   Các giống được đánh giá có mức độ nhiễm sâu bệnh từ nhẹ đến trung bình, đặc biệt kháng tốt các bệnh phổ biến như đạo ôn, đốm nâu và sâu cuốn lá, giúp giảm thiểu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

3. Thời gian sinh trưởng của các giống lúa có ảnh hưởng gì đến sản xuất?
   Thời gian sinh trưởng ngắn giúp tăng số vụ canh tác trong năm, tối ưu hóa sử dụng đất và giảm thiểu rủi ro do thời tiết bất lợi, đồng thời phù hợp với lịch thời vụ của địa phương.

4. Chất lượng gạo của các giống lúa thí nghiệm có đáp ứng yêu cầu thị trường không?
   Các giống có tỷ lệ gạo nguyên trên 70%, độ bạc bụng thấp, hàm lượng amylose và hương thơm phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, đảm bảo giá trị thương phẩm cao.

5. Làm thế nào để nhân rộng và ứng dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất?
   Cần phối hợp giữa các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, khuyến nông và doanh nghiệp giống để tổ chức tập huấn, cung cấp giống chất lượng và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân, đồng thời xây dựng vùng sản xuất tập trung.

Kết luận

• Đã lựa chọn được một số giống lúa thuần có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất và chất lượng gạo cao phù hợp với điều kiện sinh thái huyện Văn Yên.
• Các giống lúa thí nghiệm có đặc điểm nông học ổn định, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, đáp ứng yêu cầu sản xuất bền vững.
• Năng suất thực thu của một số giống vượt trội hơn giống đối chứng từ 5-10%, chất lượng gạo đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc bổ sung giống lúa thuần vào bộ giống của tỉnh Yên Bái và các tỉnh miền núi phía Bắc.
• Đề xuất nhân rộng giống, tăng cường ứng dụng kỹ thuật và xây dựng vùng sản xuất lúa hàng hóa tập trung trong 2-5 năm tới để nâng cao giá trị kinh tế và đảm bảo an ninh lương thực địa phương.

Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần phối hợp triển khai nhân rộng giống lúa thuần chất lượng cao, đồng thời tiếp tục nghiên cứu cải tiến giống phù hợp với biến đổi khí hậu và nhu cầu thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Để có đủ lương thực thực phẩm nuôi sống toàn cầu trong bối cảnh khí hậu và môi trường có nhiều biến đổi, con người phải tiến hành một nền nông nghiệp hiện đại. Nền sản xuất này dựa trên việc áp dụng một cách khoa học các yếu tố như giống, nước, phân bón… đồng thời bảo vệ được nguồn tài nguyên thiên nhiên, tránh ô nhiễm môi trường. Để đạt được mục đích này trong sản xuất cần chọn được giống tốt cho năng suất cao, phẩm chất tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái của vùng.

Trong sản xuất nông nghiệp, giống là một yếu tố quan trọng hàng đầu, sử dụng giống tốt năng suất cây trồng được tăng lên, phẩm chất cây trồng được cải tiến. Tuy nhiên, muốn phát huy được hiệu quả của giống tốt cần phải sử dụng chúng phù hợp với điều kiện khí hậu đất đai và kinh tế - xã hội của vùng. Để đáp ứng được yêu cầu đó, trong sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa nói riêng cần các giống mới ưu việt hơn, thay thế dần các giống cũ. Đặc biệt ở các tỉnh Trung du và miền núi với điều kiện khí hậu khắc nghiệt, kinh tế khó khăn, trình độ thâm canh thấp chính vì thế mà người nông dân ở đây rất cần có các giống lúa thuần chất lượng, năng suất cao, khả năng chống chịu tốt, nhằm mang lại hiệu quả trong canh tác, góp phần nâng cao thu nhập, đem lại hiệu quả kinh tế cho người sản xuất.

Tình hình sản xuất lúa trên thế giới và trong nước 1. Tình hình sản xuất lúa trên thế giới Hiện nay, trên thế giới có khoảng 114 quốc gia và vùng lãnh thổ trồng lúa với diện tích khoảng 163,25 triệu ha (FAOSTAT, 2014) [38]. Trong đó n 5 châu Á có diện tích trồng lúa chiếm tới trên 88,36% tổng diện tích trồng lúa trên thế giới, châu Mỹ chiếm 4,1%, châu Phi chiếm 7,1%, châu Âu 0,39% và châu Úc chiếm 0,05%. Tình hình sản xuất lúa trên thế giới giai đoạn 2010 - 2014 được trình bày ở bảng 1.1: Diện tích, năng suất và sản lượng lúa trên thế giới giai đoạn từ năm 2010 - 2014 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn 2010 161,19 43,53 701,65 2011 162,48 44,40 721,45 2012 161,86 45,30 733,26 2013 164,09 44,98 738,09 2014 163,25 45,39 740,96 (Nguồn: FAOSTAT 9/ 2016) [38] Số liệu bảng 1.1 cho thấy diện tích trồng lúa trên toàn thế giới tăng dần trong 5 năm gần đây đạt cao nhất năm 2013 (164,09 triệu ha), năng suất tăng nhưng không đáng kể, dao động từ 43,53 - 45,39 tạ/ha và sản lượng lúa của thế giới tăng dần trong qua các năm đạt cao nhất năm 2014 (740,96 triệu tấn) Với việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, diện tích trồng lúa lai được mở rộng làm cho năng suất lúa ngày một nâng cao.

Mặc dù châu Á có diện tích và sản lượng lớn nhất thế giới nhưng năng suất lúa cao nhất lại tập trung ở các nước phát triển như Mỹ, Nhật bản … Năm 2014 nước có năng suất lúa cao nhất là Mỹ 84,87 tạ/ha, tiếp đến là Trung Quốc 67,46 tạ/ha, Nhật Bản 66,98 tạ/ha. Tình hình sản xuất lúa một số nước trên thế giới được trình bày ở bảng 1.2: Diện tích, năng suất và sản lượng lúa của một số nước trên thế giới năm 2014 Diện tích Năng suất Sản lượng Nước (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) Trung Quốc 30,87 67,46 208,2 Ấn Độ 43,40 36,22 157,2 Indonesia 13,80 51,35 70,85 Bangladesh 11,82 44,19 52,23 Việt Nam 7,82 57,54 44,97 Myanmar 6,79 38,92 26,42 Thái Lan 10,83 30,11 32,62 Philippines 4,74 40,02 18,97 Brazil 2,34 52,03 12,18 Mỹ 1,18 84,87 10,03 Nhật Bản 1,58 66,98 10,55 (Nguồn: FAOSTAT 9/ 2016) [38] Số liệu bảng 1.2 ta thấy trong những nước có sản lượng lớn nhất thế giới thì có tới 9 nước nằm ở khu vực châu Á và Mỹ và Brazil nằm ở châu Mỹ. Trong đó, Ấn Độ là nước có diện tích trồng lúa lớn nhất thế giới với diện tích 43,4 triệu ha, tiếp theo là Trung Quốc 30,87 triệu ha. Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản là 3 nước có năng suất lúa cao hơn hẳn các nước còn lại, vì Trung Quốc là nước đi đầu trong lĩnh vực lúa lai và có trình độ thâm canh cao.

Mỹ và Nhật Bản là nước đi sâu về chọn, tạo những giống lúa thuần có chất lượng cao cùng với trình độ khoa học kỹ thuật rất phát triển, áp dụng cơ giới hóa gần như toàn bộ từ những khâu nhỏ nhất tới thu hoạch và bảo quản nên năng suất cũng không ngừng tăng lên. Thái Lan và Việt Nam là 2 nước xuất khẩu gạo đứng đầu thế giới, nhưng về cơ bản năng suất lúa còn thấp. Năng suất lúa của Thái Lan đạt 30 n 7 tạ/ha. Tiêu chí chọn giống lúa của các nhà khoa học Thái Lan là các giống phải có thời gian sinh trưởng từ trung bình đến dài ngày (vì phần lớn lúa ở Thái Lan chỉ trồng 1 vụ/năm), hạt gạo dài, trong, ít dập gãy khi xay sát, có hương thơm, coi trọng chất lượng hơn là năng suất… Chính vì vậy giá gạo Thái Lan luôn cao hơn Việt Nam.

Theo dự báo của Ban nghiên cứu kinh tế - Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, trong giai đoạn 2007 - 2017, các nước sản xuất gạo ở châu Á sẽ tiếp tục là nguồn xuất khẩu gạo chính của thế giới bao gồm Thái Lan, Việt Nam, Ấn Độ. Riêng xuất khẩu gạo của hai nước Thái Lan và Việt Nam sẽ chiếm khoảng 50% tổng sản lượng gạo xuất khẩu của thế giới. Trong “Báo cáo chiến lược về an ninh lương thực Quốc gia đến năm 2020 và tầm nhìn 2030” Bộ Nông nghiệp và PTNT năm 2008 đã dự báo tình hình sản xuất và tiêu thụ gạo trên thế giới đến năm 2020 như sau: - Trong 10 năm tới, sản xuất lúa gạo trên thế giới tăng chậm do hạn chế việc mở rộng diện tích gieo cấy, một số nước có diện tích trồng lúa lớn có xu hướng giảm và năng suất lúa kém ổn định khi phải chịu ảnh hưởng của thiên tai dịch bệnh. - Tiêu dùng gạo trên thế giới tiếp tục tăng do tăng dân số, đặc biệt ở châu Á, châu Phi là hai khu vực sử dụng nhiều lúa gạo.

Khu vực Tây bán cầu và Trung Đông tăng mức tiêu thụ gạo trên đầu người. - Nhiều quốc gia xuất khẩu gạo lớn giảm lượng gạo xuất khẩu, trong khi nhu cầu nhập khẩu gạo tăng, nguồn cung thị trường gạo sẽ thiếu hụt so với nhu cầu, giá gạo trên thị trường thế giới giữ ở mức cao. Theo Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, thương mại gạo toàn cầu năm 2008 là 29,4 triệu tấn, giảm 1,3 triệu tấn so với năm 2007. Dự báo lượng gạo thương mại trên thế giới trong thập kỷ tới sẽ tăng bình quân 2,4% trên năm và sẽ đạt mức 35 triệu tấn vào năm 2017.

Tuy nhiên, trước nguy cơ dân số tăng nhanh như hiện nay, ước n 8 tính sẽ đạt 8 tỉ người vào năm 2030 và nguy cơ khủng hoảng lương thực toàn cầu, để đảm bảo an ninh lương thực trong nước, các nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan, Hoa Kỳ…giảm lượng gạo xuất khẩu, trong khi nhiều nước tăng lượng nhập khẩu. Tình hình sản xuất lúa trong nước Việt Nam thuộc khu vực Đông Nam Á, nằm trong vành đai nhiệt đới gió mùa, rất thích hợp cho phát triển cây lúa. Sản xuất lúa là mục tiêu phát triển nông nghiệp của Việt Nam để đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia và xuất khẩu. Ở Việt Nam lúa được trồng từ Bắc vào Nam và có 3 vùng trồng lúa chủ yếu là đồng bằng Sông Hồng, đồng bằng Sông Cửu Long và vùng đồng bằng Duyên hải miền Trung.

Trong đó, đồng bằng Sông Cửu Long (2,1 triệu ha) và đồng bằng Sông Hồng (1,7 triệu ha) được coi là 2 vựa lúa chính của cả nước. Tình hình sản xuất lúa ở Việt Nam trong 5 năm gần đây được trình bày ở bảng 1.3: Diện tích, năng suất và sản lượng lúa của Việt Nam giai đoạn từ năm 2010 - 2014 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 2010 7,49 53,42 40,00 2011 7,66 55,38 42,40 2012 7,76 56,35 43,74 2013 7,90 55,73 44,04 2014 7,82 57,54 44,97 (Nguồn: FAOSTAT 9/2016 [38] n 9 Số liệu bảng 1.3 cho thấy diện tích trồng lúa của Việt Nam trong 5 năm gần đây khá ổn định, dao động tự 7,49 - 7,90 triệu ha, năng suất tăng không đáng kể, biến động từ 53,42 - 57,54 tạ/ha và sản lượng đạt từ 40 - 44,97 triệu tấn. Về giá cả, theo Bộ công thương mặc dù bối cảnh chung thị trường xuất khẩu gạo gặp nhiều khó khăn, xuất khẩu gạo của Việt Nam những tháng đầu năm 2010 vẫn tăng mạnh về số lượng, lúa hàng hóa được tiêu thụ với mức giá tốt nhất, không ảnh hưởng tiêu cực đến chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Dân số Việt Nam vẫn tăng nhanh, đạt 90 triệu người năm 2013 trong khi quỹ đất dành cho trồng lúa có hạn, năng suất lúa nhiều vùng, nhất là vùng đồng bằng sông Hồng gần như đã đạt ngưỡng tối đa, việc tăng thêm diện tích và năng suất là rất khó khăn.

Với tập quán sản xuất nhỏ, quy mô hộ gia đình, tự cung tự cấp, chạy theo năng suất xem nhẹ chất lượng gạo vẫn phổ biến trong hầu hết các hộ gia đình. Trình độ khoa học công nghệ, kiến thức thị trường của nông dân còn nhiều hạn chế. Đứng trước tình hình đó, chiến lược sản xuất lúa của Việt Nam trong thời gian tới là phấn đấu đạt và duy trì sản lượng lúa hàng năm là 40 triệu tấn, đẩy mạnh sản xuất các giống lúa có chất lượng cao, dành 1 triệu ha để sản xuất lúa phục vụ mục tiêu xuất khẩu, duy trì, chọn lọc, lai tạo và nhập khẩu các giống lúa có chất lượng cao phục vụ cho yêu cầu của sản xuất là một nhiệm vụ sống còn và phải đạt thành chương trình cấp quốc gia và phải huy động cả “4 nhà” (Nhà nước, nhà khoa học, nhà nông và nhà doanh nghiệp) cùng tham gia thì mới hy vọng đạt được kết quả như mong đợi. Cần tập trung phát triển sản xuất lương thực ở những vùng và tiểu vùng trọng điểm, phấn đấu tăng sản lượng lương thực bình quân đầu người trên 450 kg/người/năm, nâng cao chất lượng sản xuất và chế biến lương thực đáp ứng nhu cầu tiêu dung, dự trữ và xuất khẩu.

Tình hình sản xuất lúa tỉnh Yên Bái Mấy năm gần đây, thị trường lúa gạo trong nước nhất là các giống lúa thuần chất lượng có giá bán tương đối cao.