Hoàn thiện thủ tục kiểm toán BCTC phát hiện gian lận - Đại học Kinh tế TP.HCM

Tài liệu luận văn tập trung vào việc hoàn thiện thủ tục kiểm soát trong kiểm toán báo cáo tài chính. Phân tích các phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả

• Tác giả: Lê Duy Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Trần Thị Giang
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kế toán – Kiểm toán
• Đề tài: Hoàn thiện thủ tục kiểm toán trong kiểm toán báo cáo tài chính nhằm phát hiện gian lận và sai sót tại các công ty đại chúng Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoàn thiện thủ tục kiểm soát trong kiểm toán

Kiểm toán báo cáo tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính trung thực và hợp lý của thông tin tài chính doanh nghiệp. Thủ tục kiểm soát là nền tảng giúp kiểm toán viên đánh giá hiệu quả hoạt động kiểm soát nội bộ của đơn vị được kiểm toán. Quá trình hoàn thiện thủ tục kiểm soát nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán, giảm thiểu rủi ro và phát hiện kịp thời các sai sót trọng yếu trên báo cáo tài chính. Các chuẩn mực kiểm toán quốc tế đã thiết lập khung pháp lý rõ ràng về trách nhiệm của kiểm toán viên khi thực hiện thủ tục kiểm soát. Tại Việt Nam, việc áp dụng các chuẩn mực này ngày càng được chú trọng. Đặc biệt sau hàng loạt vụ gian lận tài chính gây chấn động thị trường chứng khoán giai đoạn 2006-2008. Nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng áp dụng thủ tục kiểm soát tại các công ty đại chúng. Từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện phù hợp với điều kiện thực tế. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả phát hiện gian lận và sai sót, góp phần bảo vệ lợi ích nhà đầu tư.

1.1. Khái niệm và vai trò của thủ tục kiểm soát trong kiểm toán

Thủ tục kiểm soát trong kiểm toán là tập hợp các phương pháp, nghiệp vụ mà kiểm toán viên sử dụng để đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn vị được kiểm toán. Thủ tục này bao gồm việc kiểm tra tính hiệu lực và hiệu quả của các quy trình kiểm soát tài chính. Vai trò của thủ tục kiểm soát rất đa dạng. Thứ nhất, giúp kiểm toán viên xác định mức độ tin cậy vào hệ thống kế toán. Thứ hai, làm cơ sở để thiết kế các thủ tục kiểm toán实质性 tiếp theo. Thứ ba, hỗ trợ phát hiện sớm các điểm yếu trong kiểm soát nội bộ. Cuối cùng, thủ tục kiểm soát giúp giảm rủi ro kiểm toán xuống mức chấp nhận được. Việc thực hiện thủ tục kiểm soát đầy đủ và khoa học là điều kiện tiên quyết cho một cuộc kiểm toán chất lượng cao.

1.2. Cơ sở pháp lý và chuẩn mực kiểm toán áp dụng tại Việt Nam

Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động kiểm toán tại Việt Nam bao gồm Luật Kiểm toán độc lập năm 2011 và các chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VAS) được ban hành bởi Bộ Tài chính. Hệ thống chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISA) do Hội đồng Tiêu chuẩn Kiểm toán và Đảm bảo Quốc tế (IAASB) ban hành cũng được tham chiếu áp dụng. Các chuẩn mực quan trọng liên quan đến thủ tục kiểm soát bao gồm Chuẩn mực số 240 về trách nhiệm kiểm toán viên đối với gian lận, Chuẩn mực số 315 về nhận diện và đánh giá rủi ro, Chuẩn mực số 330 về phản ứng của kiểm toán viên trên cơ sở đánh giá rủi ro. Ngoài ra, Chuẩn mực số 500, 520 và 530 quy định về thu thập bằng chứng, thủ tục phân tích và lấy mẫu kiểm toán. Sự hài hòa giữa chuẩn mực quốc tế và pháp luật Việt Nam tạo cơ sở vững chắc cho việc hoàn thiện thủ tục kiểm soát.

II. Vấn đề và thách thức trong kiểm soát kiểm toán báo cáo tài chính

Thực tế triển khai thủ tục kiểm soát trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Việt Nam còn nhiều bất cập. Nhiều công ty kiểm toán chưa xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả, dẫn đến bỏ sót các sai phạm trọng yếu. Trình độ chuyên môn của kiểm toán viên chưa đồng đều, đặc biệt trong việc áp dụng kỹ thuật kiểm soát hiện đại. Áp lực thời gian và chi phí khiến nhiều đơn vị rút ngắn quy trình, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng kiểm toán. Các vụ gian lận tại công ty đại chúng cho thấy phương thức gian lận ngày càng tinh vi. Gian lận khai khoáng doanh thu, khai thiếu chi phí hay áp dụng sai phương pháp lập dự phòng vẫn phổ biến trên thị trường. Thách thức lớn nhất là thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả giữa kiểm toán viên với ban giám sát và hội đồng quản trị. Công nghệ thông tin phát triển nhanh chóng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết cho việc cập nhật thủ tục kiểm soát truyền thống. Những tồn tại này đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ để khắc phục.

2.1. Thực trạng áp dụng thủ tục kiểm soát tại các công ty đại chúng

Khảo sát thực tế tại các công ty đại chúng Việt Nam giai đoạn 2006-2008 cho thấy nhiều vấn đề đáng lo ngại. Tỷ lệ phát hiện gian lận qua kiểm toán còn thấp so với kỳ vọng của thị trường. Nhiều công ty kiểm toán thực hiện thủ tục kiểm soát một cách hình thức, thiếu chiều sâu phân tích. Hệ thống kiểm soát nội bộ tại nhiều doanh nghiệp chưa được thiết kế theo khung COSO chuẩn quốc tế. Việc thiếu hụt nhân lực chất lượng cao cũng là nguyên nhân khiến thủ tục kiểm soát không đạt hiệu quả mong muốn. Báo cáo kiểm toán đôi khi đưa ra ý kiến không phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp. Điều này làm giảm giá trị của hoạt động kiểm toán đối với người sử dụng báo cáo tài chính.

2.2. Các phương thức gian lận thường gặp trên báo cáo tài chính

Nghiên cứu chỉ ra nhiều phương thức gian lận phổ biến trên báo cáo tài chính tại các công ty đại chúng Việt Nam. Thứ nhất, khai khoáng doanh thu và khai thiếu chi phí nhằm làm đẹp kết quả kinh doanh. Thứ hai, áp dụng sai phương pháp lập dự phòng để điều chỉnh lợi nhuận theo ý muốn ban lãnh đạo. Thứ ba, không công bố đầy đủ thông tin theo quy định, gây hiểu lầm cho nhà đầu tư. Thứ tư, giao dịch với các bên liên quan không được ghi nhận và trình bày đúng đắn. Một số doanh nghiệp còn sử dụng phương pháp chiết khấu dòng cổ tức mang tính chủ quan để định giá tài sản đầu tư. Việc chọn mức dự kiến tăng trưởng khác nhau dẫn đến giá trị hợp lý xác định sai lệch đáng kể. Những phương thức gian lận này đòi hỏi kiểm toán viên phải có kỹ năng và nghiệp vụ chuyên sâu để phát hiện.

III. Giải pháp hoàn thiện thủ tục kiểm soát kiểm toán báo cáo tài chính

Để hoàn thiện thủ tục kiểm soát, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp chiến lược. Trước tiên, xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ vững chắc dựa trên khung COSO là nền tảng không thể thiếu. Hệ thống này bao gồm năm thành phần: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin truyền thông và giám sát. Tiếp theo, tăng cường đào tạo chuyên môn cho kiểm toán viên về kỹ năng phát hiện gian lận và áp dụng công nghệ kiểm toán hiện đại. Áp dụng phương pháp kiểm soát dựa trên rủi ro theo Chuẩn mực kiểm toán số 315 giúp tập trung nguồn lực vào lĩnh vực có nguy cơ cao. Sử dụng kỹ thuật phân tích và lấy mẫu kiểm toán khoa học theo Chuẩn mực 520 và 530 cũng nâng cao hiệu quả đáng kể. Hoàn thiện khung pháp lý về trách nhiệm kiểm toán viên theo hướng rõ ràng và minh bạch hơn. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, hiệp hội nghề nghiệp và công ty kiểm toán tạo nên hệ sinh thái kiểm soát toàn diện.

3.1. Xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ theo khung COSO

Khung COSO (Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission) là mô hình quốc tế được áp dụng rộng rãi trong xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ. Mô hình này bao gồm năm thành phần liên kết chặt chẽ với nhau. Môi trường kiểm soát đặt nền tảng cho toàn bộ hệ thống, bao gồm đạo đức, năng lực và phong cách quản lý. Đánh giá rủi ro giúp xác định các mối đe dọa tiềm ẩn đối với mục tiêu tổ chức. Hoạt động kiểm soát bao gồm các chính sách và thủ tục đảm bảo mệnh lệnh quản lý được thực thi. Thông tin và truyền thông đảm bảo nhân viên nhận được thông tin cần thiết để thực hiện nhiệm vụ. Giám sát đánh giá chất lượng hiệu lực của hệ thống kiểm soát theo thời gian. Việc áp dụng khung COSO giúp doanh nghiệp xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ toàn diện và hiệu quả.

3.2. Áp dụng phương pháp kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro

Phương pháp kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro là cách tiếp cận hiện đại và hiệu quả nhất trong kiểm soát kiểm toán. Theo Chuẩn mực số 315, kiểm toán viên phải hiểu biết về đơn vị được kiểm toán và môi trường hoạt động để nhận diện rủi ro sai sót trọng yếu. Quá trình này bao gồm phân tích ngành nghề, cấu trúc tổ chức, hệ thống kế toán và kiểm soát nội bộ. Dựa trên đánh giá rủi ro, kiểm toán viên thiết kế thủ tục kiểm toán phù hợp với từng nhóm rủi ro cụ thể. Khu vực có rủi ro cao sẽ được kiểm tra kỹ lưỡng hơn với mẫu thử lớn hơn. Phương pháp này giúp tối ưu hóa nguồn lực kiểm toán, tập trung vào những lĩnh vực quan trọng nhất. Kết quả là nâng cao khả năng phát hiện sai sót trọng yếu và gian lận trên báo cáo tài chính.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của thủ tục kiểm soát

Nghiên cứu đã chỉ ra tầm quan trọng sống còn của việc hoàn thiện thủ tục kiểm soát trong kiểm toán báo cáo tài chính. Kết quả phân tích thực trạng tại các công ty đại chúng Việt Nam cho thấy nhiều tồn tại cần khắc phục ngay. Các giải pháp đề xuất mang tính khả thi cao và phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu thể hiện trên nhiều phương diện quan trọng. Đối với công ty kiểm toán, kết quả giúp cải thiện quy trình kiểm soát nội bộ và nâng cao chất lượng dịch vụ cung cấp. Đối với doanh nghiệp được kiểm toán, hệ thống kiểm soát tốt giúp giảm thiểu rủi ro sai sót và gian lận đáng kể. Đối với nhà đầu tư, báo cáo kiểm toán đáng tin cậy tạo cơ sở ra quyết định đầu tư chính xác hơn. Đối với cơ quan quản lý, nghiên cứu cung cấp cơ sở để hoàn thiện chính sách về kiểm toán. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, áp dụng đầy đủ chuẩn mực kiểm toán quốc tế là xu hướng tất yếu. Hoàn thiện thủ tục kiểm soát không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là nhu cầu tự thân của ngành kiểm toán Việt Nam.

4.1. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của nghiên cứu

Về mặt lý luận, nghiên cứu đóng góp vào hệ thống kiến thức về kiểm toán báo cáo tài chính tại Việt Nam. Nghiên cứu tổng hợp và phân tích các chuẩn mực kiểm toán quốc tế, từ đó đánh giá khả năng áp dụng trong bối cảnh Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cũng bổ sung bằng chứng thực nghiệm về hiệu quả của thủ tục kiểm soát trong phát hiện gian lận. Về mặt thực tiễn, các giải pháp đề xuất có tính ứng dụng cao cho các công ty kiểm toán và doanh nghiệp. Nghiên cứu giúp kiểm toán viên nhận diện rõ hơn các phương thức gian lận phổ biến. Đồng thời, cung cấp công cụ và kỹ thuật kiểm soát hiệu quả hơn. Kết quả nghiên cứu cũng hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc ban hành chính sách phù hợp với thực tiễn thị trường.

4.2. Định hướng phát triển thủ tục kiểm soát trong tương lai

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường tài chính và chứng khoán Việt Nam đã chứng kiến sự phát triển vượt bậc kể từ khi thị trường chứng khoán chính thức đi vào hoạt động năm 2000. Tính đến tháng 5 năm 2009, cả nước đã có 361 công ty niêm yết trên hai sở giao dịch, cùng với hơn 600 doanh nghiệp giao dịch trên thị trường phi tập trung (OTC) và 24 công ty đăng ký giao dịch trên sàn UPCoM. Sự phát triển mạnh mẽ về quy mô kinh tế đặt ra yêu cầu cấp thiết về tính minh bạch của thông tin kế toán. Tuy nhiên, tình trạng gian lận và sai sót trên báo cáo tài chính vẫn diễn ra phức tạp, gây thiệt hại nghiêm trọng cho nhà đầu tư và làm suy giảm niềm tin của thị trường. Điển hình trên bình diện quốc tế, theo báo cáo của Hiệp hội Các nhà điều tra gian lận Hoa Kỳ (ACFE), tổn thất do gian lận gây ra tương đương khoảng 7% GDP của Hoa Kỳ trong năm 2008, ước tính lên đến 994 tỷ USD, trong đó gian lận báo cáo tài chính gây ra mức tổn thất bình quân cao nhất với khoảng 2.000.000 USD cho mỗi vụ việc.

Tại Việt Nam, ngành kiểm toán độc lập hình thành từ năm 1991 đã đóng vai trò quan trọng trong việc làm lành mạnh hóa môi trường tài chính. Dẫu vậy, hệ thống Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam (VSA) thời kỳ này chủ yếu dựa trên nền tảng Chuẩn mực Kiểm toán Quốc tế (ISA) năm 1994, bộc lộ nhiều điểm lạc hậu so với các bản cập nhật ISA năm 2004 và năm 2009 của Liên đoàn Kế toán Quốc tế (IFAC). Luận văn thạc sĩ này tập trung giải quyết vấn đề nhận diện, đánh giá và hoàn thiện các thủ tục kiểm toán báo cáo tài chính nhằm phát hiện gian lận và sai sót tại các công ty đại chúng ở Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng gian lận tại các doanh nghiệp đại chúng và thực tiễn áp dụng thủ tục kiểm toán của các công ty kiểm toán trong nước, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm toán thực tiễn. Nghiên cứu tập trung vào phạm vi các công ty đại chúng và các công ty kiểm toán độc lập tại Việt Nam trong giai đoạn 2006 - 2009, mang lại ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao tỷ lệ phát hiện gian lận trọng yếu và bảo vệ quyền lợi của hơn 100 nhà đầu tư theo luật định trong từng doanh nghiệp đại chúng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng các lý thuyết tội phạm học kinh tế và quản trị rủi ro kinh điển. Đầu tiên là nghiên cứu của Edwin H. Sutherland năm 1939 với khái niệm tội phạm cổ cồn trắng (white collar crime) và Thuyết phân tầng xã hội (Theory of Differential Association), khẳng định hành vi gian lận tài chính phát sinh từ quá trình tương tác xã hội và môi trường quản lý. Kế thừa tư tưởng đó, Donald R. Cressey đã phỏng vấn trực tiếp 200 phạm nhân tại nhà tù Midwest để xây dựng mô hình Tam giác gian lận (Fraud Triangle) nổi tiếng, chỉ ra rằng gian lận xảy ra khi hội tụ đủ 3 yếu tố: Áp lực (áp lực tài chính, nợ nần hoặc chỉ tiêu kinh doanh), Cơ hội (sự yếu kém của kiểm soát nội bộ và vị trí công tác) và Thái độ/Cá tính (sự hợp lý hóa hành vi vi phạm đạo đức). Tiếp đó, Tiến sĩ W. Steve Albrecht phát triển mô hình Bàn cân gian lận (Fraud Scale), đặt 3 nhân tố áp lực, cơ hội và tính trung thực cá nhân lên cán cân tương quan: rủi ro gian lận sẽ ở mức cao nhất khi áp lực và cơ hội ở mức cao còn tính trung thực ở mức thấp. Ngoài ra, công trình nghiên cứu của Richard C. Hollinger và John P. Clark năm 1983 đã phân tích sâu 5 động cơ biển thủ của nhân viên gắn liền với điều kiện nơi làm việc và cơ cấu tổ chức.

Về mặt học thuật và chuẩn mực, luận văn làm rõ các khái niệm cốt lõi:

• Gian lận (Fraud): Hành vi cố ý làm sai lệch thông tin tài chính của ban giám đốc, hội đồng quản trị, nhân viên hoặc bên thứ ba nhằm thu lợi bất chính (theo VSA 240 và ISA 240).
• Sai sót (Error): Lỗi không cố ý làm ảnh hưởng đến báo cáo tài chính như lỗi số học, bỏ sót thông tin hoặc hiểu sai nguyên tắc kế toán.
• Mức trọng yếu (Materiality): Ngưỡng sai sót có thể làm thay đổi quyết định kinh tế của người sử dụng báo cáo (theo ISA 320).
• Thái độ hoài nghi nghề nghiệp (Professional Skepticism): Sự cảnh giác cao độ và đánh giá thận trọng đối với bằng chứng kiểm toán (theo ISA 240 bản sửa đổi năm 2004 và 2009).

Luận văn tích hợp đồng bộ hệ thống các chuẩn mực kiểm toán quốc tế liên quan trực tiếp đến quy trình phát hiện sai phạm: ISA 240 (Trách nhiệm của kiểm toán viên đối với gian lận), ISA 315 (Nhận diện và đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu), ISA 320 (Xác định mức trọng yếu), ISA 330 (Biện pháp xử lý rủi ro), ISA 500 (Bằng chứng kiểm toán), ISA 520 (Thủ tục phân tích) và ISA 530 (Lấy mẫu kiểm toán).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng phương pháp duy vật biện chứng kết hợp với phương pháp quy nạp để phân tích mối quan hệ giữa lý luận chuẩn mực và thực tiễn kiểm toán. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo điều tra của ACFE trên 959 trường hợp gian lận, báo cáo tổng kết ngành kiểm toán của Hội đồng Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) giai đoạn 2007 - 2008, văn bản pháp luật như Luật Chứng khoán năm 2006, Công văn số 246/UBCK-QLPH ngày 24/02/2009 của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Thông tư 13/2006/TT-BTC. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát bảng câu hỏi và phỏng vấn chuyên sâu đối với đội ngũ kiểm toán viên hành nghề (CPA).

Cỡ mẫu nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế bao gồm đại diện các công ty kiểm toán thuộc nhóm Big Four tại Việt Nam, các công ty kiểm toán trong nước quy mô trung bình (trên 50 nhân viên) và các công ty kiểm toán quy mô nhỏ đủ điều kiện kiểm toán công ty đại chúng. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao từ những kiểm toán viên giàu kinh nghiệm thực tế trong việc xử lý báo cáo tài chính của hơn 360 doanh nghiệp niêm yết. Việc lựa chọn kết hợp phương pháp phân tích định lượng (thống kê mô tả số liệu sai phạm) và phân tích định tính (nghiên cứu tình huống chuyên sâu) giúp làm sáng tỏ toàn diện thực trạng sai phạm, xác định chính xác khoảng cách kỹ thuật giữa thực tiễn kiểm toán Việt Nam và thông lệ quốc tế trong giai đoạn 2006 - 2009.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, gian lận trên báo cáo tài chính gây tổn thất kinh tế vượt trội so với các loại sai phạm khác. Dựa trên dữ liệu khảo sát 959 trường hợp của ACFE, mặc dù gian lận báo cáo tài chính chỉ chiếm tỷ lệ 10,3% trong năm 2008 (thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 88,7% của hành vi biển thủ tài sản và 27% của tham ô), nhưng mức độ thiệt hại bình quân lên tới 2.000.000 USD mỗi vụ. Con số này cao gấp hơn 5,3 lần so với thiệt hại bình quân của tham ô (khoảng 375.000 USD) và cao gấp hơn 13,3 lần so với biển thủ tài sản (khoảng 150.000 USD). Đáng chú ý, có hơn 60% tổ chức nạn nhân phải chịu tổn thất ít nhất 100.000 USD cho mỗi vụ việc phát sinh.

Thứ hai, các thủ thuật gian lận tại các công ty đại chúng Việt Nam tập trung chủ yếu vào việc khai khống doanh thu, giảm trừ chi phí và che giấu nợ phải trả. Điển hình tại Công ty Cổ phần Bông Bạch Tuyết (mã niêm yết BBT), sai phạm kéo dài qua nhiều năm tài chính: năm 2004 doanh nghiệp lỗ 2,121 tỷ đồng nhưng vẫn được niêm yết; năm 2005 thay đổi chính sách khấu hao làm giảm chi phí khoảng 1,253 tỷ đồng; năm 2006 báo cáo tài chính tự lập công bố có lãi nhưng khi kiểm toán lại đã chuyển thành lỗ 8,448 tỷ đồng do trích thiếu chi phí khấu hao tài sản 676 triệu đồng, giảm giá vốn hàng bán 3,540 tỷ đồng, trích thiếu dự phòng phải thu khó đòi 284 triệu đồng và hạch toán sai chi phí Hội đồng quản trị 161 triệu đồng. Năm 2007, công ty tiếp tục lỗ 6,809 tỷ đồng và 6 tháng đầu năm 2008 lỗ 4,537 tỷ đồng, dẫn đến việc phải ngừng hoạt động hoàn toàn từ ngày 12/7/2008. Ngoài ra, doanh nghiệp này còn thu 7,28 tỷ đồng từ đợt phát hành cổ phiếu cho cổ đông nội bộ nhưng không đăng ký với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước mà tự ý hạch toán vào khoản nợ phải trả.

Thứ ba, việc lạm dụng sai lệch phương pháp trích lập dự phòng giảm giá tài sản tài chính diễn ra phổ biến nhằm điều tiết lợi nhuận. Trường hợp điển hình tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn Thương Tín (Sacombank - STB) năm 2008, lợi nhuận trước thuế tự lập cao hơn 133 tỷ đồng so với số liệu sau kiểm toán của PwC. Nguyên nhân do ngân hàng áp dụng phương pháp chiết khấu dòng cổ tức tương lai mang nặng tính chủ quan để đánh giá giá trị hợp lý của cổ phiếu OTC chưa niêm yết, thay vì căn cứ vào giá thị trường tham chiếu của các công ty chứng khoán theo đúng chuẩn mực kế toán. Tương tự, tại Công ty Cổ phần Hàng hải Sài Gòn (SHC), kiểm toán viên A&C đã phải yêu cầu trích lập dự phòng bổ sung đối với khoản vốn góp 2,4 tỷ đồng (chiếm 0,67% vốn điều lệ) tại Công ty Cổ phần Chứng khoán Âu Việt (AVSC) do công ty liên kết này thua lỗ làm suy giảm vốn chủ sở hữu thực tế theo quy định tại Thông tư 13/2006/TT-BTC.

Thứ tư, hiệu quả phát hiện gian lận của các thủ tục kiểm toán truyền thống còn ở mức rất khiêm tốn. Thống kê của ACFE chỉ ra rằng kiểm toán độc lập chỉ phát hiện trực tiếp khoảng 9% số vụ gian lận, đứng sau kênh kiểm soát nội bộ (23,4%), kiểm toán nội bộ (20,2%), phát hiện tình cờ (20%) và đặc biệt là nguồn tin tố giác qua đường dây nóng chiếm tới hơn 40% tổng số vụ được phát hiện.

Thảo luận kết quả

Các kết quả nghiên cứu trên cho thấy thực trạng áp lực duy trì thị giá cổ phiếu và huy động vốn trên thị trường chứng khoán Việt Nam đã thúc đẩy ban điều hành thực hiện các hành vi gian lận tinh vi. Khi đối chiếu với mô hình Tam giác gian lận của Cressey, ban giám đốc các công ty đại chúng tại Việt Nam thường chịu áp lực lớn từ các chỉ tiêu kế hoạch kinh doanh tăng trưởng phi thực tế và áp lực thua lỗ khi thị trường đi xuống. Yếu tố cơ hội được tạo ra từ sự thiếu vắng hướng dẫn kế toán chi tiết đối với việc định giá công cụ tài chính phức tạp, kết hợp với các chế tài xử phạt theo Điều 128 Luật Chứng khoán năm 2006 còn mang tính hình thức, chưa đủ sức răn đe.

Để minh họa rõ nét cơ cấu tổn thất và phương thức phát hiện, dữ liệu nghiên cứu có thể được tổng hợp trực quan qua biểu đồ so sánh mức độ tổn thất bình quân giữa các loại hình gian lận (từ mức 25.000 USD của giả mạo sổ sách đến 2.000.000 USD của gian lận báo cáo tài chính) và bảng phân bổ tỷ lệ phát hiện gian lận theo từng bộ phận chức năng. Việc so sánh với các vụ bê bối quốc tế như Enron (với khoản nợ che giấu lên tới 13 tỷ USD qua hơn 900 công ty con) hay WorldCom (vốn hóa sai quy định 3,8 tỷ USD chi phí hoạt động) khẳng định rằng: nếu kiểm toán viên chỉ áp dụng các thủ tục kiểm tra chi tiết cơ bản thông thường mà không duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp và không hiểu sâu về mô hình kinh doanh của khách hàng, rủi ro kiểm toán bỏ sót gian lận trọng yếu là tất yếu.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao năng lực phát hiện gian lận và sai sót trên báo cáo tài chính của các công ty đại chúng, hệ thống giải pháp toàn diện cần được triển khai đồng bộ:

• Bộ Tài chính và Hội đồng Chuẩn mực: Khẩn trương hoàn thiện và công bố Luật Kiểm toán độc lập trước năm 2011, đồng thời cập nhật toàn diện hệ thống Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam tương thích với ISA bản cập nhật năm 2004 và 2009. Cần ưu tiên hiệu đính VSA 240 để quy định rõ trách nhiệm bắt buộc của kiểm toán viên trong việc duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp và giả định có rủi ro gian lận trong ghi nhận doanh thu; bổ sung hướng dẫn định lượng xác định mức trọng yếu vào VSA 320; ban hành VSA 315 về nhận diện và đánh giá rủi ro thông qua hiểu biết môi trường hoạt động của đơn vị; bổ sung hướng dẫn thu thập bằng chứng đặc thù vào VSA 500 nhằm nâng tỷ lệ chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế lên mức trên 95%.
• Các công ty kiểm toán độc lập tại Việt Nam: Tái thiết kế quy trình kiểm toán chuẩn, tích hợp bắt buộc các thủ tục kiểm toán chuyên biệt bao gồm: mở rộng phỏng vấn trực tiếp các cấp quản lý ngoài phòng kế toán, thực hiện thủ tục phân tích tương quan giữa dữ liệu tài chính và phi tài chính (như đối chiếu doanh thu với sản lượng điện tiêu thụ, số lượng nhân công hoặc năng lực kho bãi), áp dụng các thử nghiệm cơ bản bất ngờ vào giai đoạn cuối kỳ kế toán đối với 100% các khoản mục nhạy cảm về doanh thu và trích lập dự phòng, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ rủi ro kiểm toán không phát hiện sai phạm xuống dưới 5% trong giai đoạn 2009 - 2012.
• Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA): Xây dựng bộ cẩm nang hướng dẫn kiểm toán thực hành và cơ sở dữ liệu cảnh báo gian lận ngành; tổ chức các chương trình đào tạo nghiệp vụ chuyên sâu định kỳ với thời lượng tối thiểu 40 giờ mỗi năm cho 100% kiểm toán viên hành nghề, tập trung nâng cao kỹ năng điều tra tài chính và phân tích dữ liệu trên máy tính.
• Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các Công ty đại chúng: Siết chặt giám sát tuân thủ nghĩa vụ công bố thông tin theo Công văn 246/UBCK-QLPH và Thông tư 13/2006/TT-BTC; thiết lập đường dây nóng độc lập (Whistleblowing system) tiếp nhận tố giác gian lận nội bộ và bảo vệ người tố giác; kiện toàn hệ thống kiểm soát nội bộ và Ban kiểm soát độc lập tại 100% doanh nghiệp niêm yết, nhằm cắt giảm trên 50% các chênh lệch số liệu tài chính trước và sau kiểm toán trong vòng 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Kiểm toán viên và các công ty kiểm toán độc lập: Cung cấp tài liệu nghiệp vụ chi tiết để nhận diện các dấu hiệu cảnh báo đỏ (red flags) về gian lận doanh thu, chi phí và trích lập dự phòng đầu tư tài chính. Hỗ trợ trưởng nhóm kiểm toán thiết kế chương trình kiểm toán linh hoạt, không để khách hàng dự đoán trước thủ tục, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ và hạn chế rủi ro kiện tụng nghề nghiệp.
2. Hội đồng quản trị, Ban điều hành và Ban kiểm soát công ty đại chúng: Giúp các nhà quản trị nhận diện rõ các lỗ hổng trong hệ thống kiểm soát nội bộ, hiểu rõ trách nhiệm pháp lý theo Luật Doanh nghiệp và Luật Chứng khoán trong việc lập và trình bày báo cáo tài chính trung thực, hợp lý, ngăn ngừa rủi ro bị điều chỉnh số liệu hoặc nhận ý kiến ngoại trừ từ kiểm toán viên.
3. Cơ quan quản lý thị trường (Bộ Tài chính, UBCKNN, VACPA): Cung cấp các luận cứ khoa học và minh chứng thực tiễn xác đáng từ các vụ việc điển hình để phục vụ việc hoạch định chính sách, xây dựng khung pháp lý về kiểm toán độc lập, nâng cao hiệu lực giám sát tính minh bạch trên cả ba sàn giao dịch niêm yết, UPCoM và OTC.
4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Kế toán - Kiểm toán: Nguồn tư liệu tham khảo toàn diện kết hợp chặt chẽ giữa các lý thuyết gian lận kinh điển (Sutherland, Cressey, Albrecht) và phân tích các bài học kinh nghiệm sâu sắc từ thực tế thị trường chứng khoán Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình Tam giác gian lận của Donald R. Cressey giải thích thế nào về sai phạm tại các công ty đại chúng?
Mô hình chỉ ra 3 nhân tố: Áp lực, Cơ hội và Thái độ. Trong thực tế tại Công ty Bông Bạch Tuyết, áp lực thua lỗ 2,121 tỷ đồng năm 2004 đe dọa khả năng niêm yết, kết hợp với cơ hội từ việc kiểm soát nội bộ lỏng lẻo và sự hợp lý hóa của ban quản lý trong việc hoãn trích chi phí khấu hao 1,253 tỷ đồng, đã dẫn tới sai phạm báo cáo tài chính nghiêm trọng.

Tại sao kiểm toán viên độc lập thường gặp khó khăn trong việc phát hiện gian lận hơn so với sai sót?
Sai sót là lỗi vô tình do tính toán hoặc áp dụng sai nguyên tắc kế toán, trong khi gian lận là hành vi cố ý có tổ chức nhằm đánh lừa, thường đi kèm với việc làm giả chứng từ, thông đồng nội bộ và sự can thiệp của cấp quản lý cao nhất. Theo ISA 240, ban giám đốc có khả năng vượt qua hệ thống kiểm soát nội bộ, buộc kiểm toán viên phải duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp cao độ.

Phương pháp trích lập dự phòng giảm giá đầu tư tài chính thường bị bóp méo như thế nào?
Doanh nghiệp thường chọn phương pháp định giá chủ quan để tránh ghi nhận giảm lợi nhuận. Ví dụ tại Sacombank năm 2008, ngân hàng sử dụng mô hình chiết khấu dòng cổ tức cho cổ phiếu OTC chưa niêm yết thay vì căn cứ theo giá thị trường tham chiếu theo chuẩn mực, tạo ra sự chênh lệch lợi nhuận trước thuế tự lập cao hơn 133 tỷ đồng so với kết quả kiểm toán của PwC.

Chuẩn mực ISA 240 bản cập nhật năm 2004 và 2009 có những điểm mới nổi bật nào so với bản năm 1994?
Bản cập nhật bổ sung các yêu cầu bắt buộc: kiểm toán viên phải duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp trong suốt cuộc kiểm toán, thảo luận bắt buộc giữa các thành viên nhóm kiểm toán về rủi ro gian lận, đánh giá rủi ro đặc biệt đối với việc ghi nhận doanh thu, và thiết kế các thủ tục kiểm toán mà đơn vị được kiểm toán không thể dự đoán trước.

Kênh thông tin nào mang lại hiệu quả phát hiện gian lận cao nhất trong doanh nghiệp?
Theo nghiên cứu thống kê trên 959 vụ việc của ACFE, nguồn tin tố giác từ nhân viên, khách hàng hoặc đối tác qua đường dây nóng là kênh phát hiện gian lận hiệu quả nhất, chiếm hơn 40% tổng số vụ được phát hiện, vượt trội so với các thủ tục kiểm tra định kỳ của kiểm toán độc lập (chỉ đạt khoảng 9%).

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc khung lý thuyết về gian lận và sai sót, kết hợp nhuần nhuyễn các học thuyết kinh điển của Sutherland, Cressey, Albrecht với các chuẩn mực kiểm toán quốc tế hiện đại ISA 240, 315, 320, 330, 500, 520, 530.
• Nghiên cứu phản ánh trung thực bức tranh sai phạm tài chính tại các công ty đại chúng Việt Nam giai đoạn 2006 - 2009 qua các case study điển hình như Bông Bạch Tuyết (BBT chuyển từ lãi thành lỗ 8,448 tỷ đồng sau kiểm toán) và Sacombank (chênh lệch 133 tỷ đồng do phương pháp dự phòng).
• Công trình chỉ rõ sự cần thiết phải nâng cấp hệ thống Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam từ nền tảng ISA 1994 lên tương thích với ISA 2004 và 2009, khắc phục khoảng trống pháp lý cho kiểm toán viên hành nghề.
• Đề xuất quy trình và các thủ tục kiểm toán chuyên biệt bao gồm phỏng vấn mở rộng, phân tích tương quan phi tài chính và thử nghiệm cơ bản bất ngờ đối với các khoản mục trọng yếu.
• Đưa ra lộ trình giải pháp đồng bộ giai đoạn 2009 - 2012 cho cơ quan quản lý nhà nước, các công ty kiểm toán độc lập và ban quản trị doanh nghiệp đại chúng.

Để xây dựng một thị trường vốn minh bạch và bền vững cho hơn 360 công ty niêm yết và hàng trăm doanh nghiệp OTC, các đơn vị kiểm toán và doanh nghiệp đại chúng cần chủ động áp dụng các giải pháp hoàn thiện thủ tục kiểm toán ngay trong kỳ lập báo cáo tài chính tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

tai lieu, luan van1 of 98. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ---------- ---------- LÊ DUY NGỌC HOAØN THIEÄN THUÛ TUÏC KIEÅM TOAÙN TRONG KIEÅM TOAÙN BAÙO CAÙO TAØI CHÍNH NHAÈM PHAÙT HIEÄN GIAN LAÄN VAØ SAI SOÙT TAÏI CAÙC COÂNG TY ÑAÏI CHUÙNG VIEÄT NAM Chuyên ngành: kế toán – kiểm toán Mã số: 305120109 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS -TS.Trần Thị Giang Tân TP.HỒ CHÍ MINH – NĂM 2009 document, khoa luan1 of 98. tai lieu, luan van2 of 98. MỤC LỤC Lôøi môû ñaàu:.

01 Phaàn 1: Toång quan veà gian laän vaø sai soùt vaø thuû tuïc kieåm toaùn nhaèm phaùt hieän gian laän treân BCTC.1Toång quan veà gian laän vaø sai soùt vaø caùc coâng trình nghieân cöùu gian laän 1.1 Ñònh nghóa gian laän vaø sai soùt .2 Lòch söû ra ñôøi vaø phaùt trieån gian laän .3 Caùc coâng trình nghieân cöùu veà gian laän .1 Coâng trình nghieân cöùu cuûa Edwin H.2 Coâng trình nghieân cöùu cuûa Donald R.3 Coâng trình nghieân cöùu cuûa Dr.4 Coâng trình nghieân cöùu cuûa Richard C.4 Coâng trình nghieân cöùu gian laän cuûa Hieäp hoäi caùc nhaø ñieàu tra gian laän Hoa Kyø (ACFEs).1 Keát quaû nghieân cöùu .2 Caùc phöông phaùp thöïc hieän gian laän treân baùo caùo taøi chính.3 Ñoái töôïng thöïc hieän gian laän .4 Bieän phaùp phaùt hieän gian laän .2 Toång quan veà traùch nhieäm cuûa KTV ñoái vôùi gian laän vaø sai soùt theo chuaån möïc kieåm toaùn quoác teá 1.1 Lòch söû ra ñôøi vaø phaùt trieån traùch nhieäm KTV ñoái vôùi gian laän vaø sai soùt .2 Traùch nhieäm ñoái vôùi vieäc laäp vaø trình baøy BCTC theo chuaån möïc hieän haønh .3 Thuû tuïc phaùt hieän gian laän trong kieåm toaùn BCTC theo chuẩn mực kiểm toaùn quốc tế 1.1 Lòch söû ra ñôøi vaø phaùt trieån caùc thuû tuïc kieåm toaùn .2 Chuaån möïc soá 240 - Traùch nhieäm cuûa kieåm toaùn vieân ñoái vôùi gian laän .26 document, khoa luan2 of 98. tai lieu, luan van3 of 98.3 Chuaån möïc 315 - Nhaän dieän vaø ñaùnh giaù ruûi ro chöùa sai soùt troïng yeáu thoâng qua vieäc hieåu bieát veà ñôn vò vaø moâi tröôøng hoaït ñoäng cuûa noù .4 Chuaån möïc 320 - Xaùc ñònh möùc troïng yeáu vaø ruûi ro kieåm toaùn .5 Chuaån möïc 330 - Phaûn öùng cuûa kieåm toaùn vieân treân cô sôû ñaùnh giaù ruûi ro .6 Chuaån möïc 500 - Thu thaäp baèng chöùng kieåm toaùn .7 Chuaån möïc 520 - Thuû tuïc phaân tích.8 Chuaån möïc 530 - Laáy maãu kieåm toaùn.4 Baøi hoïc kinh nghieäm. 32 Keát luaän phaàn I. 33 Phaàn 2: Thöïc traïng gian laän vaø thuû tuïc kieåm toaùn nhaèm phaùt hieän gian laän trong kieåm toaùn BCTC taïi caùc coâng ty kieåm toaùn Vieät Nam.1 Thöïc traïng gian laän vaø sai soùt treân BCTC taïi caùc coâng ty ñaïi chuùng 2.1 Ñaëc ñieåm coâng ty ñaïi chuùng.1 Caùc quy ñònh phaùp lyù lieân quan ñeán coâng ty ñaïi chuùng .2 Ñaëc ñieåm hoaït ñoäng cuûa coâng ty ñaïi chuùng .2 Caùc phöông phaùp gian laän treân BCTC taïi caùc coâng ty ñaïi chuùng .1 Khai khoáng doanh thu, khai thieáu chi phí .2 AÙp duïng sai phöông phaùp laäp döï phoøng.3 Khoâng coâng boá thoâng tin .4 Keát luaän veà caùc loaïi gian laän thöôøng xaûy ra trong thöïc teá .3 Ñaùnh giaù chung veà thöïc traïng gian laän vaø sai soùt .1 Ñoái töôïng thöïc hieän gian laän .2 Ñoäng cô gian laän .3 Caùc khoaûn muïc thöôøng phaùt sinh gian laän.4 Phöông phaùp thöïc hieän gian laän .46 document, khoa luan3 of 98.

tai lieu, luan van4 of 98.2 Thöïc traïng aùp duïng caùc thuû tuïc phaùt hieän gian laän taïi caùc coâng ty kieåm toaùn VN 2.1 Ñaëc ñieåm cuûa kieåm toaùn ñoäc laäp Vieät Nam .1 Ñaëc ñieåm hoaït ñoäng cuûa kieåm toaùn ñoäc laäp Vieät Nam.1 Caùc quy ñònh phaùp lyù lieân quan ñeán hoaït ñoäng kieåm toaùn ñoäc laäp .2 Hoaït ñoäng cuûa Hoäi kieåm toaùn vieân haønh ngheà (VACPA) .2 Hình thöùc phaùp lyù cuûa coâng ty kieåm toaùn .3 Ñoäi nguõ nhaân vieân kieåm toaùn.4 Tình hình hoaït ñoäng cuûa caùc coâng ty kieåm toaùn.5 Keát quaû hoaït ñoäng cuûa caùc coâng ty kieåm toaùn.2 Thöïc traïng veà caùc quy ñònh phaùp lyù lieân quan ñeán kieåm toaùn cho coâng ty ñaïi chuùng.1 Ñieàu kieän ñöôïc kieåm toaùn coâng ty ñaïi chuùng .2 Traùch nhieäm cuûa KTV theo caùc quy ñònh hieän haønh .1 Traùch nhieäm KTV khi haønh ngheà kieåm toaùn.2 Traùch nhieäm KTV ñoái vôùi gian laän vaø sai soùt.3 Ñaùnh chung veà caùc quy ñònh phaùp lyù lieân quan ñeán traùch nhieäm kieåm toaùn ñoäc laäp .3 Thöïc traïng aùp duïng caùc thuû tuïc phaùt hieän gian laän trong cuoäc kieåm toaùn BCTC taïi caùc coâng ty kieåm toaùn Vieät Nam.1 Ñoái vôùi caùc coâng ty kieåm toaùn thuoäc nhoùm Big Four taïi Vieät Nam .1 Chuaån bò kieåm toaùn .2 Thöïc hieän kieåm toaùn .3 Hoaøn thaønh kieåm toaùn .2 Ñoái vôùi caùc coâng ty kieåm toaùn Vieät Nam coù quy moâ trung bình trôû leân (treân 50 nhaân vieân).1 Chuaån bò kieåm toaùn .2 Thöïc hieän kieåm toaùn.3 Hoaøn thaønh kieåm toaùn. 70 document, khoa luan4 of 98. tai lieu, luan van5 of 98.3 Ñoái vôùi caùc coâng ty kieåm toaùn Vieät Nam coù quy moâ nhoû (ñuû ñieàu kieän kieåm coâng ty ñaïi chuùng) .4 Ñaùnh giaù chung veà thöïc traïng aùp duïng caùc thuû tuïc phaùt hieän gian laän vaø sai soùt taïi caùc coâng ty kieåm toaùn Vieät Nam. 71 Keát luaän phaàn II.

73 Phaàn 3 : Quan ñieåm vaø giaûi phaùp hoaøn thieän caùc thuû tuïc kieåm toaùn nhaèm phaùt hieän gian laän vaø sai soùt treân BCTC taïi caùc coâng ty ñaïi chuùng.1 Quan ñieåm hoaøn thieän 3.1 Hoaøn thieän caùc chuaån möïc keá toaùn, kieåm toaùn .2 Hoaøn thaønh, coâng boá luaät Kieåm toaùn ñoäc laäp .3 Thaønh laäp moät toå chöùc ñoäc laäp chuyeân giaùm saùt, kieåm tra vieäc tuaân thuû caùc quy ñònh cuûa luaät .2 Giaûi phaùp hoaøn thieän 3.1 Hoøan thieän chuaån möïc kieåm toaùn .1 Hieäu ñính chuaån möïc veà traùch nhieäm kieåm toaùn vieân ñoái vôùi gian laän vaø sai soùt (VSA 240).2 Boå sung vaøo VSA 320 “Tính troïng yeáu trong kieåm toaùn” phaàn höôùng daãn xaùc ñònh möùc troïng yeáu.3 Boå sung vaøo VSA 500 “Baèng chöùng kieåm toaùn” moät soá ghi chuù khi thu thaäp baèng chöùng kieåm toaùn .4 Ban haønh chuaån möïc 315.2 Hoøan thieän thuû tuïc kieåm toaùn nhaèm phaùt hieän gian laän treân BCTC taïi caùc coâng ty ñaïi chuùng 3.1 Quy trình kieåm toaùn.2 Hoaøn thieän thuû tuïc phaùt hieän gian laän.98 document, khoa luan5 of 98. tai lieu, luan van6 of 98.1 Thuû tuïc phoûng vaán .2 Thuû tuïc phaân tích.3 Höôùng daãn thuû tuïc kieåm toaùn chi tieát ñoái vôùi caùc tình huoáng gia taêng ruûi ro gian laän treân baùo caùo taøi chính.3 Caùc bieän phaùp ñeå thöïc hieän caùc giaûi phaùp 3.1 Naâng cao chaát löôïng kieåm toaùn.2 Naâng cao trình ñoä nghieäp vuï KTV.3 Xaây döïng vaên hoùa ñaëc tröng coâng ty .4 Taêng cöôøng hôïp taùc ñeå trôû thaønh thaønh vieân haõng kieåm toaùn quoác teá. 109 Keát luaän phaàn III:. 110 Phaàn keát luaän chung:.

111 Taøi lieäu tham khaûo. 112 Phuï luïc 1 : Phieáu khaûo saùt thöïc traïng gian laän vaø sai soùt treân BCTC taïi VN. 114 Phuï luïc 2 : Chöông trình kieåm toaùn chi tieát. 125 Phuï luïc 3 : Baûng caâu hoûi phoûng vaán.

141 document, khoa luan6 of 98. tai lieu, luan van7 of 98. DANH MUÏC CAÙC KYÙ HIEÄU – CHÖÕ VIEÁT TAÉT 1. BCTC: Baùo caùo taøi chính 2.

KTV : Kieåm toaùn vieân 3. CPA : Chöùng chæ kieåm toaùn vieân ñoäc laäp 4. VACPA: Hoäi kieåm toaùn vieân haønh ngheà Vieät Nam 5. UBCKNN: UÛy ban chöùng khoaùn Nhaø nöôùc 6.

KTÑL: Kieåm toaùn ñoäc laäp 7. BHXH: Baûo hieåm xaõ hoäi 8. TNCN: Thu nhaäp caù nhaân 9. AICPA: Hieäp hoäi keá toaùn vieân coâng chöùng Myõ 10.

IFAC: Lieân ñoaøn keá toaùn quoác teá. SEC: UÛy ban quaûn lyù chöùng khoaùn Myõ 12. ACFE: Hieäp hoäi caùc nhaø ñieàu tra gian laän Hoa Kyø 13. IAPC : UÛy ban thöïc haønh kieåm toaùn quoác teá 14.

ISA: Chuaån möïc kieåm toaùn quoác teá 15. VSA: Chuaån möïc kieåm toaùn Vieät Nam 16. IAG: Höôùng daãn thöïc haønh kieåm toaùn quoác teá. IAASB: UÛy ban quoác teá veà chuaån möïc kieåm toaùn vaø dòch vuï ñaûm baûo document, khoa luan7 of 98.

tai lieu, luan van8 of 98. DANH MUÏC CAÙC BAÛNG, BIEÅU Baûng 1.1 : Bieåu ñoà so saùnh tyû leä % do ba loaïi gian laän gaây ra giöõa naêm 2006 vaø 2008.2:Bieåu ñoà so saùnh toån thaát bình quaân do ba loaïi giaân laän gaây ra giöõa naêm 2006 vaø 2008.3: Bieåu ñoà so saùnh möùc ñoä toån thaát bình quaân do caùc loaïi gian laän gaây ra naêm 2008.4: Bieåu ñoà so saùnh tyû leä % gian laän do vò trí coâng taùc gaây ra giöõa naêm 2006 vaø 2008.5: Bieåu ñoà so saùnh toån thaát bình quaân do vò trí coâng taùc gaây ra giöõa naêm 2006 vaø 2008.6: Bieåu ñoà so saùnh tyû leä phaùt hieän gian laän cuûa caùc boä phaän giöõa naêm 2006 vaø 2008.1: Tình hình nhaân vieân kieåm toaùn naêm 2007- 2008; nguoàn töø VACPA.2: Tình hình doanh thu theo cô caáu loaïi dòch vuï vaø ñoái töôïng khaùch haøng naêm 2007- 2008; nguoàn töø VACPA.3: Keát quaû hoaït ñoäng ngaønh 2007- 2008; nguoàn VACPA. 56 DANH MUÏC CAÙC HÌNH VEÕ, ÑOÀ THÒ Hình 1.1: Tam giaùc gian laän.2: Baøn caân gian laän.1: Sơ ñoà phaân loaïi gian lận.1: Quy trình kieåm toaùn. 93 document, khoa luan8 of 98.

tai lieu, luan van9 of 98. document, khoa luan9 of 98. tai lieu, luan van10 of 98. PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1.

LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI. Coù theå noùi, kieåm toaùn laø hoaït ñoäng coù töø raát laâu ñôøi. Traûi qua haøng traêm naêm toàn taïi vaø phaùt trieån, maõi ñeán naêm 1991 ngaønh ngheà kieåm toaùn ñoäc laäp môùi xuaát hieän taïi nöôùc ta, keå töø thôøi ñieåm naøy ngöôøi daân Vieät Nam môùi daàn bieát ñeán hai töø “kieåm toaùn”. Duø ñaõ coù moät quaù trình phaùt trieån laâu daøi caùch ñaây haøng nhieàu theá kyû, theá nhöng, trong nhöõng naêm qua chuùng ta vaãn thöôøng xuyeân chöùng kieán nhieàu vuï gian laän taøi chính gaây chaán ñoäng dö luaän maø nguyeân nhaân chính laø do sai phaïm cuûa coâng ty ñöôïc kieåm toaùn vaø caû coâng ty kieåm toaùn.

Ngöôøi ta khoâng khoûi baát ngôø veà nhöõng toån thaát do gian laän gaây ra maø coøn baát ngôø bôûi phöông phaùp thöïc hieän gian laän, ñoái töôïng thöïc hieän gian laän vaø nôi xaûy ra gian laän, ñieån hình laø vuï gian laän taøi chính noåi tieáng xaûy ra ôû coâng ty naêng löôïng Enron ngay taïi nöôùc Myõ, moät quoác gia thöôøng ñöôïc xem laø coù heä thoáng phaùp luaät, heä thoáng keá toaùn vaø kieåm toaùn chaët cheõ nhaát theá giôùi. Taïi Vieät Nam, sau hôn 18 naêm hoaït ñoäng, tuy kieåm toaùn ñoäc laäp ñaõ coù nhöõng ñoùng goùp nhaát ñònh trong vieäc laønh maïnh hoùa thò tröôøng taøi chính; phuïc vuï ñaéc löïc cho coâng taùc quaûn lyù ñieàu haønh kinh teá cuûa Nhaø nöôùc vaø hoaït ñoäng kinh doanh cuûa caùc doanh nghieäp. Tuy nhieân heä thoáng phaùp luaät, heä thoáng chuaån möïc keá toaùn vaø kieåm toaùn vaãn coøn nhieàu baát caäp.