Luận văn thạc sĩ: Hoàn thiện nguyên tắc chỉ đạo hoạt động du lịch khu rừng phòng hộ Sóc Sơn, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích hay nghiên cứu hoàn thiện các nguyên tắc chỉ đạo hoạt động du lịch khu rừng phòng hộ huyện sóc sơn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Cấn Văn Sơn
• Người hướng dẫn: GS. Vương Văn Quỳnh
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Nghiên cứu hoàn thiện các nguyên tắc chỉ đạo hoạt động du lịch khu rừng phòng hộ huyện Sóc Sơn, Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Du lịch ở các hệ sinh thái rừng
• 1.3. Tác động của du lịch đến các hệ sinh thái rừng và tài nguyên thiên nhiên nói chung
• 1.4. Những giải pháp để giảm thiểu tác động tiêu cực của du lịch đến các hệ sinh thái rừng và môi trường nói chung
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung của đề tài
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Hiện trạng tài nguyên rừng phòng hộ Sóc Sơn cho mục đích du lịch
• 2.4. Đánh giá thực trạng áp dụng những nguyên tắc chỉ đạo trong quản lý du lịch ở rừng phòng hộ Sóc Sơn
• 2.5. Nghiên cứu đề xuất bổ sung nguyên tắc chỉ đạo hoạt động du lịch ở Sóc Sơn
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Phương pháp luận
• 2.6.2. Phương pháp thu thập và xử lý thông tin
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng tài nguyên rừng phòng hộ Sóc Sơn cho mục đích du lịch
• 3.2. Hiện trạng tài nguyên rừng cho mục đích du lịch ở Sóc Sơn
• 3.3. Hoạt động du lịch ở rừng phòng hộ Sóc Sơn
• 3.4. Tình trạng áp dụng các nguyên tắc chỉ đạo hoạt động du lịch ở Sóc Sơn
• 3.5. Những nguyên tắc chỉ đạo hoạt động du lịch được ban hành bởi các cơ quan có thẩm quyền
• 3.6. Những nguyên tắc chỉ đạo hoạt động du lịch được áp dụng tại Sóc Sơn
• 3.7. Tồn tại của áp dụng các nguyên tắc chỉ đạo hoạt động du lịch ở Sóc Sơn
• 3.8. Đề xuất bổ sung và chỉnh sửa những nguyên tắc chỉ đạo hoạt động du lịch ở Sóc Sơn
• 3.9. Nguyên tắc chỉ đạo cho các đơn vị quản lý hoạt động du lịch
• 3.10. Nguyên tắc chỉ đạo cho các tổ chức và cá nhân kinh doanh du lịch
• 3.11. Nguyên tắc chỉ đạo cho cộng đồng dân cư địa phương
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nguyên tắc chỉ đạo du lịch tại rừng phòng hộ Sóc Sơn

Rừng phòng hộ Sóc Sơn, Hà Nội, là một trong những khu vực có tiềm năng phát triển du lịch lớn. Việc hoàn thiện nguyên tắc chỉ đạo du lịch tại đây không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Nguyên tắc chỉ đạo du lịch cần được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển bền vững.

1.1. Định nghĩa và vai trò của nguyên tắc chỉ đạo du lịch

Nguyên tắc chỉ đạo du lịch là những quy định nhằm hướng dẫn hoạt động du lịch, đảm bảo sự phát triển bền vững. Chúng giúp điều chỉnh hành vi của du khách và các bên liên quan, từ đó giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái rừng.

1.2. Tình hình hiện tại của du lịch tại rừng phòng hộ Sóc Sơn

Du lịch tại rừng phòng hộ Sóc Sơn đang phát triển mạnh mẽ, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Việc quản lý chưa hiệu quả dẫn đến tình trạng ô nhiễm và suy giảm tài nguyên thiên nhiên. Cần có các biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý du lịch tại Sóc Sơn

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng quản lý du lịch tại rừng phòng hộ Sóc Sơn vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, xung đột lợi ích giữa các bên liên quan và thiếu sự tham gia của cộng đồng địa phương là những thách thức lớn.

2.1. Tác động tiêu cực của du lịch đến môi trường

Du lịch không được quản lý tốt có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường, làm suy giảm chất lượng không khí và nước. Các hoạt động như cắm trại và thu gom tài nguyên thiên nhiên cần được kiểm soát chặt chẽ.

2.2. Xung đột lợi ích giữa các bên liên quan

Sự phát triển du lịch có thể gây ra xung đột lợi ích giữa các doanh nghiệp, chính quyền và cộng đồng địa phương. Cần có các cơ chế để đảm bảo quyền lợi của tất cả các bên liên quan được bảo vệ.

III. Phương pháp hoàn thiện nguyên tắc chỉ đạo du lịch tại Sóc Sơn

Để hoàn thiện nguyên tắc chỉ đạo du lịch, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và tham khảo kinh nghiệm từ các khu vực khác. Việc này sẽ giúp xây dựng một bộ nguyên tắc phù hợp với điều kiện cụ thể của rừng phòng hộ Sóc Sơn.

3.1. Nghiên cứu hiện trạng và đánh giá tác động

Cần tiến hành nghiên cứu hiện trạng du lịch tại Sóc Sơn để đánh giá tác động của nó đến môi trường và cộng đồng. Việc này sẽ cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho việc xây dựng nguyên tắc chỉ đạo.

3.2. Tham gia của cộng đồng địa phương trong quản lý du lịch

Cộng đồng địa phương cần được tham gia vào quá trình xây dựng và thực hiện nguyên tắc chỉ đạo. Điều này không chỉ giúp tăng cường sự đồng thuận mà còn đảm bảo rằng các nguyên tắc này phù hợp với nhu cầu và mong muốn của người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Sóc Sơn

Việc áp dụng các nguyên tắc chỉ đạo du lịch tại rừng phòng hộ Sóc Sơn đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các hoạt động du lịch được tổ chức có kế hoạch hơn, góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao nhận thức của du khách.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng nguyên tắc chỉ đạo

Sau khi áp dụng nguyên tắc chỉ đạo, tình trạng ô nhiễm môi trường đã giảm đáng kể. Du khách cũng có ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường tự nhiên.

4.2. Các mô hình du lịch bền vững tại Sóc Sơn

Một số mô hình du lịch bền vững đã được triển khai thành công, như du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng. Những mô hình này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn tạo ra thu nhập cho người dân địa phương.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho du lịch tại Sóc Sơn

Tương lai của du lịch tại rừng phòng hộ Sóc Sơn phụ thuộc vào việc hoàn thiện và thực hiện hiệu quả các nguyên tắc chỉ đạo du lịch. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo phát triển bền vững.

5.1. Đề xuất các giải pháp cho tương lai

Cần xây dựng các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả quản lý du lịch, bao gồm việc tăng cường giáo dục môi trường cho du khách và phát triển các sản phẩm du lịch bền vững.

5.2. Tầm quan trọng của việc bảo tồn thiên nhiên

Bảo tồn thiên nhiên là yếu tố then chốt trong phát triển du lịch bền vững. Cần có các chính sách hỗ trợ bảo tồn và phát triển du lịch đồng thời.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực huyện Sóc Sơn sở hữu 3.349 ha đất lâm nghiệp có rừng, tương đương độ che phủ 10,9% diện tích tự nhiên của toàn huyện. Nằm cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 30 km, vùng đồi rừng này giữ vai trò then chốt trong phòng hộ môi trường, điều hòa vi khí hậu và bảo vệ cảnh quan sinh thái Thủ đô. Trong giai đoạn 2010 - 2015, lượng du khách đến Sóc Sơn đạt 68.500 lượt, và theo ước tính đến năm 2018, con số này đã tăng vọt lên khoảng 200.000 đến 300.000 lượt khách mỗi năm.

Sự bùng nổ của du lịch tự phát mang lại tiềm năng kinh tế lớn nhưng đồng thời tạo áp lực nặng nề lên tính bền vững của hệ sinh thái rừng thông và keo. Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự thiếu vắng một khung nguyên tắc chỉ đạo thống nhất nhằm điều chỉnh hành vi của các bên tham gia, dẫn đến tình trạng khai thác quá mức, nguy cơ cháy rừng và xả thải không kiểm soát. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Khoa học môi trường của tác giả Cấn Văn Sơn, dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư Vương Văn Quỳnh tại Trường Đại học Lâm nghiệp (năm 2019), hướng đến mục tiêu đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý và hoàn thiện bộ nguyên tắc chỉ đạo hoạt động du lịch tại khu rừng phòng hộ Sóc Sơn.

Nghiên cứu được triển khai thực địa trong thời gian từ tháng 01/2018 đến tháng 10/2018 trên phạm vi 11 xã và thị trấn có rừng của huyện Sóc Sơn. Về mặt thực tiễn, đề tài cung cấp luận cứ khoa học để thiết lập cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng, bảo tồn 2.265,6 ha rừng thông đặc sắc và khai thác bền vững nguồn lợi lâm sản ngoài gỗ trị giá từ 3,45 đến 3,89 triệu đồng/ha/năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết du lịch sinh thái và phát triển bền vững của Tổ chức Du lịch Thế giới cùng các học giả quốc tế như David Western (1999) và Héctor Ceballos-Lascurain (1999). Theo khung lý thuyết này, du lịch tại các hệ sinh thái tự nhiên phải đảm bảo nguyên tắc bảo tồn thiên nhiên, duy trì giá trị văn hóa bản địa và nâng cao phúc lợi cho cộng đồng địa phương. Đề tài cũng vận dụng 10 nguyên tắc phát triển du lịch bền vững của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN, 1998), chú trọng vào việc sử dụng tài nguyên hợp lý, giảm thiểu chất thải và thúc đẩy sự tham gia của các bên liên quan.

Hệ thống lý luận của luận văn xoay quanh 4 khái niệm trung tâm:

1. Rừng phòng hộ: Hệ sinh thái rừng được xác lập chủ yếu để bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất, chống xói mòn và điều hòa khí hậu.
2. Du lịch sinh thái tại hệ sinh thái rừng: Loại hình du lịch có trách nhiệm, gắn liền với việc giáo dục môi trường và hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến cấu trúc rừng.
3. Nguyên tắc chỉ đạo du lịch: Hệ thống quy định, hướng dẫn và chuẩn mực ứng xử mang tính pháp lý hoặc tự nguyện nhằm định hướng hành vi của nhà quản lý, doanh nghiệp, du khách và cộng đồng.
4. Chi trả dịch vụ môi trường rừng: Cơ chế kinh tế chi trả quyền sử dụng môi trường rừng phục vụ hoạt động kinh doanh lữ hành và lưu trú.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu điều tra thực địa sơ cấp:

• Dữ liệu thứ cấp: Kế thừa các văn bản quy phạm pháp luật, số liệu kiểm kê rừng của Chi cục Kiểm lâm Hà Nội, báo cáo kinh tế - xã hội của Ủy ban nhân dân huyện Sóc Sơn, và số liệu đo đạc cấu trúc từ 12 ô tiêu chuẩn định hình của các công trình lâm sinh tiền nhiệm tại địa bàn.
• Dữ liệu sơ cấp: Thực hiện phương pháp phỏng vấn bán định hướng với cỡ mẫu gồm 15 đại diện nòng cốt đại diện cho 3 nhóm đối tượng chính: cán bộ quản lý rừng, đại diện tổ chức/doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch và du khách trực tiếp trải nghiệm tại Sóc Sơn. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm thu thập các đánh giá chuyên sâu về rào cản chính sách, khả năng tiếp cận quy tắc ứng xử và các xung đột lợi ích thực tế.

Toàn bộ dữ liệu được phân tích, tổng hợp thông qua phần mềm Microsoft Excel với phương pháp thống kê mô tả, phân tích ma trận tác động môi trường và đối sánh hiện trạng. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ tính phù hợp trong việc lượng hóa các chỉ tiêu lâm học như mật độ cây, đường kính thân cây, chiều cao vút ngọn, độ tàn che, đồng thời mô hình hóa logic nguyên nhân - hệ quả giữa hoạt động du lịch và mức độ suy thoái môi trường. Quá trình thu thập và xử lý số liệu diễn ra xuyên suốt từ tháng 01/2018 đến tháng 10/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tài nguyên rừng phòng hộ Sóc Sơn sở hữu tiềm năng cảnh quan vượt trội nhưng cấu trúc thuần loài tiềm ẩn tính dễ bị tổn thương. Tổng diện tích rừng đạt 3.349 ha, trong đó rừng thông chiếm tới 67,6% (2.265,6 ha), rừng keo chiếm 19,4% (649 ha), còn lại là bạch đàn và cây ăn quả chiếm 13,0% (434,2 ha). Rừng thông có tuổi đời trên 50 năm với mật độ trung bình 573 cây/ha (tối đa 690 cây/ha), đường kính trung bình 15,6 cm (tối đa 19,8 cm), chiều cao vút ngọn 13,7 m và độ tàn che đạt 69% (tối đa 73%). Rừng keo tai tượng 8 tuổi đạt mật độ bình quân 785 cây/ha, đường kính trung bình 14,2 cm, chiều cao 13,2 m và độ tàn che 59%. Toàn huyện có 7 điểm ngắm cảnh quan cây cổ thụ và 4 điểm nghe tiếng chim rừng tập trung chủ yếu tại các xã Minh Trí, Minh Phú và Nam Sơn. Khả năng cung cấp thực phẩm sạch từ rừng phục vụ ẩm thực du lịch đạt giá trị trung bình 3,891 triệu đồng/ha/năm đối với rừng thông và 3,453 triệu đồng/ha/năm đối với rừng keo.

Thứ hai, hoạt động kinh doanh du lịch phát triển mạnh nhưng thất thoát nguồn thu tái đầu tư cho công tác lâm sinh. Khu vực đã hình thành hàng loạt mô hình du lịch sinh thái nổi bật như Bản Rõm (4,84 ha, công suất tiềm năng 2.000 khách/ngày), Hồ Đình Phú (17,5 ha, tiềm năng 1.000 khách/ngày), Hương Tràm Ngọc Linh (3,0 ha, tiềm năng 5.000 khách/ngày), Xóm Núi (15,0 ha) cùng nhiều khu nghỉ dưỡng như The Choai Villa, Nhà bên rừng U-Lesa. Giá vé vào cổng các khu vui chơi dao động từ 50.000 đến 80.000 đồng/người, tạo doanh thu lưu trú và giải trí hàng tỷ đồng mỗi năm cho các đơn vị tư nhân. Tuy nhiên, Ban Quản lý rừng phòng hộ Sóc Sơn hoàn toàn chưa có cơ chế pháp lý để thu phí dịch vụ môi trường rừng từ dòng khách này.

Thứ ba, sự thiếu hụt nguyên tắc chỉ đạo dẫn đến các xung đột môi trường nghiêm trọng. Khoảng 80% cơ sở kinh doanh và hộ gia đình chưa ký cam kết bảo vệ môi trường rừng chuyên biệt. Nguy cơ cháy rừng luôn ở mức báo động do du khách tự ý cắm trại, đốt lửa trên lớp thảm khô dày của rừng thông. Dịch vụ ăn uống và lưu trú tạo ra khối lượng lớn rác thải rắn và nước thải chưa qua xử lý, gây ô nhiễm cục bộ tại các thung lũng ven hồ Hàm Lợn và hồ Đồng Quan.

Thảo luận kết quả

Thực trạng bất cập tại Sóc Sơn xuất phát từ khoảng trống thể chế: các quy định pháp luật hiện hành mới chỉ ưu tiên cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng cho các vườn quốc gia và khu rừng đặc dụng như Ba Vì, Cúc Phương hay Cát Bà, trong khi các khu rừng phòng hộ ven đô lại thiếu hành lang pháp lý chi tiết. Khi so sánh với các nghiên cứu của Vương Văn Quỳnh (2002) tại Tam Đảo, Cúc Phương và Bùi Thế Đồi (2004) tại Cát Bà, có thể thấy điểm chung là du lịch tự nhiên luôn mang lại lợi nhuận kinh tế trước mắt nhưng dễ đẩy cộng đồng bản địa ra rìa hưởng lợi nếu không có sự điều phối bằng thể chế.

Dữ liệu nghiên cứu cấu trúc lâm phần và mức độ tác động môi trường có thể được biểu diễn trực quan qua bảng so sánh đa chỉ tiêu giữa rừng thông và rừng keo, kết hợp với biểu đồ cột thể hiện sự phân hóa doanh thu du lịch tư nhân so với nguồn kinh phí bảo vệ rừng công cộng. Biểu đồ radar cũng là công cụ hữu hiệu để phân tích 3 nhánh tác động chính: nguy cơ khai thác kiệt quệ tài nguyên, mức độ gia tăng phế thải và rủi ro hỏa hoạn sinh thái.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ban hành và chuẩn hóa Khung nguyên tắc chỉ đạo quản lý rừng phòng hộ: Cơ quan chuyên trách cần ban hành bộ quy chuẩn vận hành du lịch sinh thái dưới tán rừng phòng hộ. Mục tiêu cụ thể là 100% doanh nghiệp và cơ sở lưu trú homestay trên địa bàn phải ký cam kết bảo vệ cảnh quan và phòng cháy chữa cháy rừng. Kế hoạch thực hiện trong giai đoạn 2019 - 2021, do Ủy ban nhân dân huyện Sóc Sơn phối hợp cùng Chi cục Kiểm lâm thành phố Hà Nội chủ trì.

2. Thiết lập cơ chế thu phí chi trả dịch vụ môi trường rừng: Đề xuất Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội thông qua cơ chế trích nộp từ 1% đến 2% doanh thu dịch vụ du lịch hoặc áp dụng mức thu phí môi trường 10.000 - 20.000 đồng/lượt khách vào rừng. Mục tiêu tạo nguồn kinh phí bổ sung tối thiểu 1,5 đến 2,0 tỷ đồng mỗi năm phục vụ công tác tuần tra và tu bổ 3.349 ha rừng phòng hộ. Thời gian áp dụng thí điểm từ năm 2020 đến 2022, do Ban Quản lý rừng phòng hộ Sóc Sơn phối hợp các đơn vị lữ hành triển khai.

3. Kiểm soát sức chứa sinh thái và phân vùng không gian du lịch: Phân định ranh giới nghiêm ngặt giữa vùng bảo vệ nghiêm ngặt và vùng phát triển dịch vụ. Khống chế ngưỡng tiếp đón tối đa tại các điểm nóng, đơn cử như Bản Rõm không vượt quá 2.000 khách/ngày và khu vực hồ Hàm Lợn không vượt quá 1.000 khách/ngày vào các dịp lễ cao điểm. Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ chịu trách nhiệm giám sát luồng khách từ năm 2019 trở đi.

4. Nâng cao năng lực và phát triển sinh kế cộng đồng: Tổ chức các chương trình đào tạo nghiệp vụ du lịch xanh, kỹ năng hướng dẫn viên bản địa và an toàn vệ sinh thực phẩm cho cư dân địa phương. Đặt chỉ tiêu đào tạo cho ít nhất 80% hộ dân sinh sống ven rừng tại các xã Nam Sơn, Minh Trí, Minh Phú để họ trực tiếp tham gia chuỗi cung ứng nông lâm sản và dịch vụ dã ngoại. Thời gian thực hiện định kỳ hàng năm trong giai đoạn 2019 - 2023, do Trường Đại học Lâm nghiệp và Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Sóc Sơn đồng tổ chức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Ủy ban nhân dân huyện Sóc Sơn, Sở Du lịch Hà Nội và Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn tìm thấy trong tài liệu căn cứ khoa học để hoàn thiện quy hoạch phân khu sinh thái, ban hành quy chế phối hợp liên ngành trong việc quản lý 3.349 ha đất rừng phòng hộ.
• Các ban quản lý rừng phòng hộ và vườn quốc gia: Cán bộ quản lý có thể sử dụng phương pháp khảo sát và mô hình phân bổ chỉ đạo của luận văn để áp dụng tại các khu rừng phòng hộ cảnh quan ven đô khác trên toàn quốc.
• Doanh nghiệp, chủ cơ sở lưu trú và kinh doanh dịch vụ du lịch: Các đơn vị lữ hành, khu nghỉ dưỡng sinh thái như Bản Rõm, The Choai Villa, Hương Tràm tham khảo để xây dựng quy trình đón khách văn minh, tiêu chuẩn hóa hệ thống xử lý chất thải và nâng cao giá trị thương hiệu du lịch bền vững.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Môi trường - Lâm nghiệp: Nhà nghiên cứu tìm thấy nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp đánh giá cấu trúc rừng thông - keo, định lượng kinh tế lâm sản ngoài gỗ và khung lý thuyết chỉ đạo du lịch sinh thái.

Câu hỏi thường gặp

1. Rừng phòng hộ Sóc Sơn có đặc điểm cấu trúc sinh thái nào thuận lợi cho phát triển du lịch? Khu vực sở hữu 3.349 ha rừng, trong đó có 2.265,6 ha rừng thông trên 50 năm tuổi với độ tàn che đạt 69% và chiều cao trung bình 13,7 m. Hệ sinh thái rừng thông tạo cảnh quan thoáng mát, khí hậu trong lành và cung cấp 7 vị trí ngắm cảnh đồi núi cùng 4 điểm nghe chim hót tự nhiên.

2. Thực trạng cơ chế thu tài chính từ du lịch tại rừng phòng hộ Sóc Sơn hiện nay ra sao? Hiện tại, các doanh nghiệp tư nhân khai thác dịch vụ thu vé từ 50.000 đến 80.000 đồng/người và đạt doanh thu hàng tỷ đồng, nhưng Ban Quản lý rừng phòng hộ chưa có cơ chế pháp lý để thu phí dịch vụ môi trường rừng phục vụ công tác tái thiết và bảo vệ rừng.

3. Hoạt động du lịch sinh thái tự phát gây ra những tác động môi trường tiêu cực nào lớn nhất? Tác động tiêu cực nhất là nguy cơ cháy rừng do du khách đốt lửa trại trên thảm khô rừng thông, đi kèm với tình trạng xả rác thải sinh hoạt bừa bãi và nước thải chưa qua xử lý từ các nhà hàng, cơ sở lưu trú lân cận.

4. Nguyên tắc chỉ đạo cốt lõi nào cần áp dụng ngay đối với du khách khi đến Sóc Sơn? Du khách bắt buộc phải tuân thủ nguyên tắc cấm sử dụng lửa trần trong mùa hanh khô, mang toàn bộ rác thải cá nhân ra khỏi rừng, không bẻ cành hái hoa và chỉ cắm trại tại các vị trí quy hoạch có sự kiểm soát của ban quản lý.

5. Cộng đồng dân cư địa phương có thể hưởng lợi kinh tế như thế nào từ việc quản lý du lịch bền vững? Cộng đồng có thể trực tiếp cung ứng các sản phẩm ẩm thực sạch từ rừng với giá trị đạt 3,45 đến 3,89 triệu đồng/ha/năm, đồng thời tham gia các chuỗi dịch vụ lữ hành, homestay và làm hướng dẫn viên bản địa có thu nhập ổn định.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện hiện trạng 3.349 ha rừng phòng hộ Sóc Sơn với ưu thế vượt trội của 2.265,6 ha rừng thông thuần loài tạo nền tảng cho du lịch sinh thái.
• Lượng du khách gia tăng nhanh chóng lên mức 200.000 đến 300.000 lượt/năm đã bộc lộ rõ sự bất cập giữa lợi nhuận kinh tế tư nhân và công tác bảo tồn lâm nghiệp công cộng.
• Công trình đã chỉ rõ nguyên nhân cốt lõi của tình trạng suy thoái môi trường là do thiếu vắng hệ thống nguyên tắc chỉ đạo đồng bộ cho cả 3 chủ thể: quản lý, kinh doanh và du khách.
• Đề tài đóng góp hệ thống giải pháp hoàn chỉnh từ ban hành thể chế, thiết lập cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng, kiểm soát sức chứa sinh thái đến đào tạo cộng đồng.
• Lộ trình triển khai các nguyên tắc chỉ đạo được định hướng cụ thể trong giai đoạn 2019 - 2025 nhằm chuyển hóa du lịch Sóc Sơn thành mô hình sinh thái bền vững kiểu mẫu.

Quý độc giả, nhà nghiên cứu và các cơ quan quản lý quan tâm đến phát triển du lịch sinh thái gắn liền với quản trị rừng bền vững có thể tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ của tác giả Cấn Văn Sơn tại thư viện Trường Đại học Lâm nghiệp để ứng dụng vào thực tiễn địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Các nguyên tắc chỉ đạo du lịch là những luật lệ, hay những hƣớng dẫn cho du lịch. Nó có thể áp dụng với từng nhóm đối tƣợng tham gia hoạt động du lịch, bao gồm chính quyền địa phƣơng, các cơ sở kinh doanh du lịch, khách du lịch và những ngƣời tham gia dịch vụ du lịch nói chung. Ở các vƣờn quốc gia, khu bảo tồn và các khu rừng nói chung, phát triển nguyên tắc chỉ đạo nhƣ những công cụ quan trọng để giảm thiểu tác động của du lịch đến môi trƣờng ở vƣờn quốc gia hay các hệ sinh thái rừng nói chung. Nguyên tắc chỉ đạo du lịch sẽ góp phần quan trọng vào điều chỉnh nhận thức và hành vi của du khách theo hƣớng thân thiện với rừng và có trách nhiệm với cộng đồng địa phƣơng.

Tuy nhiên, việc phát triển và áp dụng những nguyên tắc chỉ đạo hoạt động du lịch ở các khu rừng thủ đô còn chƣa đƣợc quan tâm đúng mức. Nó không những làm giảm hiệu quả của du lịch mà còn tạo áp lực của du lịch đến các hệ sinh thái rừng của Thủ đô. Vì vậy, nghiên cứu hiện trạng và hoàn thiện bộ nguyên tắc chỉ đạo du lịch phù hợp với điều kiện cụ thể của từng nơi là giải pháp quan trọng để giảm thiểu những tác động tiêu cực của du lịch đến các hệ sinh thái rừng. Đề tài luận văn này bƣớc đầu nghiên cứu hiện trạng áp dụng các nguyên tắc chỉ đạo du lịch và đề xuất những chỉnh sửa, bổ sung các nguyên tắc chỉ đạo cần thiết nhất cho hoạt động du lịch ở rừng phòng hộ Sóc Sơn, Hà Nội.

Đây là một trong những khu rừng có tiềm năng phát triển du lịch cao của Thủ đô. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới 1. Du lịch ở các hệ sinh thái rừng Trong những thập kỷ gần đây du lịch nói chung đã trở thành một ngành công nghiệp dân sự quan trọng nhất trên thế giới.

Theo Tổ chức du lịch thế giới (WTO: World Tourism Organization), trong năm 2017 lƣợng khách du lịch đã lên đến hơn 1,3 tỷ ngƣời và dự báo sự gia tăng lƣợng khách du lịch trong hai thập kỷ tới là 4,1%/năm, đến năm 2020, lƣợng khách du lịch sẽ đạt 1,6 tỷ ngƣời (WTO, 2000). Nó sản sinh ra hàng ngàn tỷ USD mỗi năm, chiếm xấp xỉ 10% tổng sản phẩm của toàn cầu. Các khu vực tự nhiên, đặc biệt các Vƣờn Quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên đƣợc luật pháp công nhận cùng với các cảnh quan, động vật, thực vật, các yếu tố văn hóa hiện hữu của chúng - là những hấp dẫn chính đối với khách du lịch. Các tổ chức bảo tồn thấy tính thích hợp của phát triển du lịch và cũng nhận thức đƣợc các nguy hiểm mà du lịch không đƣợc quản lý nghiêm túc hay không đƣợc quản lý có thể gây ra cho các vƣờn quốc gia, các di sản thiên nhiên và văn hóa của quốc gia và thế giới.

Ngày nay, với con số chục triệu ngƣời đi du lịch mỗi năm đã tạo ra nhiều thử thách không thể lƣờng đƣợc cả về mặt sinh thái, kinh tế và xã hội. Những tác động đó của du lịch có thể đƣợc chia thành hai dạng: Tác động trực tiếp và tác động gián tiếp. Về sinh thái, du lịch tự nhiên đã để lại sau nó những quang cảnh hoang tàn; Các loài thú hoang dã bị quấy nhiễu buộc phải rời bỏ nơi ở hoặc bị tiêu diệt dần, các cánh rừng bị tàn phá để lấy không gian làm nơi cắm trại, lấy củi đốt hoặc cung cấp hàng lƣu niệm v. Ngày càng có nhiều du khách và chính quyền địa phƣơng nhận thấy tác hại của du lịch thiên nhiên đến giá trị của chính thiên nhiên và những mối quan tâm của nhân dân địa phƣơng (David Western, 1999).

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Về kinh tế, các nhà quản lý du lịch, quản lý các khu bảo tồn và chính quyền địa phƣơng đều có chung một điểm là họ thƣờng xuyên tìm kiếm lợi nhuận kinh tế từ du lịch tự nhiên. Tuy nhiên, mâu thuẫn về kinh tế càng làm cho nguồn tài nguyên thiên nhiên bị khai thác nhanh chóng và cạn kiệt hơn. Du lịch tự nhiên đã phát triển nhƣ một loại hình du lịch có ảnh hƣởng tiêu cực đến sự tồn tại và phát triển của cộng đồng địa phƣơng, loại hình sản xuất mà ngƣời dân luôn chịu “thiệt thòi” từ quá trình khai thác tài nguyên sinh thái. Về xã hội, các ảnh hƣởng của du lịch đến văn hóa - xã hội bản địa đã trở nên khá phổ biến ở nhiều quốc gia.

Sự phát triển du lịch quá mức gây ảnh hƣởng đến lối sống truyền thống của dân địa phƣơng và thƣờng không phải tốt hơn. Du lịch thiên nhiên đã phát triển nhƣ một nhân tố gây bất hòa trong nhân dân địa phƣơng. Nó không chú ý đầy đủ đến quyền lợi và mối quan tâm của cộng đồng. Nó nhƣ một nhân tố có thể phá hoại văn hóa cổ đại và làm hỏng nền kinh tế bản địa.

Làm thế nào để vừa phát triển đƣợc du lịch tự nhiên, vừa bảo vệ đƣợc thiên nhiên và những quyền lợi của ngƣời dân địa phƣơng. Một trong những giải pháp đƣợc xây dựng và hƣởng ứng là du lịch có hƣớng dẫn, du lịch có trách nhiệm với thiên nhiên và cộng đồng dân cƣ địa phƣơng. Ý tƣởng đó bắt đầu đƣợc thực hiện từ khoảng 30 năm gần đây và dần dần hình thành nên du lịch sinh thái ngày nay. Theo Hiệp hội du lịch sinh thái thì "Du lịch sinh thái là du lịch có trách nhiệm với các khu thiên nhiên, là du lịch bảo tồn môi trƣờng và cải thiện phúc lợi cho nhân dân địa phƣơng”.

Du lịch sinh thái là một con đƣờng cứu thiên nhiên bằng cách thị trƣờng hóa nó nhƣng đạt đƣợc sự cân bằng giữa bảo tồn và du lịch. Với những mối quan tâm xã hội, du lịch sinh thái biến nhân dân địa phƣơng từ những ngƣời chịu “thiệt thòi” do hoạt động bảo tồn thành những ngƣời cộng tác và hƣởng lợi trong hoạt động bảo tồn, biến họ từ kẻ thù thành đồng minh trong hoạt động bảo tồn (Western, 1999). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Nhìn chung, du lịch sinh thái đang phát triển mạnh mẽ với xu hƣớng không thể cƣỡng lại đƣợc ở các vƣờn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên. Nó sẽ trở thành nguồn lực quan trọng cho bảo tồn và phát triển kinh tế xã hội.

Du lịch sinh thái một loại hình du lịch thân thiện với môi trƣờng, có trách nhiệm với thiên nhiên và cuộc sống của ngƣời dân địa phƣơng. Nó đƣợc đánh giá là một mắt xích của phát triển bền vững và yêu cầu một cách tiếp cận tổng hợp đa lĩnh vực, cần quy hoạch cẩn thận và hƣớng dẫn chỉ đạo và luật lệ nghiêm túc để có thể đảm bảo cho sự vận hành bền vững. Tác động của du lịch đến các hệ sinh thái rừng và tài nguyên thiên nhiên nói chung Những nghiên cứu cũng khẳng định du lịch sinh thái là một mắt xích của phát triển bền vững, là một nguồn lực cho phát triển bền vững, song nó yêu cầu một cách tiếp cận tổng hợp đa lĩnh vực, một quy hoạch tốt và hƣớng dẫn chỉ đạo thực hiện nghiêm túc để có thể đảm bảo cho sự vận hành bền vững. Kết quả nghiên cứu cho thấy hiện tại các khu bảo tồn hợp pháp đang chịu một áp lực từ du lịch sinh thái (Héctor Caballos - Lascurain, 1999) Ceballos - Lascurain, H.

Các nhà quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên đang phải cố gắng để lo cho số lƣợng ngày một tăng của du khách đến các VQG và khu dự trữ thiên nhiên. Ngành du lịch đang bùng nổ với những chuyến tham quan thiên nhiên mới, theo phong cách du lịch sinh thái. Các tác giả chuyên viết về các chuyến du lịch đang cố để có đƣợc những thông tin mới nhất về sự đổi mới này, các băng hình về du lịch sinh thái đang trở nên dồi dào. Và khách du lịch - yếu tố quan trọng nhất của du lịch sinh thái đang ngày càng hƣớng về thiên nhiên hơn.

Họ xem những chuyến du lịch sinh thái nhƣ một phƣơng cách để hiểu biết hơn về môi trƣờng thiên nhiên (Héctor Caballos - Lascurain,1999). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Những nghiên cứu cũng chỉ ra về mặt lý thuyết những tác động của du lịch sinh thái tƣơng đối rõ ràng. Lợi ích tiềm tàng của du lịch sinh thái là tạo ra nguồn kinh phí cho các khu bảo tổn thiên nhiên, tạo công ăn việc làm cho những ngƣời dân sống gần khu bảo tồn thiên nhiên, thúc đẩy giáo dục môi trƣờng và nâng cao nhận thức về bảo tồn. Nhƣng cái giá tiềm năng phải trả là sự thoái hoá môi trƣờng, sự không công bằng và sự không ổn định về kinh tế và những thay đổi tiêu cực về văn hóa xã hội.

Điều đó làm xuất hiện những ý kiến lẫn lộn về du lịch sinh thái. Ngƣời ta cho rằng nhiệm vụ của các nhà bảo tồn là phải nhìn nhận du lịch sinh thái nhƣ một cơ hội cho bảo tồn và phát triển, và tìm ra công nghệ quản lý nó nhằm giảm thiểu đến mức thấp nhất những tác động tiêu cực, tăng tối đa những lợi ích của du lịch sinh thái (Héctor Caballos - Lascurain, 1999). Những giải pháp để giảm thiểu tác động tiêu cực của du lịch đến các hệ sinh thái rừng và môi trường nói chung Những con đƣờng thƣờng đƣợc sử dụng để giảm thiểu tác động tiêu cực của du lịch đến các hệ sinh thái rừng và môi trƣờng nói chung là giáo dục môi trƣờng cho du khách, thiết lập những nguyên tắc chỉ đạo, thiết lập cơ chế giám sát môi trƣờng, quy hoạch du lịch sinh thái và mở rộng sự tham gia của cộng đồng địa phƣơng và tăng cƣờng vai trò của cơ quan quyền lực với quản lý du lịch sinh thái. Các tác giả khẳng định giải pháp quan trọng để giảm thiểu tác động của du lịch sinh thái đến rừng là giáo dục môi trƣờng cho du khách thông qua các phƣơng tiện truyền thông của Nhà nƣớc, của địa phƣơng, của vƣờn quốc gia, của các bên có liên quan nhƣ hàng không, đƣờng sắt, đƣờng bộ, khách sạn v.

Con đƣờng thứ hai để giảm thiểu tác động của du lịch đến môi trƣờng vƣờn quốc gia là xây dựng và thực hiện những nguyên tắc chỉ đạo du lịch. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.