Luận văn thạc sĩ về kế toán trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Lào

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu kế toán trách nhiệm tại ngân hàng ngoại thương lào, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực kinh

• Tác giả: Soukdavone Mahavong
• Người hướng dẫn: TS. Trần Trung Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kế Toán, Kiểm Toán Và Phân Tích
• Đề tài: Nghiên Cứu Kế Toán Trách Nhiệm Tại Ngân Hàng Ngoại Thương Lào
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ, VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu
• 1.6. Kết cấu của đề tài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM
• 2.1. Tổng quan nghiên cứu
• 2.2. Các công trình liên quan đến kế toán trách nhiệm
• 2.3. Các công trình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng tới kế toán trách nhiệm
• 2.4. Cơ sở lý luận về kế toán trách nhiệm
• 2.4.1. Khái niệm và bản chất kế toán trách nhiệm
• 2.4.2. Vai trò kế toán trách nhiệm
• 2.4.3. Phân loại kế toán trách nhiệm
• 2.4.4. Các yếu tố của kế toán trách nhiệm
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình và giả thiết nghiên cứu về Nghiên cứu kế toán trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Lào
• 3.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.3. Các giả thiết nghiên cứu
• 3.4. Quy trình nghiên cứu
• 3.5. Xây dựng và đo lường các thang đo
• 3.6. Thiết kế bảng câu hỏi và phỏng vấn
• 3.7. Phân tích số liệu
• 3.8. Phương pháp thu thập thông tin và cỡ mẫu
• 3.9. Phương pháp phân tích số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI NGÂN HÀNG NGOẠI THƯƠNG LÀO
• 4.1. Giới thiệu Ngân hàng Ngoại thương Lào
• 4.2. Lịch sử hình thành phát triển
• 4.3. Cơ cấu tổ chức
• 4.4. Kết quả hoạt động kinh doanh những năm gần đây
• 4.5. Hình thức kế toán và tổ chức bộ máy kế toán tại Ngân hàng Ngoại thương Lào
• 4.5.1. Tổ chức bộ máy kế toán
• 4.5.2. Hình thức kế toán
• 4.5.3. Chế độ kế toán áp dụng
• 4.6. Kết quả nghiên cứu kế toán trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Lào
• 4.6.1. Mẫu nghiên cứu
• 4.6.2. Phân tích công cụ đánh giá thang đo
• 5. CHƯƠNG 5: THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, CÁC KHUYẾN NGHỊ VÀ KẾT LUẬN
• 5.1. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5.2. Các khuyến nghị đề xuất
• 5.3. Những hạn chế và một số gợi ý cho các nghiên cứu trong tương lai
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu kế toán trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Lào

Nghiên cứu kế toán trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Lào là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Kế toán trách nhiệm không chỉ giúp các nhà quản lý đánh giá hiệu quả hoạt động của từng bộ phận mà còn hỗ trợ trong việc ra quyết định chiến lược. Ngân hàng Ngoại thương Lào, với vai trò là một trong những ngân hàng lớn nhất tại Lào, cần áp dụng các phương pháp kế toán hiện đại để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

1.1. Khái niệm và vai trò của kế toán trách nhiệm

Kế toán trách nhiệm là một phần quan trọng trong kế toán quản trị, giúp đánh giá hiệu quả hoạt động của các bộ phận trong doanh nghiệp. Nó cung cấp thông tin cần thiết cho các nhà quản lý để kiểm soát và điều hành hoạt động kinh doanh.

1.2. Tình hình áp dụng kế toán trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Lào

Ngân hàng Ngoại thương Lào đã bắt đầu áp dụng kế toán trách nhiệm trong những năm gần đây. Tuy nhiên, mức độ áp dụng còn hạn chế và cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu kế toán trách nhiệm

Việc áp dụng kế toán trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Lào gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu thông tin, sự không đồng bộ trong quy trình kế toán và sự thiếu hụt về nhân lực có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của hệ thống kế toán trách nhiệm.

2.1. Thiếu thông tin và dữ liệu chính xác

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu thông tin và dữ liệu chính xác để thực hiện kế toán trách nhiệm. Điều này có thể dẫn đến việc đánh giá không chính xác hiệu quả hoạt động của các bộ phận.

2.2. Sự không đồng bộ trong quy trình kế toán

Sự không đồng bộ trong quy trình kế toán giữa các bộ phận có thể gây khó khăn trong việc thu thập và phân tích dữ liệu, từ đó ảnh hưởng đến việc ra quyết định của các nhà quản lý.

III. Phương pháp nghiên cứu kế toán trách nhiệm hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả của kế toán trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Lào, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại. Việc xây dựng mô hình nghiên cứu phù hợp sẽ giúp đánh giá chính xác hơn về hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

3.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất

Mô hình nghiên cứu đề xuất sẽ bao gồm các yếu tố chính ảnh hưởng đến kế toán trách nhiệm, từ đó giúp xác định các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

3.2. Quy trình thu thập và phân tích dữ liệu

Quy trình thu thập và phân tích dữ liệu cần được thực hiện một cách hệ thống và khoa học để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của thông tin.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kế toán trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Lào

Kế toán trách nhiệm đã được áp dụng tại Ngân hàng Ngoại thương Lào với nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả quản lý mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường.

4.1. Kết quả đạt được từ việc áp dụng kế toán trách nhiệm

Việc áp dụng kế toán trách nhiệm đã giúp Ngân hàng Ngoại thương Lào cải thiện hiệu quả hoạt động và tăng cường khả năng kiểm soát tài chính.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ việc áp dụng kế toán trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Lào có thể được áp dụng cho các ngân hàng khác trong khu vực để nâng cao hiệu quả quản lý.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của kế toán trách nhiệm

Kế toán trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Lào có tiềm năng lớn để phát triển trong tương lai. Việc cải thiện hệ thống kế toán trách nhiệm sẽ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường.

5.1. Định hướng phát triển kế toán trách nhiệm

Định hướng phát triển kế toán trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Lào cần tập trung vào việc cải thiện quy trình và nâng cao chất lượng thông tin.

5.2. Tương lai của kế toán trách nhiệm trong ngành ngân hàng

Tương lai của kế toán trách nhiệm trong ngành ngân hàng sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng công nghệ và cải tiến quy trình quản lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu ngày càng hội nhập sâu rộng, các doanh nghiệp, đặc biệt là các tổ chức tài chính, phải không ngừng tối ưu hóa hoạt động để nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh. Tại CHDCND Lào, kế toán quản trị và kế toán trách nhiệm mới chỉ được quan tâm trong vài năm gần đây, trong khi áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng. Ngân hàng Ngoại thương Lào (BCEL) là ngân hàng thương mại quốc doanh lớn nhất, đóng vai trò chủ lực trong phát triển kinh tế quốc gia với mạng lưới rộng khắp và hiệu suất sinh lời cao, tỷ lệ lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu (ROE) bình quân giai đoạn 2012-2016 đạt gần 16%. Tuy nhiên, việc áp dụng kế toán trách nhiệm (KTTN) trong quản lý tại BCEL còn nhiều hạn chế, chưa phát huy hết tiềm năng trong việc kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động các bộ phận.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng và mức độ áp dụng KTTN tại BCEL trong giai đoạn 2015-2017, nhằm xây dựng mô hình KTTN phù hợp, giúp cung cấp thông tin chính xác cho nhà quản trị trong việc đánh giá hiệu quả kinh doanh và trách nhiệm quản lý từng bộ phận. Mục tiêu cụ thể gồm xác định mức độ thực hiện KTTN hiện tại, đánh giá tác động của KTTN đến thành quả hoạt động của ngân hàng, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống KTTN tại BCEL. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng lực quản trị nội bộ, góp phần tăng cường hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh của BCEL trong môi trường kinh doanh ngày càng phức tạp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình kế toán trách nhiệm được phát triển từ giữa thế kỷ XX, trong đó Robert Anthony (1956) và Kellogg (1962) là những người tiên phong nghiên cứu về kế toán quản trị và kế toán trách nhiệm. KTTN được hiểu là hệ thống thu thập, ghi nhận và báo cáo kết quả hoạt động của từng bộ phận nhằm đánh giá hiệu quả và trách nhiệm quản lý. Các trung tâm trách nhiệm được phân loại thành bốn loại chính: trung tâm chi phí, trung tâm doanh thu, trung tâm lợi nhuận và trung tâm đầu tư, mỗi loại có vai trò và tiêu chí đánh giá riêng biệt.

Nghiên cứu cũng tham khảo mô hình 7 yếu tố ảnh hưởng đến mức độ áp dụng KTTN của Gharayba và cộng sự, bao gồm: phân chia tổ chức thành các trung tâm trách nhiệm, phân quyền quản lý, phân bổ chi phí và thu nhập, lập dự toán, đánh giá dự toán và thực tế, lập báo cáo và hệ thống khen thưởng. Các yếu tố này được xem là nhân tố quyết định đến thành quả hoạt động của ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Dữ liệu được thu thập từ 175 cán bộ, nhân viên BCEL tại trụ sở chính và 9 chi nhánh thông qua bảng câu hỏi khảo sát và phỏng vấn trực tiếp. Cỡ mẫu được chọn theo phương pháp thuận tiện, đảm bảo đủ độ tin cậy cho phân tích EFA và hồi quy.

Phân tích dữ liệu bao gồm kiểm tra độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) để xác định cấu trúc các biến, kiểm định tương quan Pearson và phân tích hồi quy tuyến tính để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến thành quả của ngân hàng. Thang đo sử dụng thang Likert 5 mức độ, từ 1 (hoàn toàn không đồng ý) đến 5 (hoàn toàn đồng ý). Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2015-2017, phù hợp với dữ liệu hoạt động kinh doanh và áp dụng KTTN tại BCEL.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân chia tổ chức thành các trung tâm trách nhiệm là yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất đến thành quả của BCEL. Việc tổ chức rõ ràng các trung tâm trách nhiệm giúp nhà quản trị kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động từng bộ phận một cách chính xác.

2. Hệ thống khen thưởng được áp dụng hiệu quả, tạo động lực thúc đẩy nhân viên hoàn thành kế hoạch, góp phần nâng cao hiệu quả chung. Mức độ hài lòng của nhân viên với hệ thống khen thưởng tại BCEL đạt trên 80%.

3. Đánh giá dự toán và thực tế là công cụ quan trọng giúp so sánh kết quả thực hiện với kế hoạch, từ đó xác định nguyên nhân chênh lệch và người chịu trách nhiệm, góp phần cải thiện hiệu quả hoạt động.

4. Lập dự toán và lập báo cáo được thực hiện đầy đủ, sử dụng các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính theo mô hình BSC, giúp BCEL có cái nhìn toàn diện về hiệu quả hoạt động. Tỷ lệ áp dụng các chỉ tiêu phi tài chính trong dự toán đạt khoảng 75%.

5. Phân quyền quản lý và phân bổ chi phí, thu nhập có tác động tích cực nhưng mức độ ảnh hưởng thấp hơn so với các yếu tố trên. Việc phân quyền còn hạn chế do mô hình quản lý từ trên xuống dưới, gây khó khăn trong việc linh hoạt điều chỉnh chính sách tại các chi nhánh.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trước đây về kế toán trách nhiệm trong lĩnh vực ngân hàng và doanh nghiệp thương mại. Việc phân chia tổ chức thành các trung tâm trách nhiệm rõ ràng giúp tăng cường kiểm soát và trách nhiệm quản lý, đồng thời hệ thống khen thưởng hiệu quả tạo động lực cho nhân viên. So với một số nghiên cứu tại các nước phát triển, BCEL còn hạn chế trong phân quyền quản lý, do đó cần cải thiện để tăng tính linh hoạt và hiệu quả quản trị.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến thành quả ngân hàng, hoặc bảng so sánh tỷ lệ áp dụng các yếu tố KTTN qua các năm 2015-2017. Việc áp dụng mô hình BSC trong lập dự toán và báo cáo giúp BCEL không chỉ tập trung vào các chỉ tiêu tài chính mà còn quan tâm đến các yếu tố phi tài chính, phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phân chia tổ chức thành các trung tâm trách nhiệm rõ ràng: BCEL cần rà soát và điều chỉnh cơ cấu tổ chức để phân chia các trung tâm trách nhiệm phù hợp với đặc thù hoạt động, giúp nâng cao hiệu quả kiểm soát và đánh giá. Thời gian thực hiện trong vòng 12 tháng, do Ban Tổng giám đốc chủ trì.

2. Hoàn thiện hệ thống khen thưởng dựa trên thành quả: Xây dựng chính sách khen thưởng minh bạch, công bằng, gắn kết chặt chẽ với kết quả thực hiện dự toán và hiệu quả công việc của từng trung tâm trách nhiệm. Triển khai trong 6 tháng, phối hợp giữa phòng Nhân sự và các phòng ban liên quan.

3. Nâng cao năng lực phân quyền quản lý tại các chi nhánh: Tăng cường đào tạo, trao quyền linh hoạt cho các nhà quản trị chi nhánh trong việc điều chỉnh chính sách phù hợp với điều kiện địa phương, đồng thời đảm bảo trách nhiệm rõ ràng. Kế hoạch thực hiện trong 18 tháng, do Ban Điều hành và phòng Đào tạo phối hợp thực hiện.

4. Ứng dụng công nghệ thông tin trong lập dự toán và báo cáo: Triển khai hệ thống phần mềm quản lý dự toán và báo cáo theo mô hình BSC, giúp tự động hóa quy trình, nâng cao độ chính xác và kịp thời trong báo cáo. Thời gian thực hiện dự kiến 24 tháng, do phòng CNTT và phòng Kế toán phối hợp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý BCEL: Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản trị, từ đó áp dụng các giải pháp nâng cao năng lực quản lý và kiểm soát nội bộ.

2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kế toán, kiểm toán, quản trị tài chính: Tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết và thực tiễn áp dụng kế toán trách nhiệm trong ngân hàng tại thị trường Lào.

3. Các ngân hàng thương mại và tổ chức tài chính tại khu vực Đông Nam Á: Học hỏi kinh nghiệm xây dựng và vận hành hệ thống kế toán trách nhiệm phù hợp với môi trường kinh doanh đang phát triển.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức hỗ trợ phát triển ngành ngân hàng: Tham khảo để xây dựng chính sách hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị và minh bạch tài chính trong các ngân hàng quốc doanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Kế toán trách nhiệm là gì và vai trò của nó trong ngân hàng?
   Kế toán trách nhiệm là hệ thống thu thập, ghi nhận và báo cáo kết quả hoạt động của từng bộ phận nhằm đánh giá hiệu quả và trách nhiệm quản lý. Trong ngân hàng, nó giúp kiểm soát chi phí, doanh thu và lợi nhuận từng trung tâm, hỗ trợ ra quyết định chính xác.

2. Mức độ áp dụng kế toán trách nhiệm tại BCEL hiện nay ra sao?
   BCEL đã áp dụng đầy đủ các yếu tố cơ bản của KTTN như phân chia trung tâm trách nhiệm, lập dự toán, đánh giá dự toán và thực tế, lập báo cáo và khen thưởng. Tuy nhiên, phân quyền quản lý còn hạn chế do mô hình quản lý tập trung.

3. Các yếu tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến thành quả của BCEL theo nghiên cứu?
   Phân chia tổ chức thành các trung tâm trách nhiệm và hệ thống khen thưởng là hai yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất, tiếp theo là đánh giá dự toán và thực tế, lập dự toán và lập báo cáo.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả áp dụng kế toán trách nhiệm tại BCEL?
   Cần tăng cường phân quyền quản lý, hoàn thiện hệ thống khen thưởng, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý dự toán và báo cáo, đồng thời điều chỉnh cơ cấu tổ chức phù hợp với đặc thù hoạt động.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các ngân hàng khác không?
   Mô hình và kết quả nghiên cứu có thể tham khảo và điều chỉnh phù hợp để áp dụng cho các ngân hàng thương mại khác, đặc biệt trong các nước đang phát triển có môi trường kinh doanh tương tự.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và phân tích thực trạng áp dụng kế toán trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Lào trong giai đoạn 2015-2017, xác định các yếu tố ảnh hưởng chính đến thành quả hoạt động.
• Phân chia tổ chức thành các trung tâm trách nhiệm và hệ thống khen thưởng được đánh giá là những nhân tố quan trọng nhất trong việc nâng cao hiệu quả quản trị.
• Mô hình nghiên cứu và các kết quả phân tích cung cấp cơ sở khoa học để BCEL hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về cơ cấu tổ chức, phân quyền, khen thưởng và ứng dụng công nghệ thông tin nhằm cải thiện hiệu quả áp dụng KTTN trong thời gian tới.
• Khuyến nghị BCEL triển khai các bước tiếp theo trong vòng 1-2 năm để thực hiện các giải pháp, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng áp dụng nhằm nâng cao hiệu quả quản trị ngân hàng.

Hành động tiếp theo là triển khai các đề xuất đã nêu, đồng thời theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh kịp thời, đảm bảo hệ thống kế toán trách nhiệm phát huy tối đa vai trò trong quản lý và phát triển BCEL.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu Chương 2: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý thuyết về kế toán trách nhiệm Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Phân tích thực trạng về kế toán trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Lào Chương 5: Thảo luận kết quả nghiên cứu, các khuyến nghị và kết luận 4 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM 2. Tổng quan nghiên cứu 2. Các công trình liên quan đến kế toán trách nhiệm Nghiên cứu nước ngoài Nhu cầu về thông tin để hoạch định và kiểm soát tài chính hoạt động sản xuất kinh doanh đã thúc đẩy sự hình thành kế toán trách nhiệm (Responsibility Accounting). Từ khi Robert Anthony giới thiệu quyển sách kế toán quản trị năm 1956 tập trung vào ba vấn đề chính: giới thiệu kế toán quản trị là gì, làm thế nào có thể hệ thống và phân tích vấn đề mới để ra quyết định, giới thiệu các công cụ kiểm soát chi phí thích hợp, các nghiên cứu tiếp theo sau về kế toán quản trị nói chung, kế toán trách nhiệm nói riêng được nhiều sự quan tâm, nghiên cứu của các chuyên gia, nhà khoa học.

Kellogg (1962) đã nghiên cứu về sự phát triển của kế toán trách nhiệm với cơ cấu tổ chức, với kế toán chi phí, với ngân sách, với kiểm soát chi phí. Tác giả đưa ra nguyên tắc để thiết lập một hệ thống KTTN là phải chia tổ chức thành các bộ phận, đơn vị theo từng chức năng cụ thể; phân công trách nhiệm cho các bộ phận được phân chia; yêu cầu các bộ phận này phải lập báo cáo và thực hiện giám sát từng cấp quản lý. Tác giả Joseph P Vogel (1962, nghiên cứu về KTTN trong doanh nghiệp. Tác giả cho rằng KTTN đầu tiên được sử dụng để kiểm soát chi phí.

KTTN được thiết kế phù hợp với cơ cấu tổ chức và được xây dựng trên cơ sở phân cấp quản lý nhằm mục đích thu thập thông tin cũng như kiểm soát thông tin các bộ phận. Từ đó, KTTN cung cấp thông tin cho nhà quản trị ra quyết định một cách hiệu quả. Gordon đã thông qua công trình nghiên cứu đã trình bày những nghiên cứu về lý thuyết của hệ thống kế toán trách nhiệm. Cơ sở của hệ thống kế toán trách nhiệm là lý thuyết kinh tế về tổ chức.

Kế toán trách nhiệm chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp có phân cấp quản lý và có tổ chức. Lý thuyết tổ chức được quan tâm trong mối quan hệ với phân quyền. Vì vậy, nghiên cứu về kế toán trách nhiệm là nghiên cứu đến vấn đề về kinh tế lẫn xã hội. 5 Tác giả Ahmed Belkaoui (1981) đã nhấn mạnh yếu tố nhân tố con người, nhân tố cá nhân đóng vai trò quan trọng trong việc thành công của hệ thống vì các nhà quản lý phải tự chịu trách nhiệm về hiệu quả hoạt động của trung tâm.

Trong nghiên cứu “Management Accounting” của mình, tác giả Garrison và Noreen (2015) trình bày về bốn trung tâm trách nhiệm gồm có: Trung tâm chi phí, trung tâm doanh thu,trung tâm lợi nhuận, trung tâm đầu tư. Nhóm tác giả Nahum Melumad, Dilip Mookherjee, Stefan Reichelstein (2016) trong nghiên cứu “ A theory of responsibility centers“ đã trình bày bộ phận quan trọng cấu thành KTTN đó là các trung tâm. Tác giả cũng đưa ra lý thuyết về ba trung tâm trách nhiệm là trung tâm chi phí (TTCP), trung tâm lợi nhuận (TTLN) và trung tâm đầu tư (TTĐT). Tại Việt Nam Việc nghiên cứu kế toán trách nhiệm nói chung và tổ chức kế toán trách nhiệm trong thời gian qua đã có một số cơ quan, tác giả đã đề cập và nghiên cứu.

Có thể điểm sơ về tình hình nghiên cứu kế toán quản trị nói chung, kế toán trách nhiệm nói riêng trong nước thời gian qua như sau: Kế toán quản trị được các nhà nghiên cứu ở Việt Nam bắt đầu nghiên cứu từ đầu những năm 1990. Tác giả Nguyễn Việt (1995) trong Luận án “Vấn đề hoàn thiện kế toán Việt Nam” đã trình bày phương hướng và giải pháp xây dựng hệ thống kế toán tài chính và kế toán quản trị trong các doanh nghiệp Việt Nam. Đây là những đề xuất mang tính sơ khai trong bối cảnh kế toán quản trị bắt đầu được nghiên cứu. Do đó, những nội dung về kế toán quản trị được trình bày mang tính cơ bản.

Năm 1997, tác giả Phạm Văn Dược đã nghiên cứu về “Phương hướng xây dựng nội dung và tổ chức vận dụng kế toán quản trị vào doanh nghiệp Việt Nam” trong đó so sánh về mặt lý luận sự giống và khác nhau giữa kế toán quản trị và kế toán tài chính; vai trò, nội dung và các nghiệp vụ của kế toán quản trị. Tác giả đã có những nghiên cứu cụ thể và đề xuất các biện pháp ứng dụng kế toán quản trị vào thực tiễn trong các doanh nghiệp Việt Nam với 5 giải pháp vĩ mô và 6 giải pháp vi mô. Đây chính là bước khởi xướng cho những nghiên cứu tiếp nối về kế toán quản trị sau này. Tuy nhiên, do tính mới mẻ của kế toán quản trị và điều kiện nền kinh tế 6 lúc bấy giờ nên những nghiên cứu này mang tính đính hướng, chung chung cho tất cả các loại hình doanh nghiệp chứ chưa đi vào cụ thể từng ngành nghề.

Từ đầu những năm 2000, yêu cầu cấp thiết của xã hội đặt ra là phải xây dựng mô hình kế toán quản trị theo từng ngành kinh doanh để các doanh nghiệp trong ngành làm cơ sở xây dựng riêng cho mình. Do đó, đã xuất hiện một số nghiên cứu về các vấn đề cụ thể của kế toán quản trị áp dụng riêng cho các loại hình doanh nghiệp. Luận án “Kế toán quản trị và phân tích chi phí sản xuất trong ngành sản xuất công nghiệp” của Tiến sĩ Lê Đức Toàn, Luận án “Phương hướng xây dựng hệ thống báo cáo kế toán quản trị và tổ chức vận dụng vào các doanh nghiệp Việt Nam” của Tiến sĩ Phạm Quang, Luận án “Tổ chức kế toán quản trị chi phí và giá thành trong doanh nghiệp sản xuất ở Việt Nam” của Tiến sĩ Trần Văn Dung…đã đi theo xu hướng trên. Nhìn chung, các nghiên cứu lúc này chỉ mới đi sâu vào nội dung kế toán quản trị chứ chưa đề cập hoặc chỉ mới đề cập sơ khai về kế toán trách nhiệm.

Tuy vậy, kế toán trách nhiệm đã có những manh nha ban đầu như việc tổ chức các trung tâm trách nhiệm, các công cụ sử dụng để đánh giá trách nhiệm quản lý về chi phí, đầu tư … Năm 2010, tác giả Phạm Văn Dược đã thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học “Tổ chức hệ thống báo cáo kế toán đánh giá trách nhiệm bộ phận trong doanh nghiệp thương mại tại Việt Nam” tại Trường ĐH kinh tế Tp Hồ Chí Minh. Đây là một trong những tài liệu rất có giá trị cho việc nghiên cứu về kế toán trách nhiệm. Tài liệu này đã hệ thống hóa được cơ sở lý luận về kế toán trách nhiệm, kinh nghiệm nước ngoài rất cụ thể và đầy đủ. Tài liệu đã trình bày được một hệ thống báo cáo đánh giá trách nhiệm quản trị được thiết lập phù hợp với cơ cấu tổ chức trong doanh nghiệp thương mại; xác lập các trung tâm trách nhiệm nhằm cung cấp thông tin phục vụ kiểm soát, và đánh giá trách nhiệm quản trị của các cấp quản lý khác nhau.

Mặc khác, để công tác xây dựng hệ thống báo cáo đánh giá trách nhiệm quản trị có thể áp dụng cho loại hình doanh nghiệp thương mại mang tính khả thi cao, nghiên cứu đã xác định một số điều kiện để thực hiện quy trình xây dựng hệ thống báo cáo đánh giá trách nhiệm quản trị trong các doanh nghiệp thương mại. Ngoài ra, để hệ thống báo cáo đánh giá trách nhiệm quản trị được xây dựng có thể vận dụng thành công trong loại hình doanh nghiệp thương mại, nghiên cứu cũng đã nêu lên một số giải pháp hỗ trợ từ phía Nhà nước và doanh nghiệp. Cũng trong năm 7 này, Luận án của Hoàng Văn Tưởng “Tổ chức kế toán quản trị với việc tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh trong các doanh nghiệp xây lắp Việt Nam” đã nghiên cứu đến việc tổ chức các trung tâm trách nhiệm trong các doanh nghiệp xây lắp. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp nhỏ và chỉ được trình bày ở góc độ phân công, phân nhiệm chứ chưa đi vào cụ thể, chi tiết và đầy đủ mà một hệ thống kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp xây lắp cần phải xây dựng.

Luận án của Trần Văn Tùng (2010) “Xây dựng hệ thống báo cáo đánh giá trách nhiệm quản trị trong công ty niêm yết ở Việt Nam” đã trình bày những nghiên cứu về mặt lý luận của hệ thống báo cáo kế toán trách nhiệm nói chung, đặc thù kế toán trách nhiệm trong các công ty cổ phần và mô hình tổ chức kế toán trách nhiệm trong công ty cổ phần của một số quốc gia phát triển trên thế giới. Nhằm cung cấp thông tin phục vụ kiểm soát, và đánh giá trách nhiệm quản trị của các cấp quản lý khác nhau, luận án này cũng đã đưa ra mô hình cơ cấu tổ chức mang tính phổ biến trong công ty niêm yết, với cơ chế quản lý theo mô hình Tổng công ty có sự phân cấp và hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, từ đó đề nghị mô hình chung về xây dựng hệ thống báo cáo đánh giá trách nhiệm quản trị cho Tổng công ty. Luận án cũng đã xác định được một số điều kiện để thực hiện quy trình xây dựng hệ thống báo cáo đánh giá trách nhiệm quản trị trong các công ty niêm yết, như công ty phải xây dựng rõ động cơ, mục tiêu chung và lựa chọn mô hình tổ chức quản lý phù hợp, phân cấp quản lý rõ ràng, trên cơ sở đó xác lập cơ chế quản lý thành những trung tâm trách nhiệm cụ thể; xây dựng hệ thống định mức – tiêu chuẩn liên quan đến các chỉ tiêu của các báo cáo trách nhiệm; xác lập các phương pháp phân bổ chi phí gián tiếp và phân tích báo cáo bộ phận; định giá sản phẩm, dịch vụ chuyển giao nội bộ. Năm 2013, Luận án “Xây dựng mô hình kế toán trách nhiệm trong các doanh nghiệp sản xuất Sữa Việt Nam” của Nguyễn Thị Minh Phương đã nghiên cứu việc tổ chức hệ thống kế toán trách nhiệm nhằm cung cấp các thông tin hữu ích cho các nhà quản trị đánh giá hiệu quả kinh doanh và trách nhiệm quản lý của từng bộ phận trong đặc thù loại hình doanh nghiệp sản xuất Sữa tại Việt Nam.