Đặt vấn đề Trong sự Ďa dạng của các loài hoa thì hoa trồng thảm, trồng chậu Ďóng vai trò quan trọng trong tạo cảnh quan môi trƣờng, cho việc trang trí nhà ở, vƣờn cảnh công viên, trên các trục Ďƣờng giao thông cũng nhƣ trong các công trình kiến trúc công cộng. Hiện nay, với sự phát triển của nền kinh tế và tốc Ďộ Ďô thị hoá ngày càng cao, thiên nhiên ngày càng bị Ďẩy xa cuộc sống con ngƣời nên nhu cầu về hoa trang trí ngày càng trở nên cấp thiết. Sản xuất hoa cây cảnh trên thế giới, trong Ďó có hoa trồng thảm, trồng chậu Ďang phát triển mạnh và mang tính thƣơng mại cao, Ďem lại lợi nhuận to lớn cho nền kinh tế nhiều nƣớc, nhất là những nƣớc Ďang phát triển. Thái Lan là nƣớc có Ďiều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội tƣơng tự nhƣ Việt Nam, những năm gần Ďây nghề trồng hoa của Thái Lan rất phát triển, Ďặc biệt là việc sản xuất hoa chậu, hoa thảm Ďã trở thành một ngành xuất khẩu quan trọng (Nguyễn Thị Kim Lý, 2009).
Hoa thảm Ďƣợc trồng ở Việt Nam chƣa lâu, số lƣợng và chủng loại hoa còn ít, chất lƣợng hoa kém, màu sắc chƣa phong phú, có một số giống hoa Ďẹp nhƣ cúc lá nhám, cúc cánh bƣớm, mào gà, susi, cúc thúy, dừa cạn, vạn thọ nhƣng Ďang dần bị thoái hóa do sâu bệnh và do nhân giống vô tính trong một thời gian dài. Một trong các yêu cầu của hoa trang trí là phải thấp cây, trong khi các giống hiện trồng lại cao cây nhƣ cúc lá nhám, cúc cánh bƣớm, mào gà nên rất dễ bị gãy Ďổ khi trang tri vào mùa hè khi hay có mƣa bão, Ďây là nhƣợc Ďiểm cơ bản trong sản xuất hoa thảm, hoa chậu Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng. Ngoài ra, hầu hết các loại hoa trang trí có nguồn gốc ôn Ďới nên việc chọn ra Ďƣợc bộ giống theo mùa vụ, Ďặc biệt cho mùa hè có ý nghĩa hết sức quan trọng cho việc phát triển hoa chậu, hoa thảm ở Hà Nội cũng nhƣ khu vực phía Bắc. 2 Thành phố Hà Nội là trung tâm văn hóa chính trị của cả nƣớc, có tốc Ďộ Ďô thị hoá nhanh, nhu cầu xây dựng các công viên, vƣờn sinh cảnh; trang trí ở khu chung cƣ, hộ gia Ďình ngày càng cao, nên yêu cầu Ďối với hoa trồng thảm, trồng chậu ngày càng nhiều, Ďòi hỏi chất lƣợng phải tốt hơn, chủng loại phải Ďa dạng hơn Ďể phục vụ nhu cầu hàng ngày cũng nhƣ các ngày lễ hội.
Việc sử dụng hoa thảm, hoa chậu không chỉ làm Ďẹp cảnh quan môi trƣờng, nâng cao Ďời sống tinh thần mà còn làm giảm ô nhiễm môi trƣờng nên việc Ďa dạng hoá các chủng loại hoa trồng thảm, trồng chậu là hết sức cần thiết. Tiêu chuẩn chọn hoa trồng thảm là phải thấp cây, thân khoẻ, khả năng chống chịu tốt, hoa có màu sắc Ďẹp, lộ rõ trên mặt tán và cần phải thƣờng xuyên Ďƣợc thay Ďổi các mẫu giống cho phù hợp với thị hiếu và yêu cầu trang trí cảnh quan. Chƣơng trình 02-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội về “Phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, nâng cao Ďời sống nông dân giai Ďoạn 2011 - 2015 và kế hoạch 2016 - 2020” Ďã Ďịnh hƣớng phát triển nông nghiệp theo hƣớng sản xuất hàng hóa, chuyên canh tập trung, giá trị cao, bền vững và chú trọng phát triển hoa cây cảnh, nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn theo hƣớng công nghiệp hoá - hiện Ďại hoá. Để làm cơ sở cho việc phát triển các giống hoa trồng thảm, trồng chậu phục vụ cho việc trang trí cảnh quan, cũng nhƣ góp phần trong việc chuyển Ďổi cơ cấu cây trồng, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho ngƣời trồng hoa, chúng tôi tiến hành Ďề tài “Nghiên cứu xác định giống và biện pháp kỹ thuật sản xuất hoa thảm, hoa chậu cho Hà Nội”.
Mục tiêu của đề tài Xác Ďịnh Ďƣợc một số giống hoa trồng thảm, trồng chậu mới có khả năng sinh trƣởng phát triển tốt, chất lƣợng cao và Ďƣa ra Ďƣợc các kỹ thuật sản xuất phù hợp, Ďáp ứng nhu cầu trang trí và thị trƣờng, góp phần tạo cảnh quan xanh, sạch, Ďẹp cho thành phố Hà Nội. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3. Ý nghĩa khoa học - Đề tài Ďã bổ sung những dẫn liệu có giá trị về sự sinh trƣởng phát triển của các giống hoa trồng thảm, trồng chậu mới nhập nội cũng nhƣ các cơ sở khoa học Ďể từ Ďó xây dựng biện pháp kỹ thuật nhân giống, trồng và chăm sóc các loại hoa này nhằm giới thiệu và phát triển cho sản xuất. - Kết quả nghiên cứu của Ďề tài cũng là tài liệu tham khảo có giá trị cho công tác nghiên cứu và giảng dạy về cây hoa nói chung và hoa trồng thảm, trồng chậu nói riêng.
Ý nghĩa thực tiễn - Đã tuyển chọn Ďƣợc 05 giống hoa trồng thảm, trồng chậu mới có khả năng sinh trƣởng, phát triển tốt, phù hợp với Ďiều kiện Hà Nội ở các mùa vụ khác nhau, góp phần Ďáp ứng nhu cầu sản xuất và thị trƣờng. - Đã xác Ďịnh Ďƣợc các kỹ thuật nhân giống, trồng và chăm sóc phù hợp cho các giống Ďƣợc tuyển chọn, mang lại hiệu quả kinh tế cao, làm tăng thu nhập cho ngƣời trồng hoa và góp phần làm Ďẹp cảnh quan, môi trƣờng. Tính mới của đề tài - Đề tài Ďã Ďánh giá tổng thể về khả năng thích ứng, sinh trƣởng phát triển và ra hoa của tập Ďoàn các giống hoa nhập nội, từ Ďó xác Ďịnh Ďƣợc 5 giống hoa thảm, hoa chậu phù hợp với Ďiều kiện sinh thái và cho từng mùa vụ, có thể trồng quanh năm tại Hà Nội. - Đã nghiên cứu cơ sở khoa học Ďể Ďề ra biện pháp kỹ thuật nhân giống, trồng và chăm sóc cho từng loại hoa, nâng cao năng suất, chất lƣợng hoa, khắc phục Ďƣợc những khó khăn ở từng thời vụ trồng, Ďặc biệt cho sản xuất hoa vào vụ hè.
Phạm vi nghiên cứu của đề tài - Địa Ďiểm nghiên cứu: Các thí nghiệm tuyển chọn giống, nhân giống hữu tính, giâm cành và biện pháp kỹ thuật Ďƣợc triển khai tại Hợp tác xã Tây Tựu, Từ Liêm, Hà Nội. Các thí nghiệm về nhân giống bằng phƣơng pháp nuôi cấy mô tế bào Ďƣợc thực hiện tại Viện Di truyền Nông nghiệp. - Thời gian nghiên cứu: từ tháng 1/2011 Ďến tháng 12/2015 5 Chƣơng I TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm về hoa thảm, hoa chậu Hiện nay, khái niệm về cây hoa trồng thảm, trồng chậu trên thế giới và ở Việt nam còn mang tính tƣơng Ďối và chƣa có khái niệm cụ thể hay chính thức nào.
Dựa vào mục Ďích sử dụng, thƣờng cây hoa Ďƣợc phân làm 2 loại chính: hoa cắt cành và hoa chậu. Bên cạnh các loại hoa vốn Ďƣợc coi là loại hoa cắt cành truyền thống nhƣ hồng, cúc, lan, lily,. thì một số lƣợng không nhỏ các loại hoa chậu Ďã và Ďang Ďƣợc sản xuất, Ďáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội, nhất là ở các nƣớc phƣơng Tây và ở các Ďô thị lớn. Hiện nay, các loại hoa hồng, lily, Ďồng tiền, cúc… cũng có một số giống mang Ďặc tính cây lùn Ďƣợc sử dụng Ďể trồng làm hoa chậu, hoa thảm.
Để làm cơ sở cho việc tuyển chọn giống và có những biện pháp kỹ thuật canh tác phù hợp cho cây hoa trồng thảm, trồng chậu, dựa vào mục Ďích sử dụng mà hoa thảm, hoa chậu Ďƣợc khái niệm nhƣ sau: Cây hoa thảm, hoa chậu là những loại hoa Ďƣợc trồng thành thảm trên mặt Ďất hoặc có thể Ďƣợc trồng vào bồn, chậu Ďể ghép thành thảm hoa dùng Ďể trang trí cho các công trình kiến trúc công cộng, Ďƣờng quốc lộ… và Ďƣợc áp dụng nhiều trong việc quy hoạch, thiết kế xây dựng Ďô thị. Ngoài ra, những loại hoa này còn Ďƣợc trồng trong chậu, dùng Ďể trang trí ở các ban công, cửa sổ, các khu biệt thự, nhà ở, các công viên vui chơi giải trí hoặc ở những khu Ďƣờng phố và các công trình công cộng…. Cây hoa thảm, hoa chậu thƣờng có dạng thấp cây, hoa nở trên mặt tán, có nhiều màu sắc, phong phú và Ďa dạng, thích hợp cho việc trang trí cảnh quan. Các loại hoa thảm hoa chậu trên thế giới hiện nay rất Ďa dạng và phổ biến, Ďặc biệt là ở các Ďô thị.
Tình hình sản xuất và tiêu thụ hoa thảm, hoa chậu trên thế giới và ở Việt Nam 1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ hoa thảm, hoa chậu trên thế giới 6 Hiện nay, sản xuất hoa cây cảnh trên thế giới Ďang ngày càng phát triển mạnh và mang tính thƣơng mại cao. Ngành sản xuất hoa cây cảnh Ďã mang lại lợi nhuận lớn cho nền kinh tế một số nƣớc, Ďặc biệt là những nƣớc Ďang phát triển. Quá trình tăng trƣởng ngành hoa phát triển mạnh mẽ Ďặc biệt trong vài chục năm gần Ďây.
Mặc dù năm 2009, khủng hoảng kinh tế và tài chính, chủ yếu ở Bắc Mỹ và Tây Âu Ďã tác Ďộng Ďến thƣơng mại toàn cầu, xuất khẩu hoa thế giới giảm trong năm 2009 -2010 nhƣng tiếp tục phát triển trong những năm từ 2011 Ďến nay. Năm 2013, kim ngạch xuất khẩu toàn cầu của ngành hoa Ďạt 20,6 tỷ USD so với gần 8,5 tỷ USD vào năm 2001(Cindy van Rijswick, 2015). Một trong những thay Ďổi lớn Ďang diễn ra của ngành trồng hoa là sự gia tăng cạnh tranh quốc tế. Với sự kết hợp của hoa Ďƣợc sản xuất trong nƣớc và nhập khẩu, Hà Lan là một thị trƣờng trung tâm chi phối thƣơng mại hoa cắt toàn cầu.
Tuy nhiên, thị phần của Hà Lan trong xuất khẩu hoa cắt toàn cầu Ďang giảm dần, giảm từ 58% năm 2003 xuống còn 52% trong năm 2013. Đánh giá về các thị trƣờng nhập khẩu chính cho thấy có nhiều thay Ďổi trong khả năng cạnh tranh quốc tế. Ví dụ, vào năm 2003, Nhật Bản nhập khẩu 8% hoa cắt cành từ Hà Lan, Ďến năm 2013, tỷ lệ này Ďã giảm xuống còn 2%. Trong giai Ďoạn này, Nhật Bản tăng nhập khẩu hoa cắt cành từ Malaysia từ 10% lên 26%, từ Colombia tăng từ 14 lên 22%.
Nga tăng nhập khẩu từ Ecuador và Kenya bằng con Ďƣờng trực tiếp hoặc thông qua Hà Lan. Hoa Kỳ Ďã nhập khẩu khoảng 65% các loại hoa từ Colombia vào năm 2013, so với 55% vào năm 2003. Trong thập kỷ qua, nhu cầu nội Ďịa và sản xuất hoa gia tăng tại các thị trƣờng mới nổi lớn nhƣ Brazil, Trung Quốc, Ấn Độ, Mexico và Thổ Nhĩ Kỳ. Ngoài ra, một số nƣớc mới xuất hiện nhƣ Việt Nam cũng Ďã xuất khẩu lƣợng lớn hoa sang Nhật Bản và Israel xuất khẩu sang châu Âu (Cindy van Rijswick, 2015).