Mở đầu và Kết luận, Luận văn được kết cấu làm 03 chương với các nội dung sau: Chƣơng 1. Tổng quan về hợp đồng nhượng quyền thương mại có yếu tố nước ngoài. Hợp đồng nhượng quyền thương mại có yếu tố nước ngoài theo pháp luật Việt Nam và pháp luật một số nước trên thế giới. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ HỢP ĐỒNG NHƢỢNG QUYỀN THƢƠNG MẠI CÓ YẾU TỐ NƢỚC NGOÀI 1. Lịch sử hình thành nhƣợng quyền thƣơng mại 1. Quá trình hình thành và phát triển của hoạt động nhượng quyền thương mại trên thế giới Trên thế giới hiện đang tồn tại nhiều ý kiến trái chiều về nguồn gốc ra đời của hình thức kinh doanh nhượng quyền thương mại. Một số ý kiến cho rằng, hoạt động nhượng quyền thương mại xuất hiện từ rất sớm ở Trung Quốc mà đặc điểm là có từ hai đến ba địa điểm bán lẻ cùng một hình thức kinh doanh ở nhiều địa điểm khác nhau.
Một số ý kiến khác lại cho rằng, tại Châu Âu vào khoảng từ thế kỷ thứ 17 đến thế kỷ thứ 18 đã manh nha hình thành lối kinh doanh nhượng quyền sơ khai. Tuy nhiên hoạt động nhượng quyền thương mại chỉ thực sự được thừa nhận là một hình thức kinh doanh khi hợp đồng nhượng quyền kinh doanh giữa Nhà máy sản xuất máy khâu Singer và đối tác được ký kết tại Hoa Kỳ vào giữa thế kỷ 19. Hình thức kinh doanh nhượng quyền chỉ thực sự bùng nổ và phát triển mạnh mẽ kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, với sự ra đời của hàng loạt các hệ thống kinh doanh, hệ thống phân phối bán lẻ mà đặc trưng là sự đồng nhất về thương hiệu, phương thức kinh doanh, cơ sở hạ tầng…. Nhượng quyền thương mại trở thành mô hình kinh doanh hiệu quả và thích hợp không chỉ ở Hoa Kỳ mà còn ở nhiều quốc gia Châu Âu khác.
Mô hình kinh doanh này đã góp phần làm hình thành và gia tăng số lượng các tập đoàn xuyên quốc gia trên thế giới trong lĩnh vực kinh doanh thực phẩm, đồ ăn nhanh và chuỗi các nhà hàng, khách sạn như: KFC (Kentucky Fried Chicken 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com – Gà rán xứ Kentucky - 1939), Carvel – thương hiệu kem (1934), Inter Continental Hotels Group (1777), McDonald’s (1955)…. Ngày nay, hình thức nhượng quyền thương mại đã có mặt tại hơn 150 nước trên thế giới, riêng tại Châu Âu có khoảng 200 ngàn cửa hàng kinh doanh theo phương thức nhượng quyền. Để đáp ứng xu thế mới của nền kinh tế, Chính phủ các quốc gia phát triển như: Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Australia…. đã lần lượt luật hóa và ban hành các chính sách ưu đãi, khuyến khích thúc đẩy phát triển hoạt động kinh doanh nhượng quyền thương mại.
Tại Châu Á, với lợi thế là một thị trường rộng lớn, “màu mỡ” và đầy tiềm năng đã nhanh chóng trở thành “cánh tay nối dài” cho các thương hiệu lớn thông qua phương thức kinh doanh nhượng quyền. Nhận thấy tác động và hiệu quả to lớn mà hoạt động nhượng quyền thương mại mang lại cho sự phát triển của nền kinh tế, Chính phủ các quốc gia Châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Singapore, Việt Nam…. đã bắt đầu triển khai chính sách phát triển hoạt động kinh doanh nhượng quyền với mục tiêu gia tăng số lượng doanh nghiệp hoạt động kinh doanh theo phương thức nhượng quyền. Với sự hỗ trợ về hành lang pháp lý và chính sách ưu đãi của Chính phủ mà nhiều thương hiệu kinh doanh theo hình thức nhượng quyền ở các quốc gia Châu Á này đã và đang dần vươn ra khỏi tầm khu vực như: Lotteria (Hàn Quốc), MK Restaurant (Thái Lan), Spinelli Pte (Singapore), Bucamita (Việt Nam), Cà phê Trung Nguyên (Việt Nam)….
Bên cạnh sự hỗ trợ của Chính phủ các quốc gia, nhiều tổ chức phi Chính phủ cũng được hình thành nhằm quảng bá và mở rộng lối kinh doanh nhượng quyền thương mại, điển hình như: Hiệp hội nhượng quyền quốc tế (IFA) được thành lập năm 1960 với khoảng 30.000 thành viên; Hội đồng nhượng quyền thế giới (WFC) được thành lập năm 1994. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quá trình hình thành và phát triển của hoạt động nhượng quyền thương mại tại Việt Nam So với các quốc gia trong cùng khu vực, nhượng quyền thương mại vẫn còn là hình thức kinh doanh khá mới mẻ tại Việt Nam. Vào giữa những năm 90 của Thế kỷ 20, hình thức kinh doanh này manh nha xuất hiện lần đầu tiên khi chuỗi hệ thống các cửa hàng cà phê mang thương hiệu Trung Nguyên có mặt ở hầu hết các tỉnh, thành phố trên cả nước.
Tuy nhiên pháp luật Việt Nam chưa ghi nhận đó là một loại hình kinh doanh. Năm 1998 lần đầu tiên cụm từ “franchise” được pháp luật Việt Nam ghi nhận trong văn bản luật, tại mục 4.1 Thông tư số 1254/1999/TT-BKHCNMT ngày 12/07/1999 hướng dẫn thực hiện Nghị định số 45/1998/NĐ-CP ngày 01/07/1998 của Chính phủ quy định chi tiết về chuyển giao công nghệ: “Các hợp đồng với nội dung cấp li xăng sử dụng nhãn hiệu hàng hóa kèm theo các bí quyết sản xuất, kinh doanh được chuyển giao từ nước ngoài vào Việt Nam có giá trị thanh toán cho một Hợp đồng trên 30. Như vậy, nhượng quyền thương mại chỉ được nhìn nhận dưới góc độ là một loại hợp đồng cấp phép đặc quyền kinh doanh. Tới Nghị định số 11/2005/NĐ-CP ngày 02/02/2005 của Chính phủ quy định chi tiết về chuyển giao công nghệ; Mục 5, phần I, Thông tư số 30/2005/TT-BKHCN hướng dẫn một số điều của Nghị định số 11/2005/NĐ-CP ghi nhận:“Cấp phép đặc quyền kinh doanh còn gọi là Nhượng quyền thương mại trong Luật Thương mại (franchise).
Chuyển giao công nghệ trong Nhượng quyền thương mại thực hiện theo Nghị định số 11/2005/NĐ-CP ngày 02/02/2005 và Thông tư này”. Hay tại Điều 755 của Bộ Luật Dân sự năm 2005 quy định rằng: “…cấp phép đặc quyền kinh doanh và các đối tượng khác do pháp luật về chuyển giao công nghệ quy định.” Như vậy có thể thấy, pháp luật chỉ ghi nhận nhượng quyền thương 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mại là một bộ phận trực thuộc, chịu sự điều chỉnh của Luật chuyển giao công nghệ mà không có luật chuyên ngành điều chỉnh riêng. Nhận thấy vai trò quan trọng và xu thế thịnh hành của phương thức kinh doanh nhượng quyền thương mại ngày một gia tăng, đặc biệt khi các quốc gia phát triển trên thế giới cũng như một số quốc gia trong khu vực đã sớm ban hành các định chế điều chỉnh quan hệ kinh doanh trên. Ngày 14/06/2006, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã chính thức luật hóa và ghi nhận nhượng quyền thương mại là một loại hình kinh doanh thương mại độc lập tại mục 8, Chương VI, Luật Thương mại 2005.
Đây là một mốc quan trọng, đánh dấu cho việc ghi nhận của các nhà làm luật Việt Nam trong việc thừa nhận nhượng quyền thương mại là một loại hình kinh doanh hoàn toàn độc lập và cần phải có các chế định pháp lý riêng biệt để điều chỉnh. Để góp phần thắt chặt hành lang pháp lý cho loại hình kinh doanh này Chính phủ đã ban hành Nghị định số 35/2006/NĐ-CP ngày 31/3/2006 quy định chi tiết Luật Thương mại về hoạt động nhượng quyền thương mại, Nghị định 120/2011/NĐ-CP ngày 16/12/2011 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung thủ tục hành chính tại một số Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết Luật Thương mại; Bộ Thương mại ban hành Thông tư 09/2006/TT-BTM ngày 25/05/2006 hướng dẫn đăng ký hoạt động nhượng quyền thương mại và Quyết định 106/2008/QĐ-BTC ngày 17/11/2008 của Bộ tài chính quy định mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng lệ phí đăng ký hoạt động nhượng quyền thương mại. Đây chính là những căn cứ pháp lý cơ bản nhất và tương đối đầy đủ điều chỉnh hoạt động kinh doanh nhượng quyền tại Việt Nam, “tạo hành lang pháp lý” cho các chủ thể, đặc biệt là các thương nhân Việt Nam có cơ hội phát triển và mở rộng hoạt động kinh doanh của mình. Với các “động thái” trên của Chính phủ, hệ thống nhượng quyền thương 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mại không ngừng gia tăng và mở rộng tại Việt Nam.
Không chỉ thu hút các thương hiệu lớn của thế giới “đổ bộ” vào trong nước mà còn góp phần tạo cơ hội thuận lợi cho các doanh nghiệp trong nước nhanh chóng quảng bá thương hiệu và xúc tiến nhượng quyền ra thế giới theo con đường ngắn nhất. Theo thống kê của Bộ Công Thương, đến thời điểm hiện nay ở Việt Nam hiện có 103 thương hiệu được cấp phép nhượng quyền vào Việt Nam (phụ lục 2), Các doanh nghiệp trong nước nhượng quyền thương mại ra nước ngoài gồm Công ty Cổ phần Sản xuất Thương mại Dịch vụ Phở Hai mươi bốn với chuỗi các nhà hàng mang thương hiệu Phở 24, Doanh nghiệp tư nhân Thương mại Dịch vụ Đức Triều với thương hiệu T&T, Công ty TNHH Vũ Giang với hệ thống các cửa hàng cà phê mang thương hiệu Cafe Bobby Brewers, Công ty cà phê Trung Nguyên với hệ thống các cửa hàng cà phê mang thương hiệu Cà phê Trung Nguyên…. Mặc dù số lượng hệ thống nhượng quyền của Việt Nam còn khá khiếm tốn so với các quốc gia láng giềng, nhưng với tình hình hiện nay, khi Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của tổ chức thương mại thế giới (WTO) và nhượng quyền thương mại đã được luật hóa càng góp phần thu hút và gia tăng sự phát triển của hoạt động nhượng quyền thương mại. Hợp đồng nhƣợng quyền thƣơng mại có yếu tố nƣớc ngoài Hợp đồng nhượng quyền đóng vai trò rất quan trọng trong việc xác lập quan hệ nhượng quyền; là hành lang pháp lý cơ sở bảo vệ quyền và lợi ích của các bên trong hợp đồng.
Nhận thấy tầm quan trọng của Hợp đồng nhượng quyền thương mại, pháp luật của hầu hết các quốc gia trên thế giới đều quy định một cách chặt chẽ những nội dung cơ bản, thiết yếu của loại hợp đồng này. Đặc biệt khi hoạt động giao lưu hợp tác quốc tế giữa các quốc gia ngày càng sôi động, việc giao thoa giữa các nền pháp luật khác nhau cũng tạo cho hợp đồng nhượng quyền thương mại có yếu tố nước ngoài mang đậm những màu sắc riêng biệt. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.