CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH 1. Khái niệm và đặc điểm của bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Bán hàng: là bước cuối cùng trong chuỗi sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Đây là quá trình doanh nghiệp thực hiện việc chuyển đổi hàng hóa thuộc quyền sở hữu của mình sang cho đối tượng khác nhằm thu tiền hoặc những lợi ích khác trong tương lai.
Xét góc độ về kinh tế: Bán hàng là quá trình hàng hóa của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền) Quá trình bán hàng tại doanh nghiệp có những đặc điểm sau: - Có sự trao đổi thỏa thuận giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, bên mua đồng ý mua. - Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hóa: Người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hóa đã mua. Lợi ích mà bên bán nhận lại sau khi bán hàng được gọi là doanh thu bán hàng. Doanh thu bán hàng là cơ sở để xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Xác định kết quả kinh doanh: là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt động đầu tư tài chính và hoạt động khác trong một thời kỳ nhất định. Biểu hiện của kết quả kinh doanh là số lãi (hoặc lỗ) (Theo điều 96 thông tư 200/2014/TT-BTC). Hoạt động bán hàng đem lại doanh thu cho doanh nghiệp và là cơ sở chính để doanh nghiệp xác định kết quả hoạt động kinh doanh trong kỳ. Thông qua xác định kết quả kinh doanh, DN sẽ đưa ra các quyết định kinh doanh, quyết định tiêu thụ hàng hóa và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh của đơn vị.
Từ đó có SVTH:Hoàng Thị Lam – K21KTDND 1 GVHD: TS. Đào Nam Giang Khóa Luận Tốt Nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán thể thấy mối quan hệ mật thiết giữa kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong DN. Kết quả kinh doanh là mục đích cuối cùng của doanh nghiệp còn bán hàng là phương tiện trực tiếp để đạt được mục đích đó. Yêu cầu quản lý đối với hoạt động bán hàng và xác định kết quả kinh doanh.
Hoạt động kinh doanh thương mại không chỉ đơn thuần là nội thương và còn cả ngoại thương, vì vậy để đảm bảo duy trì hoạt động, công tác quản lý cần phải đáp ứng các yêu cầu cơ bản sau: - Về khối lượng hàng hóa tiêu thụ: Giám sát hàng hóa vào, lưu trữ và ra khỏi kho đi tiêu thụ trên các phương diện số lượng, chất lượng, … Tránh mất mát, hư hỏng chủ quan, lãng phí, gian lận. - Về chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp: Cần thực hiện biện pháp tiết kiệm tối đa chi phí để đem lại lợi nhuận cao cho doanh nghiệp - Về giá vốn hàng xuất bán trong kỳ: Đảm bảo sử dụng phương pháp tính giá xuất kho hợp lý để làm cơ sở xác định kết quả bán hàng. - Về giá bán và doanh thu bán hàng: Phải điều chỉnh mức giá phù hợp nhằm đảm bảo bù đắp các chi phí bỏ ra vừa thu lại được lợi nhuận, thực hiện mục tiêu kinh doanh của DN trong kỳ, là cơ sở để xác định kết quả bán hàng. - Về phương thức và thời hạn thanh toán: Bộ phận quản lý bán hàng dựa theo đặc điểm kinh doanh của DN, yêu cầu của khách hàng để đưa ra thỏa thuận về phương thức và thời hạn thanh toán hợp lý.
Quản lý tính hình thu hồi công nợ, thanh toán công nợ phải thu của người mua. Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh đóng vai trò quan trọng không thể thiếu đối với mỗi doanh nghiệp cũng như đối với sự quản lí của chính phủ. Vì thế công việc kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cần thực hiện bao gồm: - Ghi chép, phản ánh kịp thời, đầy đủ và chính xác tính hình bán hàng của doanh nghiệp trong kỳ. SVTH:Hoàng Thị Lam – K21KTDND 2 GVHD: TS.
Đào Nam Giang Khóa Luận Tốt Nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán - Tính toán và phản ánh chính xác tổng giá thanh toán của hàng bán ra, bao gồm cả doanh thu bán hàng, thuế giá trị gia tăng đầu ra của từng nhóm mặt hàng, từng hoá đơn, từng khách hàng, từng đơn vị trực thuộc (theo các cửa hàng, quầy hàng. - Xác định chính xác giá mua thực tế của lượng hàng đã tiêu thụ, đồng thời phân bổ chi phí thu mua cho hàng tiêu thụ nhằm xác định kết quả bán hàng. - Kiểm tra, đôn đốc tình hình thu hồi và quản lý tiền hàng, quản lý khách nợ; theo dõi chi tiết theo từng khách hàng,. - Tập hợp đầy đủ, chính xác, kịp thời các khoản chi phí bán hàng thực tế phát sinh và kết chuyển (hay phân bổ) chi phí bán hàng cho hàng tiêu thụ, làm căn cứ để xác định kết quả kinh doanh.
- Cung cấp thông tin cần thiết về tình hình bán hàng phục vụ cho việc chỉ đạo, điều hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. - Tham mưu cho lãnh đạo về các giải pháp để thúc đẩy quá trình bán hàng - Kiểm tra, giám sát tiến độ thực hiện kế hoạch bán hàng, kế hoạch lợi nhuận, xác định kết quả bán hàng phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính của DN. Các phương thức bán hàng và hình thức thanh toán 1. Các phương thức bán hàng Việc bán hàng trong các doanh nghiệp thương mại có thể thực hiện theo hai phương thức chính: Bán buôn và bán lẻ.
Bán buôn Bán buôn hàng hoá là hình thức bán hàng cho các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp sản xuất với số lượng lớn và hàng hóa chưa đến tay người tiêu dùng. Gía bán tùy thuộc vào số lượng hàng hóa và phương thức thanh toán. Bán buôn gồm có hai phương thức chính: Bán buôn hàng hoá qua kho: Bán buôn hàng hoá qua kho là phương thức bán buôn hàng hoá mà trong đó, hàng bán phải được xuất từ kho bảo quản của doanh nghiệp, tức là doanh nghiệp nhập hàng về qua kho và xuất hàng cho đối tác. Bán buôn hàng hóa qua kho có hai hình thức: SVTH:Hoàng Thị Lam – K21KTDND 3 GVHD: TS.
Đào Nam Giang Khóa Luận Tốt Nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán Giao hàng trực tiếp: Hàng hóa được xác định là tiêu thụ khi bên mua đến kho nhận hàng, bên bán hoàn tất chuyển giao hàng tại kho cho bên mua. Chuyển hàng: Hàng hóa xác định là đã tiêu thụ khi bên bán vận chuyển hàng từ kho mình sang kho bên mua, bên mua hoàn tất kiểm, nhận hàng. Chi phí vận chuyển phụ thuộc vào điều kiện ký kết hợp đồng mua bán - Bán buôn hàng hoá vận chuyển thẳng: Theo phương thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua, không đưa về nhập kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua. Phương thức này có thể thực hiện theo hai hình thức: Giao hàng trực tiếp (còn gọi là hình thức giao tay ba): Bên bán giao trực tiếp hàng hóa cho bên mua tại kho của mình, sau khi bên mua ký nhận đủ hàng, thanh toán hoặc chấp nhận nợ thì hàng hóa được tiêu thụ Chuyển hàng: Theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài vận chuyển hàng đến giao cho bên mua ở địa điểm đã được thỏa thuận.
Hàng hoá chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại. Khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hoá chuyển đi mới được xác định là tiêu thụ. Bán lẻ Đây là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng. Đặc điểm của loại hình này là số lượng giao dịch không nhiều, giá bán ổn định và cao hơn giá buôn.
Phương thức này được chia làm 6 loại: Bán lẻ thu tiền tập trung: Đây là hình thức tách rời người thu tiền và người giao hàng. Sẽ có một nhân viên thu tiền, giao chứng nhận để khách sang quầy hàng lấy đồ. Cuối ca làm hoặc hết ngày, từ số hóa đơn chứng từ đã viết và số hàng đã giao để biết được lượng tồn kho cần kiểm kê, sau đó nhân viên thu tiền sẽ nộp lại tiền cho thủ quỹ. SVTH:Hoàng Thị Lam – K21KTDND 4 GVHD: TS.
Đào Nam Giang Khóa Luận Tốt Nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Nhân viên bán hàng thu tiền và đồng thời giao hàng cho khách. Cuối ca làm hoặc hết ngày, nhân viên kiểm kê dựa trên số hóa đơn và số hàng bán ra và nộp lại tiền cho thủ quỹ. Bán lẻ tự phục vụ (tự chọn): Khách hàng tự lấy hàng hóa, mang ra thanh toán. Nhân viên thu tiền sẽ chốt số hàng của khách, tính tiền, thu tiền và lập hóa đơn.
Nhân viên bán hàng có trách nhiệm bảo quản hàng hóa tại khu vực mình phụ trách. Bán trả góp: Người mua được trả tiền nhiều lần, bên cạnh đó còn phải trả thêm một khoản tiền như là lãi trả chậm tùy theo cam kết với người bán. Thực chất người bán chỉ hết quyền sở hữu khi người mua thanh toán hết, tuy nhiên khi ghi giao hàng xong vẫn được ghi nhận doanh thu. Bán hàng tự động: Người bán sẽ sử dụng các loại máy bán tự động chuyên biệt, đặt tại nhiều nơi.
Khách hàng chỉ cần bỏ tiền và chọn hàng hóa, máy bán sẽ tự động xử lý các lệnh. Gửi đại lý bán hay ký gửi hàng hoá: Doanh nghiệp giao hàng cho các cơ sở đại lý, ký gửi để các cơ sở này thay mình trực tiếp bán hàng tới người tiêu dùng. Bên nhận đại lý sẽ bán hàng, thu tiền và hưởng hoa hồng đại lý. Hàng hóa doanh nghiệp giao cho đại lý vẫn là sở hữu của doanh nghiệp cho đến khi thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán về số hàng bán được.
Các hình thức thanh toán A, Hình thức thanh toán ngay: Sau khi nhận được hàng hóa, tiền được chuyển giao từ người mua sang người bán Thanh toán dùng tiền mặt: Bên mua dùng tiền mặt để thanh toán ngay cho bên bán.