Luận văn thạc sĩ vnua nghiên cứu xác định giống và liều lượng kali bón cho đậu tương vụ hè thu tại huyện bát xát tỉnh lào cai

Nghiên cứu xác định giống và liều lượng kali bón cho đậu tương vụ hè thu tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, mang lại hiệu quả cao cho nông dân.

• Tác giả: Phạm Văn Huấn
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Đình Chính
• Trường học: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu xác định giống và liều lượng kali bón cho đậu tương vụ hè thu tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 7. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 7.1. Mục tiêu chung
• 7.2. Mục tiêu cụ thể
• 8. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 8.1. Ý nghĩa khoa học
• 8.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 9. GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI
• 10. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 10.1. ĐIỀU KIỆN SINH TRƯỞNG CỦA CÂY ĐẬU TƯƠNG
• 10.1.1. Yêu cầu về nhiệt độ
• 10.1.2. Yêu cầu về độ ẩm
• 10.1.3. Yêu cầu về ánh sáng
• 10.1.4. Yêu cầu về dinh dưỡng
• 10.1.5. Yêu cầu về đất
• 10.2. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới và ở Việt Nam
• 10.2.1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới
• 10.2.2. Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam
• 10.2.3. Tình hình sản xuất đậu tương của huyện Bát Xát
• 10.3. Một số nghiên cứu về giống đậu tương trên thế giới và ở Việt Nam
• 10.3.1. Một số nghiên cứu về giống đậu tương trên thế giới
• 10.3.2. Một số kết quả nghiên cứu về giống đậu tương ở Việt Nam
• 10.4. Một số nghiên cứu về bón phân cho cây đậu tương
• 10.4.1. Một số nghiên cứu về bón phân cho cây đậu tương trên thế giới
• 10.4.2. Một số nghiên cứu về bón phân cho cây đậu tương ở Việt Nam
• 11. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 11.1. Vật liệu, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 11.1.1. Vật liệu nghiên cứu
• 11.1.2. Địa điểm, thời gian và điều kiện đất đai nghiên cứu
• 11.2. Nội dung nghiên cứu
• 11.3. Phương pháp nghiên cứu
• 11.3.1. Thí nghiệm 1: Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất của một số giống đậu tương trong điều kiện vụ hè thu trên đất Bát Xát, Lào Cai
• 11.3.2. Thí nghiệm 2: Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng kali đến sinh trưởng phát triển, năng suất và khả năng chống chịu của giống đậu tương D140 và ĐT26 trong điều kiện vụ hè thu trên đất Bát Xát, Lào Cai
• 11.4. Quy trình kỹ thuật áp dụng trong thí nghiệm
• 11.4.1. Thời vụ và mật độ
• 11.4.2. Chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh
• 11.5. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 11.5.1. Các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển
• 11.5.2. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất
• 11.5.3. Các chỉ tiêu về khả năng chống chịu
• 11.6. Hiệu quả kinh tế
• 11.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 12. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 12.1. Kết quả nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của một số giống đậu tương ở vụ hè thu năm 2017 tại huyện Bát Xát, Lào Cai
• 12.1.1. Thời gian từ gieo đến mọc và tỷ lệ mọc mầm của các giống đậu tương ở vụ hè thu 2017
• 12.1.2. Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính của các giống đậu tương
• 12.1.3. Chỉ số diện tích lá của các giống đậu tương
• 12.1.4. Khả năng hình thành nốt sần của các giống đậu tương ở vụ hè thu năm 2017
• 12.1.5. Khả năng tích luỹ chất khô của các giống đậu tương
• 12.1.6. Một số chỉ tiêu sinh trưởng của các giống đậu tương ở vụ hè thu năm 2017
• 12.1.7. Mức độ nhiễm sâu bệnh và khả năng chống đổ của các giống đậu tương
• 12.1.8. Các yếu tố cấu thành năng suất của các giống đậu tương ở vụ hè thu năm 2017
• 12.1.9. Năng suất của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm
• 12.2. Ảnh hưởng của các công thức bón kali tới khả năng sinh trưởng và phát triển của 2 giống đậu tương
• 12.3. Ảnh hưởng của các liều lượng kali đến thời gian sinh trưởng của 2 giống đậu tương
• 12.4. Ảnh hưởng của liều lượng kali khác nhau đến động thái tăng trưởng chiều cao của hai giống đậu tương thí nghiệm
• 12.5. Ảnh hưởng của các liều lượng kali đến chỉ số diện tích lá của 2 giống đậu tương
• 12.6. Ảnh hưởng của các liều lượng kali đến khả năng tích lũy chất khô của 2 giống đậu tương
• 12.7. Ảnh hưởng của các liều lượng kali đến số lượng và khối lượng nốt sần của 2 giống đậu tương
• 12.8. Ảnh hưởng của liều lượng kali đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của hai giống đậu tương vụ hè thu 2017 tại Bát Xát, Lào Cai
• 12.9. Ảnh hưởng của các liều lượng kali đến mức độ nhiễm sâu bệnh của các giống đậu tương
• 12.10. Ảnh hưởng của các liều lượng kali đến các yếu tố cấu thành năng suất của 2 giống đậu tương
• 12.11. Ảnh hưởng của các liều lượng kali đến năng suất của 2 giống đậu tương
• 12.12. Ảnh hưởng của lượng phân bón kali đến hiệu quả kinh tế của hai giống đậu tương tham gia thí nghiệm
• 13. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu giống và liều lượng kali bón cho đậu tương

Cây đậu tương, hay còn gọi là đỗ tương, là một trong những cây trồng quan trọng tại Việt Nam, đặc biệt là ở huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Việc nghiên cứu giống và liều lượng kali bón cho đậu tương không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu này nhằm xác định các giống đậu tương phù hợp và liều lượng kali tối ưu để đạt được hiệu quả kinh tế cao nhất cho nông dân.

1.1. Đặc điểm sinh trưởng của cây đậu tương tại Bát Xát

Cây đậu tương có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu của Bát Xát. Nhiệt độ và độ ẩm là hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của cây. Đậu tương cần nhiệt độ từ 18-25°C để phát triển tốt nhất.

1.2. Vai trò của kali trong sự phát triển của đậu tương

Kali là một trong những nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu cho cây đậu tương. Nó giúp cải thiện khả năng chống chịu sâu bệnh, tăng cường sự phát triển của rễ và nâng cao năng suất. Việc bón kali đúng liều lượng sẽ giúp cây phát triển khỏe mạnh và đạt năng suất cao.

II. Vấn đề và thách thức trong sản xuất đậu tương tại Bát Xát

Mặc dù có nhiều lợi thế, sản xuất đậu tương tại Bát Xát vẫn gặp phải nhiều thách thức. Người dân thường áp dụng các phương pháp canh tác truyền thống, dẫn đến năng suất chưa đạt yêu cầu. Việc thiếu kiến thức về kỹ thuật bón phân và lựa chọn giống cũng là một trong những nguyên nhân chính.

2.1. Thực trạng sản xuất đậu tương tại huyện Bát Xát

Sản xuất đậu tương tại Bát Xát chủ yếu dựa vào các giống truyền thống, năng suất thấp. Nông dân chưa áp dụng các giống mới có năng suất cao, dẫn đến hiệu quả kinh tế không cao.

2.2. Những khó khăn trong việc áp dụng kỹ thuật mới

Nhiều nông dân vẫn còn e ngại khi áp dụng các kỹ thuật canh tác mới, đặc biệt là trong việc bón phân kali. Thiếu thông tin và hỗ trợ từ các cơ quan chức năng cũng là một rào cản lớn.

III. Phương pháp nghiên cứu giống đậu tương và liều lượng kali bón

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các thí nghiệm so sánh giữa các giống đậu tương khác nhau và các liều lượng kali bón khác nhau. Các thí nghiệm được bố trí theo kiểu RCBD và Split-plot để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả.

3.1. Thiết kế thí nghiệm và phương pháp thu thập dữ liệu

Thí nghiệm được thực hiện trên diện tích 10m2 cho mỗi giống, với ba lần nhắc lại. Dữ liệu được thu thập về các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển và năng suất của từng giống.

3.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả bón kali

Các chỉ tiêu như chỉ số diện tích lá, số lượng nốt sần và khả năng tích lũy chất khô được sử dụng để đánh giá hiệu quả của các liều lượng kali bón cho đậu tương.

IV. Kết quả nghiên cứu về giống và liều lượng kali bón cho đậu tương

Kết quả nghiên cứu cho thấy giống đậu tương ĐT26 có khả năng sinh trưởng tốt nhất với năng suất cao nhất. Liều lượng kali 60 kg K2O/ha mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho nông dân. Các chỉ tiêu sinh trưởng của giống ĐT26 vượt trội hơn so với giống D140.

4.1. Năng suất và chất lượng của các giống đậu tương

Giống ĐT26 đạt năng suất thực thu 30,75 tạ/ha, trong khi giống D912 chỉ đạt 18,23 tạ/ha. Điều này cho thấy sự khác biệt rõ rệt về khả năng sinh trưởng giữa các giống.

4.2. Ảnh hưởng của liều lượng kali đến năng suất

Liều lượng kali khác nhau có ảnh hưởng rõ rệt đến các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất của đậu tương. Công thức bón kali 60 kg K2O/ha cho kết quả tốt nhất trong nghiên cứu.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho sản xuất đậu tương tại Bát Xát

Nghiên cứu đã xác định được giống đậu tương phù hợp và liều lượng kali bón tối ưu cho sản xuất tại Bát Xát. Việc áp dụng các giống mới và kỹ thuật bón phân hợp lý sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng đậu tương, từ đó cải thiện thu nhập cho nông dân.

5.1. Tầm quan trọng của việc áp dụng giống mới

Việc sử dụng giống đậu tương mới như ĐT26 sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường.

5.2. Đề xuất giải pháp cho sản xuất đậu tương bền vững

Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân để họ có thể áp dụng các phương pháp canh tác hiện đại, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất đậu tương tại Bát Xát.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây đậu tương là cây thực phẩm và công nghiệp ngắn ngày có giá trị kinh tế cao, cung cấp nguồn protein thực vật dồi dào chiếm từ 38% đến 40% và hàm lượng lipid từ 15% đến 20% trong hạt. Mặc dù đóng vai trò quan trọng trong chiến lược an ninh lương thực và công nghiệp chế biến thức ăn chăn nuôi, sản xuất đậu tương trong nước hiện mới chỉ đáp ứng được khoảng 8% nhu cầu tiêu thụ nội địa, dẫn đến việc Việt Nam phải nhập khẩu tới 93% sản lượng tiêu thụ hàng năm. Tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, nơi có tới 95,27% dân số sống dựa vào nông nghiệp, việc phát triển cây đậu tương có ý nghĩa chiến lược trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất dốc. Tuy nhiên, năng suất đậu tương của huyện trong giai đoạn 2009 - 2015 chỉ đạt mức khiêm tốn từ 7,7 tạ/ha đến 10,9 tạ/ha do nông dân chủ yếu canh tác các giống cũ như DT84, DT96 và tập quán bón phân chưa cân đối, đặc biệt là thiếu hụt phân kali.

Xuất phát từ thực tiễn trên, đề tài được thực hiện nhằm đánh giá đặc điểm sinh trưởng, phát triển, năng suất của 7 giống đậu tương tuyển chọn, đồng thời xác định liều lượng kali bón tối ưu cho các giống triển vọng trong vụ hè thu tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Nghiên cứu được triển khai thực địa từ tháng 5/2017 đến tháng 11/2017 trên nền đất thịt pha cát đặc trưng của vùng trung du miền núi phía Bắc. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu tin cậy để địa phương tuyển chọn giống cao sản ĐT26 đạt năng suất thực thu 30,75 tạ/ha kết hợp công thức bón 60 kg K2O/ha, mở ra hướng đi bền vững nâng cao thu nhập cho đồng bào vùng cao và hiện thực hóa mục tiêu quy hoạch phát triển nông nghiệp theo Quyết định số 124/2012/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai nền tảng lý thuyết cốt lõi trong khoa học cây trồng:

Thứ nhất, lý thuyết dinh dưỡng khoáng cân đối của cây trồng. Quá trình sinh trưởng của đậu tương đòi hỏi 16 nguyên tố hóa học thiết yếu, trong đó đạm, lân và kali là ba nguyên tố đa lượng quyết định trực tiếp đến năng suất hạt. Kali đóng vai trò sống còn trong việc điều hòa áp suất thẩm thấu, xúc tiến quá trình quang hợp, kích hoạt hệ thống enzyme chuyển hóa hydrat carbon và tổng hợp protein. Kali còn giữ vai trò tăng cường độ dày thành tế bào, giúp cây cứng cáp, chống đổ ngã trên đất dốc và tăng khả năng chống chịu sâu bệnh hại.

Thứ hai, lý thuyết cộng sinh cố định đạm sinh học giữa rễ cây họ Đậu và vi khuẩn Rhizobium japonicum. Hoạt động của nốt sần có thể đáp ứng từ 40% đến 60% tổng nhu cầu đạm của cây đậu tương. Dinh dưỡng lân và kali bón vào đất có tác dụng cộng hưởng thúc đẩy rễ phát triển sâu rộng, gia tăng số lượng và khối lượng nốt sần hữu hiệu.

Mô hình nghiên cứu tập trung phân tích tương tác giữa kiểu gen và biện pháp kỹ thuật bón phân kali, thông qua 5 nhóm khái niệm chỉ tiêu chính: chỉ số diện tích lá (LAI), động thái tích lũy chất khô, khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu, các yếu tố cấu thành năng suất (số đốt, số quả chắc/cây, khối lượng 1000 hạt) và năng suất thực thu (NSTT).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng số liệu thực nghiệm ngoài đồng ruộng, tuân thủ theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-58:2011/BNNPTNT về khảo nghiệm giống đậu tương. Địa điểm thí nghiệm được bố trí tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai trong vụ hè thu 2017 (gieo ngày 02/6/2017) với mật độ 35 cây/m2 (khoảng cách 35 cm x 8 cm):

Thí nghiệm 1: Đánh giá đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất của 7 giống đậu tương (DT84 làm đối chứng, D912, AU19, DT2008 ĐB, DT96, ĐT26, D140). Thí nghiệm bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô là 10 m2.

Thí nghiệm 2: Nghiên cứu ảnh hưởng của 3 liều lượng kali (K1: 0 kg K2O/ha, K2: 30 kg K2O/ha, K3: 60 kg K2O/ha trên nền phân chuồng 8 tấn + vôi bột 400 kg + 30 kg N + 90 kg P2O5/ha) đối với 2 giống ĐT26 và D140. Thí nghiệm bố trí theo kiểu ô lớn - ô nhỏ (Split-plot) với 3 lần nhắc lại; ô lớn là giống (30 m2), ô nhỏ là liều lượng kali (10 m2). Lý do lựa chọn mô hình Split-plot nhằm kiểm soát triệt để sai số ngoại cảnh trên đất dốc và phân tích chính xác mối tương tác hai nhân tố.

Phương pháp chọn mẫu: Tiến hành lấy ngẫu nhiên 5 cây mẫu/ô để theo dõi động thái tăng trưởng chiều cao, chỉ số LAI, nốt sần và 10 cây mẫu/ô theo phương pháp 5 điểm chéo góc trước thu hoạch để xác định năng suất cá thể và mức độ nhiễm sâu bệnh hại. Dữ liệu được xử lý thống kê sinh học bằng phần mềm Microsoft Excel và IRRISTAT 4.0 thông qua phân tích phương sai (ANOVA) và so sánh trung bình bằng trắc nghiệm LSD ở mức ý nghĩa 5%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình theo dõi và phân tích thực nghiệm đã ghi nhận bốn phát hiện khoa học mang tính bước ngoặt:

Thứ nhất, thời gian sinh trưởng của 7 giống đậu tương tham gia thí nghiệm vụ hè thu 2017 dao động từ 85 đến 99 ngày. Giống DT2008 ĐB có thời gian sinh trưởng dài nhất (99 ngày), trong khi giống D912 ngắn nhất (85 ngày). Hai giống ĐT26 và D140 có chu kỳ sinh trưởng trung bình từ 90 đến 94 ngày, rất thuận lợi cho việc bố trí gối vụ trên đất vùng cao.

Thứ hai, giống ĐT26 thể hiện ưu thế vượt trội về các chỉ tiêu sinh trưởng và cấu thành năng suất. Giống ĐT26 đạt số cành cấp 1 cao, chỉ số LAI tối ưu ở thời kỳ quả mẩy, số quả chắc trung bình đạt 53,1 quả/cây và khối lượng 1000 hạt đạt 195,6 g. Năng suất thực thu của ĐT26 đạt mức cao nhất với 30,75 tạ/ha, vượt 42,36% so với giống đối chứng DT84 (21,60 tạ/ha) và vượt 68,68% so với giống có năng suất thấp nhất là D912 (18,23 tạ/ha).

Thứ ba, liều lượng phân kali bón bổ sung tác động tích cực rõ rệt đến hoạt động sinh lý của cây. So với công thức không bón kali (K1), công thức bón 60 kg K2O/ha (công thức K3) làm tăng đáng kể số lượng nốt sần hữu hiệu trên rễ, tăng khả năng tích lũy chất khô và chỉ số diện tích lá ở cả hai giống ĐT26 và D140.

Thứ tư, công thức bón 60 kg K2O/ha kết hợp 30 kg N + 90 kg P2O5/ha mang lại năng suất thực thu cao nhất và hiệu quả kinh tế vượt trội. Mức bón này giúp nâng cao năng suất thực thu của ĐT26 và D140 từ 15% đến 25% so với mức đối chứng không bón kali, đồng thời hạn chế tỷ lệ rụng quả và giảm mức độ nhiễm bệnh gỉ sắt xuống cấp 1.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của giống ĐT26 bắt nguồn từ đặc tính di truyền ưu việt về bộ rễ ăn sâu, khả năng hấp thu dinh dưỡng khoáng tốt và thích ứng cao với điều kiện đất thịt pha cát vụ hè thu tại Bát Xát. Khi được cung cấp đầy đủ 60 kg K2O/ha, ion kali thúc đẩy quá trình vận chuyển các sản phẩm quang hợp từ lá về tích lũy vào hạt trong giai đoạn quả mẩy (R5 - R6), làm tăng tỷ lệ quả 3 hạt và tăng khối lượng 1000 hạt.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với nghiên cứu của các nhà khoa học cây trồng trong nước khi khảo nghiệm giống ĐT26 tại các vùng sinh thái phía Bắc, khẳng định mức bón 60 kg K2O/ha trên nền lân 90 kg P2O5/ha là ngưỡng tối ưu cho đậu tương thâm canh. Ngược lại, việc thiếu kali ở công thức K1 khiến cây sinh trưởng yếu, nốt sần ít, hạt bị nhăn nheo và giảm sức chống đổ khi gặp mưa lớn cuối vụ. Các dữ liệu về động thái tăng trưởng chiều cao và chỉ số diện tích lá qua 3 thời kỳ (ra hoa, hoa rộ, quả mẩy) có thể được trực quan hóa rõ nét qua biểu đồ đường tăng trưởng, trong khi mối tương quan giữa liều lượng kali và năng suất thực thu được thể hiện thuyết phục qua biểu đồ cột so sánh và bảng phân tích phương sai ANOVA hai nhân tố.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát triển bền vững chuỗi sản xuất đậu tương vụ hè thu tại huyện Bát Xát, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất như sau:

Thứ nhất, chuyển đổi cơ cấu giống cây trồng sang các dòng giống cao sản:

• Hành động: Đưa giống đậu tương ĐT26 vào cơ cấu gieo trồng chủ lực, thay thế dần các giống địa phương thoái hóa và giống cũ năng suất thấp.
• Mục tiêu: Mở rộng diện tích gieo trồng giống ĐT26 đạt 60% đến 70% tổng diện tích đậu tương hè thu toàn huyện, nâng năng suất bình quân toàn vùng lên trên 28 tạ/ha.
• Thời gian: Vụ hè thu giai đoạn 2018 - 2020.
• Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Bát Xát phối hợp cùng Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp địa phương.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình thâm canh bón phân cân đối:

• Hành động: Hướng dẫn nông dân áp dụng nghiêm ngặt định mức phân bón cho 1 ha gồm 8 tấn phân chuồng + 400 kg vôi bột + 30 kg N + 90 kg P2O5 + 60 kg K2O. Bón lót toàn bộ phân chuồng, vôi, 100% lân và 50% kali; bón thúc toàn bộ đạm và 50% kali còn lại khi cây đạt 2 - 3 lá thật kết hợp xới xáo vun gốc.
• Mục tiêu: Tăng hiệu suất sử dụng phân bón thêm 20% đến 25%, hạn chế rửa trôi dinh dưỡng trên đất dốc.
• Thời gian: Thực hiện thường niên trong các vụ sản xuất hè thu.
• Chủ thể thực hiện: Các Hợp tác xã Nông nghiệp và cán bộ khuyến nông cơ sở.

Thứ ba, xây dựng mô hình trình diễn và chuyển giao kỹ thuật IPM:

• Hành động: Thiết lập các mô hình cánh đồng mẫu lớn quy mô 5 - 10 ha áp dụng mật độ chuẩn 35 cây/m2, tổ chức 5 - 10 lớp tập huấn kỹ thuật quản lý dịch hại tổng hợp phòng trừ sâu cuốn lá, sâu đục quả và bệnh gỉ sắt.
• Mục tiêu: 100% hộ dân tham gia mô hình nắm vững kỹ thuật chăm sóc, giảm 30% chi phí thuốc bảo vệ thực vật hóa học.
• Thời gian: Giai đoạn 2018 - 2022.
• Chủ thể thực hiện: Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lào Cai.

Thứ tư, ban hành chính sách hỗ trợ đầu vào và liên kết bao tiêu sản phẩm:

• Hành động: Trợ giá 50% kinh phí giống nguyên chủng và phân bón kali ban đầu cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng biên giới, kết nối các doanh nghiệp chế biến nông sản ký hợp đồng bao tiêu hạt đậu tương thương phẩm.
• Mục tiêu: Đảm bảo đầu ra ổn định cho 80% sản lượng thu hoạch, nâng cao thu nhập thêm 15 đến 20 triệu đồng/ha cho người trồng.
• Thời gian: Tầm nhìn 2020 - 2025.
• Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân huyện Bát Xát và Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Lào Cai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

Thứ nhất, cán bộ quản lý nông nghiệp và khuyến nông viên cấp cơ sở: Luận văn cung cấp luận cứ khoa học chính xác về đặc điểm nông sinh học của các giống đậu tương và hiệu quả của phân kali, giúp cơ quan quản lý dễ dàng xây dựng khung thời vụ, quy hoạch vùng sản xuất tập trung và biên soạn tài liệu hướng dẫn kỹ thuật gieo trồng vụ hè thu tại các huyện miền núi phía Bắc.

Thứ hai, các nhà khoa học và chuyên gia chọn tạo giống cây trồng: Cung cấp nguồn tư liệu chuyên sâu về tính trạng hình thái, khả năng thích ứng đất dốc, phản ứng kiểu gen và khả năng chống chịu sâu bệnh của 7 dòng giống đậu tương (nổi bật là ĐT26, D140, AU19, DT2008 ĐB), làm tiền đề cho các chương trình lai tạo giống đậu tương chịu hạn và thâm canh tiếp theo.

Thứ ba, giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Nông học, Khoa học cây trồng: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp thiết kế thí nghiệm đồng ruộng (RCBD, Split-plot), phương pháp theo dõi các chỉ tiêu sinh lý thực vật (LAI, nốt sần, tích lũy chất khô) và kỹ thuật xử lý dữ liệu nông học bằng phần mềm IRRISTAT 4.0.

Thứ tư, chủ trang trại, hợp tác xã và hộ nông dân canh tác đậu tương: Cung cấp cẩm nang thực hành chi tiết về thời vụ gieo hạt đầu tháng 6, mật độ gieo 35 cây/m2 và kỹ thuật bón phân kali 60 kg K2O/ha để trực tiếp nâng cao năng suất hạt đạt trên 30 tạ/ha và tối đa hóa lợi nhuận.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao giống đậu tương ĐT26 lại đạt năng suất thực thu cao nhất trong vụ hè thu tại Bát Xát? Giống ĐT26 sở hữu nền tảng di truyền vượt trội về khả năng thích ứng với đất dốc và thời tiết hè thu. Cây sinh trưởng khỏe, đẻ cành tốt, hình thành số quả chắc trung bình lên tới 53,1 quả/cây và khối lượng 1000 hạt đạt 195,6 g. Nhờ đó, ĐT26 đạt năng suất thực thu 30,75 tạ/ha, vượt 42,36% so với giống đối chứng DT84 trong cùng điều kiện khảo nghiệm.

Tại sao cần bón bổ sung phân kali với liều lượng 60 kg K2O/ha cho cây đậu tương? Đất canh tác tại Bát Xát chủ yếu là đất thịt pha cát dễ bị rửa trôi dinh dưỡng khoáng trong mùa mưa. Mức bón 60 kg K2O/ha giúp cây tăng cường khả năng tích lũy chất khô, kích thích hình thành nốt sần hữu hiệu và đẩy nhanh tốc độ vào chắc của hạt. Thí nghiệm chứng minh liều lượng này giúp nâng cao năng suất hạt từ 15% đến 25% so với mức không bón kali.

Thời vụ gieo trồng đậu tương vụ hè thu tại huyện Bát Xát được xác định như thế nào? Thời vụ gieo hạt tối ưu nhất là vào đầu tháng 6 (cụ thể ngày 02/6 trong nghiên cứu thực địa). Khung thời vụ này tận dụng được độ ẩm đất và lượng mưa thuận lợi cho giai đoạn nảy mầm và ra hoa làm hạt, đồng thời đảm bảo chu kỳ sinh trưởng từ 85 đến 99 ngày kết thúc trước khi mùa đông lạnh khô tràn về, giúp việc thu hoạch thuận lợi vào tháng 9 đến tháng 10.

Mô hình bố trí thí nghiệm Split-plot mang lại lợi ích gì trong việc đánh giá liều lượng phân bón? Thiết kế Split-plot với 3 lần nhắc lại cho phép phân tích tách bạch và chính xác tác động của yếu tố chính là liều lượng kali trên các ô nhỏ 10 m2 và yếu tố phụ là giống đậu tương trên các ô lớn 30 m2. Phương pháp này giúp triệt tiêu các sai số do biến thiên địa hình đất đồi dốc, đồng thời đánh giá được mối tương tác hai chiều giữa giống và phân bón.

Việc ứng dụng giống ĐT26 và công thức bón kali tối ưu mang lại hiệu quả kinh tế ra sao cho người nông dân? Nhờ năng suất thực thu đạt 30,75 tạ/ha cùng tỷ lệ quả chắc vượt trội, giống ĐT26 kết hợp mức bón 60 kg K2O/ha mang lại thu nhập thuần cao nhất trong tất cả các công thức thí nghiệm. Người nông dân có thể gia tăng lợi nhuận thuần từ 10 đến 15 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác giống cũ không bón kali trước đây.

Kết luận

Tổng kết toàn bộ quá trình nghiên cứu thực nghiệm tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, luận văn đã đạt được 5 đóng góp khoa học và thực tiễn cốt lõi:

• Tuyển chọn thành công giống đậu tương ĐT26 là giống triển vọng nhất cho vụ hè thu với năng suất thực thu đạt đỉnh 30,75 tạ/ha, vượt trội 42,36% so với đối chứng DT84.
• Chuẩn hóa liều lượng phân kali tối ưu ở mức 60 kg K2O/ha trên nền 8 tấn phân chuồng + 400 kg vôi bột + 30 kg N + 90 kg P2O5/ha, giúp gia tăng năng suất hạt từ 15% đến 25% và mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất.
• Đánh giá toàn diện đặc điểm nông sinh học, động thái tích lũy chất khô và khả năng chống chịu sâu bệnh của 7 giống đậu tương trong điều kiện sinh thái vùng cao Tây Bắc.
• Cung cấp luận cứ khoa học tin cậy giúp địa phương thay đổi tập quán canh tác lạc hậu, tối ưu hóa mật độ gieo 35 cây/m2 và kỹ thuật bón phân 2 đợt.
• Đóng góp trực tiếp vào mục tiêu mở rộng diện tích cây đậu tương trên đất dốc theo quy hoạch phát triển nông nghiệp bền vững của tỉnh Lào Cai.

Trong các bước tiếp theo giai đoạn 2018 - 2025, địa phương cần đẩy mạnh xây dựng các mô hình cánh đồng mẫu lớn và ban hành chính sách trợ giá giống ĐT26 cho bà con nông dân. Các cấp quản lý nông nghiệp và người trồng hãy chủ động tiếp cận, ứng dụng đồng bộ giống đậu tương ĐT26 cùng quy trình thâm canh kali chuẩn hóa để tạo đột phá về năng suất, nâng cao thu nhập và thúc đẩy kinh tế nông nghiệp vùng cao phát triển vượt bậc!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Cây đậu tương hay đỗ tương, đậu nành [Glicinemax (L) Merill] là cây công nghiệp được trồng rộng rãi ở Việt Nam và các nước trên thế giới. Đây là loại cây họ Đậu giàu hàm lượng chất đạm protein, còn là cây thực phẩm quan trọng cho người và gia súc. Cây đậu tương còn là cây có thời gian sinh trưởng ngắn và đem lại hiệu quả kinh tế cao. Sản phẩm từ cây đậu tương được sử dụng rất đa dạng như dùng trực tiếp hạt thô hoặc chế biến thành đậu phụ, ép thành dầu đậu nành, nước tương, làm bánh kẹo, sữa đậu nành.

Hạt đậu tương có thành phần dinh dưỡng cao với hàm lượng protein từ 38-40 , lipit từ 15 - 20 , hydrat các bon từ 15 - 16 cùng nhiều loại sinh tố và muối khoáng Ca, Fe, Mg, P, K, Na, S quan trọng cho sự sống ( Phạm Văn Thiều, 2006). Hạt đậu tương chứa gần như đầy đủ các acid amin cơ bản như insoleucin, leucin, methyonin, phenylalanin, tryptophan, valin… Cây đậu tương còn có tác dụng cải tạo đất, tăng năng suất các cây trồng khác. Điều này có được là do hoạt động cố định nitơ khí quyển của vi khuẩn Rhizobium Japonicum cộng sinh trên rễ cây họ Đậu. Rễ đậu tương ăn sâu, phân nhánh nhiều làm cho đất tơi xốp.

Thân, lá đậu tương có thể làm phân bón, một ha trồng đậu tương có thể để lại trong đất 300 - 400 kg đạm sun phát. Do vậy, cây đậu tương còn là cây trồng để lại một lượng đạm đáng kể cho cây trồng vụ sau (Đoàn Thị Thanh Nhàn và cs. Ở Việt Nam cây đậu tương có thể gieo trồng quanh năm. Mỗi vùng khác nhau đều có những vụ trồng đậu tương chính.

Do nhiều yếu tố khác nhau nên thời vụ của các giống, các vụ, các vùng khác nhau không thể giống nhau ở các địa phương. Ngoài ra, bón phân chứa những nguyên tố dinh dưỡng rất cần thiết cho sự phát triển của bộ rễ và hoạt động của vi khuẩn nốt sần cây đậu tương. Trong các biện pháp tăng năng suất đậu tương, biện pháp bón phân rất được coi trọng. Bát Xát là một huyện vùng cao biên giới nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh Lào Cai.

Là một huyện có nền kinh tế thuần nông nên sản xuất nông nghiệp được tỉnh quan tâm và chú trọng đầu tư. Cây đậu tương ở huyện Bát Xát có nhiều lợi thế để 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phát triển và mở rộng diện tích như điều kiện tự nhiên, khí hậu rất thuận lợi. Bên cạnh đó huyện lại luôn đặt mục tiêu đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp tập trung vào các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, trong đó có cây đậu tương. Nhưng do người dân tại đây vẫn sản xuất theo tập quán chưa áp dụng những kỹ thuật canh tác mới vào sản suất nên năng suất còn thấp chưa phát huy hết được giá trị kinh tế của cây đậu tương, đặc biệt chưa đưa giống năng suất cao vào sản suất và quy trình kỹ thuật bón phân của người dân còn chịu ảnh hưởng nhiều của tập quán canh tác.

Do đó việc xác định được bộ giống và liều lượng phân bón thích hợp cho một số giống đậu tương để góp phần mở rộng diện tích, đồng thời nâng cao năng suất, chất lượng đậu tương và giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích canh tác đang là một yêu cầu cần thiết đối với sản xuất đậu tương của huyện Bát Xát trong giai đoạn hiện nay. Xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu xác định giống và liều lượng kali bón cho đậu tương vụ Hè thu tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai” 1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mục tiêu chung Nghiên cứu đề tài nhằm xác định được một số giống đậu tương sinh trưởng phát triển tốt cho năng suất cao và liều lượng kali hợp lý cho đậu tương tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai.

Mục tiêu cụ thể - Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất của một số giống đậu tương trong điều kiện vụ hè thu trên đất Bát Xát, Lào Cai. - Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng kali đến sinh trưởng phát triển, năng suất và khả năng chống chịu sâu bệnh hại của giống đậu tương D140 và ĐT26 trong điều kiện vụ hè thu trên đất Bát Xát, Lào Cai. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Ý nghĩa khoa học - Việc xác định được một số giống đậu tương năng suất cao cũng như liều lượng Kali bón thích hợp cho đậu tương vụ Hè thu là cơ sở khoa học phục vụ cho những nghiên cứu về đậu tương tiếp theo.

2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Kết quả nghiên cứu đề tài đã xác định được giống đậu tương có năng suất cao phù hợp với điều kiện sinh thái của huyện Bát Xát và liều lượng Kali bón phù hợp cho giống trong vụ Hè thu tại Bát Xát, Lào Cai là tài liệu khoa học để các nhà nghiên cứu về nông nghiệp, giảng viên và sinh viên các trường nông nghiệp tham khảo. Ý nghĩa thực tiễn -Đề tài đã xác định được các yếu tố hạn chế và triển vọng phát triển sản xuất đậu tương tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. - Xác định được một số giống đậu tương có khả năng sinh trưởng tốt cho năng suất cao và liều lượng kali bón phù hợp trong vụ Hè thu tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. - Sử dụng giống đậu tương mới năng suất cao (ĐT26) và liều lượng Kali bón thích hợp (60kg K2O/ha) đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn, tăng thu nhập cho nông dân sản xuất đậu tương, kích thích sản xuất đậu tương phát triển ở huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai.

GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI - Đề tài tập trung nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển và khả năng chống chịu của 7 giống đậu tương tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. - Đề tài giới hạn chỉ nghiên cứu 3 liều lượng kali cho hai loại giống đậu tương D140 và ĐT26. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

ĐIỀU KIỆN SINH TRƢỞNG CỦA CÂY ĐẬU TƢƠNG 2. Yêu cầu về nhiệt độ Đậu tương là một cây trồng có khả năng thích ứng rộng nên được phân bố ở khắp các châu lục, tuy nhiên đậu tương có nguồn gốc ôn đới, không phải là cây chịu rét, khi nghiên cứu về vấn đề này nhiều tác giả cho rằng đậu tương là cây ưa ấm. Cây sinh trưởng bình thường ở 10 - 38oC, trên và dưới giới hạn đó cây phát triển không tốt.Nhiệt độ thích hợp 18 - 25oC., nhưng tùy nguồn gốc của giống, tùy theo giống chín sớm hay muộn mà lượng tích ôn tổng số cũng biến động (Ngô Thế Dân và cs. Tùy vào từng giai đoạn sinh trưởng khác nhau mà đậu tương yêu cầu một khoảng nhiệt độ khác nhau có bảng nhu cầu nhiệt của đậu tương.

Nhu cầu nhiệt độ của cây đậu tƣơng Giai đoạn sinh Nhiệt độ Nhiệt độ Nhiệt độ trƣởng 70-120 thích hợp giới hạn giới hạn Tổng tích ôn 0C ngày nhất thấp nhất cao nhất 1.000 chịu Toàn giai đoạn 18 - 26 >10 <40 nóng lạnh Mọc 18 - 26 >6 - 8 <35 Sinh trưởng 20 - 27 >8 - 10 <38 - 40 Ra hoa 22 - 25 >15 <38 Hình thành quả hạt 21 - 26 >15 <38 Chín 19 - 26 >15 <38 Nguồn: Theo Mai Quang Vinh và Ngô Phương Thịnh (2005) Chú ý: Thời kỳ ra hoa - làm quả, dưới 18oC có khả năng làm cho quả không đậu, nhiệt độ cao trên 40oC ảnh hưởng sâu sắc đến hoàn thành đốt, sinh trưởng lóng và phân hóa hoa. Ở nhiệt độ 10oC ảnh hưởng đáng kể đến tốc độ vươn dài của trục dưới lá mầm. Sự vận chuyển các chất trong cây càng chậm khi nhiệt độ càng thấp và ngừng lại khi nhiệt độ ở 2 - 3oC (Lê Song Dự và cs. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhiệt độ còn ảnh hưởng rõ rệt đến sự cố định nitơ của đậu tương.Vi khuẩn Rhizobium japonicum bị hạn chế bởi nhiệt độ trên 33oC, nhiệt độ 25 - 27oC hoạt động của vi khuẩn tốt nhất.

Nhiệt độ thích hợp cho quang hợp là từ 25 - 30oC (Đoàn Thị Thanh Nhàn và cs. Yêu cầu về độ ẩm Lượng mưa và độ ẩm là yếu tố hạn chế chủ yếu đối với sản xuất đậu tương. Giữa lượng chất khô tích lũy của đậu tương Đông và bốc thoát hơi nước từ lá có liên quan tuyến tính rất chặt (r = 0,89 - 0,98). Nhu cầu nước của đậu tương thay đổi tuỳ theo điều kiện khí hậu, kĩ thuật canh tác và thời gian sinh trưởng của đậu tương.

Đậu tương cần lượng mưa từ 350mm đến 600mm cho cả quá trình sinh trưởng. Hệ số sử dụng nước từ 1.500m3 cho việc hình thành một tấn hạt (Đoàn Thị Thanh Nhàn và cs., 1996) Thời kì mọc: Đậu tương yêu cầu đất đủ ẩm, nếu khô hạn kéo dài thì hạt không nảy mầm được dẫn đến bị thối, trong thời kì nảy mầm hạt cần hút một lượng nước bằng 100 - 150% khối lượng hạt, nhu cầu nước của đậu tương tăng dần khi cây lớn. Thời kì cây con trước khi ra hoa đậu tương chịu úng tốt nhất khi cây bị ngập nước hoàn toàn trong một thời gian ngắn dưới 12 giờ, ngập ngang cây 2 - 3 ngày thì cây vẫn có khả năng phục hồi. Đậu tương còn chịu hạn tốt hơn giai đoạn trước.

Thời kì đậu tương ra hoa và thời kì quả mẩy là thời kì mà đậu tương cần nhiều nước nhất. Hạn hán vào thời kỳ ra hoa và bắt đầu có quả gây rụng hoa, rụng quả nhiều, hạn vào lúc này làm giảm năng suất lớn nhất (Đoàn Thị Thanh Nhàn và cs. Yêu cầu độ ẩm, lƣợng mƣa các giai đoạn Yêu cầu độ ẩm, lƣợng mƣa Giai đoạn Độ ẩm (%) Lƣợng mƣa (mm) Nảy mầm 75 - 80 Cây con 50 - 60 350 - 600 Ra hoa, kết quả 70 - 80 Giai đoạn chín 35 - 80 Nguồn: Theo Mai Quang Vinh và Ngô Phương Thịnh (2005) Thực tế cho thấy, việc xác định thời vụ hợp lý là điều kiện cung cấp đủ nước cho cây. Đối với đậu tương cần bố trí thời vụ sao cho có mưa từ giai đoạn ra hoa đến làm quả và sau đó chấm dứt mưa 2 - 3 tuần trước khi thu hoạch để tiện 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thu hoạch và nâng cao phẩm chất hạt, tránh ảnh hưởng tới năng suất.

Yêu cầu về ánh sáng Đậu tương là cây ngày ngắn điển hình.