Tình Hình Mắc Hội Chứng Tiêu Chảy Ở Lợn Con Từ 21 Đến 56 Ngày Tuổi Tại Trại Lợn Ông Đặng Đình Dũng

Nghiên cứu tình hình mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con tại trại ông Đặng Đình Dũng và hiệu quả của thuốc MD Nor 100 và Doxy Tialin.

• Tác giả: Nông Ngọc Đạt
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Hoan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình Hình Mắc Hội Chứng Tiêu Chảy Ở Lợn Con Từ 21 Đến 56 Ngày Tuổi Tại Trại Lợn Ông Đặng Đình Dũng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Mục đính nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu của đề tài nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm sinh trưởng, phát triển của lợn con
• 2.3. Đặc điểm sinh lý của lợn con
• 2.3.1. Cấu tạo và dung tích của đường tiêu hoá
• 2.3.2. Đặc điểm tiêu hóa ở dạ dày
• 2.3.3. Đặc điểm sinh lý tiêu hóa ở ruột non
• 2.3.4. Tác dụng của dịch mật đối với lợn con
• 2.3.5. Đặc điểm về cơ quan điều tiết thân nhiệt
• 2.3.6. Khả năng miễn dịch của lợn con
• 2.4. Một số hiểu biết về hội chứng tiêu chảy
• 2.4.1. Nguyên nhân gây bệnh
• 2.4.1.1. Do đặc điểm sinh lý lợn con
• 2.4.1.2. Do rối loạn trao đổi chất
• 2.4.1.3. Do vi khuẩn E. coli
• 2.4.1.4. Do chăm sóc nuôi dưỡng lợn con không đúng kỹ thuật
• 2.4.1.5. Do thời tiết

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hội Chứng Tiêu Chảy Ở Lợn Con Nguyên Nhân Tác Hại

Chăn nuôi lợn là ngành kinh tế quan trọng tại Việt Nam. Tuy nhiên, hội chứng tiêu chảy ở lợn con gây ra nhiều thiệt hại, ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả kinh tế. Bệnh phổ biến ở hầu hết các tỉnh thành, đặc biệt trong giai đoạn lợn con bú sữa mẹ và sau cai sữa. Theo Phạm Sỹ Lăng và cộng sự (1997), nguyên nhân chủ yếu là do E. coli. Bệnh không gây thành dịch lớn nhưng tỷ lệ mắc cao, lợn con chết hoặc còi cọc. Việc kiểm soát và phòng ngừa bệnh vẫn còn nhiều thách thức. Nghiên cứu này tập trung vào tình hình mắc bệnh tại trại lợn ông Đặng Đình Dũng và thử nghiệm các phương pháp điều trị.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu Bệnh Tiêu Chảy Ở Lợn Con

Nghiên cứu về bệnh tiêu chảy ở lợn con có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và các biện pháp phòng ngừa giúp nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Nghiên cứu này cung cấp thông tin hữu ích cho các trang trại lợn, đặc biệt là trại lợn ông Đặng Đình Dũng, trong việc quản lý và kiểm soát dịch bệnh.

1.2. Hội Chứng Tiêu Chảy Ở Lợn Con Thách Thức Trong Chăn Nuôi Hiện Đại

Hội chứng tiêu chảy ở lợn con là một thách thức lớn đối với ngành chăn nuôi hiện đại. Sự phức tạp trong nguyên nhân gây bệnh và sự kháng kháng sinh của một số vi khuẩn khiến việc điều trị trở nên khó khăn. Cần có các giải pháp toàn diện, bao gồm cải thiện điều kiện chăn nuôi, tăng cường sức đề kháng cho lợn con và sử dụng các phương pháp điều trị hiệu quả.

II. Phân Tích Nguyên Nhân Gây Tiêu Chảy Ở Lợn Con Tại Trại Ông Dũng

Nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn con rất đa dạng, bao gồm yếu tố sinh lý, dinh dưỡng, vi khuẩn và virus. Trong đó, E. coli là một trong những tác nhân phổ biến nhất. Ngoài ra, điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng kém, vệ sinh chuồng trại không đảm bảo cũng tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển. Rối loạn trao đổi chất do thức ăn kém chất lượng hoặc thiếu dinh dưỡng cũng là một nguyên nhân quan trọng. Nghiên cứu này sẽ tập trung phân tích các yếu tố nguy cơ gây bệnh tại trại lợn ông Đặng Đình Dũng.

2.1. Yếu Tố Sinh Lý Và Sức Khỏe Lợn Con Ảnh Hưởng Đến Bệnh

Giai đoạn 3 tuần tuổi là thời điểm lợn con dễ mắc bệnh do nhu cầu dinh dưỡng tăng cao trong khi lượng sữa mẹ giảm. Thiếu sắt cũng là một yếu tố quan trọng gây thiếu máu và rối loạn chuyển hóa, làm tăng nguy cơ mắc hội chứng tiêu chảy. Hệ tiêu hóa của lợn con chưa hoàn thiện, khả năng điều hòa thân nhiệt kém cũng khiến chúng dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường.

2.2. Vai Trò Của Vi Khuẩn E. Coli Trong Gây Bệnh Tiêu Chảy

E. coli là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tiêu chảy ở lợn con. Vi khuẩn này sản sinh ra độc tố phá hủy thành ruột, gây rối loạn quá trình trao đổi nước và điện giải. Khi sức đề kháng của lợn con giảm, E. coli trở nên cường độc và gây bệnh. Việc kiểm soát E. coli trong chuồng trại là rất quan trọng để phòng ngừa bệnh.

2.3. Ảnh Hưởng Của Chăm Sóc Và Dinh Dưỡng Đến Tiêu Chảy Lợn Con

Chăm sóc và dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa tiêu chảy ở lợn con. Thức ăn kém chất lượng, thiếu dinh dưỡng hoặc không cân đối các chất dinh dưỡng làm suy giảm hệ miễn dịch và tăng nguy cơ mắc bệnh. Vệ sinh chuồng trại kém cũng tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển. Cần đảm bảo lợn con được chăm sóc và nuôi dưỡng đúng kỹ thuật để tăng cường sức đề kháng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Hội Chứng Tiêu Chảy Tại Trại Lợn Ông Dũng

Nghiên cứu được thực hiện tại trại lợn ông Đặng Đình Dũng nhằm xác định tỷ lệ mắc hội chứng tiêu chảy và đánh giá hiệu quả của các phương pháp điều trị. Đối tượng nghiên cứu là lợn con từ 21 đến 56 ngày tuổi. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm tỷ lệ mắc bệnh, triệu chứng lâm sàng và hiệu quả điều trị bằng thuốc MD Nor 100 và Doxy-Tialin. Phương pháp nghiên cứu bao gồm theo dõi, thu thập số liệu và phân tích thống kê.

3.1. Đối Tượng Và Phạm Vi Nghiên Cứu Về Tiêu Chảy Lợn Con

Nghiên cứu tập trung vào lợn con từ 21 đến 56 ngày tuổi tại trại lợn ông Đặng Đình Dũng. Đây là giai đoạn lợn con dễ mắc bệnh do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và đang trong quá trình cai sữa. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc theo dõi tình hình mắc bệnh, các yếu tố nguy cơ và hiệu quả của các biện pháp điều trị.

3.2. Các Chỉ Tiêu Theo Dõi Trong Nghiên Cứu Bệnh Tiêu Chảy

Các chỉ tiêu theo dõi trong nghiên cứu bao gồm tỷ lệ mắc hội chứng tiêu chảy, triệu chứng lâm sàng (phân, tình trạng sức khỏe), và hiệu quả của các loại thuốc điều trị. Việc theo dõi các chỉ tiêu này giúp đánh giá chính xác tình hình bệnh và hiệu quả của các biện pháp can thiệp.

3.3. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Thuốc Điều Trị Tiêu Chảy

Hiệu quả của thuốc MD Nor 100 và Doxy-Tialin được đánh giá dựa trên tỷ lệ khỏi bệnh, thời gian điều trị và các tác dụng phụ (nếu có). So sánh kết quả điều trị giữa các nhóm lợn con được điều trị bằng các loại thuốc khác nhau giúp xác định loại thuốc nào hiệu quả hơn trong việc điều trị hội chứng tiêu chảy.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tỷ Lệ Mắc Tiêu Chảy Lợn Con Tại Trại Ông Dũng

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc hội chứng tiêu chảy tại trại lợn ông Đặng Đình Dũng có sự biến động theo thời gian và độ tuổi của lợn con. Tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở giai đoạn sau cai sữa và giảm dần khi lợn con lớn hơn. Các yếu tố như thời tiết, điều kiện chuồng trại và chế độ dinh dưỡng có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ lệ mắc bệnh. Nghiên cứu cũng ghi nhận các triệu chứng lâm sàng thường gặp như tiêu chảy phân lỏng, mất nước và suy nhược.

4.1. Tỷ Lệ Mắc Hội Chứng Tiêu Chảy Theo Độ Tuổi Của Lợn Con

Tỷ lệ mắc hội chứng tiêu chảy thường cao nhất ở giai đoạn sau cai sữa do lợn con phải thích nghi với thức ăn mới và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Khi lợn con lớn hơn, hệ miễn dịch phát triển và khả năng chống lại mầm bệnh tăng lên, dẫn đến tỷ lệ mắc bệnh giảm.

4.2. Ảnh Hưởng Của Thời Tiết Đến Tình Hình Tiêu Chảy Ở Lợn Con

Thời tiết có ảnh hưởng đáng kể đến tình hình tiêu chảy ở lợn con. Thời tiết lạnh, ẩm ướt tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển và làm suy giảm sức đề kháng của lợn con. Cần có các biện pháp phòng ngừa như giữ ấm chuồng trại và tăng cường dinh dưỡng cho lợn con trong thời tiết bất lợi.

4.3. Triệu Chứng Lâm Sàng Thường Gặp Của Bệnh Tiêu Chảy

Các triệu chứng lâm sàng thường gặp của bệnh tiêu chảy bao gồm tiêu chảy phân lỏng, mất nước, suy nhược, bỏ ăn và chậm lớn. Trong trường hợp nặng, lợn con có thể bị tử vong. Việc nhận biết sớm các triệu chứng này giúp can thiệp kịp thời và giảm thiểu thiệt hại.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị Tiêu Chảy Bằng MD Nor 100 Doxy Tialin

Nghiên cứu đã đánh giá hiệu quả của thuốc MD Nor 100 và Doxy-Tialin trong điều trị hội chứng tiêu chảy tại trại lợn ông Đặng Đình Dũng. Kết quả cho thấy cả hai loại thuốc đều có hiệu quả trong việc giảm tỷ lệ tử vong và cải thiện tình trạng sức khỏe của lợn con. Tuy nhiên, MD Nor 100 có vẻ hiệu quả hơn trong việc giảm thời gian điều trị và phục hồi sức khỏe cho lợn con. Cần có thêm nghiên cứu để so sánh chi tiết hơn về hiệu quả và chi phí của hai loại thuốc này.

5.1. So Sánh Hiệu Quả Của MD Nor 100 Và Doxy Tialin Trong Điều Trị

MD Nor 100 và Doxy-Tialin đều là những lựa chọn điều trị tiêu chảy ở lợn con. Tuy nhiên, cần so sánh hiệu quả của hai loại thuốc này dựa trên các tiêu chí như tỷ lệ khỏi bệnh, thời gian điều trị, tác dụng phụ và chi phí để đưa ra quyết định lựa chọn phù hợp.

5.2. Ưu Điểm Và Nhược Điểm Của Từng Loại Thuốc Điều Trị Tiêu Chảy

Mỗi loại thuốc điều trị tiêu chảy đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng. MD Nor 100 có thể hiệu quả hơn trong việc giảm thời gian điều trị, trong khi Doxy-Tialin có thể có chi phí thấp hơn. Cần cân nhắc các yếu tố này để lựa chọn loại thuốc phù hợp với điều kiện cụ thể của trang trại.

5.3. Phác Đồ Điều Trị Tiêu Chảy Lợn Con Hiệu Quả Tại Trại Ông Dũng

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể xây dựng một phác đồ điều trị tiêu chảy lợn con hiệu quả tại trại lợn ông Đặng Đình Dũng. Phác đồ này nên bao gồm việc sử dụng thuốc phù hợp, kết hợp với các biện pháp hỗ trợ như bù nước và điện giải, cải thiện điều kiện chuồng trại và chế độ dinh dưỡng.

VI. Kết Luận Giải Pháp Phòng Ngừa Tiêu Chảy Ở Lợn Con Hiệu Quả

Nghiên cứu đã cung cấp thông tin hữu ích về tình hình mắc hội chứng tiêu chảy tại trại lợn ông Đặng Đình Dũng và đánh giá hiệu quả của các phương pháp điều trị. Để phòng ngừa bệnh hiệu quả, cần kết hợp nhiều biện pháp như cải thiện điều kiện chuồng trại, tăng cường dinh dưỡng cho lợn con, tiêm phòng đầy đủ và sử dụng các chế phẩm sinh học để tăng cường hệ miễn dịch. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa người chăn nuôi, bác sĩ thú y và các nhà khoa học để kiểm soát và phòng ngừa bệnh hiệu quả.

6.1. Các Biện Pháp Phòng Ngừa Tiêu Chảy Lợn Con Thiết Thực

Các biện pháp phòng ngừa tiêu chảy lợn con thiết thực bao gồm: vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, đảm bảo thông thoáng và khô ráo; cung cấp thức ăn chất lượng cao và cân đối dinh dưỡng; tiêm phòng đầy đủ các bệnh truyền nhiễm; sử dụng các chế phẩm sinh học để tăng cường hệ miễn dịch; và theo dõi sát sao tình hình sức khỏe của lợn con.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Vệ Sinh Chuồng Trại Trong Phòng Bệnh

Vệ sinh chuồng trại đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa tiêu chảy lợn con. Chuồng trại sạch sẽ giúp giảm thiểu mầm bệnh và tạo môi trường sống tốt cho lợn con. Cần thường xuyên vệ sinh, khử trùng chuồng trại và đảm bảo hệ thống thoát nước hoạt động tốt.

6.3. Dinh Dưỡng Hợp Lý Giúp Tăng Cường Sức Khỏe Lợn Con

Dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường sức khỏe lợn con và phòng ngừa tiêu chảy. Cần cung cấp thức ăn chất lượng cao, cân đối dinh dưỡng và đảm bảo lợn con được bú đủ sữa đầu. Bổ sung vitamin và khoáng chất cũng giúp tăng cường hệ miễn dịch và khả năng chống lại mầm bệnh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam giữ vị trí chủ đạo trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp truyền thống và đang từng bước chuyển dịch sang quy mô tập trung, công nghiệp hóa. Đi kèm với các tiến bộ về con giống, dinh dưỡng thức ăn và quy trình chăm sóc, vấn đề kiểm soát dịch bệnh vẫn là rào cản kỹ thuật lớn nhất đối với hiệu quả kinh tế của các trang trại. Trong số các bệnh lý đường tiêu hóa ở gia súc non, hội chứng tiêu chảy ở lợn con giai đoạn sau cai sữa (từ 21 đến 56 ngày tuổi) xảy ra phổ biến, gây tỷ lệ ốm và chết cao, làm lợn còi cọc, chậm lớn và suy giảm nghiêm trọng phẩm cấp đàn giống.

Đề tài khóa luận tốt nghiệp "Tình hình mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con từ 21 đến 56 ngày tuổi tại trại lợn ông Đặng Đình Dũng Lương Sơn - Hòa Bình và thử nghiệm thuốc md nor 100 và doxy-tialin" do sinh viên Nông Ngọc Đạt thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Trần Thị Hoan tại Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (chuyên ngành Thú y, khóa 2011 – 2016). Nghiên cứu được triển khai nhằm giải quyết các nhiệm vụ và mục tiêu cụ thể:

• Mục đích nghiên cứu:
  1. Xác định tỷ lệ mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con tại cơ sở chăn nuôi.
  2. Xác định hiệu lực của thuốc md nor 100 trong điều trị hội chứng tiêu chảy lợn con.
• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Trau dồi kiến thức thực tế, nâng cao kỹ năng tay nghề và kinh nghiệm chuyên môn thú y tại cơ sở sản xuất.
  2. Góp phần nâng cao năng suất, chất lượng đàn lợn của trang trại.
  3. Đánh giá toàn diện tình hình dịch tễ của hội chứng tiêu chảy trên đàn lợn con sau cai sữa.
  4. Đánh giá hiệu lực lâm sàng của hai loại thuốc kháng sinh md nor 100 và doxy-tialin trong điều trị bệnh.
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
  • Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn con giống Landrace giai đoạn từ 21 đến 56 ngày tuổi (sau cai sữa); các chế phẩm thuốc thú y thử nghiệm gồm md nor 100 và doxy-tialin.
  • Phạm vi không gian: Trang trại chăn nuôi lợn của ông Đặng Đình Dũng, địa bàn huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình.
  • Phạm vi thời gian: Thời gian thực hiện từ ngày 25/5/2015 đến ngày 26/11/2015, trong đó giai đoạn theo dõi dịch tễ học và thu thập số liệu tập trung từ tháng 7/2015 đến tháng 10/2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và sinh lý bệnh học

Khóa luận xây dựng cơ sở lý luận dựa trên các đặc điểm sinh lý học, giải phẫu học và miễn dịch học đặc thù của lợn con giai đoạn cai sữa:

• Đặc điểm giải phẫu và sinh lý tiêu hóa: Lợn con sinh trưởng rất nhanh nhưng hệ thống tiêu hóa chưa hoàn thiện. Ở lợn con dưới 1 tháng tuổi, dịch vị hoàn toàn không có axit Clohydric ($HCl$) tự do (hiện tượng hypoclohydric), khiến dịch vị mất tính năng sát khuẩn tự nhiên và không kích hoạt được men pepsinogen thành pepsin. Khả năng tiêu hóa chủ yếu phụ thuộc vào men lipaza và kimuzin. Lượng $HCl$ tự do chỉ bắt đầu xuất hiện từ 25–30 ngày tuổi và hoàn thiện dần ở 40–50 ngày tuổi.
• Khủng hoảng sinh lý cai sữa: Lúc 3 tuần tuổi (21 ngày tuổi), kháng thể thụ động từ sữa mẹ sụt giảm nghiêm trọng, trong khi hệ thống miễn dịch chủ động của cơ thể lợn con chưa tự sản sinh đầy đủ globulin miễn dịch. Lợn con bị thiếu hụt sắt dự trữ (nhu cầu 7–11 mg/ngày nhưng sữa mẹ chỉ cung cấp khoảng 2 mg/ngày, nguồn dự trữ cạn kiệt sau khoảng 18 ngày), dẫn đến thiếu máu và rối loạn chu trình trao đổi chất. Đồng thời, sự chuyển đổi đột ngột từ thức ăn lỏng (sữa mẹ) sang thức ăn hỗn hợp rắn gây stress cơ học và stress dinh dưỡng lên niêm mạc ruột.
• Tác nhân sinh học: Vi khuẩn Escherichia coli (trực khuẩn Gram âm, yếm khí tùy tiện, lên men sinh hơi nhiều loại đường, mang các kháng nguyên $O$, $K$, $H$ và sản sinh độc tố đường ruột enterotoxin) là căn nguyên vi sinh vật hàng đầu gây rối loạn cân bằng nước, điện giải và tổn thương nhung mao ruột. Ngoài ra còn có sự kết hợp của Salmonella, Clostridium, các loại virus (Rotavirus, Coronavirus, Parvovirus) và ký sinh trùng đường ruột (Ascaris suum, Fasciolopsis buski).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp điều tra dịch tễ học thú y học và thực nghiệm lâm sàng:

• Phương pháp điều tra dịch tễ học: Tiến hành theo dõi toàn bộ 630 cá thể lợn con giống Landrace phân bổ tại 3 lô chuồng của trang trại. Thu thập số liệu về tình hình cảm nhiễm bệnh theo từng lô chuồng, theo 5 nhóm lứa tuổi (21–28, 29–35, 36–42, 43–49 và 50–56 ngày tuổi), theo tính biệt (324 lợn đực và 306 lợn cái) và theo diễn biến thời tiết qua 4 tháng liên tục (tháng 7, 8, 9 và 10 năm 2015).
• Phương pháp thực nghiệm lâm sàng điều trị: Bố trí thử nghiệm so sánh hai phác đồ điều trị kháng sinh trên lợn con mắc bệnh:
  • Lô thí nghiệm 1 ($n = 104$ con): Sử dụng thuốc md nor 100 (hoạt chất chính Norfloxacin), liều lượng 1 ml/5–7 kg thể trọng/ngày, tiêm sâu bắp thịt liên tục 2–4 ngày.
  • Lô thí nghiệm 2 ($n = 108$ con): Sử dụng thuốc doxy-tialin (thành phần gồm Tiamulin HF 4000 mg, Doxycycline HCl 5000 mg, Alcol Benzylic 200 mg / 100 ml), liều lượng 1 ml/5–7 kg thể trọng/ngày, tiêm sâu bắp thịt liên tục 2–4 ngày.
• Phương pháp xác định chỉ tiêu và xử lý số liệu: Tính toán các chỉ số dịch tễ theo công thức: $$\text{Tỷ lệ mắc theo đàn (%)} = \frac{\text{Số đàn mắc}}{\text{Số đàn theo dõi}} \times 100$$ $$\text{Tỷ lệ mắc theo cá thể (%)} = \frac{\text{Số cá thể mắc}}{\text{Số cá thể theo dõi}} \times 100$$ $$\text{Tỷ lệ khỏi (%)} = \frac{\text{Số con khỏi}}{\text{Số con điều trị}} \times 100$$ $$\text{Tỷ lệ tái phát (%)} = \frac{\text{Số con tái phát}}{\text{Số con mắc lần 1}} \times 100$$ Số liệu được thu thập và xử lý bằng phương pháp thống kê sinh vật học ứng dụng trong nông nghiệp theo tài liệu của Nguyễn Văn Thiện (2002).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu rõ tính cấp thiết của vấn đề kiểm soát hội chứng tiêu chảy ở lợn con sau cai sữa trong bối cảnh chăn nuôi trang trại tập trung. Xác định mục đích, các mục tiêu nghiên cứu cụ thể, đối tượng, địa bàn khảo nghiệm tại huyện Lương Sơn (Hòa Bình). Luận điểm trọng tâm khẳng định kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học về tình hình dịch tễ và lựa chọn phác đồ điều trị kháng sinh đạt hiệu quả điều trị cao cho đàn lợn tại cơ sở.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng kết hệ thống cơ sở lý thuyết bao gồm:

1. Đặc điểm giải phẫu học, sinh lý đường tiêu hóa, sự tiết men và dịch vị, cơ chế điều hòa thân nhiệt kém do trung khu dưới vỏ não chưa hoàn thiện và lớp mỡ dưới da mỏng (khoảng 1–3% thể trọng).
2. Các nguyên nhân gây bệnh: sinh lý khủng hoảng cai sữa, thiếu máu thiếu sắt, thức ăn kém chất lượng, điều kiện chuồng trại ẩm thấp, biến đổi thời tiết đột ngột, tác động của vi khuẩn đường ruột (E. coli, Salmonella), virus, ký sinh trùng và các tác nhân gây stress.
3. Đặc tính sinh học của trực khuẩn Escherichia coli: hình thái, tính chất nuôi cấy trên các môi trường phân lập (Endo, EMB, Istrati), đặc tính sinh hóa, độc tố (nội độc tố, ngoại độc tố), cấu trúc kháng nguyên ($O, K, H$) và cơ chế gây độc đường ruột.
4. Tổng quan lịch sử nghiên cứu dịch tễ, vacxin và các phác đồ điều trị bằng kháng sinh, chế phẩm sinh học, kháng thể lòng đỏ trứng gà tại Việt Nam và trên thế giới.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu:

• Đối tượng là lợn con Landrace từ 21 đến 56 ngày tuổi tại trại lợn Đặng Đình Dũng trong khoảng thời gian từ 25/5/2015 đến 26/11/2015.
• Thiết lập sơ đồ thí nghiệm gồm 2 lô thử nghiệm điều trị bằng md nor 100 ($n = 104$) và doxy-tialin ($n = 108$) với cùng liều lượng 1 ml/5–7 kg thể trọng, tiêm bắp từ 2–4 ngày.
• Trình bày hệ thống công thức tính toán tỷ lệ mắc bệnh (theo đàn, theo cá thể), tỷ lệ điều trị khỏi, tỷ lệ tái phát, thời gian điều trị trung bình và phương pháp phân tích thống kê sinh vật học.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung chương 4 phản ánh hai mảng công việc chính:

1. Kết quả công tác phục vụ sản xuất và thú y:

• Tham gia tiêm phòng vacxin bắt buộc đạt tỷ lệ bảo hộ an toàn 100%: Dịch tả lợn (160 con), Lở mồm long móng (50 con), Tai xanh (250 con), Tụ huyết trùng (55 con), Khô thai (100 con).
• Trực tiếp chẩn đoán và điều trị nhiều bệnh nội - ngoại khoa: Phó thương hàn (5 con, khỏi 4 con - 85,71%), Phân trắng lợn con (107 con, khỏi 103 con - 96,26%), Viêm tử cung lợn nái (7 con, khỏi 4 con - 57,14%), Viêm khớp (4 con, khỏi 4 con - 100%), Viêm phổi (6 con, khỏi 5 con - 83,33%), Tiêu chảy sau cai sữa (212 con, khỏi 208 con).
• Thực hiện các thao tác kỹ thuật: thiến 15 lợn đực, dẫn tinh thụ tinh nhân tạo 10 lợn nái, đỡ đẻ 4 ca, tiêm Dextran-Fe cho 60 lợn con sơ sinh và phun sát trùng chuồng trại diện tích 200 $\text{m}^2$.

2. Kết quả nghiên cứu dịch tễ học và thử nghiệm điều trị:

• Tỷ lệ mắc bệnh chung: Trong tổng số 630 lợn con theo dõi tại 3 lô chuồng, có 212 con mắc hội chứng tiêu chảy, chiếm tỷ lệ trung bình 33,65%. Tỷ lệ mắc ở Lô 1 là 30,74% (83/270 con), Lô 2 là 35,71% (75/210 con), Lô 3 là 36,00% (54/150 con). Tỷ lệ mắc ở Lô 1 thấp hơn nhờ quy trình vệ sinh chăm sóc tốt hơn.
• Tỷ lệ mắc theo lứa tuổi: Bệnh tập trung cao nhất ở tuần đầu sau cai sữa (21–28 ngày tuổi) với tỷ lệ 13,33% (84/630 con), sau đó giảm dần: 29–35 ngày tuổi đạt 8,41% (53 con), 36–42 ngày tuổi đạt 5,24% (33 con), 43–49 ngày tuổi đạt 3,65% (23 con) và thấp nhất ở giai đoạn 50–56 ngày tuổi với 3,01% (19 con).
• Tỷ lệ mắc theo tính biệt: Đàn lợn đực có tỷ lệ mắc 33,95% (110/324 con), đàn lợn cái có tỷ lệ mắc 33,33% (102/306 con). Yếu tố tính biệt không tạo ra sự sai khác có ý nghĩa thống kê về tỷ lệ mắc bệnh.
• Tỷ lệ mắc theo tháng theo dõi: Tỷ lệ mắc biến động mạnh theo điều kiện thời tiết: tháng 10/2015 có tỷ lệ mắc cao nhất đạt 42,36% cá thể (86,66% đàn) do thời tiết chuyển lạnh ẩm; tháng 7/2015 đạt 36,14% cá thể (73,33% đàn); tháng 8/2015 đạt 27,95% cá thể (80,00% đàn); tháng 9/2015 có tỷ lệ mắc thấp nhất đạt 25,15% cá thể (60,00% đàn) nhờ nhiệt độ mát mẻ, độ ẩm thấp.
• Biểu hiện triệu chứng lâm sàng: Ghi nhận trên 212 lợn bệnh: 100% biểu hiện gầy yếu, còi cọc, lông xù; 99,52% phân dính bết quanh hậu môn và khoeo chân; 92,92% niêm mạc nhợt nhạt; 92,92% bỏ ăn hoặc ăn kém; 39,15% bụng tóp, da nhăn nheo; 33,01% ủ rũ, đi đứng xiêu vẹo.
• Thử nghiệm điều trị: Đánh giá hiệu quả lâm sàng của hai phác đồ md nor 100 và doxy-tialin kết hợp thuốc trợ sức, trợ lực (Atropin, Vitamin ADE B.Complex).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Khái quát các chỉ số dịch tễ then chốt của hội chứng tiêu chảy trên đàn lợn con từ 21 đến 56 ngày tuổi tại trang trại; khẳng định tính khả thi của công tác điều trị bằng các phác đồ kháng sinh đặc hiệu; đề xuất quy trình quản lý chuồng trại, chế độ sưởi ấm, tiêm sắt định kỳ và vệ sinh thú y nghiêm ngặt nhằm hạn chế tối đa nguy cơ bùng phát bệnh.

---

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp các chỉ số dịch tễ học thực nghiệm

Tiêu chí phân loại	Nhóm theo dõi	Số theo dõi	Số mắc bệnh	Tỷ lệ mắc (%)
Theo lô chuồng	Lô 1	270 con	83 con	30,74
	Lô 2	210 con	75 con	35,71
	Lô 3	150 con	54 con	36,00
	Tính chung	630 con	212 con	33,65
Theo lứa tuổi	21 – 28 ngày tuổi	630 con	84 con	13,33
	29 – 35 ngày tuổi	630 con	53 con	8,41
	36 – 42 ngày tuổi	630 con	33 con	5,24
	43 – 49 ngày tuổi	630 con	23 con	3,65
	50 – 56 ngày tuổi	630 con	19 con	3,01
Theo tính biệt	Lợn đực	324 con	110 con	33,95
	Lợn cái	306 con	102 con	33,33
Theo tháng (cá thể)	Tháng 7/2015	166 con	60 con	36,14
	Tháng 8/2015	161 con	45 con	27,95
	Tháng 9/2015	159 con	40 con	25,15
	Tháng 10/2015	144 con	61 con	42,36
Theo tháng (theo đàn)	Tháng 7/2015	15 đàn	11 đàn	73,33
	Tháng 8/2015	15 đàn	12 đàn	80,00
	Tháng 9/2015	15 đàn	9 đàn	60,00
	Tháng 10/2015	15 đàn	13 đàn	86,66

Tỷ lệ triệu chứng lâm sàng trên lợn mắc bệnh ($n = 212$ con)

Triệu chứng lâm sàng quan sát	Số con biểu hiện (con)	Tỷ lệ (%)
Gầy yếu, còi cọc, lông xù	212	100,00
Phân dính bết quanh hậu môn và khoeo	211	99,52
Bỏ ăn hoặc giảm ăn	197	92,92
Niêm mạc nhợt nhạt	197	92,92
Bụng tóp, da nhăn nheo	83	39,15
Ủ rũ, đi đứng xiêu vẹo	70	33,01

Giải pháp và khuyến nghị của tác giả

• Quy trình vệ sinh thú y phòng bệnh: Thực hiện thu dọn phân và nước tiểu hàng ngày, khử trùng định kỳ chuồng trại, đường ống dẫn nước uống và dụng cụ chăn nuôi; kiểm soát chặt chẽ động vật trung gian truyền bệnh (chuột, ruồi, muỗi).
• Kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng lợn sau cai sữa: Tránh thay đổi khẩu phần ăn đột ngột khi tách mẹ; chủ động bổ sung sắt (Dextran-Fe) và vitamin nhóm B cho lợn con từ 3–5 ngày tuổi; giữ ấm chuồng nuôi bằng bóng đèn sưởi vào mùa đông, duy trì độ ẩm tối ưu trong khoảng 56–70%, tránh gió lùa và ẩm ướt trong các đợt giao mùa (đặc biệt là tháng 10).
• Phòng bệnh chủ động bằng vacxin: Thực hiện nghiêm ngặt lịch tiêm phòng vacxin cho lợn mẹ trước khi phối giống và trước khi đẻ 4–6 tuần (đặc biệt là vacxin phòng dịch tả, phó thương hàn, E. coli) nhằm tạo miễn dịch thụ động truyền qua sữa đầu cho lợn con.

Đóng góp thực tiễn của nghiên cứu

Khóa luận đã cung cấp bộ số liệu thực địa chính xác, phản ánh đầy đủ thực trạng dịch tễ học của hội chứng tiêu chảy lợn con tại một cơ sở chăn nuôi tư nhân quy mô vừa ở tỉnh Hòa Bình. Kết quả kiểm chứng lâm sàng của các phác đồ kháng sinh md nor 100 và doxy-tialin cung cấp căn cứ thực tiễn trực tiếp giúp chủ trang trại và kỹ thuật viên lựa chọn giải pháp điều trị hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh tiêu chảy gây ra.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Đề tài chỉ được triển khai thực địa tại một trang trại chăn nuôi đơn lẻ (trại lợn ông Đặng Đình Dũng, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình) trên một giống lợn duy nhất (Landrace), do đó tính đại diện về mặt dịch tễ chưa bao quát được các phương thức chăn nuôi và các vùng sinh thái khác nhau.
  • Nghiên cứu chưa tiến hành phân lập vi sinh vật chuyên sâu trong phòng thí nghiệm để xác định chính xác các serotype của vi khuẩn E. coli hay kiểm tra tính mẫn cảm/kháng thuốc (kháng sinh đồ) của các chủng vi khuẩn thực địa.
  • Thời gian theo dõi dịch tễ học thực tế chỉ kéo dài 4 tháng (từ tháng 7 đến tháng 10/2015), chưa bao quát được toàn bộ chu kỳ 12 tháng trong năm, đặc biệt là giai đoạn chính đông và đầu xuân (tháng 11 đến tháng 3 năm sau).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi khảo sát dịch tễ trên nhiều trang trại với các quy mô và các giống lợn khác nhau (Duroc, Yorkshire, lợn lai F1).
  • Lấy mẫu phân và bệnh phẩm để nuôi cấy, phân lập vi khuẩn, xác định serotype gây bệnh chủ yếu và lập kháng sinh đồ nhằm theo dõi biến động kháng thuốc tại địa phương.
  • Thử nghiệm kết hợp các chế phẩm sinh học (probiotics), axit hữu cơ và kháng thể lòng đỏ trứng gà trong khẩu phần ăn nhằm giảm thiểu sự phụ thuộc vào kháng sinh trong phòng và trị hội chứng tiêu chảy sau cai sữa.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng:
  • Sinh viên đại học và cao đẳng thuộc các chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y, Chăn nuôi làm tài liệu tham khảo khi thực hiện khóa luận tốt nghiệp, báo cáo thực tập lâm sàng hoặc chuyên đề bệnh truyền nhiễm gia súc.
  • Kỹ thuật viên, cán bộ thú y cơ sở và các chủ trang trại chăn nuôi lợn quan tâm đến quy trình quản lý dịch tễ, vệ sinh phòng dịch và các phác đồ điều trị thực tế cho lợn con sau cai sữa.
• Các phần nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Khung cơ sở lý thuyết tổng hợp về sinh lý tiêu hóa, hiện tượng hypoclohydric và cơ chế khủng hoảng miễn dịch ở lợn con 3 tuần tuổi.
  • Phương pháp thiết kế điều tra dịch tễ học thú y học phân tầng theo lứa tuổi, giới tính, lô chuồng và thời gian.
  • Các bước thực hành kỹ thuật thú y tại trang trại (kỹ thuật tiêm phòng, thiến dịch hoàn gia súc đực, kỹ thuật dẫn tinh thụ tinh nhân tạo cho lợn nái).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con giai đoạn 21–56 ngày tuổi tại trại lợn ông Đặng Đình Dũng là bao nhiêu?

Tổng số 630 lợn con theo dõi tại 3 lô chuồng ghi nhận 212 con mắc hội chứng tiêu chảy, chiếm tỷ lệ trung bình là 33,65%. Trong đó, Lô 1 có tỷ lệ mắc là 30,74% (83/270 con), Lô 2 là 35,71% (75/210 con) và Lô 3 là 36,00% (54/150 con).

2. Giai đoạn lứa tuổi nào lợn con có nguy cơ mắc hội chứng tiêu chảy cao nhất?

Lợn con ở giai đoạn 21–28 ngày tuổi (tuần đầu tiên sau cai sữa) có tỷ lệ mắc cao nhất, chiếm 13,33% (84/630 con). Tỷ lệ này giảm dần theo các giai đoạn sau: 29–35 ngày tuổi (8,41%), 36–42 ngày tuổi (5,24%), 43–49 ngày tuổi (3,65%) và thấp nhất ở 50–56 ngày tuổi (3,01%).

3. Yếu tố tính biệt có ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con không?

Kết quả nghiên cứu cho thấy tính biệt không ảnh hưởng đáng kể đến khả năng mắc bệnh. Tỷ lệ mắc ở đàn lợn đực là 33,95% (110/324 con) và ở đàn lợn cái là 33,33% (102/306 con), sự sai khác giữa hai giới tính không có ý nghĩa thống kê.

4. Tình hình mắc bệnh biến động như thế nào qua các tháng theo dõi?

Tỷ lệ mắc bệnh cao nhất vào tháng 10/2015 với 42,36% cá thể (13/15 đàn, chiếm 86,66%) do thời tiết chuyển mùa lạnh và mưa ẩm. Tỷ lệ mắc thấp nhất vào tháng 9/2015 với 25,15% cá thể (9/15 đàn, chiếm 60,00%) do khí hậu mùa thu mát mẻ và khô ráo. Tháng 7 và tháng 8 có tỷ lệ mắc cá thể lần lượt là 36,14% và 27,95%.

5. Hai phác đồ kháng sinh được bố trí thử nghiệm điều trị trong khóa luận gồm những thuốc nào?

• Phác đồ 1 sử dụng thuốc md nor 100 (hoạt chất chính Norfloxacin), tiêm sâu bắp thịt với liều 1 ml/5–7 kg thể trọng/ngày, liệu trình 2–4 ngày trên 104 lợn bệnh.
• Phác đồ 2 sử dụng thuốc doxy-tialin (phối hợp Tiamulin HF 4000 mg và Doxycycline HCl 5000 mg / 100 ml), tiêm sâu bắp thịt với liều 1 ml/5–7 kg thể trọng/ngày, liệu trình 2–4 ngày trên 108 lợn bệnh.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nông Ngọc Đạt đã hoàn thành các mục tiêu nghiên cứu thông qua việc khảo sát dịch tễ học trên 630 lợn con giống Landrace và thử nghiệm điều trị thực địa tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình. Kết quả chỉ ra tỷ lệ mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con từ 21 đến 56 ngày tuổi chiếm 33,65%, tập trung cao nhất ở tuần đầu sau cai sữa (13,33%) và vào tháng thời tiết chuyển lạnh ẩm (tháng 10 đạt 42,36%). Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn tin cậy và khẳng định hiệu quả của các biện pháp vệ sinh thú y kết hợp phác đồ kháng sinh đặc hiệu trong việc kiểm soát hội chứng tiêu chảy ở lợn con sau cai sữa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Việt Nam là một nước nông nghiệp, trong đó chăn nuôi lợn là một nghề truyền thống của nông dân. Hiện nay, đi đôi với sự phát triển của khoa học kỹ thuật thì nhiều tiến bộ mới về giống, thức ăn, thú y… cũng được áp dụng giúp cho đàn lợn không ngừng tăng nhanh cả về số lượng lẫn chất lượng, không chỉ đáp ứng nhu cầu thực phẩm của nhân dân mà còn phục vụ xuất khẩu. Tuy nhiên, vấn đề dịch bệnh vẫn là điều gây trở ngại lớn nhất đối với ngành chăn nuôi, nó đã ảnh hưởng lớn đến sức sản xuất thịt, làm giảm hiệu quả chăn nuôi, trong đó phải kể đến là hội chứng tiêu chảy lợn con. Hội chứng tiêu chảy lợn con là một trong những bệnh hay gặp và gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng lợn giống.

Hội chứng chảy lợn con là căn bệnh phổ biến trên thế giới, ở nước ta bệnh có ở hầu hết các tỉnh trong cả nước. Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (1997) [5], hội chứng tiêu chảy lợn con chủ yếu do E. coli, hội chứng thường xuất hiện vào những ngày đầu sau khi sinh trong thời gian bú sữa mẹ và sau cai sữa. Hội chứng tiêu chảy lợn con đã làm giảm năng suất chăn nuôi nói riêng và hiệu quả kinh tế nói chung trong nền kinh tế quốc dân.

Tuy tính chất bệnh không dễ gây thành dịch lớn nhưng tỷ lệ mắc ở mỗi đàn là khá lớn, nếu không điều trị kịp thời lợn con có thể chết với tỷ lệ khá cao, số con còn sống hầu hết đều còi cọc, chậm lớn. Ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứu về dịch tễ học, đặc tính sinh vật, miễn dịch học của mầm bệnh và những biện pháp phòng, trị bệnh. Tuy nhiên, do bản chất phức tạp của bệnh nên việc khống chế và thanh toán bệnh vẫn là một vấn đề còn nan giải và phức tạp. Để góp phần giải quyết những vấn đề trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu chuyên đề: 2 “Tình hình mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con từ 21 đến 56 ngày tuổi tại trại lợn ông Đặng Đình Dũng - Lương Sơn - Hòa Bình và thử nghiệm thuốc md nor 100 và doxy-tialin”.

Mục đính nghiên cứu - Xác định tỷ lệ mắc hội chứng tiêu chảy lợn con tại trang trại - Xác định hiệu lực của thuốc md nor 100 trong điều trị hội chứng tiêu chảy lợn con. Mục tiêu của đề tài nghiên cứu - Trau dồi kiến thức thực tế, kinh nghiệm chuyên môn tại cơ sở. - Tự rèn luyện, học hỏi nâng cao tay nghề cho bản thân. - Góp phần nâng cao năng suất, chất lượng chăn nuôi.

- Nắm được tình hình hội chứng tiêu chảy lợn con trong trại. - Đánh giá hiệu lực của thuốc md nor 100 và doxy-tialin trong điều trị hội chứng tiêu chảy lợn con. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học của đề tài Các kết quả nghiên cứu về tình hình mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con giai đoạn 21 - 60 ngày tuổi là những tư liệu khoa học quan trọng phục vụ cho công tác phòng và trị hội chứng này tại trại lợn ông Đặng Đình Dũng trong những năm tiếp theo.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Kết quả nghiên cứu về tình hình mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con giai đoạn 21 - 60 ngày tuổi và kết quả điều trị thử nghiệm của hai phác đồ điều trị bệnh có ý nghĩa thực tiễn cao, giúp cho trại lợn Đặng Đình Dũng có cơ sở thực tiễn để phòng và điều trị bệnh này giúp nâng cao chất lượng lợn giống, góp phần làm tăng hiệu quả trong chăn nuôi lợn. 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đặc điểm sinh trưởng, phát triển của lợn con Đối với chăn nuôi gia súc nói chung và chăn nuôi lợn con nói riêng, lợn con khi tách mẹ nếu được chăm sóc tốt con sẽ khỏe mạnh.

Trong vòng 20 ngày đầu sau khi lợn con cai sữa, từ chỗ lợn con đang phụ thuộc vào lợn mẹ và thức ăn bổ sung, khi cai sữa lợn con phải sống động lập và tự lấy dinh dưỡng để nuôi cơ thể. Theo Đào Trọng Đạt (1996) [3], so với khối lượng sơ sinh thì khối lượng lợn con lúc 10 ngày tuổi tăng gấp 2 lần, lúc 21 ngày tuổi tăng gấp 4 lần, lúc 30 ngày tuổi tăng gấp 5 - 6 lần, lúc 40 ngày tuổi tăng gấp 7 - 8 lần, thì lúc 50 ngày tuổi tăng gấp 10 lần, lúc 60 ngày tuổi tăng gấp 12 - 14 lần. Trong vòng 20 ngày đầu sau khi lợn con cai sữa, từ chỗ lợn con đang phụ thuộc vào lợn mẹ và thức ăn bổ sung, khi cai sữa lợn con phải sống động lập và tự lấy dinh dưỡng để nuôi cơ thể. Do lợn con sinh trưởng nhanh nên quá trình tích lũy các chất dinh dưỡng mạnh.

Lợn con có tốc độ sinh trưởng nhanh, đặc biệt là các tổ chức như xương, cơ bắp và bộ máy tiêu hóa, cũng như cơ năng hoạt động của nó. Sức đề kháng của lợn con còn kém, nhạy cảm với các yếu tố của môi trường xung quanh làm cho lợn con dễ nhiễm bệnh tật, đặc biệt là các bệnh về đường tiêu hóa. Lợn con sống độc lập nên thường xảy ra hiện tượng nhớ mẹ, nhớ đàn và có thể cắn xé lẫn nhau để tranh dành thứ bậc trong đàn. Đặc điểm sinh lý của lợn con * Cấu tạo và dung tích của đường tiêu hoá Khi nghiên cứu sự phát triển đường tiêu hoá của lợn, nhiều tác giả đi đến kết luận: Cơ quan tiêu hoá của lợn con phát triển nhanh hơn các cơ quan khác.

Cơ quan tiêu hoá của lợn con khi còn trong bào thai đã hình thành đầy đủ nhưng dung tích còn nhỏ. Lợn con 1 ngày tuổi, dạ dày nặng 4 - 5 gam, có thể chứa 25 - 40 gam sữa, ruột non nặng 40 - 50 g, dài 3,5 - 4 m, có thể chứa 100 - 110 gam sữa. Lúc 10 ngày tuổi, dạ dày tăng gấp 3 lần (cả khối lượng và thể tích), 20 ngày tuổi nặng gấp 8 lần, dung tích ruột non tăng gấp bội, ruột già cũng tăng mạnh. Ở 60 ngày tuổi, dạ dày và ruột non tăng gấp 60 lần lúc sơ sinh.

* Đặc điểm tiêu hóa ở dạ dày Theo Đoàn Thị Băng Tâm (1987) [14], lợn con dưới 1 tháng tuổi trong dịch vị hoàn toàn không có HCl tự do. Lúc này lượng axit ít, nó nhanh chóng liên kết với niêm dịch. Hiện tượng này gọi là hypoclohydric và là một đặc điểm quan trọng trong tiêu hoá ở dạ dày lợn con. Vì thiếu HCl tự do nên dịch vị không có tính chất sát trùng, vi sinh vật xâm nhập vào dạ dày nếu gặp điều kiện thuận lợi sẽ phát triển và gây bệnh ở đường tiêu hoá của lợn con như bệnh phân trắng, tiêu chảy.

Cũng do thiếu HCl tự do nên trong giai đoạn này men pepsin không hoạt động, khả năng tiêu hoá thuộc về men lipaza và kimuzin. Hai men này tăng dần từ lúc sơ sinh đến 3 tuần tuổi sau đó giảm dần, bù vào đó là men pepsin đã có khả năng hoạt động và tiết ra tăng dần. Sức tiêu hoá của dịch vị tăng dần theo tuổi một cách rõ rệt. Khi cho ăn các loại thức ăn khác nhau, thức ăn hạt kích thích tiết dịch vị mạnh nhất, dịch vị thu được khi cho ăn thức ăn hạt chứa nhiều HCl hơn và sức tiêu hoá nhanh hơn dịch vị khi cho ăn.

Đây là cơ sở cho việc bổ sung thức ăn cho lợn con, vì nó rút ngắn được giai đoạn thiếu HCl. 5 * Đặc điểm sinh lý tiêu hóa ở ruột non Phân tiết các men tiêu hoá ở dạ dày và ruột non cũng rất kém, chỉ đủ tiêu hoá các loại thức ăn đơn giản như sữa, đậu nành nhưng không thể tiêu hoá được protein của gạo, bột cá… Lợn con lúc 20 - 30 ngày tuổi lượng dịch tụy phân tiết trong một ngày là 150 - 300 ml. Sự phân tiết dịch tụy tăng theo tuổi: Ở 40 ngày tuổi là 460 ml, 3 tháng tuổi là 3 - 5 lít và 7 tháng tuổi là 10 lít. Trong thời gian thiếu HCl, hoạt tính của dịch tụy rất cao bù lại khả năng tiêu hoá kém của dạ dày.

Tác dụng của dịch mật đối với lợn con dịch mật xúc tiến tiêu hoá lipit trong sữa tương đối thấp đối với saccaroza, mantoza và tăng cường nhu động ruột. Bộ máy tiêu hoá của lợn con phát triển rất nhanh, song khả năng chống đỡ bệnh tật lại rất kém. Do đó cần chú ý vệ sinh chuồng trại, máng ăn, máng uống… và có các biện pháp kỹ thuật phòng bệnh đường tiêu hoá cho lợn con (giữ ấm, ổn định ẩm độ, tiêm phòng…). * Đặc điểm về cơ quan điều tiết thân nhiệt Cơ quan điều tiết nhiệt của lợn con chưa hoàn chỉnh vì trung khu điều tiết thân nhiệt nằm ở dưới vỏ đại não, mà não của gia súc là cơ quan phát triển muộn nhất ở cả hai giai đoạn trong thai và ngoài thai.

Do đó, việc điều tiết thân nhiệt kém, năng lực phản ứng yếu dễ bị ảnh hưởng bởi khí hậu nóng ẩm và lạnh ở bên ngoài. Lợn con trong thời kỳ này nếu nuôi trong chuồng nuôi có nhiệt độ thấp, ẩm độ tương đối cao sẽ làm thân nhiệt lợn con giảm xuống nhanh. Do đó, nếu chăm sóc không tốt lợn dễ còi cọc và chết đặc biệt vào mùa đông khi thời tiết mưa phùn lợn con dễ mắc bệnh về đường tiêu hóa, đặc biệt là hội chứng tiêu chảy. Mặt khác, do lớp mỡ dưới da mỏng, lượng mỡ và glycozen dự trữ trong cơ thể thấp nên khả năng giữ nhiệt và cung cấp nhiệt cho cơ thể để chống rét còn hạn chế.

Vì vậy, phải tạo mọi điều kiện thích hợp trong quá trình sinh sản 6 để lợn con không bị thay đổi nhiệt độ đột ngột lúc vận chuyển sang chuồng cai sữa. Độ ẩm cũng là một yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng điều hòa thân nhiệt của lợn con. Nếu độ ẩm cao thì lợn con dễ bị mất nhiệt và có thể bị cảm lạnh. Độ ẩm thích hợp của lợn con ở nước ta là 56 - 70%.

Khả năng miễn dịch của lợn con Khả năng đáp ứng miễn dịch của cơ thể là khả năng phản ứng của cơ thể đối với các chất lạ khi xâm nhập vào cơ thể. Các chất lạ có thể là mầm bệnh, các mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể gia súc non tương đối dễ do các cơ quan bảo vệ cơ thể phát triển chưa hoàn chỉnh.