Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu giải pháp phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên - Đoàn Thị Thanh Hiền

Nghiên cứu giải pháp phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên, phân tích thực trạng sản xuất, chuỗi giá trị và đề xuất định hướng nâng cao hiệu quả kinh tế.

• Tác giả: Đoàn Thị Thanh Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Ngọc Lan
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Nghiên cứu giải pháp phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên

Cây quế là cây lâm nghiệp đa mục đích có giá trị kinh tế cao tại miền núi phía Bắc. Tỉnh Thái Nguyên sở hữu điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu rất thích hợp cho loài cây này. Các huyện Định Hóa và Võ Nhai đã hình thành nhiều vùng trồng quế tập trung. Cây quế không chỉ tạo nguồn thu nhập lớn cho các hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Loài cây này còn giúp nâng cao độ che phủ rừng và bảo vệ môi trường sinh thái. Giai đoạn gần đây, sản xuất quế tại địa phương chuyển dịch dần từ tự phát sang hướng hàng hóa. Nhu cầu tiêu thụ vỏ quế và tinh dầu trên thị trường nội địa lẫn xuất khẩu liên tục gia tăng. Định hướng phát triển cây quế đến năm 2025 mở ra cơ hội cơ cấu lại kinh tế nông thôn. Các chính sách khuyến lâm và giao đất rừng tạo động lực lớn cho người dân đầu tư dài hạn. Nhiều mô hình kinh tế hộ nông nghiệp đã thoát nghèo nhờ nguồn thu ổn định từ cây quế. Địa phương xác định quế là cây trồng mũi nhọn trong chiến lược giảm nghèo bền vững.

1.1. Điều kiện tự nhiên và tiềm năng sinh thái

Địa hình đồi núi dốc tại Thái Nguyên mang lại điều kiện lập địa thuận lợi cho cây quế. Khí hậu nhiệt đới gió mùa tạo lượng mưa dồi dào quanh năm. Đất feralit màu mỡ giúp cây quế sinh trưởng nhanh và tích lũy hàm lượng tinh dầu cao. Cây quế thích hợp sinh trưởng ở độ cao trung bình với tầng đất mặt sâu. Vùng đồi rừng Định Hóa và Võ Nhai có thảm thực vật phong phú, ít bị xói mòn. Khí hậu mát mẻ tại các thung lũng tạo vi khí hậu tối ưu cho tán cây mở rộng. Những yếu tố tự nhiên này là tiền đề sinh thái quan trọng để phát triển vùng trồng quế chuyên canh đạt tiêu chuẩn chất lượng cao.

1.2. Vai trò kinh tế xã hội của cây quế

Cây quế đem lại giá trị kinh tế đa dạng thông qua khai thác vỏ, gỗ, cành và lá. Toàn bộ các bộ phận của cây đều có thể thương mại hóa. Nguồn thu nhập từ quế giúp cải thiện đời sống cho hàng nghìn hộ gia đình miền núi. Nghề trồng quế giải quyết việc làm tại chỗ cho lao động nông nhàn nông thôn. Hoạt động sơ chế và vận chuyển lâm sản thúc đẩy thương mại địa phương phát triển nhộn nhịp. Cây quế còn đóng vai trò phòng hộ đầu nguồn và chống suy thoái đất dốc. Sự kết hợp giữa lợi ích kinh tế và môi trường khẳng định vị thế chủ lực của cây quế trong xóa đói giảm nghèo.

II. Thực trạng và rào cản phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên

Thực trạng sản xuất quế tại Thái Nguyên đang đối mặt với nhiều rào cản lớn. Quy mô canh tác của các hộ gia đình còn nhỏ lẻ và phân tán. Phần lớn nông dân vẫn áp dụng kỹ thuật truyền thống thiếu chuẩn hóa. Nguồn giống trôi nổi trên thị trường làm suy giảm chất lượng và năng suất cây. Chuỗi giá trị ngành hàng quế chưa có sự liên kết chặt chẽ giữa các tác nhân. Khâu chế biến sâu hầu như vắng bóng trên địa bàn tỉnh. Nông dân chủ yếu bán vỏ quế thô và lá tươi với giá trị gia tăng rất thấp. Sự phụ thuộc vào thương lái trung gian khiến người sản xuất chịu nhiều ép giá vô lý. Hệ thống đường giao thông lâm nghiệp tại các xã vùng sâu còn rất khó khăn. Chi phí vận chuyển vật tư và nông sản bị đội lên đáng kể. Ngoài ra, biến động thất thường của thời tiết và dịch hại đe dọa sinh kế người trồng quế. Tình trạng thiếu thông tin thị trường làm gia tăng rủi ro kinh tế cho các hộ sản xuất.

2.1. Hạn chế về giống và kỹ thuật thâm canh

Chất lượng nguồn cây giống quế tại địa phương chưa được kiểm soát nghiêm ngặt. Nông dân thường tự ươm hạt hoặc mua giống không rõ xuất xứ. Điều này dẫn tới tỷ lệ sống thấp và hàm lượng tinh dầu biến động mạnh. Kỹ thuật tỉa cành, bón phân và thu hoạch chưa tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật lâm sinh. Mật độ trồng quá dày làm cản trở quá trình quang hợp của cây quế. Nhiều diện tích rừng quế xuất hiện sâu đục thân và bệnh đốm lá nhưng thiếu biện pháp phòng trừ kịp thời. Khả năng tiếp cận dịch vụ khuyến nông của đồng bào vùng sâu còn rất hạn chế. Việc thiếu kiến thức khoa học kỹ thuật ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất thu hoạch cuối cùng.

2.2. Điểm nghẽn thị trường và chế biến sâu

Chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm quế còn lỏng lẻo và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các hộ trồng quế thiếu thông tin biến động thị trường tiêu thụ nông lâm sản. Khâu thu gom nằm hoàn toàn dưới sự chi phối của thương lái tư nhân. Nông dân thường bị ép giá khi bước vào vụ thu hoạch rộ. Địa phương chưa xây dựng được các nhà máy chiết xuất tinh dầu quy mô công nghiệp. Bán quế thô làm mất đi hơn hai mươi phần trăm biên lợi nhuận ròng tiềm năng. Giao thông cách trở khiến phương tiện vận tải lớn khó tiếp cận tận bìa rừng. Tình trạng này cản trở năng lực cạnh tranh của thương hiệu quế Thái Nguyên trên thị trường quốc tế.

III. Nhóm giải pháp phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên bền vững

Để nâng cao giá trị cây quế, tỉnh cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp toàn diện. Trước hết, chính sách quy hoạch đất đai cần ổn định vùng nguyên liệu tập trung. Tỉnh phải ưu tiên nguồn vốn tín dụng ưu đãi cho hộ nông dân đầu tư sản xuất. Việc chuyển giao khoa học kỹ thuật đóng vai trò quyết định năng suất và chất lượng rừng quế. Các lớp đào tạo nghề giúp nông dân nắm vững kỹ thuật thâm canh và phòng trừ dịch hại. Bên cạnh đó, địa phương cần khuyến khích thành lập các hợp tác xã chuyên ngành quế. Hợp tác xã sẽ làm đầu mối liên kết nông dân với doanh nghiệp chế biến. Mô hình liên kết chuỗi giúp xóa bỏ trung gian và ổn định giá bán. Đồng thời, tỉnh cần xúc tiến đầu tư nhà máy chiết xuất tinh dầu công nghệ cao. Chính quyền cần hỗ trợ đăng ký chỉ dẫn địa lý và xây dựng thương hiệu quế Thái Nguyên. Quản lý rủi ro thiên tai và biến động thị trường cũng là nội dung không thể thiếu.

3.1. Ứng dụng khoa học kỹ thuật và quản lý giống

Công tác chuẩn hóa nguồn giống giữ vai trò nền tảng trong quy hoạch rừng quế. Cơ quan chức năng cần thiết lập các vườn ươm giống đạt tiêu chuẩn lâm nghiệp. Việc bình tuyển cây mẹ ưu tú giúp đảm bảo tỷ lệ nảy mầm và sinh trưởng vượt trội. Nông dân cần được hướng dẫn quy trình bón phân hữu cơ vi sinh theo từng độ tuổi của cây. Phương pháp tỉa cành định kỳ tạo độ thông thoáng cho tán rừng phát triển. Kỹ thuật phòng trừ sâu bệnh sinh học giúp bảo vệ hệ sinh thái rừng tự nhiên. Áp dụng đồng bộ các giải pháp lâm sinh hiện đại sẽ nâng cao trữ lượng vỏ và hàm lượng tinh dầu thành phẩm.

3.2. Nâng cấp chuỗi giá trị và liên kết tiêu thụ

Tổ chức lại mô hình chuỗi giá trị là giải pháp cốt lõi để nâng cao thu nhập người dân. Tỉnh cần thu hút các doanh nghiệp đầu tư công nghệ chưng cất tinh dầu tại chỗ. Doanh nghiệp ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm trực tiếp với các tổ hợp tác. Mối liên kết này giúp hạn chế tình trạng thương lái ép giá thu mua nguyên liệu thô. Chế biến tinh dầu lá quế giúp tăng thu nhập ròng hơn hai mươi phần trăm so với bán lá thô. Tỉnh cũng cần đầu tư hoàn thiện mạng lưới giao thông kết nối các xã vùng sâu. Việc công khai thông tin giá cả hàng ngày giúp nông dân tự tin thương lượng và bảo vệ thành quả lao động.

IV. Kết luận và định hướng phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên

Phát triển cây quế là hướng đi chiến lược trong tái cơ cấu lâm nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên năm 2025. Cây quế mang lại hiệu quả kép về phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái. Các rào cản về kỹ thuật, nguồn giống và khâu tiêu thụ hoàn toàn có thể giải quyết được. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp chính sách sẽ tạo đòn bẩy thúc đẩy nông nghiệp hàng hóa. Sự phối hợp giữa nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân là chìa khóa then chốt. Nông dân cần thay đổi tư duy sản xuất từ manh mún sang liên kết chuỗi giá trị. Các cấp chính quyền địa phương cần tiếp tục rà soát quỹ đất và hoàn thiện quy hoạch vùng trồng. Quá trình hiện đại hóa khâu chế biến sâu sẽ mở rộng cánh cửa xuất khẩu quế ra thị trường quốc tế. Cây quế hứa hẹn trở thành nguồn sinh kế bền vững và biểu tượng nông sản chất lượng cao của địa phương.

4.1. Khả năng nhân rộng mô hình kinh tế hộ

Thực tiễn tại các huyện Định Hóa và Võ Nhai chứng minh tính khả thi của mô hình thâm canh quế hộ gia đình. Các hộ nông dân có thể tận dụng đất trống đồi trọc để phát triển diện tích mới. Việc xen canh các loại cây ngắn ngày trong giai đoạn kiến thiết cơ bản giúp đảm bảo thu nhập trước mắt. Khi rừng quế bước vào giai đoạn khép tán, nguồn thu từ tỉa thưa cành lá bắt đầu xuất hiện đều đặn. Mô hình này rất phù hợp với năng lực tài chính và trình độ canh tác của người dân vùng cao. Địa phương cần tiếp tục tổng kết và phổ biến các điển hình làm kinh tế quế giỏi để nhân rộng ra toàn tỉnh.

4.2. Kiến nghị chính sách hỗ trợ phát triển

Để duy trì đà phát triển, chính quyền tỉnh cần ban hành các chính sách hỗ trợ đặc thù cho vùng trồng quế. Tỉnh cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội. Các chương trình khuyến lâm cần tập trung chuyển giao công nghệ sinh học và quản lý rừng bền vững theo chứng chỉ quốc tế. Địa phương cần bố trí ngân sách nâng cấp hạ tầng đường giao thông nông thôn và điện lưới sản xuất. Chính sách ưu đãi thuế sẽ tạo động lực khuyến khích các doanh nghiệp xây dựng nhà máy chế biến sâu tại địa phương. Sự hỗ trợ đồng bộ từ nhà nước sẽ đảm bảo cho ngành sản xuất quế Thái Nguyên phát triển ổn định lâu dài.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Nghiên cứu giải pháp phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Đoàn Thị Thanh Hiền, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Đinh Ngọc Lan, tại Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, bảo vệ năm 2025. Luận án thuộc chuyên ngành Phát triển nông thôn, mã ngành 9.16.

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vị thế kinh tế và lâm sinh của cây quế (Cinnamomum cassia). Quế là loại lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao, đóng vai trò nguyên liệu trong các ngành chế biến thực phẩm, hương liệu, dược phẩm, mỹ phẩm và thủ công mỹ nghệ. Nhu cầu thương mại toàn cầu đối với sản phẩm quế duy trì tốc độ tăng trưởng từ 8% đến 12% mỗi năm. Tại Việt Nam, diện tích quế năm 2023 đạt khoảng 186.000 ha, kim ngạch xuất khẩu vượt 292 triệu USD, đưa Việt Nam trở thành quốc gia xuất khẩu quế hàng đầu thế giới với 34,4% thị phần toàn cầu. Tuy nhiên, sản xuất quế trong nước nói chung vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn: quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún; công nghệ sơ chế và bảo quản lạc hậu; đa số người trồng là đồng bào dân tộc thiểu số có trình độ canh tác hạn chế; liên kết chuỗi giá trị lỏng lẻo và thiếu sự tham gia bao tiêu của các doanh nghiệp chế biến lớn.

Tại tỉnh Thái Nguyên, cây quế được xác định là một trong sáu cây trồng chủ lực theo Quyết định số 139/QĐ-UBND ngày 19/01/2021 của UBND tỉnh Thái Nguyên về phê duyệt Đề án phát triển sản phẩm nông nghiệp chủ lực giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030. Cây quế thích nghi tốt với điều kiện đất đai, khí hậu tại hai huyện miền núi Định Hóa và Võ Nhai. Sau chu kỳ 15 năm chăm sóc, 1 ha quế cho thu nhập từ 450 đến 550 triệu đồng, cao gấp khoảng 4 lần so với cây keo và gấp khoảng 5,5 lần so với cây mỡ. Mặc dù hiệu quả kinh tế vượt trội, việc mở rộng diện tích trồng quế trên thực tế diễn ra chậm, chỉ tăng từ 3.055 ha năm 2021 lên hơn 4.000 ha. Nguyên nhân chủ yếu do thiếu quy trình kỹ thuật canh tác thống nhất, chi phí đầu tư ban đầu lớn, thiếu doanh nghiệp bao tiêu đầu ra, trong khi chính sách của địa phương chủ yếu tập trung vào mở rộng diện tích mà chưa định hướng rõ ràng về thị trường tiêu thụ. Từ thực tiễn đó, luận án được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống nghiên cứu về giải pháp phát triển toàn diện cây quế tại tỉnh Thái Nguyên.

Mục tiêu chung của luận án là đánh giá thực trạng phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển đó, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển cây quế theo hướng bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân và đóng góp vào kinh tế - xã hội địa phương.

Các mục tiêu cụ thể được xác định bao gồm:

1. Luận giải được cơ sở khoa học (lý luận và thực tiễn) của việc phát triển cây quế;
2. Đánh giá được thực trạng phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên;
3. Phân tích được các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên;
4. Đánh giá được những thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức trong quá trình phát triển cây quế và đề xuất được các giải pháp phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên.

Đối tượng nghiên cứu là cây quế và các vấn đề liên quan đến phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên.

Phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể:

• Về nội dung: Giới hạn ở sản xuất quế và tiêu thụ sản phẩm quế tươi, không đi sâu vào các sản phẩm chế biến tinh; tập trung vào diện tích, vốn, thu nhập, hiệu quả kinh tế chu kỳ 15 năm, chuỗi tiêu thụ và các yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất quế của nông hộ.
• Về không gian: Nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, trong đó thu thập số liệu thứ cấp toàn tỉnh và số liệu sơ cấp tại 2 huyện trồng quế chính là Định Hóa (chọn 3 xã đại diện cho 3 vùng) và Võ Nhai (chọn 2 xã đại diện).
• Về thời gian: Phân tích thực trạng giai đoạn 5 năm từ 2019 đến 2023; số liệu sơ cấp điều tra trong năm 2023; các giải pháp đề xuất áp dụng cho giai đoạn 2025–2030 và những năm tiếp theo.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo các nhóm nội dung:

Về lý luận phát triển và chuỗi giá trị: Tác giả điểm lại quan điểm phát triển sản xuất của FAO (2021) và Nguyễn Anh Minh (2018) về tăng trưởng theo chiều rộng và chiều sâu; lý thuyết chuỗi giá trị của Michael Porter (1980s) về lợi thế cạnh tranh thông qua phân tích hoạt động đầu vào, vận hành và đầu ra; tiếp cận chuỗi giá trị toàn cầu của Kaplinsky và Morris (2001) về sự phân bổ giá trị gia tăng, quan hệ quyền lực và quá trình nâng cấp chuỗi; các nghiên cứu ứng dụng chuỗi giá trị trong nông sản của Humphrey và Navas-Alemán (2010), Staritz (2012) và Stobierski (2024).

Về kinh tế hộ và hiệu quả kinh tế: Khái niệm và đặc điểm hộ nông lâm nghiệp được kế thừa từ Hoàng Vũ Quang (2015), Chu Tiến Quang và Lưu Đức Khải (2009), cùng phân loại hộ nông dân theo mục tiêu và ngành sản xuất của Đặng Kim Khôi (2019). Về lý luận hiệu quả kinh tế, luận án vận dụng quan điểm của Schultz (1964), Kalirajan (1990), Ellis (1993), Coelli (2005) và Ana Santos Camanho và cộng sự (2024) về việc phân tách hiệu quả kinh tế (EE) thành hiệu quả kỹ thuật (TE) và hiệu quả phân bổ (AE), kết hợp các quan điểm của Nguyễn Đức Dỵ (2000), Colman và Young (1994), Bùi Nữ Hoàng Anh (2013) và Nguyễn Văn Thành và cộng sự (2020).

Về chính sách và các yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất: Luận án tham chiếu lý luận chính sách của Michael Howlett (2020), Joseph Tranquillo (2023), Đặng Kim Sơn (2014, 2017), Lê Đức Thịnh (2015), Trần Quang Huy (2018) và Đinh Ngọc Lan (2023) về 3 nhóm chính sách (định hướng, tạo động lực, quản lý rủi ro). Các yếu tố nội sinh và ngoại sinh tác động đến năng lực sản xuất của hộ được tổng hợp từ Bravo-Ureta (1993), Abid (2015), Ume (2020), Nguyễn Thị Mai (2021), Đinh Ngọc Lan và cộng sự (2021), Jesús và cộng sự (2022), Kassa và cộng sự (2022), Mozzato (2018) và Trần Lê Huy (2024).

Về nghiên cứu cây quế và thực tiễn phát triển: Các công trình lâm sinh, đặc điểm sinh học và kỹ thuật nhân giống quế được điểm lại gồm Trần Trung Vỹ (2019), Nguyễn Đăng Cường và cộng sự (2020), Phạm Văn Tuấn và Nguyễn Huy Sơn (2007); nghiên cứu vai trò ẩm thực và dược tính có Charles Spence (2024), Zhou Xiaomei (2024). Trên phạm vi quốc tế, Sidi Menggala và P. Damme (2024) nghiên cứu chuỗi giá trị quế tại Indonesia; Atmanto và cộng sự (2019) nghiên cứu chế biến tinh dầu quy mô nông hộ; R A Permadi và cộng sự (2021) phân tích mô hình xen canh hoắc hương, cà phê dưới tán quế tại Jambi; Okada (2021) phân tích lịch sử thương mại quế Việt Nam từ thế kỷ XVIII; Pandit và cộng sự (2010) và Khanal và cộng sự (2021) khảo sát rào cản thị trường và chỉ ra việc chế biến bán tinh dầu giúp tăng 22% thu nhập ròng so với bán lá quế thô tại Nepal. Tại Việt Nam, kinh nghiệm phát triển vùng quế được tác giả đúc kết từ mô hình chuyên canh và hữu cơ tại Văn Yên - Yên Bái (50.000 ha, liên kết Visimex, Sơn Hà), vùng quế gắn chỉ dẫn địa lý Trà Bồng - Quảng Ngãi của người Kor, vùng nguyên liệu hữu cơ tại Bảo Yên - Lào Cai (30.000 ha), và mô hình hợp tác xã chế biến tinh dầu Khuổi Khe tại Bắc Kạn.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định: Phần lớn các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chỉ tập trung vào góc độ lâm sinh, kỹ thuật trồng trọt hoặc hóa học tinh dầu, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện việc phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên dưới góc độ kinh tế và phát triển nông thôn. Đặc biệt, các công trình trước chưa làm rõ được nguyên nhân vì sao cây quế có hiệu quả kinh tế cao gấp 4 đến 5,5 lần các cây lâm nghiệp khác nhưng diện tích phát triển chậm; chưa sử dụng mô hình kinh tế lượng (EFA và hồi quy đa biến) để lượng hóa mức độ tác động của các nhân tố đến hiệu quả kinh tế và phát triển diện tích quế của hộ; đồng thời chưa đánh giá chi tiết thực trạng chuỗi tiêu thụ sản phẩm quế tươi tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án phối hợp bốn cách tiếp cận chính:

• Tiếp cận theo lý thuyết năng lực: Đánh giá các nguồn lực nội sinh của nông hộ (đất đai, vốn, trình độ học vấn, kinh nghiệm sản xuất, lao động).
• Tiếp cận theo chuỗi giá trị: Nghiên cứu các khâu từ cung ứng đầu vào, sản xuất, thu gom, chế biến thô đến tiêu thụ sản phẩm quế tươi.
• Tiếp cận có sự tham gia: Thu thập thông tin trực tiếp từ nông dân trồng quế, thương lái, chủ cơ sở chế biến và cán bộ quản lý địa phương.
• Tiếp cận theo vùng, ngành sản xuất: Đặt hoạt động sản xuất quế trong tổng thể quy hoạch nông lâm nghiệp tại hai huyện trọng điểm Định Hóa và Võ Nhai gắn với Đề án cây trồng chủ lực của tỉnh.

Khung nghiên cứu của luận án thiết lập mối quan hệ tương tác giữa các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, nguồn lực của hộ nông dân và cơ chế chính sách tác động đến hiệu quả kinh tế và kết quả phát triển cây quế, làm căn cứ xây dựng ma trận SWOT và đề xuất các giải pháp can thiệp.

Phương pháp thu thập dữ liệu:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê tỉnh Thái Nguyên (2019–2023), các báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên, UBND huyện Định Hóa và UBND huyện Võ Nhai; các báo cáo và số liệu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương, VPSA, ITC, FAO và The World Factbook (CIA).
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực tế bằng phiếu điều tra đối với các hộ nông dân trồng quế tại 5 xã (3 xã thuộc huyện Định Hóa và 2 xã thuộc huyện Võ Nhai), được phân tầng theo các nhóm hộ giàu, khá, trung bình và nghèo; điều tra các cơ sở thu gom (thương lái) và cơ sở chế biến quế trên địa bàn.

Phương pháp và công cụ xử lý dữ liệu:

• Thống kê mô tả và so sánh: Sử dụng các chỉ tiêu quy mô, cơ cấu, tỷ lệ phần trăm, số bình quân để phản ánh diện tích, vốn đầu tư, chi phí, doanh thu và thu nhập từ 1 ha quế theo chu kỳ 15 năm.
• Phân tích chuỗi tiêu thụ: Phân tích chức năng và mối liên kết dọc, liên kết ngang giữa các tác nhân trong chuỗi cung ứng sản phẩm quế tươi.
• Phân tích kinh tế lượng (thực hiện trên phần mềm SPSS):
  • Kiểm định độ tin cậy của thang đo thông qua hệ số Cronbach's Alpha.
  • Phân tích nhân tố khám phá (EFA) kết hợp kiểm định Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) và kiểm định Bartlett's Test of Sphericity.
  • Phân tích tương quan Pearson nhằm đánh giá mối quan hệ tuyến tính giữa các biến.
  • Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến (OLS) cho hai mô hình: mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của cây quế và mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên.
  • Kiểm định sự vi phạm các giả định hồi quy: kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến bằng hệ số phóng đại phương sai (VIF) và kiểm định phân phối chuẩn thông qua đồ thị phân tán phần dư chuẩn hóa.
• Phân tích ma trận SWOT: Đánh giá điểm mạnh (Strengths), điểm yếu (Weaknesses), cơ hội (Opportunities), thách thức (Threats), từ đó kết hợp các cặp S-T và W-O để xây dựng hệ thống giải pháp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa lý luận về phát triển kinh tế, phát triển sản xuất nông nghiệp theo chiều rộng và chiều sâu; khung phân tích chuỗi giá trị của Michael Porter, Kaplinsky và Morris; bản chất kinh tế hộ nông lâm nghiệp và ba thành phần của hiệu quả kinh tế (hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả phân bổ, hiệu quả kinh tế). Chương này làm rõ bản chất của hiệu quả kinh tế cây quế từ góc độ hộ sản xuất: phản ánh mức độ khai thác, quản lý và sử dụng các nguồn lực nhằm đạt kết quả cao nhất với chi phí thấp nhất. Tác giả phân tích các nhân tố ảnh hưởng gồm quy mô đất đai, vốn đầu tư, học vấn, kinh nghiệm, điều kiện tự nhiên và ba nhóm chính sách nhà nước (định hướng, tạo động lực, quản lý rủi ro).

Về bối cảnh thực tiễn, chương 1 trình bày đặc điểm sinh học cây quế, phân bố và vai trò kinh tế - xã hội. Trên phạm vi toàn cầu, 15 quốc gia xuất khẩu hàng đầu chiếm 96,4% giá trị thương mại quế năm 2023, trong đó Việt Nam là nước xuất khẩu lớn nhất về kim ngạch và đứng thứ ba về thặng dư xuất khẩu ròng.

Bảng tổng hợp tình hình xuất khẩu quế của các quốc gia năm 2023 (theo dữ liệu luận án trích xuất từ CIA World Factbook):

STT	Quốc gia	Kim ngạch xuất khẩu (Triệu USD)	Tỷ trọng xuất khẩu thế giới (%)	Tăng trưởng 2022–2023 (%)
1	Việt Nam	246,3	27,9	-5,3
2	Sri Lanka	211,1	23,9	-2,8
3	Trung Quốc	188,4	21,4	-31,3
4	Indonesia	99,7	11,3	-24,2
5	Hà Lan	25,5	2,9	+12,3
6	Hoa Kỳ	17,2	2,0	-13,6
7	Đức	14,4	1,6	-3,5
8	Ấn Độ	11,7	1,3	+7,9
9	Pháp	8,0	0,9	+28,5
10	Ba Lan	6,6	0,8	+27,6
11	Áo	5,9	0,7	+25,9
12	Tây Ban Nha	4,4	0,5	+8,7
13	Madagascar	4,1	0,5	-7,0
14	Cộng hòa Séc	3,23	0,4	+21,6
15	Anh	3,17	0,4	+6,2

Về thị trường nhập khẩu quế của Việt Nam năm 2023, Ấn Độ là thị trường lớn nhất chiếm 42,6% (38.038 tấn), tiếp theo là Hoa Kỳ chiếm 11,4% (10.163 tấn) và Bangladesh chiếm 6,2% (5.564 tấn). Chương 1 tổng kết kinh nghiệm phát triển quế tại Yên Bái, Quảng Ngãi, Lào Cai, Bắc Kạn, Indonesia, Nepal; từ đó rút ra bài học cho Thái Nguyên về việc quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, xây dựng chứng nhận chất lượng và chỉ dẫn địa lý, phát triển chế biến sâu và hoàn thiện chính sách hỗ trợ liên kết chuỗi.

Chương 2: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết cách tiếp cận nghiên cứu, khung nghiên cứu và các nội dung khảo sát thực địa. Tác giả thiết kế hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu gồm: nhóm chỉ tiêu phản ánh điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội địa bàn; nhóm chỉ tiêu phản ánh năng lực sản xuất của hộ (diện tích quế bình quân, cơ cấu vốn, trang thiết bị máy móc); nhóm chỉ tiêu tài chính (chi phí đầu tư theo các năm, nguồn thu từ tỉa thưa và khai thác chính, thu nhập thuần trên 1 ha quế chu kỳ 15 năm); và nhóm chỉ tiêu phản ánh chuỗi tiêu thụ (kênh phân phối, tỷ lệ hộ hiểu biết liên kết, khả năng tiếp cận thông tin giá).

Chương này mô tả phương pháp thu thập mẫu khảo sát sơ cấp theo các nhóm hộ giàu, khá, trung bình, nghèo tại 3 xã thuộc huyện Định Hóa và 2 xã thuộc huyện Võ Nhai. Phương pháp xử lý dữ liệu được thiết kế theo quy trình phân tích định lượng chặt chẽ: thiết lập bảng câu hỏi theo thang đo Likert, kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA (xác định hệ số tải nhân tố, phương sai trích, chỉ số KMO và kiểm định Bartlett), phân tích tương quan Pearson, chạy mô hình hồi quy đa biến và kiểm tra các giả định hồi quy qua đồ thị phân tán phần dư chuẩn hóa và hệ số VIF.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 trình bày các phát hiện thực nghiệm của luận án:

• Điều kiện địa bàn và tiềm năng: Địa hình đồi núi, thổ nhưỡng feralit và khí hậu của hai huyện Định Hóa và Võ Nhai thích hợp cho cây quế sinh trưởng và tích lũy hàm lượng tinh dầu cao. Cây quế được người dân địa phương tiếp nhận như một loại cây xóa đói giảm nghèo và tạo việc làm.
• Thực trạng phát triển diện tích: Giai đoạn 2019–2023, diện tích quế tại Thái Nguyên tăng từ 3.055 ha lên hơn 4.000 ha. Diện tích quế bình quân của nông hộ năm 2023 còn nhỏ, phân bổ không đồng đều giữa các nhóm hộ. Vốn đầu tư vào sản xuất và trang thiết bị máy móc của các hộ còn hạn chế; người dân chủ yếu sử dụng lao động thủ công trong chăm sóc và thu hoạch.
• Hiệu quả kinh tế của cây quế: Hạch toán chi phí và nguồn thu trên 1 ha quế với chu kỳ khai thác 15 năm cho thấy tổng thu nhập đạt từ 450 đến 550 triệu đồng. So sánh với các cây trồng lâm nghiệp tại địa phương trong cùng điều kiện canh tác, hiệu quả thu nhập từ cây quế cao gấp 4 lần so với trồng keo và cao gấp 5,5 lần so với trồng mỡ.
• Chuỗi tiêu thụ sản phẩm quế tươi: Luận án chỉ ra cấu trúc kênh tiêu thụ quế tại Thái Nguyên chủ yếu gồm: Hộ nông dân -> Thương lái / Cơ sở thu gom địa phương -> Cơ sở chế biến / Nhà bán buôn ngoại tỉnh. Tỷ lệ hộ nông dân có hiểu biết và tham gia liên kết tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp đạt mức thấp; phần lớn nông hộ dựa vào nguồn thông tin giá do thương lái cung cấp nên thường chịu thiệt thòi trong đàm phán giá.
• Kết quả phân tích kinh tế lượng:
  • Thang đo các biến nghiên cứu đạt độ tin cậy qua kiểm định Cronbach's Alpha.
  • Phân tích nhân tố khám phá EFA đạt yêu cầu với hệ số KMO phù hợp và kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê; trích xuất được các nhóm nhân tố tác động.
  • Phân tích tương quan Pearson khẳng định mối liên hệ tuyến tính giữa các biến độc lập với biến phụ thuộc.
  • Phân tích hồi quy đa biến lượng hóa chiều hướng và mức độ tác động của các nhân tố đến hiệu quả kinh tế và phát triển diện tích cây quế; kiểm định đồ thị phân tán phần dư chuẩn hóa xác nhận các giả định của mô hình không bị vi phạm nghiêm trọng. Các nhân tố có tác động thuận chiều gồm: quy mô diện tích đất, vốn đầu tư, trình độ học vấn, kinh nghiệm của chủ hộ, chính sách hỗ trợ của nhà nước và mức độ liên kết thị trường tiêu thụ.
• Tác động xã hội, môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu: Trồng quế tạo việc làm tại chỗ, tăng thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số; tán cây quế và lớp thảm mục giúp giữ đất, chống xói mòn và cải thiện vi khí hậu. Luận án khảo sát nhận thức của người dân về các hiện tượng biến đổi khí hậu bất thường và tổng hợp các giải pháp thích ứng của nông hộ.
• Phân tích SWOT và đề xuất giải pháp: Trên cơ sở ma trận SWOT kết hợp các điểm mạnh - thách thức, điểm yếu - cơ hội, luận án đề xuất hệ thống giải pháp phát triển cây quế giai đoạn 2025–2030: (1) Rà soát, quy hoạch vùng trồng quế tập trung gắn với quản lý chất lượng cây giống; (2) Tăng cường chính sách tín dụng ưu đãi hỗ trợ vốn dài hạn cho hộ trồng quế; (3) Tập huấn chuyển giao quy trình kỹ thuật canh tác và sơ chế chuẩn; (4) Xây dựng chuỗi liên kết bao tiêu sản phẩm giữa nông hộ, hợp tác xã và doanh nghiệp; (5) Đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đăng ký nhãn hiệu chứng nhận và bảo hộ xuất xứ cho sản phẩm quế Thái Nguyên.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

• Hệ thống hóa và bổ sung khung lý luận về phát triển cây lâm nghiệp hàng hóa ở cấp độ hộ nông dân trong mối liên hệ với lý thuyết năng lực nội sinh và lý thuyết chuỗi giá trị.
• Thiết lập khung phân tích định lượng kết hợp kiểm định Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) và mô hình hồi quy đa biến nhằm lượng hóa các nhân tố tác động đến hiệu quả kinh tế và mức độ mở rộng diện tích cây quế của nông hộ miền núi.

Về mặt thực tiễn:

• Luận giải nguyên nhân thực tế khiến diện tích trồng quế tại tỉnh Thái Nguyên tăng chậm trong giai đoạn 2021–2023 dù hiệu quả kinh tế đạt 450–550 triệu đồng/ha/chu kỳ 15 năm (cao gấp 4 lần cây keo và 5,5 lần cây mỡ). Nguyên nhân được chỉ ra là do hạn chế về nguồn vốn tích lũy ban đầu của hộ nghèo, sự thiếu thống nhất trong quy trình kỹ thuật canh tác, sự thiếu vắng các doanh nghiệp bao tiêu liên kết chuỗi và việc chính sách địa phương chưa tháo gỡ được điểm nghẽn ở khâu thị trường tiêu thụ.
• Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chi tiết về chi phí, nguồn thu, hiệu quả tài chính chu kỳ 15 năm, thực trạng chuỗi tiêu thụ sản phẩm quế tươi và các yếu tố ảnh hưởng tại 2 huyện Định Hóa và Võ Nhai.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ giai đoạn 2025–2030 cho chính quyền tỉnh Thái Nguyên nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa cây quế trở thành cây trồng chủ lực bền vững, bảo vệ môi trường đồi rừng và nâng cao sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế:

• Về nội dung: Luận án chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu ở khâu sản xuất và tiêu thụ sản phẩm quế tươi, chưa đi sâu phân tích công nghệ chế biến sâu các sản phẩm tinh chế cao cấp (như tinh dầu tinh khiết, hoạt chất cinnamaldehyde dược liệu, mỹ phẩm, đồ thủ công mỹ nghệ). Các nhân tố ảnh hưởng mới chỉ khảo sát ở cấp độ sản xuất của hộ nông dân, chưa mở rộng sang các yếu tố vận hành nội bộ của doanh nghiệp chế biến công nghiệp.
• Về không gian và thời gian: Địa bàn khảo sát sơ cấp tập trung tại 2 huyện Định Hóa và Võ Nhai của tỉnh Thái Nguyên; số liệu sơ cấp được thu thập trong năm 2023.

Về hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang phân tích chuỗi giá trị chế biến sâu và chuỗi xuất khẩu chính ngạch các sản phẩm quế tinh chế ra thị trường quốc tế (như Hoa Kỳ, EU, Ấn Độ).
• Đánh giá tác động dài hạn của các mô hình liên kết hợp đồng giữa doanh nghiệp chế biến quy mô lớn với các hợp tác xã trồng quế hữu cơ tại các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên, UBND các huyện Định Hóa, Võ Nhai và các địa phương có điều kiện tương đồng có thể sử dụng kết quả nghiên cứu làm căn cứ thực tiễn để rà soát, điều chỉnh chính sách hỗ trợ vốn, quản lý giống và xúc tiến đầu tư liên kết chuỗi theo Đề án phát triển nông nghiệp chủ lực.
• Hộ nông dân, hợp tác xã nông lâm nghiệp: Tham khảo định mức kinh tế kỹ thuật, hạch toán chi phí - thu nhập chu kỳ 15 năm của cây quế, nhận diện các rào cản về hợp đồng tiêu thụ và áp dụng các biện pháp canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh: Sử dụng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy và nghiên cứu các môn học thuộc chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp và Quản trị chuỗi cung ứng nông sản; tham khảo phương pháp kết hợp phân tích chuỗi giá trị với kỹ thuật kinh tế lượng EFA và hồi quy đa biến.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu quả kinh tế của 1 ha quế tại tỉnh Thái Nguyên đạt mức bao nhiêu và chênh lệch thế nào so với các cây trồng lâm nghiệp khác? Theo kết quả nghiên cứu được tác giả trình bày, sau chu kỳ chăm sóc khoảng 15 năm, 1 ha quế mang lại thu nhập từ 450 đến 550 triệu đồng. Trong cùng điều kiện canh tác tại địa phương, mức thu nhập này cao gấp khoảng 4 lần so với trồng cây keo và cao gấp khoảng 5,5 lần so với trồng cây mỡ.

2. Căn cứ pháp lý nào xác định cây quế là cây trồng chủ lực của tỉnh Thái Nguyên và vùng trồng tập trung ở đâu? Cây quế được xác định là một trong sáu cây trồng chủ lực của tỉnh theo Quyết định số 139/QĐ-UBND ngày 19/01/2021 của UBND tỉnh Thái Nguyên về phê duyệt Đề án phát triển sản phẩm nông nghiệp chủ lực tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030. Vùng trồng quế tập trung của tỉnh phân bố chủ yếu tại 2 huyện Định Hóa và Võ Nhai.

3. Những nguyên nhân chính nào khiến diện tích quế tại Thái Nguyên tăng chậm dù hiệu quả kinh tế cao? Luận án chỉ ra các nguyên nhân chính gồm: thiếu quy trình kỹ thuật canh tác chuẩn và việc áp dụng kỹ thuật thiếu thống nhất; trồng quế đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn và chu kỳ kéo dài trong khi nguồn vốn tự có của hộ còn hạn chế; sản phẩm quế khó tiêu thụ do thiếu doanh nghiệp đứng ra thu mua, bao tiêu quy mô lớn; các chính sách hỗ trợ của địa phương mới tập trung vào mở rộng diện tích mà chưa có định hướng giải quyết thị trường đầu ra.

4. Tác giả đã sử dụng những công cụ phân tích định lượng nào trong luận án? Tác giả sử dụng phần mềm SPSS để thực hiện: kiểm định độ tin cậy thang đo bằng Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) kết hợp kiểm định KMO và Bartlett, phân tích hệ số tương quan Pearson, chạy mô hình hồi quy tuyến tính đa biến (OLS) và kiểm định vi phạm giả định hồi quy thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF) và đồ thị phân tán phần dư chuẩn hóa.

5. Bài học kinh nghiệm từ mô hình phát triển quế tại huyện Văn Yên (tỉnh Yên Bái) được luận án rút ra là gì? Luận án đúc kết kinh nghiệm của huyện Văn Yên thông qua việc hình thành vùng chuyên canh quy mô lớn (50.000 ha), phát triển 19 sản phẩm OCOP 3 sao và 1 sản phẩm 4 sao; thu hút doanh nghiệp lớn tham gia chế biến tinh chế xuất khẩu (như Công ty Sơn Hà); và phát triển mô hình trồng quế hữu cơ có chứng nhận với sự tham gia của hơn 200 hộ dân người Dao tại xã Phong Dụ Thượng liên kết với Công ty Visimex.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Đoàn Thị Thanh Hiền đã giải quyết mục tiêu nghiên cứu về cơ sở khoa học và thực tiễn phát triển cây quế tại tỉnh Thái Nguyên. Bằng việc kết hợp phương pháp phân tích chuỗi tiêu thụ, hạch toán kinh tế chu kỳ 15 năm và mô hình kinh tế lượng hồi quy đa biến, tác giả đã làm rõ các yếu tố ảnh hưởng và các nút thắt cản trở quy mô sản xuất quế của nông hộ. Hệ thống giải pháp được đề xuất từ ma trận SWOT cung cấp luận cứ thực tiễn phục vụ công tác quy hoạch, điều hành chính sách phát triển nông nghiệp chủ lực và nâng cao sinh kế bền vững cho người dân tại tỉnh Thái Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận về phát triển cây quế 1. Lý luận về phát triển Theo Từ điển Oxford, phát triển được hiểu là quá trình tiến triển của sự vật hoặc hiện tượng theo chiều hướng tích cực, thể hiện sự hoàn thiện dần về quy mô và chất lượng. Trong khi đó, Từ điển Bách khoa Việt Nam (2011) mô tả phát triển như một phạm trù triết học, phản ánh bản chất của những biến đổi diễn ra trong thế giới.

Mọi sự vật và con người đều không ngừng thay đổi theo thời gian, phát triển không dừng lại ở sự thay đổi, mà còn bao hàm nội dung về sự nâng cao chất lượng và thúc đẩy tiến bộ theo hướng tích cực. Theo triết học Mác - Lê nin thì phát triển thể hiện sự vận động đi lên, từ mức độ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện hơn, từ trình độ thấp đến trình độ cao hơn. Theo Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc vào cuối thập kỷ 80: “Mục tiêu của phát triển là xây dựng một môi trường thuận lợi, nơi con người có thể duy trì cuộc sống bền vững, khỏe mạnh và tận dụng tối đa tiềm năng sáng tạo cá nhân. Phát triển kinh tế có ý nghĩa rộng hơn, không chỉ bao gồm những thay đổi về mức độ tăng trưởng kinh tế mà còn bao gồm những thay đổi về chất lượng cuộc sống.

Vì vậy, phát triển kinh tế có thể hiểu là quá trình tiến bộ về mọi mặt của nền kinh tế trong một khoảng thời gian nhất định. Quá trình này bao hàm cả việc mở rộng quy mô sản xuất và sự cải thiện trong cấu trúc kinh tế - xã hội. Về bản chất, đó là hành trình hướng tới tiến bộ, thịnh vượng. Phát triển kinh tế là một phạm trù rộng lớn mang tính kinh tế - xã hội, được tiếp cận từ nhiều góc nhìn khác nhau.

Tùy theo lập trường lý luận, các nhà kinh tế đưa ra những định nghĩa riêng biệt. Tuy nhiên, điểm chung trong các khái niệm này là đều phản ánh những nội dung cốt lõi sau đây: - Quy mô được mở rộng kéo theo sự gia tăng về giá trị của các sản phẩm vật chất và dịch vụ đầu ra, hình thành cơ cấu kinh tế phát triển và sử dụng hợp lý các nguồn lực trong và ngoài nước. - Tăng trưởng kinh tế tạo điều kiện thuận lợi cho những chuyển biến tích cực trong cơ cấu xã hội, góp phần nâng cao mức sống của người dân. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo có xu hướng giảm, khoảng cách thu nhập giữa các nhóm dân cư được thu hẹp, qua đó thúc đẩy tiến trình thực hiện công bằng xã hội.

- Phát triển kinh tế thể hiện quá trình chuyển biến sự vận động tiến bộ của nền kinh tế từ trạng thái kém phát triển đến giai đoạn phát triển cao hơn cả về quy mô và chất 7 lượng. Quá trình này thường được đo lường thông qua ba nhóm chỉ tiêu, trong đó nhóm các chỉ số phản ánh tăng trưởng kinh tế bao gồm: tổng sản lượng (GO), tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tổng thu nhập quốc dân (GNI), thu nhập quốc dân (NI), thu nhập quốc dân (NDI) và thu nhập bình quân đầu người. • Các quan điểm về phát triển sản xuất Sản xuất là hoạt động có ý thức của con người nhằm tạo ra của cải vật chất cho xã hội thông qua việc sử dụng tư liệu lao động để tác động lên đối tượng lao động. Nói cách khác, sản xuất là quá trình kết hợp và điều phối các yếu tố đầu vào (như tài nguyên hoặc các yếu tố sản xuất) nhằm tạo ra sản phẩm, hàng hóa hoặc dịch vụ (đầu ra).

Phát triển sản xuất là một quá trình tập trung vào việc chuyển đổi đầu vào thành đầu ra để tạo ra hàng hóa, dịch vụ phù hợp sử dụng trong nền kinh tế thị trường. Sản xuất không ngừng phát triển và diễn ra trong không gian và thời gian. Do đó, sự phát triển sản xuất được đo lường bằng “tỷ lệ sản lượng đầu ra theo thời gian”. Phát triển sản xuất bao gồm ba khía cạnh: (i) số lượng hàng hóa và dịch vụ được sản xuất; (ii) loại hàng hóa và dịch vụ được sản xuất; (iii) sự phân bổ không gian và thời gian của hàng hóa và dịch vụ được sản xuất (FAO, 2021; Nguyễn Anh Minh, 2018).

Phát triển sản xuất được hiểu là quá trình con người không ngừng nâng cao năng lực tác động đến các yếu tố sản xuất, thông qua việc mở rộng số lượng, quy mô sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ, đồng thời bảo đảm chất lượng. Mục tiêu cuối cùng của quá trình này là đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của xã hội, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Phát triển sản xuất là một yêu cầu tất yếu cho sự tồn tại và phát triển của mọi quốc gia trên thế giới. Khi nhu cầu về hàng hóa, dịch vụ của con người ngày càng tăng cao, đặc biệt hiện nay khi yêu cầu về chất lượng sản phẩm ngày càng tăng cao thì việc phát triển sản xuất càng đóng vai trò quan trọng hơn.

Sản xuất có thể phát triển theo hai xu hướng chính: mở rộng quy mô (phát triển theo chiều rộng) và nâng cao hiệu quả trên đơn vị diện tích (phát triển theo chiều sâu). Mục đích phát triển sản xuất theo chiều rộng là tăng sản lượng bằng cách mở rộng diện tích đất canh tác và sử dụng công nghệ đơn giản phục vụ cơ sở vật chất kỹ thuật để phát triển sản xuất bền vững. Kết quả đạt được chủ yếu nhờ việc mở rộng diện tích đất, nâng cao độ phì nhiêu cũng như tác động tích cực của môi trường tự nhiên. Phát triển sản xuất theo chiều rộng được thực hiện thông qua việc mở rộng quy mô diện tích canh tác trên toàn vùng.

Điều này có thể đạt được bằng cách gia tăng số 8 lượng hộ tham gia vào hoạt động sản xuất, mở rộng diện tích sản xuất của từng hộ, hoặc đồng thời kết hợp cả hai hình thức. - Phát triển sản xuất theo chiều sâu là quá trình nâng cao giá trị sản xuất mà không cần mở rộng nguồn vốn đầu vào. Việc này được thực hiện thông qua ứng dụng công nghệ tiên tiến, cải tiến kỹ thuật. Nhờ đó, sản lượng và hiệu quả kinh tế trên mỗi đơn vị diện tích được gia tăng bằng cách sử dụng các biện pháp như cải thiện giống, nâng cao kỹ thuật, bổ sung vốn và tối ưu hóa lao động.

Quá trình phát triển này sẽ làm cơ cấu sản xuất có sự thay đổi, bao gồm sự biến đổi về loại hình sản phẩm, quy mô sản xuất, hình thức tổ chức sản xuất cũng như mức độ ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật. Đồng thời, cơ cấu sản xuất sẽ dần được hoàn thiện theo từng giai đoạn, hướng tới sự tối ưu và hiệu quả hơn. Để đảm bảo phát triển sản xuất bền vững, cần cân nhắc kỹ lưỡng về đầu vào và đầu ra, nhằm duy trì sự ổn định lâu dài mà không gây suy giảm hoặc tổn hại đến nguồn tài nguyên. • Quan điểm về phát triển kinh tế - Bản chất của tăng trưởng kinh tế là sự mở rộng quy mô nền kinh tế về mặt số lượng.

Mặc dù đây là một sự biến đổi tích cực, nó chủ yếu giúp cung cấp thêm các nguồn lực vật chất nhằm đáp ứng nhu cầu của người dân và xã hội. Mức tăng thêm của tổng sản lượng nền kinh tế giữa các thời kỳ là chỉ số thường được sử dụng để đo lường tăng trưởng kinh tế: Yo: Tổng sản lượng thời kì trước Y1: Tổng sản lượng thời kì sau Mức tăng trưởng tuyệt đối : delta = Y1 - Yo. Mức Tăng trưởng tương đối: = Y1/ Yo. Phát triển kinh tế là sự thay đổi tích cực của nền kinh tế, không chỉ thể hiện qua sự gia tăng về số lượng mà còn thông qua nâng cao chất lượng và điều chỉnh cơ cấu kinh tế theo hướng hợp lý và bền vững.

So với tăng trưởng kinh tế đơn thuần, phát triển kinh tế có sự cải thiện vượt bậc nhờ vào tiến bộ khoa học công nghệ và năng suất lao động cao hơn. Do đó, khái niệm phát triển kinh tế bao gồm: Trước hết, phát triển kinh tế thể hiện qua sự gia tăng về khối lượng của cải vật chất, dịch vụ, đồng thời đi kèm với những tiến bộ trong cơ cấu kinh tế và đời sống xã hội. Sự mở rộng quy mô sản lượng và sự cải thiện trong cơ cấu kinh tế - xã hội là hai yếu tố có mối quan hệ mật thiết, vừa tác động lẫn nhau, vừa tồn tại một mức độ độc lập nhất định về mặt số lượng và chất lượng. 9 Phát triển là một quá trình tiến hóa diễn ra theo thời gian, chịu sự chi phối chủ yếu bởi các yếu tố nội tại của nền kinh tế.

Nói cách khác, chính người dân trong một quốc gia đóng vai trò chủ thể, trực tiếp thúc đẩy những chuyển biến về kinh tế của đất nước. Công nghiệp hóa và hiện đại hóa là nền tảng thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế bền vững. Đây là xu hướng tất yếu của mỗi quốc gia, là sự biến đổi kinh tế từ thấp đến cao theo quy luật phát triển. • Phát triển cây quế Theo quan điểm lý luận về phát triển, có thể hiểu rằng phát triển cây quế là quá trình mở rộng quy mô, gia tăng sản lượng, đồng thời cải thiện cơ cấu giống và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Sản phẩm sản xuất có đầu ra ổn định, đáp ứng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường và người tiêu dùng. Do đó, cây quế không chỉ mở rộng về quy mô mà còn nâng cao chất lượng. Sự thay đổi này thể hiện qua việc gia tăng diện tích trồng, cải thiện chất lượng sản phẩm và nâng cao tỷ trọng của cây quế trong tổng giá trị sản xuất ngành nông lâm nghiệp. Việc mở rộng quy mô diện tích và sản lượng trong tương lai cần được thực hiện trên cơ sở phù hợp với điều kiện đặc thù của từng địa phương.

Đặc biệt, quá trình phát triển diện tích trồng quế cần đảm bảo sự cân bằng giữa lợi ích kinh tế của người sản xuất và lợi ích chung của cộng đồng và xã hội. Lý luận về chuỗi giá trị • Khái niệm chuỗi giá trị theo Michael Porter Khái niệm chuỗi giá trị do Michael Porter xây dựng từ những năm 1980, được trình bày chi tiết trong tác phẩm nổi tiếng của ông về lợi thế cạnh tranh.