MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất nƣớc ta đang trong tiến trình đổi mới toàn diện về kinh tế - xã hội. Với nền kinh tế thị trƣờng năng động, hội nhập thế giới, đời sống nhân dân ngày càng đƣợc cải thiện và nâng cao. Trong tình hình đó, các giao dịch dân sự diễn ra ngày càng sôi động và linh hoạt, nổi bật có các giao dịch liên quan đến hợp đồng ủy quyền.
Bằng hợp đồng ủy quyền, các chủ thể không cần phải trực tiếp thực hiện công việc hay trực tiếp tham gia vào giao dịch mà vẫn có thể hoàn thành công việc và thực hiện đƣợc giao dịch đó; Cùng một thời điểm, một chủ thể không chỉ thực hiện đƣợc một công việc, tham gia vào một quan hệ, giao dịch mà có thể thực hiện đƣợc rất nhiều các công việc, giao dịch hay tham gia vào các quan hệ khác nhau. Hợp đồng ủy quyền chính là phƣơng tiện pháp lý quan trọng giúp các chủ thể có thể thông qua hành vi của ngƣời đại diện để thực hiện công việc hay tham gia vào các giao dịch. Quả đúng nhƣ nhận định: “Hợp đồng ủy quyền đƣợc ghi nhận trong xã hội đƣơng đại nhƣ là một công cụ đắc lực thúc đẩy các giao dịch trong điều kiện sự phân công lao động càng lúc càng chặt chẽ và tinh vi” [14. Bằng hợp đồng ủy quyền, các chủ thể có thể ủy quyền cho chủ thể khác nhân danh mình thực hiện một hoặc một số công việc trong đời sống, trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoạt động quản lý nội bộ, v.
Ví dụ nhƣ thực hiện quản lý tài sản, đòi nợ, trả tiền, giao kết hợp đồng dân sự, tham gia tố tụng v. Nắm bắt đƣợc tầm quan trọng của hợp đồng ủy quyền, các nƣớc trên thế giới, trong đó có Việt Nam đã đƣa những vấn đề xoay quanh hợp đồng ủy quyền thành cơ sở pháp lý đƣợc xây dựng trong Luật để điều chỉnh việc giao kết, thực hiện, chấm dứt hợp đồng ủy quyền trong đời sống của các chủ thể. Pháp luật Việt Nam đã có hệ thống các quy định về hợp đồng ủy quyền tƣơng đối đầy đủ, là cơ sở pháp lý quan trọng để các chủ thể thiết lập thực hiện quan 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hệ ủy quyền. Các quy định đã phần nào đáp ứng đƣợc nhu cầu của cuộc sống về vấn đề đại diện theo ủy quyền.
Tuy nhiên các quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 về hợp đồng ủy quyền còn có nhiều quy định khá chung chung dẫn đến nhiều cách hiểu khách nhau, một số quy định còn chƣa phù hợp với thực tiễn. Quy định trong một số Luật chuyên ngành về hợp đồng ủy quyền còn mâu thuẫn với các quy định của Bộ luật dân sự. Nhiều trƣờng hợp các chủ thể lạm dụng sự linh hoạt của hợp đồng ủy quyền cùng các quy định lỏng lẻo của pháp luật để che giấu giao dịch khác nhằm trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế, nhiều tranh chấp liên quan đến hợp đồng ủy quyền còn tồn tại. Mặc dù Bộ luật dân sự năm 2015 đƣợc ban hành để thay thế Bộ luật dân sự năm 2005, thế nhƣng các quy định liên quan đến hợp đồng ủy quyền trong Bộ luật này vẫn chƣa khắc phục đƣợc triệt để những vấn đề còn tồn tại đặt ra trong Bộ luật dân sự năm 2005.
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, nhiều yêu cầu thực tế đặt ra đòi hỏi Nhà nƣớc cần có những biện pháp khắc phục những hạn chế trên. Một trong những biện pháp đó là ban hành, sửa đổi những văn bản pháp luật để kịp thời đáp ứng nhu cầu phát triển của xác hội nhằm điều chỉnh, giải quyết các vấn đề phát sinh trong quan hệ ủy quyền nói riêng và các lĩnh vực khác nói chung, hƣớng cho những giao dịch ủy quyền đi và khuôn khổ, đảm bảo chặt chẽ, an toàn, đúng luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia. Nắm bắt đƣợc tình hình phát triển của xã hội, Đảng cộng sản Việt Nam đã luôn chú trọng chỉ đạo công tác xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền, cải cách thủ tục hành chính. Trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng cộng sản Việt Nam đã thể hiện nội dung này tại Cƣơng lĩnh xây dựng đất nƣớc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), nhấn mạnh một trong tám phƣơng hƣớng cơ bản cần quán triệt và thực 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiện tốt đó là “Xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân do dân và vì dân” [21.
Trong phần mục tiêu, nhiệm vụ phát triển đất nƣớc năm năm giao đoạn 2011-2015 của Nghị quyết Đại hội đại biểu XI cũng xác định một trong bảy nhiệm vụ trọng tâm lãnh đạo, chỉ đạo trong nhiệm kỳ Đại hội XI nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ, phát triển đất nƣớc trong tình hình mới đó là “chú trọng đẩy mạnh công tác cải cách hành chính” [21. Thực hiện Nghị quyết của Đảng cộng sản, ngày 24/11/2015 Quốc hội đã thông qua Bộ luật dân sự năm 2015 để sửa đổi, bổ sung các quy định trong lĩnh vực dân sự nói chung trong đó có các quy định về hợp đồng ủy quyền thay thế Bộ luật dân sự năm 2005. Tuy nhiên, phải đƣa ra nhận xét khác quan rằng: Sự ra đời của Bộ luật dân sự năm 2015 chƣa khắc phục đƣợc hết những bất cập cũng nhƣ những thiếu sót trong các quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 nói chung và các quy định về hợp đồng ủy quyền nói riêng. Xuất phát từ tình hình trên, tác giả đi sâu nghiên cứu những vấn đề lý luận về hợp đồng ủy quyền; Phân tích, đánh giá các quy định của Việt Nam về vấn đề hợp đồng ủy quyền trong các văn bản pháp luật của Việt Nam.
Từ đó tìm ra những điểm chƣa phù hợp, chƣa chặt chẽ trong các quy định của pháp luật Việt Nam để đƣa ra kiến nghị, đề xuất những giải pháp nhằm góp phần xây dựng một hành lang pháp lý an toàn, thống nhất và chặt chẽ cho hợp đồng ủy quyền. Thực trạng nghiên cứu Một số công trình nghiên cứu về hợp đồng ủy quyền: - Đinh Thị Thanh Thủy (2004), Quan hệ đại diện theo ủy quyền trong hoạt động thương mại, Luận văn Thạc sỹ Luật, Khoa Luật Đại học quốc gia gia Hà Nội. - Nguyễn Thị Lan Hƣơng (2008), Hợp đồng ủy quyền theo pháp luật Việt Nam, Luận văn Thạc sỹ Luật, Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Ma Thị Thanh Hiếu (2011), Hợp đồng ủy quyền trong giao dịch đối với nhà chung cư, Luận văn Thạc sỹ Luật, Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội.
- Nguyễn Thị Hạ (2012), Hợp đồng ủy quyền theo pháp luật Việt Nam và pháp luật nước ngoài, Luận văn Thạc sỹ Luật, Khoa Luật Đại học quốc gia gia Hà Nội. - Lê Hùng Nhân (2012), Đại diện theo ủy quyền trong tố tụng dân sự Việt Nam, Luận văn Thạc sỹ Luật, Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội. - Hoàng Hải Lâm (2014), Một số vấn đề pháp lý về hợp đồng ủy quyền định đoạt quyền sử dụng đất, nhà ở, ô tô và thực tiễn áp dụng pháp luật trên địa bàn thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc giang, Luận văn thạc sĩ luật học, Trƣờng Đại học Luật Hà Nội. Ngoài ra, có khá nhiều bài viết đề cập đến hợp đồng ủy quyền đƣợc đăng trên các Báo, Tạp chí pháp luật nhƣ bài viết “Một số ý kiến về chế định ủy quyền, ủy thác trong tố tụng hình sự” của PGS.TS Phạm Hồng Hải đăng trên Tạp chí Kiểm sát số 12 năm 2007; Bài viết “Hoàn thiện các quy định về đại diện theo ủy quyền trong tố tụng dân sự” của TS Nguyễn Duy Phƣơng đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 17 năm 2015; Bài viết “Bàn về chế định hợp đồng ủy quyền của Bộ luật dân sự” của Thạc sỹ Phan Vũ Linh đăng trên Tập chí Nghề Luật số 6 năm 2015, v.
Tất cả các công trình nghiên cứu cũng nhƣ các bài viết nêu trên đều đề cập đến các khía cạnh khác nhau của hợp đồng ủy quyền. Đáng chú ý là Luận văn Thạc sỹ của tác giả Nguyễn Thị Lan Hƣơng năm 2008 nghiên cứu về hợp đồng ủy quyền theo pháp luật Việt Nam một cách tƣơng đối toàn diện và có hệ thống. Với nội dung chủ yếu là nghiên cứu các quy định về hợp đồng ủy quyền trong pháp luật Việt Nam, tác giả có cách tiếp cận cũng nhƣ phân tích 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vấn đề theo một hƣớng mới, đó là tìm hiểu các quy định của pháp luật Việt Nam về vấn đề hợp đồng ủy quyền trong cả những quy định ngoài tố tụng và các quy định về hợp đồng ủy quyền trong tố tụng. Với sự ra đời của Bộ luật dân sự năm 2015 cùng các quy định trong các luật chuyên ngành hiện hành, tác giả đƣa ra các phân tích, đánh giá về các quy định mới đƣợc sửa đổi, bổ sung liên quan đến hợp đồng ủy quyền.
Để từ đó đƣa ra những nhận xét về các quy định của pháp luật Nam về hợp đồng ủy quyền một cách khái quát, đầy đủ và bám sát vào tình hình hiện nay nhất. Mục tiêu nghiên cứu Làm rõ những vấn đề lý luận và các quy định của pháp luật Việt Nam về hợp đồng ủy quyền. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tìm hiểu những vấn đề lý luận về hợp đồng ủy quyền. - Phân tích các quy định của pháp luật Việt Nam về hợp đồng ủy quyền để đƣa ra nhận xét, đánh giá về nội dung các quy định.
- Phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật về hợp đồng ủy quyền diễn ra trên thực tế, đặc biệt trong hoạt động công chứng, chứng thực tại Việt Nam. - Đánh giá những ƣu điểm cũng nhƣ chỉ ra những hạn chế của pháp luật Việt Nam quy định về hợp đồng ủy quyền. - Kiến nghị nguyên tắc hoàn thiện các quy định của pháp luật về hợp đồng ủy quyền và những ý kiến cụ thể về việc sửa đổi, bổ sung các quy định còn vƣớng mắc và thiếu sót để xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ về hợp đồng ủy quyền. Phƣơng pháp nghiên cứu Để đạt đƣợc những mục tiêu và thực hiện những nhiệm vụ nghiên cứu nêu trên, tác giả sử dụng các phƣơng pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, thống kê.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.