Luận văn Thạc sĩ: Nghiên cứu bệnh do Babesia spp. ở chó tại Phòng khám Thú y Kim Ngân, Tây Ninh

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ, lâm sàng, biến đổi máu do Babesia spp. gây ra ở chó tại Phòng khám Thú y Kim Ngân, Tây Ninh và đề xuất biện pháp phòng trị.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Sơn
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Minh
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh do Babesia spp. gây ra ở chó đến khám tại Phòng khám Thú y Kim Ngân, phường Long An, tỉnh Tây Ninh và biện pháp phòng trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan bệnh do Babesia spp

Bệnh lê dạng trùng do Babesia spp. gây ra là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe đàn chó. Ký sinh trùng đơn bào này định vị bên trong hồng cầu. Chúng làm tan rã tế bào máu và gây thiếu máu cấp tính. Nghiên cứu thực hiện tại Phòng khám Thú y Kim Ngân thuộc phường Long An, tỉnh Tây Ninh đã ghi nhận sự hiện diện phổ biến của mầm bệnh. Địa bàn có khí hậu nhiệt đới ẩm thuận lợi cho ve phát triển. Ve Rhipicephalus sanguineus đóng vai trò là vật chủ trung gian truyền bệnh nguy hiểm nhất. Khi ve hút máu, thoa trùng Babesia xâm nhập trực tiếp vào hệ tuần hoàn của chó. Bệnh xuất hiện rải rác quanh năm nhưng tăng mạnh vào mùa mưa ẩm ướt. Số lượng ca bệnh đến khám và điều trị tại cơ sở thú y ngày càng có xu hướng gia tăng. Việc nhận diện đúng đặc điểm dịch tễ giúp hạn chế tổn thất sinh mạng cho vật nuôi. Các chủ nuôi cần chủ động theo dõi thể trạng của vật nuôi hàng ngày.

1.1. Căn bệnh học và phương thức lây truyền của ký sinh trùng

Babesia là ký sinh trùng đơn bào thuộc họ Babesiidae. Ký sinh trùng này định cư trong hồng cầu của loài ăn thịt. Khi ký sinh, chúng nhân đôi và phá hủy màng tế bào máu. Quá trình này phóng thích độc tố và gây tổn thương đa cơ quan. Phương thức lây truyền chủ yếu diễn ra qua vết cắn của ve cứng Rhipicephalus sanguineus. Ve truyền thoa trùng qua tuyến nước bọt trong quá trình hút máu kéo dài. Ngoài ra, việc truyền máu mang mầm bệnh hoặc sử dụng chung kim tiêm cũng làm lây lan ký sinh trùng. Động vật nhiễm bệnh không được điều trị kịp thời sẽ đối mặt với nguy cơ suy hô hấp, tổn thương gan thận và tử vong nhanh chóng.

1.2. Môi trường dịch tễ và hoạt động thú y tại địa bàn Tây Ninh

Tây Ninh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với điều kiện tự nhiên đặc trưng. Nhiệt độ ấm áp và độ ẩm cao tạo điều kiện lý tưởng cho ký sinh trùng sinh sôi. Phòng khám Thú y Kim Ngân tiếp nhận hàng trăm ca bệnh động vật mỗi tháng. Phong trào nuôi thú cưng tại địa phương phát triển rất mạnh mẽ. Tuy nhiên, kiến thức về an toàn sinh học của nhiều chủ nuôi vẫn còn hạn chế. Chó thường xuyên thả rông ngoài sân vườn hoặc tiếp xúc với nguồn ve truyền bệnh. Mật độ ve bám trên cơ thể vật nuôi không được kiểm soát định kỳ. Tình trạng này khiến tỷ lệ phơi nhiễm Babesia spp. duy trì ở mức cao. Công tác giám sát dịch tễ tại phòng khám đóng vai trò then chốt trong kiểm soát bệnh.

II. Thực trạng bệnh do Babesia spp

Số liệu thực nghiệm trên 326 cá thể chó tại Phòng khám Thú y Kim Ngân phản ánh tình hình nhiễm bệnh đáng báo động. Kết quả chẩn đoán ghi nhận tỷ lệ nhiễm Babesia spp. chung dao động từ 36,20% đến 37,73%. Tỷ lệ mắc bệnh có sự chênh lệch rõ rệt theo từng nhóm giống vật nuôi. Nhóm chó lai có tỷ lệ nhiễm cao nhất với tỷ lệ lên đến 48,78%. Nhóm chó nội địa ghi nhận mức nhiễm khoảng 34,69%. Trong khi đó, nhóm chó ngoại có tỷ lệ nhiễm thấp nhất với mức 28,57%. Sự khác biệt này xuất phát từ điều kiện chăm sóc và biện pháp phòng ngừa ve bét. Chó nội và chó lai thường thả rông nên tiếp xúc nhiều với mầm bệnh. Chó ngoại được nuôi nhốt trong nhà và nhận sự chăm sóc thú y đầy đủ hơn. Khi mắc bệnh, cơ thể chó suy sụp nhanh chóng với hàng loạt tổn thương thứ phát. Lượng hồng cầu suy giảm mạnh dẫn đến kiệt sức và trụy tim mạch nếu không được can thiệp kịp thời.

2.1. Tỷ lệ nhiễm bệnh theo giống chó và nguy cơ dịch tễ học

Số liệu khảo sát tại phòng khám cho thấy giống chó là yếu tố ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ mắc bệnh. Chó lai chiếm tỷ lệ mắc cao nhất do thói quen nuôi thả tự do ngoài khuôn viên. Môi trường bụi rậm và bãi cỏ là nơi ẩn náu lý tưởng của loài ve truyền bệnh. Ngược lại, chó ngoại thuần chủng thường được nuôi dưỡng trong môi trường kín và sạch sẽ hơn. Chủ nuôi chó ngoại có xu hướng đầu tư thuốc nhỏ gáy hoặc đeo vòng chống ve định kỳ. Điều này giúp giảm đáng kể nguy cơ bị ve bét cắn và truyền ký sinh trùng. Tuy nhiên, khi chó ngoại bị nhiễm, bệnh cảnh lâm sàng lại diễn biến rất nặng nề do khả năng thích nghi kém hơn.

2.2. Biến đổi chỉ tiêu huyết học và triệu chứng lâm sàng điển hình

Chó nhiễm Babesia spp. thể hiện triệu chứng lâm sàng đa dạng và phức tạp. Dấu hiệu ban đầu thường là sốt cao dao động từ 39,5 đến 41 độ C. Con vật trở nên ủ rũ, bỏ ăn và niêm mạc mắt nhợt nhạt rõ rệt. Khi bệnh chuyển sang giai đoạn nặng, chó xuất hiện vàng da và nước tiểu có màu nâu sẫm hoặc đỏ sẫm. Phân tích máu cho thấy số lượng hồng cầu sụt giảm nghiêm trọng. Nồng độ huyết sắc tố và hematocrit đều tụt xuống dưới ngưỡng sinh lý bình thường. Lượng tiểu cầu cũng giảm mạnh khiến cơ thể dễ bị xuất huyết dưới da. Suy giảm các chỉ tiêu huyết học là nguyên nhân trực tiếp đe dọa mạng sống của vật nuôi.

III. Phương pháp trị bệnh do Babesia spp

Phòng khám Thú y Kim Ngân áp dụng quy trình chẩn đoán kết hợp nhiều kỹ thuật để tăng độ chính xác. Kỹ thuật nhuộm Giemsa và nhuộm Diff-Quick được triển khai để quan sát hình thái ký sinh trùng trong hồng cầu. Bộ kit test nhanh kháng thể hỗ trợ sàng lọc sơ bộ nhanh chóng các ca nghi nhiễm tại phòng khám. Sau khi chẩn đoán xác định, bác sĩ thú y tiến hành phác đồ điều trị chuyên biệt ngay lập tức. Thuốc đặc trị Imidocarb dipropionate hoặc Diminazene aceturate được sử dụng để tiêu diệt mầm bệnh trong máu. Liều lượng thuốc được tính toán nghiêm ngặt dựa trên cân nặng và tình trạng lâm sàng của chó. Bên cạnh điều trị nguyên nhân, liệu pháp bổ trợ đóng vai trò cứu mạng then chốt. Động vật được truyền dịch chống sốc, bổ sung vitamin nhóm B và truyền sắt kích thích tái tạo máu. Các ca thiếu máu nghiêm trọng được chỉ định truyền máu toàn phần để duy trì sự sống.

3.1. So sánh hiệu quả các phương pháp xét nghiệm chẩn đoán

Nghiên cứu đánh giá ba phương pháp chẩn đoán ký sinh trùng đường máu phổ biến hiện nay. Phương pháp nhuộm Diff-Quick cho tỷ lệ phát hiện đạt 37,73%. Phương pháp nhuộm Giemsa truyền thống đạt tỷ lệ phát hiện là 37,42%. Cả hai phương pháp phết lam máu mao mạch đều đòi hỏi kính hiển vi độ phóng đại lớn và chuyên môn cao. Phương pháp dùng kit xét nghiệm nhanh cho kết quả 36,20% ca dương tính. Kit test mang lại ưu điểm vượt trội về thời gian chờ khi trả kết quả chỉ sau 10 đến 15 phút. Sự phối hợp giữa test nhanh sàng lọc và soi kính hiển vi giúp phát hiện chính xác ca bệnh ở giai đoạn đầu.

3.2. Phác đồ điều trị đặc hiệu và quy trình chăm sóc hồi phục

Điều trị Babesia spp. đòi hỏi tính kịp thời và tuân thủ liệu trình nghiêm ngặt. Bác sĩ thú y tiêm bắp Imidocarb dipropionate với liều chỉ định từ 5 đến 6,6 mg/kg thể trọng. Liệu trình thường lặp lại mũi thứ hai sau khoảng 14 ngày để quét sạch ký sinh trùng tồn lưu. Con vật được theo dõi phản ứng phụ như chảy nước dãi hoặc nôn mửa sau tiêm. Bên cạnh đó, chó bệnh cần được truyền dịch ringer lactat bù nước và cân bằng điện giải. Các dòng thuốc trợ gan, bổ thận và men tiêu hóa được phối hợp hàng ngày. Chế độ dinh dưỡng giàu đạm dễ tiêu kết hợp gel dinh dưỡng giúp nâng cao sức đề kháng. Bệnh nhân phục hồi tốt khi triệu chứng sốt dứt điểm và thể trạng hồng hào trở lại.

IV. Ứng dụng kiểm soát bệnh Babesia spp

Kết quả nghiên cứu tại Phòng khám Thú y Kim Ngân mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho công tác thú y tại tỉnh Tây Ninh. Dữ liệu cung cấp bức tranh dịch tễ học rõ nét về mức độ nguy hại của ký sinh trùng Babesia spp. trên các nhóm chó. Việc phát hiện sớm bệnh thông qua kết hợp nhuộm soi kính hiển vi và test nhanh giúp tối ưu tỷ lệ điều trị khỏi. Phòng khám khuyến cáo quy trình kiểm soát ve bét toàn diện tại các hộ gia đình. Chủ vật nuôi cần chủ động sử dụng định kỳ các hoạt chất diệt ngoại ký sinh trùng thế hệ mới như Isoxazoline. Việc vệ sinh môi trường sống và tiêu diệt ve trong chuồng trại đóng vai trò then chốt trong cắt đứt nguồn lây lan. Đề tài luận văn là cơ sở khoa học quan trọng giúp nâng cao năng lực chẩn đoán lâm sàng cho đội ngũ bác sĩ thú y cơ sở. Mô hình quản lý và điều trị này hoàn toàn có thể nhân rộng tại nhiều phòng khám thú y trên toàn tỉnh Tây Ninh.

4.1. Biện pháp phòng ngừa ve truyền bệnh trong cộng đồng nuôi chó

Phòng ngừa ve bét là giải pháp căn cơ và hữu hiệu nhất để chặn đứng bệnh do Babesia spp. Chủ vật nuôi cần duy trì lịch dùng thuốc phòng ngoại ký sinh trùng định kỳ mỗi tháng. Các dạng thuốc viên nhai chứa Fluralaner, Afoxolaner hoặc Sarolaner đem lại hiệu quả bảo vệ kéo dài. Đối với khu vực nuôi thả, việc vệ sinh và phun khử trùng môi trường sống xung quanh bằng thuốc diệt ve như Permethrin cần được làm thường xuyên. Sau khi cho chó dạo chơi ngoài bãi cỏ, người nuôi cần kiểm tra kỹ kẽ ngón chân và vành tai để loại bỏ ve bám. Những biện pháp phòng hộ đơn giản nhưng đồng bộ này giúp triệt tiêu mầm mống lây lan mầm bệnh trong cộng đồng thú cưng.

4.2. Khuyến nghị nâng cao chất lượng chẩn đoán thú y tại cơ sở

Công tác thú y lâm sàng cần tiếp tục chuẩn hóa quy trình tiếp nhận và xét nghiệm máu đối với chó nghi nhiễm ký sinh trùng. Các phòng khám thú y tư nhân nên trang bị máy phân tích huyết học tự động và kính hiển vi quang học chất lượng cao. Đội ngũ kỹ thuật viên cần được đào tạo kỹ năng nhận diện hình thái Babesia spp. trên tiêu bản máu nhuộm. Việc lưu trữ hồ sơ bệnh án điện tử giúp theo dõi dịch tễ học và tiền sử điều trị của từng cá thể bệnh. Sự phối hợp giữa nghiên cứu học thuật và thực tiễn điều trị tạo nền tảng vững chắc cho dịch vụ thú y hiện đại. Đây là hướng đi đúng đắn nhằm bảo vệ sức khỏe đàn thú cưng tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh lê dạng trùng do đơn bào ký sinh Babesia spp. gây ra là một trong những hiểm họa ký sinh trùng đường máu nguy hiểm hàng đầu đối với loài chó tại các vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa. Mầm bệnh xâm nhập trực tiếp vào hệ tuần hoàn, ký sinh và phá hủy tế bào hồng cầu, dẫn đến hội chứng thiếu máu tán huyết cấp tính, suy đa cơ quan với tỷ lệ tử vong có thể lên tới 45% nếu không được can thiệp kịp thời. Trên quy mô toàn cầu, tỷ lệ nhiễm Babesia spp. ở chó đã được ghi nhận ở nhiều mức độ nghiêm trọng khác nhau, dao động từ 2,22% tại Nhật Bản, 6,54% tại Ấn Độ, 24,79% tại Hàn Quốc và lên tới 64,20% tại một số vùng của Trung Quốc. Tại Việt Nam, sự gia tăng nhanh chóng của phong trào nuôi thú cưng nhập ngoại cùng điều kiện độ ẩm cao đã tạo môi trường lý tưởng cho vector truyền bệnh là loài ve nâu Rhipicephalus sanguineus sinh sôi và phát tán mầm bệnh.

Xuất phát từ thực tiễn dịch tễ học còn nhiều khoảng trống thông tin tại khu vực phía Nam, đề tài nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thanh Sơn được triển khai tại Phòng khám thú y Kim Ngân, tọa lạc tại phường Long An, tỉnh Tây Ninh trong giai đoạn từ tháng 7 năm 2024 đến tháng 6 năm 2025. Nghiên cứu tập trung khảo sát tổng thể trên 963 cá thể chó đến khám, từ đó sàng lọc được 326 cá thể nghi nhiễm lâm sàng chiếm tỷ lệ 33,85%. Mục tiêu cốt lõi của công trình là xác định chính xác tỷ lệ nhiễm, cường độ nhiễm và các yếu tố dịch tễ liên quan mật thiết như lứa tuổi, giống loài, giới tính, mùa vụ, phương thức chăm sóc và tiền sử nhiễm ve. Đồng thời, đề tài đánh giá sâu sắc những biến đổi bệnh lý huyết học, sinh hóa máu, giải phẫu bệnh tích đại thể và kiểm chứng hiệu lực thực nghiệm của hai phác đồ điều trị đặc hiệu. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi giúp nâng cao tỷ lệ chẩn đoán đúng từ diện nghi ngờ lâm sàng đạt mức dương tính xác thực từ 36,20% đến 37,73%, hạn chế tối đa tình trạng nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng máu khác và xây dựng quy trình kiểm soát dịch tễ chuẩn mực cho các phòng khám thú y cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nền tảng học thuật của luận văn được xây dựng dựa trên hai học thuyết bệnh học kinh điển: Lý thuyết chu kỳ sinh học tương tác vector - ký chủ của đơn bào ký sinh thuộc giống Babesia và Mô hình bệnh sinh thiếu máu tán huyết nội mạch kết hợp hội chứng đáp ứng viêm toàn thân. Theo phân loại học động vật học, giống Babesia thuộc họ Babesiidae, bộ Piroplasmida, ngành Apicomplexa. Chu kỳ phát triển của ký sinh trùng xen kẽ giữa giai đoạn sinh sản vô tính phân đôi trong hồng cầu của chó và giai đoạn sinh sản hữu tính trong ống tiêu hóa của vật chủ trung gian truyền bệnh là ve cứng họ Ixodidae. Sau khi xâm nhập vào máu vật chủ qua vết đốt của ve, Babesia spp. phân chia theo cấp số nhân, làm số lượng đơn bào tăng gấp 100 lần chỉ sau 7 ngày, phá vỡ màng hồng cầu và kích hoạt giải phóng các cytokine tiền viêm như yếu tố hoại tử khối u TNF.

Khung lý thuyết của nghiên cứu vận hành xoay quanh năm khái niệm bệnh học cốt lõi:

• Đơn bào lê dạng trùng Babesia spp. với hai nhóm kích thước hình thái gồm thể lớn như Babesia canis dài từ 4,0 đến 5,0 micromet và thể nhỏ như Babesia gibsoni dài từ 1,5 đến 2,5 micromet.
• Vector truyền bệnh sinh học chủ yếu là ve chó nâu Rhipicephalus sanguineus với khả năng truyền dọc mầm bệnh qua trứng đạt tỷ lệ 13,7% ở các lô ấu trùng.
• Thiếu máu tán huyết qua trung gian miễn dịch IMHA hình thành do kháng thể tự tiêu diệt các hồng cầu bị biến đổi kháng nguyên bề mặt.
• Tổn thương thận cấp tính AKI sinh ra do sự lắng đọng huyết sắc tố tự do trong lòng các ống thận trong điều kiện thiếu oxy mô kéo dài từ 10 đến 28 ngày ủ bệnh.
• Cường độ nhiễm ký sinh trùng trong máu được lượng hóa chuẩn xác theo ba cấp độ: nhiễm nhẹ dưới 1% hồng cầu tổn thương, nhiễm trung bình từ 1% đến 5% và nhiễm nặng vượt trên 5%.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao, nghiên cứu đã tiến hành thu thập mẫu trên toàn bộ cỡ mẫu gồm 963 cá thể chó được mang đến khám tại phòng khám. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích dựa trên các tiêu chí sàng lọc lâm sàng nghiêm ngặt, lựa chọn ra 326 chó có biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh để tiến hành thu thập mẫu máu toàn phần và lập phiếu điều tra dịch tễ học chi tiết. Thao tác lấy mẫu được thực hiện bằng xi lanh vô trùng lấy tối thiểu 2,0 ml máu từ tĩnh mạch cẳng chân trước của mỗi cá thể, chống đông bằng EDTA và chia đều thành 4 phần riêng biệt có thể tích 0,5 ml nhằm phục vụ bốn mục tiêu xét nghiệm độc lập: chạy kit test nhanh, phết kính nhuộm tế bào học, đo huyết học tự động và phân tích hóa sinh huyết thanh.

Việc lựa chọn các kỹ thuật xét nghiệm trong nghiên cứu dựa trên cơ sở đối chứng khoa học chặt chẽ. Tác giả kết hợp đồng thời kit test nhanh kháng thể Babesia Ab test của hãng Gen action với độ nhạy 92,13% và độ đặc hiệu 94,59% cùng hai kỹ thuật nhuộm tiêu bản máu truyền thống là nhuộm nhanh Diff-quick và nhuộm Giemsa 10% theo tiêu chuẩn TCVN 8400-33:2015 dưới kính hiển vi quang học Olympus CX33 độ phóng đại 1000 lần. Lý do lựa chọn sự kết hợp này là nhằm đối sánh độ nhạy phát hiện ký sinh trùng thể ẩn, khắc phục nhược điểm âm tính giả ở giai đoạn đầu của test huyết thanh học và chuẩn hóa khả năng quan sát hình thái đơn bào. Toàn bộ các chỉ tiêu sinh lý máu được định lượng tự động bằng máy phân tích huyết học DYMIND - DF50, trong khi các chỉ số chức năng gan thận được đo lường trên máy sinh hóa Mindray BA-88A dựa trên ngưỡng tham chiếu chuẩn của Willard và Tvedten. Toàn bộ dữ liệu dịch tễ và hiệu lực điều trị từ tháng 7 năm 2024 đến tháng 6 năm 2025 được mã hóa và xử lý thống kê sinh học trên phần mềm Minitab 16 thông qua các thuật toán kiểm định Chi-square và ANOVA với ngưỡng ý nghĩa xác suất P nhỏ hơn 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả xét nghiệm 326 ca nghi nhiễm bằng ba kỹ thuật độc lập đã xác định tỷ lệ dương tính thực sự với Babesia spp. dao động từ 36,20% đến 37,73%. Cụ thể, kit test nhanh phát hiện 118 ca dương tính đạt 36,20%, phương pháp nhuộm tiêu bản Giemsa ghi nhận 122 ca đạt 37,42% và phương pháp nhuộm Diff-quick cho độ nhạy cao nhất với 123 ca dương tính đạt 37,73%. Sự chênh lệch tỷ lệ giữa ba phương pháp không mang ý nghĩa thống kê với P lớn hơn 0,05, chứng minh giá trị chẩn đoán thực địa tương đồng của các phương pháp.

Thứ hai, tỷ lệ nhiễm Babesia spp. có mối tương quan thuận rõ rệt với lứa tuổi của chó và có ý nghĩa thống kê cao với P nhỏ hơn 0,05. Ở nhóm chó non từ 3 tháng tuổi trở xuống hoàn toàn không ghi nhận ca nhiễm nào với tỷ lệ 0%. Tuy nhiên, tỷ lệ nhiễm tăng vọt lên mức 21,15% đến 25,00% ở nhóm từ trên 3 đến 12 tháng tuổi, tiếp tục tăng lên 30,86% đến 33,33% ở nhóm từ trên 12 đến 24 tháng tuổi, đạt 37,76% ở nhóm từ trên 24 đến 48 tháng tuổi và chạm mức cao kỷ lục từ 47,37% đến 49,47% ở nhóm chó già trên 48 tháng tuổi.

Thứ ba, yếu tố giống loài và giới tính thể hiện sự phân hóa tỷ lệ nhiễm đáng chú ý. Chó lai có nguy cơ nhiễm bệnh cao nhất với tỷ lệ dao động từ 46,34% đến 48,78%, xếp sau là giống chó nội địa với tỷ lệ từ 33,67% đến 34,69%, trong khi các giống chó ngoại nhập thuần chủng ghi nhận tỷ lệ thấp nhất chỉ từ 26,67% đến 28,57% (P nhỏ hơn 0,05). Về mặt tính biệt, tỷ lệ nhiễm ở chó đực có xu hướng cao hơn chó cái từ 0,5% đến 1,0% trên cả ba công cụ xét nghiệm. Ngoài ra, phương thức nuôi thả tự do ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh áp đảo so với nuôi nhốt hoàn toàn, đồng thời những cá thể chó sở hữu bộ lông dài và có tiền sử nhiễm ve ghi nhận tỷ lệ dương tính cao vượt trội so với chó lông ngắn và không có ve ký sinh.

Thứ tư, phân tích huyết học và hóa sinh phản ánh mức độ tàn phá toàn thân nghiêm trọng của mầm bệnh. Đa số chó mắc bệnh đều rơi vào trạng thái suy giảm nghiêm trọng số lượng hồng cầu và tiểu cầu với tỷ lệ suy giảm tương ứng là 78,30% và 73,58%, đi kèm sự gia tăng bạch cầu trung tính và sụt giảm bạch cầu lympho. Đồng thời, các chỉ số tổn thương gan như AST tăng ở 28,30% số ca, ALT tăng ở 27,36% số ca, cùng các chỉ số suy giảm lọc cầu thận như urea tăng vọt ở 33,01% và creatinine tăng ở 25,47% trường hợp.

Thảo luận kết quả

Cơ chế bệnh sinh sâu xa của tình trạng thiếu máu tán huyết xuất phát từ việc Babesia spp. liên tục nhân đôi vô tính, làm vỡ màng hồng cầu và giải phóng hàng loạt độc tố vào tuần hoàn. Tình trạng tán huyết ồ ạt kéo theo hiện tượng phóng thích nồng độ lớn yếu tố hoại tử mô TNF, kích hoạt dòng thác đông máu nội mạch rải rác và hạ đường huyết nghiêm trọng xuống dưới ngưỡng 59,4 mg/dL, giải thích vì sao chó bệnh biểu hiện niêm mạc nhợt nhạt, suy kiệt và nước tiểu sẫm màu như nước cà phê. Hiện tượng chó trên 48 tháng tuổi đạt tỷ lệ nhiễm đỉnh điểm lên tới 49,47% có thể giải thích do sự tích lũy thời gian phơi nhiễm ngoài môi trường với vector truyền bệnh kéo dài nhiều năm, kết hợp với sự suy giảm tự nhiên của hệ miễn dịch tế bào. Ngược lại, chó con dưới 3 tháng tuổi được nuôi nhốt kỹ trong nhà và còn nhận được lượng kháng thể thụ động từ sữa mẹ nên tỷ lệ nhiễm ghi nhận bằng 0%. Đối với yếu tố giống loài, chó lai và chó nội thường ít được chủ nuôi quan tâm sử dụng các biện pháp diệt ve định kỳ so với các giống chó ngoại cảnh đắt tiền, dẫn đến tần suất tiếp xúc với ve Rhipicephalus sanguineus cao hơn gấp nhiều lần.

Khi đặt trong tương quan so sánh với các công bố khoa học trong nước, kết quả của luận văn có sự tương đồng sâu sắc với nghiên cứu của tác giả Trần Thị Anh Đào tại Cần Thơ khi chỉ ra chó nuôi thả rông có tỷ lệ nhiễm bệnh cao gấp 3,65 lần so với chó nuôi nhốt và chó có tiền sử nhiễm ve có tỷ lệ mắc cao gấp 3,30 lần chó không nhiễm ve. Đồng thời, các số liệu biến đổi sinh hóa cũng củng cố vững chắc nhận định của tác giả Lương Huỳnh Việt Thắng tại Tây Nguyên về tỷ lệ tăng men gan ALT và chỉ số suy thận urea trên đàn chó bệnh. Để nâng cao tính trực quan trong thực hành lâm sàng, toàn bộ dữ liệu biến thiên tỷ lệ nhiễm theo lứa tuổi và giống loài có thể được trình bày tối ưu thông qua hệ thống biểu đồ cột nhóm đa chiều, cho phép so sánh song song độ nhạy giữa ba phương pháp xét nghiệm. Bên cạnh đó, các yếu tố dịch tễ học phức hợp như tương quan giữa mùa mưa ẩm ướt và tình trạng bùng phát ve có thể được biểu diễn trực quan bằng biểu đồ tròn phân đoạn kết hợp bảng tổng hợp chéo ma trận hai chiều, giúp các bác sĩ thú y nhanh chóng nhận diện nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao nhất ngay tại thời điểm tiếp nhận.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học và thực nghiệm thu được từ luận văn, năm nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và điều trị bệnh lê dạng trùng:

• Kiểm soát triệt để vector truyền bệnh ve Rhipicephalus sanguineus: Các trạm thú y và chủ nuôi cần tiến hành định kỳ sử dụng các chế phẩm trị ngoại ký sinh trùng như viên nhai chứa Fluralaner hoặc thuốc nhỏ gáy chứa Fipronil với chu kỳ 30 ngày một lần cho toàn bộ đàn chó nuôi thả tự do, đặc biệt tập trung cao điểm vào giai đoạn mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10 nhằm cắt đứt hoàn toàn chu kỳ truyền lây của ve với mục tiêu giảm thiểu trên 85% nguy cơ nhiễm bệnh.
• Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán kép tại các phòng khám thú y cơ sở: Ban quản lý các cơ sở thú y tư nhân cần ban hành quy chuẩn tiếp nhận bệnh nhân, trong đó bắt buộc kết hợp test nhanh kháng thể Babesia Ab test cùng kỹ thuật nhuộm Diff-quick cho 100% các ca chó đến khám có biểu hiện sốt cao trên 39 độ C và niêm mạc nhợt nhạt, hoàn thành chẩn đoán trong vòng 15 phút với mục tiêu nâng độ nhạy phát hiện bệnh lên trên 95% và loại trừ sớm nguy cơ đồng nhiễm Ehrlichia canis.
• Ứng dụng phác đồ điều trị tấn công đặc hiệu bằng Diminazene aceturate và Imidocarb dipropionate: Bác sĩ điều trị cần áp dụng tiêm bắp Diminazene aceturate với liều 3,5 mg/kg thể trọng một lần duy nhất vào ngày đầu tiên của liệu trình, sau đó phối hợp tiêm dưới da Imidocarb dipropionate với liều 6,6 mg/kg thể trọng vào ngày thứ hai và nhắc lại mũi thứ hai sau 14 ngày, hướng tới đích tiêu diệt sạch 100% thể lê dạng trùng trong máu sau 7 ngày can thiệp.
• Thiết lập phác đồ hồi sức đa cơ quan đồng bộ: Đội ngũ điều trị cần thực hiện tiêm bắp Vitamin K liều 1 mg/kg thể trọng mỗi ngày để chống xuất huyết mao mạch, kết hợp cho uống siro bổ máu Vita Hemo liều 0,2 ml/kg thể trọng hai lần mỗi ngày và truyền dịch tĩnh mạch Ringer lactate hoặc Glucose 5% liều 20 đến 30 ml/kg thể trọng hai lần mỗi ngày kéo dài liên tục 14 ngày, đảm bảo kiểm soát men gan và chỉ số urea máu trở về ngưỡng an toàn cho trên 90% cá thể điều trị.
• Thiết lập hàng rào kiểm dịch và sàng lọc máu hiến tặng nghiêm ngặt: Chi cục Chăn nuôi và Thú y địa phương phối hợp với các bệnh viện thú y triển khai quy trình kiểm tra bắt buộc bằng xét nghiệm PCR và phết kính nhuộm máu đối với 100% chó được chọn làm nguồn hiến máu, loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây truyền mầm bệnh Babesia spp. qua đường truyền máu nhân tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thanh Sơn là nguồn tư liệu khoa học chuẩn xác, mang giá trị ứng dụng cao cho bốn nhóm độc giả chuyên môn:

• Bác sĩ thú y lâm sàng và kỹ thuật viên tại các phòng khám thú y: Công trình cung cấp quy trình chẩn đoán phân biệt trực quan bằng phương pháp nhuộm nhanh Diff-quick chỉ mất 15 giây cùng hướng dẫn định lượng liều dùng chi tiết của Diminazene aceturate và Imidocarb dipropionate, hỗ trợ đắc lực cho việc cấp cứu thành công các ca thiếu máu cấp tính và suy gan thận do ký sinh trùng đường máu.
• Các nhà nghiên cứu ký sinh trùng và dịch tễ học thú y: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu thực địa quy mô lớn với 963 cá thể khảo sát tại Tây Ninh, đóng vai trò là dữ liệu nền tảng quan trọng phục vụ các nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo về giải trình tự gen 18S rRNA nhằm phân lập chi tiết các phân loài Babesia vogeli hay Babesia canis tại khu vực phía Nam.
• Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Thú y: Bản luận văn là một hình mẫu chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu khoa học thực nghiệm, từ cách thiết kế phiếu điều tra dịch tễ, kỹ thuật lấy máu tĩnh mạch chân trước, đến kỹ năng xử lý số liệu sinh học bằng phần mềm Minitab 16 và quy trình phân tích chỉ tiêu huyết học trên máy tự động.
• Chủ nuôi thú cưng và các trang trại nhân giống chó chuyên nghiệp: Cung cấp kiến thức y khoa đại chúng giúp nhận diện sớm các triệu chứng nguy hiểm như nước tiểu sẫm màu, sốt cao kéo dài và rụng lông, từ đó chủ động xây dựng lịch trình kiểm soát ve định kỳ và thay đổi tập quán nuôi thả rông để bảo vệ an toàn cho đàn thú cảnh.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp chẩn đoán nào mang lại hiệu quả nhanh và chính xác nhất cho phòng khám thú y tuyến cơ sở?

Phương pháp nhuộm nhanh Diff-quick kết hợp test nhanh kháng thể Babesia Ab test là giải pháp tối ưu nhất. Nhuộm Diff-quick cho tỷ lệ phát hiện dương tính đạt 37,73% chỉ sau khoảng 15 giây xử lý mẫu trên kính hiển vi quang học, giúp quan sát trực tiếp hình thái quả lê của đơn bào trong hồng cầu. Trong khi đó, kit test nhanh cho kết quả trong 10 phút với độ nhạy 92,13%, giúp khẳng định chẩn đoán nhanh chóng ngay tại phòng khám.

Tại sao chó lớn tuổi và các giống chó lai lại có tỷ lệ nhiễm Babesia spp. cao hơn rõ rệt?

Số liệu thực nghiệm cho thấy chó trên 48 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 49,47% do thời gian tích lũy phơi nhiễm với ve Rhipicephalus sanguineus kéo dài suốt vòng đời cùng với sự suy thoái miễn dịch theo tuổi tác. Chó lai ghi nhận tỷ lệ nhiễm lên tới 48,78% chủ yếu do tập quán nuôi thả tự do ngoài sân vườn để giữ nhà, ít được chủ nuôi áp dụng các biện pháp phòng chống ve định kỳ so với các giống chó cảnh thuần chủng.

Dấu hiệu nhận biết đặc trưng nhất khi chó chuyển sang giai đoạn nhiễm Babesia spp. thể nặng là gì?

Ở cường độ nhiễm nặng với trên 5% hồng cầu bị phá hủy, chó thường sốt cao liên tục trên 39 độ C, suy nhược bỏ ăn, niêm mạc mắt và nướu nhợt nhạt chuyển sang vàng da rõ rệt do bilirubin tăng cao. Dấu hiệu điển hình nhất là chó đi tiểu ra nước tiểu màu nâu sẫm như cà phê, xuất huyết dưới da và xuất hiện các triệu chứng co giật thần kinh do thiếu oxy não nghiêm trọng.

Phác đồ kết hợp Diminazene aceturate và Imidocarb dipropionate có ưu thế gì so với kháng sinh thông thường?

Phác đồ phối hợp này tác động trực tiếp vào cơ chế ức chế tổng hợp DNA và chu trình đường phân của đơn bào Babesia spp. Tiêm bắp Diminazene aceturate liều 3,5 mg/kg thể trọng ở ngày đầu tiên giúp hạ nhanh mật độ ký sinh trùng trong máu, kết hợp Imidocarb dipropionate liều 6,6 mg/kg thể trọng tiêm ngày thứ hai giúp loại sạch mầm bệnh sau 7 ngày, vượt trội hoàn toàn so với phác đồ đơn thuần sử dụng Doxycyclin đường uống kéo dài.

Bệnh lê dạng trùng ở chó có lây truyền sang người không và biện pháp dự phòng tại nhà gồm những gì?

Đơn bào Babesia spp. ký sinh trên chó có tiềm năng lây truyền từ động vật sang người thông qua vết đốt của ve nhiễm mầm bệnh, đặc biệt nguy hiểm đối với người suy giảm miễn dịch hoặc đã cắt lách. Biện pháp phòng ngừa tốt nhất tại gia đình là kiểm tra ve trên cơ thể chó hàng ngày, loại bỏ ve trong vòng 48 giờ trước khi chúng truyền thoa trùng vào máu và định kỳ phun thuốc khử trùng môi trường sống.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm Babesia spp. thực tế trên đàn chó nghi ngờ tại địa bàn Tây Ninh ở mức rất cao, dao động từ 36,20% đến 37,73% qua ba phương pháp xét nghiệm độc lập.
• Nguy cơ mắc bệnh gia tăng tỷ lệ thuận theo lứa tuổi, đạt đỉnh 49,47% ở chó trên 48 tháng tuổi, đồng thời chó lai và phương thức nuôi thả tự do là những đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
• Bệnh gây ra những tổn thương huyết học và nội tạng sâu sắc với hơn 73% số ca bị giảm tiểu cầu và thiếu máu tán huyết nặng, đi kèm tổn thương hoại tử tế bào gan và suy giảm chức năng lọc cầu thận.
• Cả hai kỹ thuật nhuộm máu Diff-quick và Giemsa đều chứng minh độ tin cậy tương đương trong chẩn đoán tế bào học, giữ vai trò then chốt trong điều kiện phòng khám thú y thực địa.
• Phác đồ tấn công kết hợp Diminazene aceturate liều 3,5 mg/kg thể trọng và Imidocarb dipropionate liều 6,6 mg/kg thể trọng mang lại hiệu lực sạch mầm bệnh vượt trội và phục hồi sinh lý máu nhanh chóng chỉ sau 7 đến 14 ngày điều trị.

Đóng góp khoa học lớn nhất của luận văn là đã hoàn thiện bức tranh dịch tễ học toàn diện về bệnh lê dạng trùng do Babesia spp. tại tỉnh Tây Ninh, đồng thời cung cấp một quy trình khép kín từ sàng lọc lâm sàng, chẩn đoán cận lâm sàng đến phác đồ điều trị hồi sức đa cơ quan đạt chuẩn y khoa.

Trong giai đoạn 3 đến 6 tháng tới, các cơ sở thú y địa phương cần nhanh chóng phổ biến quy trình chẩn đoán nhanh bằng nhuộm Diff-quick và thiết lập mạng lưới giám sát ve truyền bệnh tại các hộ gia đình. Về định hướng dài hạn trong 12 tháng tiếp theo, cần mở rộng các nghiên cứu sinh học phân tử bằng kỹ thuật PCR đa mồi nhằm xác định chính xác thành phần loài Babesia canis hay Babesia gibsoni trên diện rộng toàn khu vực Đông Nam Bộ. Các bác sĩ thú y và chủ nuôi thú cưng hãy chủ động kiểm soát ve định kỳ và thực hiện xét nghiệm máu ngay khi phát hiện những biểu hiện sốt thiếu máu đầu tiên để bảo vệ an toàn tính mạng cho đàn vật nuôi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Lê dạng trùng ký sinh ở chó 1. Vị trí của lê dạng trùng ký sinh ở chó trong hệ thống phân loại động vật Bệnh lê dạng trùng là bệnh ký sinh trùng đường máu, lần đầu tiên được phát hiện bởi Victor Babes vào năm 1888 và sau đó đã được đặt tên bởi hai nhà khoa học Kilborne và Smith vào năm 1893.

Bệnh do đơn bào Babesia spp. Trong hệ thống phân loại, Babesia spp. thuộc họ Babesiidae, bộ Piroplasmida, lớp Aconoidasida, ngành Apicomplexa (Huỳnh Hồng Quang, 2010). Ở chó, có ít nhất 7 loài Babesia spp.

xuất hiện, bao gồm: Babesia gibsoni, B. Ngoài ra, một số loài Babesia spp. chưa được phân loại cũng đã được phát hiện ở chó (Lehtinen và cs., 2008; Kubo và cs., 2015; Ozubek và Aktas, 2017). Hai trong 9 loài Babesia spp.

được chứng minh gây bệnh phổ biến nhất ở chó thông qua truyền lây từ ve, đó là: Babesia canis và Babesia gibsoni (Levine, 1988). Đặc điểm hình thái, cấu tạo của lê dạng trùng ký sinh ở chó Babesiosis ở chó là một bệnh do nhiễm ký sinh trùng thuộc giống Babesia (Vial và Gorenflot, 2006; Teodorowski và cs. Có nhiều loài Babesia tồn tại trên toàn thế giới, chúng được chia thành loài lớn (3,00 - 5,00 μm) hoặc nhỏ (1,50 - 2,50 μm) dựa trên kích thước hình thái của chúng trong hồng cầu (Solano và Baneth, 2011). Ở chó, loài lớn gồm: B.

rossi; loài nhỏ gồm: B. Theo Laha và cs. (2015), hình thái của 2 loài Babesia ký sinh phổ biến ở chó như sau: Babesia canis: có kích thước dài 4,0 - 5,0 μm, thường xuất hiện dạng đơn 3 lê hoặc dạng cặp đôi có góc. Hình dạng đặc trưng của Babesia canis là hình quả lê, ngoài ra còn thấy hình tròn, hình thon dài, hình trụ nhọn đầu.

Babesia gibsoni: có kích thước dài 1,5 - 2,5 μm. Cơ thể rất nhỏ, hình vòng nhẫn, hiếm khi thấy có dạng quả lê. Đơn bào phân bố rải rác hoặc tập trung thành nhóm trong hồng cầu. Hình thái Babesia spp.

trong hồng cầu chó 1. Babesia gibsoni (Thái Thị Mỹ Hạnh, 2022) Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012), làm tiêu bản phiết kính nhuộm Giemsa thấy hồng cầu của chó nhuộm màu hồng nhạt, nguyên sinh chất của Babesia spp. nhuộm màu hồng thẫm, các hạt nhiễm sắc nhuộm màu xanh lơ. Các loài gây bệnh phổ biến thuộc dạng lớn bao gồm: B.

Các loài này thường được lây truyền qua ve Rhipicaphlus sanguineus, Dermacentor spp. và Haemaphysalis elliptica (Irwin, 2009). Khi các loài ve này ký sinh và hút máu, Babesia spp. sẽ vào đường tiêu hóa của ve và ve trở thành vật mang mầm bệnh, truyền mầm bệnh qua nhiều thế hệ ve.

Chu kỳ sinh học của lê dạng trùng ký sinh ở chó Nguyễn Thị Kim Lan (2012) cho biết: Lê dạng trùng có hai giai đoạn sinh sản, đó là vô tính và hữu tính. Giai đoạn sinh sản vô tính được thực hiện trong hồng cầu, bằng cách phân đôi (trước hết nhân chia thành hai phần, rồi có một rãnh giữa chia nguyên sinh 4 chất thành hai nửa, cuối cùng tạo thành hai lê dạng trùng hình quả lê). Sau đó, các đầu nhọn co lại làm cho lê dạng trùng có hình bầu dục, rồi hình cầu. Lúc này, hồng cầu chứa lê dạng trùng bị phá hủy, giải phóng ra hai lê dạng trùng non, trôi nổi trong máu, rồi mỗi lê dạng trùng xâm nhập vào một hồng cầu lành.

Ở đó, lê dạng trùng lớn dần, sau vài giờ thành dạng trưởng thành. Sự phân đôi lại tiếp tục 5 - 6 lần nữa, mỗi ngày có thể phân đôi một lần, sau một tuần số lượng lê dạng trùng đã gấp 100 lần. Giai đoạn sinh sản hữu tính được thực hiện trong cơ thể ký chủ trung gian (ve). Quá trình diễn ra như sau: ve đốt và hút máu chó bị bệnh sẽ hút luôn những hồng cầu bị bệnh lê dạng trùng ký sinh.

Đến dạ dày ve, hồng cầu bị tiêu hóa, giải phóng ra lê dạng trùng. Lê dạng trùng phát triển thành tiểu phối tử (giao tử đực) và đại phối tử (giao tử cái), chúng kết hợp với nhau tạo thành những trứng trần. Những trứng trần này chuyển động nhờ chân giả rồi cắm sâu vào vách dạ dày ve. Lớn lên, những trứng này phân chia thành hàng trăm bào tử thể hình đầu đinh ghim làm vách dạ dày ve căng ra rồi bị vỡ.

Khi ve hút máu, các bào tử thể được đưa vào máu chó. Sau khi xâm nhập vào hồng cầu, chúng lớn dần đến trưởng thành, rồi lại tiếp tục sinh sản vô tính trong hồng cầu. Vòng đời phát triển của Babesia spp. Ve ký sinh và truyền Babesia spp.

cho chó Trên thế giới, nhiều loài ve cứng (họ Ixodidae) đã được xác định đóng vai trò vector truyền Babesia spp. Quan trọng nhất là ve Rhipicephalus sanguineus (ve chó nâu), loài ve chó phân bố rộng rãi nhất trên thế giới (Torres, 2010). sanguineus được ghi nhận là vector chính truyền B. vogeli (René và cs., 2012) - loài Babesia spp.

ít độc lực hơn, gây bệnh chủ yếu ở vùng nhiệt đới và á nhiệt đới. Bên cạnh đó, ve Dermacentor reticulatus (ve đồng cỏ châu Âu) là vector đã được khẳng định của B. canis ở châu Âu. Ở châu Phi hạ Sahara, ve Haemaphysalis elliptica (còn gọi là H.

leachi trong phân loại cũ) ký sinh trên chó là vector truyền B. rossi (Zygner và cs., 2023) - loài Babesia spp. độc lực cao gây bệnh cấp tính trên chó bản địa. gibsoni (Babesia nhỏ) tại châu Á được truyền bởi các loài ve thuộc giống Haemaphysalis; tiêu biểu là loài Haemaphysalis longicornis ở Đông Á và Haemaphysalis hystricis ở khu vực Đông Nam Á (Zygner và cs., 2023; Jongejan và cs.

Một số khảo sát phân tử còn phát hiện DNA Babesia spp. trong các loài ve khác (Ixodes ricinus, Dermacentor marginatus ở châu Âu), nhưng vai trò truyền bệnh của các loài ve này chưa được khẳng định rõ ràng (Zygner và cs. Ở Việt Nam, các kết quả nghiên cứu cho thấy ve Rhipicephalus sanguineus (phân loài nhiệt đới) là loài ve chó chủ yếu tại Việt Nam (Thom Do và cs. Khảo sát trên 359 chó ở miền Bắc Việt Nam thu được 466 mẫu ve đều thuộc loài R.

sanguineus và lần đầu tiên phát hiện Babesia vogeli (cùng một số tác nhân khác) trong mẫu ve này bằng phương pháp PCR (Nguyen Viet Linh và cs. Cho đến nay, chưa có báo cáo ghi nhận các loài ve chó khác như: Dermacentor spp. hay Haemaphysalis spp. trên chó nuôi ở Việt Nam (Thom Do và cs.

Do đó, nhiều khả năng R. sanguineus đóng vai trò vector chính truyền Babesiosis cho chó tại Việt Nam, đặc biệt là truyền B. Trường hợp B. gibsoni trên chó cũng đã được ghi nhận ở một số địa phương như Cần Thơ.

Đáng chú ý là tỷ lệ nhiễm B. gibsoni cao hơn rõ rệt ở những chó có tiền sử nhiễm ve (17,48%) so với chó chưa từng nhiễm ve (6,03%) (Trần Văn Thanh, 2024). Từ đó cho thấy, mối liên quan mật thiết giữa 6 ve ký sinh và sự lan truyền B. gibsoni trong quần thể chó tại Việt Nam.

Ve truyền Babesia spp. cho chó thông qua quá trình hút máu. Khi ve cái hoặc ve đói ở các giai đoạn ấu trùng, nhộng bám lên chó và hút máu, thoa trùng Babesia spp. (sporozoite) từ tuyến nước bọt của ve sẽ được truyền vào máu chó và xâm nhập vào hồng cầu để nhân lên.

Ve có thể nhiễm Babesia spp. khi hút máu từ chó mắc Babesiosis, ký sinh trùng phát triển hữu tính trong ruột ve (giao tử đực giao phối với giao tử cái thành hợp tử), sau đó di chuyển đến nhiều cơ quan của ve. Ở nhiều loài Babesia spp., ký sinh trùng xâm nhập tuyến nước bọt để sẵn sàng truyền sang vật chủ mới ở các giai đoạn ve tiếp theo (truyền qua giai đoạn phát triển, hay transstadial) và thậm chí xâm nhập cả buồng trứng để truyền sang thế hệ ve con (gọi là truyền qua trứng, hay transovarial) (Kostro và cs. Nhờ cơ chế truyền dọc trong quần thể ve này, Babesia spp.

có thể được ve mẹ truyền sang ấu trùng nở ra, giúp duy trì mầm bệnh qua nhiều thế hệ. Người ta đã chứng minh B. vogeli có thể truyền qua trứng ở ve R. sanguineus (phát hiện B.

vogeli trong 13,7% lô trứng và ấu trùng của ve nhiễm) (Jongejan và cs. gibsoni cũng được ghi nhận truyền qua trứng ở H. hystricis (Jongejan và cs. Như vậy, một ve cái nhiễm Babesia spp.

có thể sinh ra thế hệ ấu trùng mang mầm bệnh, sẵn sàng lây nhiễm cho chó ngay từ lần bám và hút máu đầu tiên. Bên cạnh con đường chính qua ve cắn, Babesia spp. trên chó còn có thể lây truyền qua đường máu (truyền máu, dùng chung kim tiêm) và qua nhau thai; riêng B. gibsoni còn được ghi nhận lây cơ học qua cắn nhau ở các chó chọi.

Hình thái ve Rhipicephalus sanguineus trên chó (Spencer, 1960) 7 1. Bệnh lê dạng trùng ở chó 1. Đặc điểm dịch tễ học của bệnh lê dạng trùng ở chó Thời gian nung bệnh ở chó có thể dao động từ 1 đến 4 tuần, phụ thuộc nhiều theo từng loài Babesia: từ 1 đến 3 tuần với loài B. canis và 2 - 4 tuần với loài B.

Mức độ nguy hiểm của bệnh cũng phụ thuộc vào loài gây bệnh, cường độ nhiễm, tình trạng dinh dưỡng và thể lực của chó (Lee và cs., 2009; Solano và Baneth, 2011; Kubo và cs., 2015; Ozubek và Aktas, 2017; Guo và cs., 2020; Teodorowski và cs. Tỷ lệ nhiễm càng cao thì tốc độ dung huyết càng nhanh làm cho bệnh thường tiến triển ở dạng cấp tính và chết nhanh. gây bệnh bằng nhiều cơ chế khác nhau: ký sinh phá vỡ hồng cầu gây thiếu máu, kích hoạt hội chứng đáp ứng viêm toàn thân, rối loạn cân bằng kẽm - toan (Leisewitz và cs. Do vậy, tỷ lệ chết thường cao nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Thái Thị Mỹ Hạnh (2022) cho biết, các tác nhân dẫn đến việc chó nhiễm Babesia spp. tuy không nhiều, nhưng lại thường xuyên gặp phải. Các trường hợp không có sự chăm sóc kỹ lưỡng sẽ dễ gây ra bệnh do Babesia spp. từ những hành vi vô ý, nhỏ nhặt thường ngày như: - Dạo chơi trong công viên hoặc các khu vực không sạch sẽ trong giai đoạn mùa hè từ tháng 5 đến tháng 9.

Bệnh sẽ xảy ra khi chó bị ve nâu cắn - loài ve thường xuất hiện ở vùng khí hậu nóng ẩm, phát triển sinh sôi ở môi trường bãi cát, sân vườn, các bãi cỏ,. - Chó bị lây từ vết cắn của một con ve bị nhiễm bệnh hoặc xảy ra do trong quá trình được nhận máu từ một chú chó khác hiến tặng có nhiễm Babesia spp. - Chó bị cắn từ một con chó đã nhiễm Babesia spp. - Chó cái đang mang thai bị nhiễm bệnh do Babesia spp.