Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và năng suất của giống đậu tương tại Vĩnh Phúc

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất các giống đậu tương triển vọng tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc.

• Tác giả: Nguyễn Duy Hùng
• Người hướng dẫn: TS. Lưu Thị Xuyến
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu giống đậu tương tiềm năng tại Vĩnh Phúc: Khả năng sinh trưởng và năng suất
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học
• 1.2. Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tương trên thế giới và trong nước
• 1.2.1. Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tương trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới
• 1.2.3. Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.3.2. Quy trình kỹ thuật
• 2.3.3. Các chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp theo dõi
• 2.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của một số giống đậu tương mới trong vụ Xuân và vụ Đông 2013 tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.2. Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các giống đậu tương thí nghiệm trong vụ Xuân và vụ Đông năm 2013 tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.3. Đặc điểm hình thái của các giống đậu tương thí nghiệm vụ Xuân và vụ Đông năm 2013 tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.4. Chỉ số diện tích lá của các giống đậu tương thí nghiệm vụ xuân năm 2013 tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.5. Tình hình sâu bệnh hại của các giống đậu tương thí nghiệm vụ Xuân 2013 tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.6. Các yếu tố cấu thành năng suất của giống đậu tương tham gia thí nghiệm trong vụ Xuân và vụ Đông năm 2013 tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.7. Năng suất các giống đậu tương tham gia thí nghiệm trong vụ Xuân và vụ Đông năm 2013 tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.8. Kết quả khảo nghiệm sản xuất giống NAS-S1 trong vụ Xuân năm 2014 tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.9. Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các giống khảo nghiệm trong vụ Xuân năm 2014 tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.10. Đặc điểm hình thái và khả năng chống đổ của các giống khảo nghiệm trong vụ Xuân năm 2014 tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.11. Tình hình sâu bệnh hại của các giống khảo nghiệm trong vụ Xuân năm 2014 tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.12. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống khảo nghiệm trong vụ Xuân năm 2014 tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CỤM, TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu giống đậu tương tại Vĩnh Phúc

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá khả năng sinh trưởng và năng suất của các giống đậu tương tiềm năng tại Vĩnh Phúc. Đậu tương là cây trồng có giá trị kinh tế cao, đóng vai trò quan trọng trong nông nghiệp và công nghiệp. Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định các giống đậu tương có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và đất đai tại Vĩnh Phúc, đồng thời đạt năng suất cao và ổn định. Nghiên cứu này cũng nhằm góp phần vào sự phát triển nông nghiệp bền vững, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhu cầu ngày càng tăng của thị trường nông sản.

1.1. Tầm quan trọng của giống đậu tương

Giống đậu tương là yếu tố quyết định đến năng suất và chất lượng cây trồng. Việc nghiên cứu và chọn lọc các giống đậu tương phù hợp với điều kiện địa phương là cần thiết để tối ưu hóa sinh trưởng cây trồng và năng suất cây trồng. Nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện sản lượng mà còn góp phần vào việc đa dạng hóa các giống cây trồng, tăng khả năng chống chịu với sâu bệnh và điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

1.2. Bối cảnh nghiên cứu tại Vĩnh Phúc

Vĩnh Phúc là một trong những tỉnh đi đầu trong việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật vào nông nghiệp. Nghiên cứu này được thực hiện tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc, nơi có điều kiện khí hậu và đất đai phù hợp để thử nghiệm các giống đậu tương mới. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đề xuất các kỹ thuật canh tác hiệu quả, giúp nông dân nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

II. Phương pháp nghiên cứu và đánh giá giống đậu tương

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thực nghiệm để đánh giá khả năng sinh trưởng và năng suất của các giống đậu tương tiềm năng. Các giống đậu tương được trồng và theo dõi trong hai vụ Xuân và Đông năm 2013 tại Vĩnh Phúc. Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm thời gian sinh trưởng, đặc điểm hình thái, khả năng chống chịu sâu bệnh, và các yếu tố cấu thành năng suất. Phương pháp xử lý số liệu được áp dụng để đảm bảo tính chính xác và khách quan của kết quả nghiên cứu.

2.1. Quy trình thực nghiệm

Các giống đậu tương được bố trí thí nghiệm theo quy trình kỹ thuật chuẩn, bao gồm các bước từ chuẩn bị đất, gieo hạt, chăm sóc, đến thu hoạch. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm thời gian nảy mầm, chiều cao cây, diện tích lá, và tỷ lệ sâu bệnh. Kết quả được ghi chép và phân tích để đánh giá hiệu quả của từng giống.

2.2. Phương pháp xử lý số liệu

Số liệu thu thập được xử lý bằng các phương pháp thống kê, bao gồm tính toán các chỉ số trung bình, độ lệch chuẩn, và phân tích phương sai. Kết quả được so sánh giữa các giống để xác định giống có khả năng sinh trưởng và năng suất tốt nhất. Phương pháp này đảm bảo tính khách quan và khoa học của nghiên cứu.

III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự khác biệt rõ rệt về khả năng sinh trưởng và năng suất giữa các giống đậu tương thí nghiệm. Một số giống đậu tương cho thấy khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và đất đai tại Vĩnh Phúc, đạt năng suất cao và ổn định. Các yếu tố như thời gian sinh trưởng, khả năng chống chịu sâu bệnh, và các yếu tố cấu thành năng suất được phân tích chi tiết để đưa ra kết luận về giống đậu tương tiềm năng nhất.

3.1. Đánh giá khả năng sinh trưởng

Các giống đậu tương được đánh giá dựa trên thời gian sinh trưởng và đặc điểm hình thái. Kết quả cho thấy giống NAS-S1 có thời gian sinh trưởng ngắn và khả năng chống đổ tốt, phù hợp với điều kiện canh tác tại Vĩnh Phúc. Đây là giống có tiềm năng để phát triển trong tương lai.

3.2. Đánh giá năng suất

Năng suất của các giống đậu tương được đánh giá dựa trên các yếu tố như số hạt trên cây, khối lượng hạt, và tỷ lệ thu hoạch. Giống NAS-S1 cho năng suất cao nhất trong cả hai vụ Xuân và Đông, đạt trung bình 2,5 tấn/ha. Kết quả này khẳng định tiềm năng của giống này trong việc nâng cao sản lượng đậu tương tại Vĩnh Phúc.

IV. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã xác định được các giống đậu tương có khả năng sinh trưởng và năng suất tốt tại Vĩnh Phúc, trong đó giống NAS-S1 nổi bật với khả năng thích nghi cao và năng suất ổn định. Kết quả nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhu cầu ngày càng tăng của thị trường nông sản. Đề xuất tiếp tục nghiên cứu và nhân rộng các giống đậu tương tiềm năng để nâng cao hiệu quả sản xuất.

4.1. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học để lựa chọn và phát triển các giống đậu tương phù hợp với điều kiện địa phương, góp phần nâng cao năng suất cây trồng và hiệu quả kinh tế cho nông dân. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần vào việc đa dạng hóa các giống cây trồng, tăng khả năng chống chịu với sâu bệnh và điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

4.2. Hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và thử nghiệm các giống đậu tương mới, đồng thời áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến để tối ưu hóa sinh trưởng cây trồng và năng suất cây trồng. Ngoài ra, cần tăng cường hợp tác giữa các nhà khoa học, nông dân, và doanh nghiệp để đưa các giống đậu tương tiềm năng vào sản xuất đại trà, đáp ứng nhu cầu của thị trường nông sản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây đậu tương (Glycine max (L) Merrill) là cây trồng có giá trị kinh tế cao, được sử dụng rộng rãi trong công nghiệp dầu, thực phẩm và làm thức ăn gia súc. Trên thế giới, diện tích trồng đậu tương đã tăng từ 21 triệu ha năm 1960 lên khoảng 111,2 triệu ha năm 2013, với năng suất dao động từ 22,4 đến 25,8 tạ/ha, sản lượng đạt 276,4 triệu tấn (FAOSTAT, 2014). Ở Việt Nam, diện tích trồng đậu tương có xu hướng giảm từ 197,8 nghìn ha năm 2010 xuống còn 117,191 nghìn ha năm 2013, trong khi năng suất trung bình duy trì khoảng 14,3-15 tạ/ha, thấp hơn so với mức trung bình thế giới. Tỉnh Vĩnh Phúc, một trong những vùng trọng điểm sản xuất đậu tương miền Bắc, cũng ghi nhận sự biến động về diện tích và năng suất trong 5 năm gần đây, với diện tích giảm từ 6.248 ha năm 2010 xuống còn 2.682 ha năm 2013, năng suất dao động từ 15,41 đến 17,51 tạ/ha.

Trước thực trạng này, việc nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của các giống đậu tương mới phù hợp với điều kiện sinh thái tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc là cần thiết. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định giống đậu tương có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao và ổn định, đồng thời đánh giá các chỉ tiêu sinh lý, tình hình sâu bệnh và các yếu tố cấu thành năng suất. Nghiên cứu được thực hiện trong các vụ Xuân và Đông năm 2013, cùng vụ Xuân năm 2014, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc lựa chọn giống phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất đậu tương tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây trồng, đặc biệt là mô hình sinh trưởng sinh dưỡng và sinh trưởng sinh thực của cây đậu tương. Các khái niệm chính bao gồm:

• Thời gian sinh trưởng (TGST): Tổng thời gian từ khi gieo hạt đến khi thu hoạch, chia thành giai đoạn sinh dưỡng (gieo đến ra hoa) và sinh thực (ra hoa đến chín).
• Chỉ số diện tích lá (CSDTL): Diện tích lá trên một đơn vị diện tích đất, phản ánh khả năng quang hợp và tích lũy vật chất khô.
• Khả năng tích lũy vật chất khô (KNTLVCK): Lượng vật chất khô tích lũy trong cây, liên quan mật thiết đến năng suất.
• Các yếu tố cấu thành năng suất: Bao gồm số quả chắc/cây, số hạt chắc/quả, khối lượng 1000 hạt và mật độ cây trồng.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật theo QCVN 01-58:2011/BNNPTNT về khảo nghiệm giống đậu tương, bao gồm đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh, chống đổ và tách quả.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu khảo nghiệm 6 giống đậu tương gồm DT84 (đối chứng), NAS-S1, TBS6, DT2010, DT2012 và ĐTĐĐ tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Thiết kế khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 6 công thức, 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô 8,5 m², tổng diện tích thí nghiệm 153 m². Khảo nghiệm sản xuất giống triển vọng trên diện tích 500 m²/giống.
• Thời gian và địa điểm: Từ tháng 01/2013 đến tháng 06/2014 tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc.
• Quy trình kỹ thuật: Gieo trồng theo quy trình chuẩn, mật độ 35 cây/m² vụ Xuân, 45 cây/m² vụ Đông, bón phân theo quy định, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh theo hướng dẫn.
• Chỉ tiêu nghiên cứu: Thời gian sinh trưởng, đặc điểm hình thái (chiều cao cây, số cành cấp 1, số đốt thân), chỉ số diện tích lá, khả năng tích lũy vật chất khô, tình hình sâu bệnh, khả năng chống đổ, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất thực thu.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm EXCEL và IRRISTAT 4 để xử lý số liệu, tính trung bình và phân tích độ tin cậy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thời gian sinh trưởng:

   • Vụ Xuân 2013, thời gian từ gieo đến mọc của các giống dao động từ 9-10 ngày, vụ Đông ngắn hơn, từ 7-8 ngày.
   • Thời gian ra hoa rộ trong vụ Xuân từ 45-50 ngày, vụ Đông từ 43-48 ngày. Giống NAS-S1 có thời gian ra hoa muộn nhất, muộn hơn đối chứng 5 ngày.
   • Thời gian từ gieo đến chín dao động từ 93-105 ngày vụ Xuân, 82-97 ngày vụ Đông. Giống TBS6, DT2010 và ĐTĐĐ thuộc nhóm chín trung bình, NAS-S1 và DT2012 thuộc nhóm chín muộn.

2. Đặc điểm hình thái:

   • Chiều cao cây vụ Xuân dao động 37,27-52,75 cm, vụ Đông 36,20-50,53 cm. Giống TBS6 có chiều cao thấp nhất, NAS-S1 và DT2012 cao hơn đối chứng đáng kể (p<0,05).
   • Số cành cấp 1 dao động 2,03-4,0 cành, với NAS-S1 và ĐTĐĐ có số cành nhiều hơn đối chứng (2,43-2,47 cành).
   • Số đốt thân chính từ 7-11,3 đốt, NAS-S1 có số đốt nhiều nhất, cao hơn đối chứng rõ rệt.

3. Chỉ số diện tích lá (CSDTL):

   • Vụ Xuân, CSDTL giai đoạn hoa rộ từ 2,86-3,41 m² lá/m² đất, NAS-S1 cao hơn đối chứng (2,96 m²) với ý nghĩa thống kê.
   • Giai đoạn chắc xanh, CSDTL tăng lên 3,24-3,79 m², NAS-S1 và DT2012 vượt trội so với đối chứng.
   • Vụ Đông, NAS-S1 và DT2012 cũng có CSDTL cao hơn đáng kể.

4. Khả năng chống chịu sâu bệnh và chống đổ:

   • Tất cả giống đều có khả năng chống đổ tốt, điểm đánh giá 1 (không đổ).
   • Tỷ lệ sâu bệnh như dòi đục thân, sâu cuốn lá, sâu đục quả được kiểm soát ở mức nhẹ đến trung bình, không ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất.

5. Năng suất thực thu:

   • Giống NAS-S1 và DT2012 cho năng suất cao hơn đối chứng từ 10-15%, đạt khoảng 25-30 tạ/ha trong điều kiện thâm canh.
   • Các yếu tố cấu thành năng suất như số quả chắc/cây, khối lượng 1000 hạt cũng cao hơn ở các giống này.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt về khả năng sinh trưởng và năng suất giữa các giống đậu tương khảo nghiệm. Giống NAS-S1 và DT2012 nổi bật với chiều cao cây, số cành cấp 1, số đốt thân và chỉ số diện tích lá cao hơn, góp phần tăng khả năng quang hợp và tích lũy vật chất khô, từ đó nâng cao năng suất. Thời gian sinh trưởng phù hợp với điều kiện khí hậu Vĩnh Phúc, đặc biệt là khả năng thích nghi với vụ Xuân và Đông.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả tương đồng với nhận định rằng giống có chỉ số diện tích lá lớn và khả năng tích lũy vật chất khô cao thường cho năng suất tốt hơn. Khả năng chống chịu sâu bệnh và chống đổ tốt cũng là yếu tố quan trọng giúp duy trì năng suất ổn định. Việc lựa chọn giống phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả sản xuất đậu tương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh năng suất thực thu giữa các giống, bảng phân tích các chỉ tiêu hình thái và sinh lý, giúp minh họa rõ nét sự khác biệt và ưu thế của các giống triển vọng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng giống NAS-S1 và DT2012 vào sản xuất đại trà tại Vĩnh Phúc:

   • Mục tiêu tăng năng suất trung bình lên 25-30 tạ/ha trong vòng 2-3 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm Giống cây trồng tỉnh, các hợp tác xã nông nghiệp.

2. Tăng cường công tác khảo nghiệm và chọn lọc giống phù hợp với từng vụ và vùng sinh thái:

   • Thực hiện khảo nghiệm mở rộng trong các vụ Xuân, Đông và Hè.
   • Chủ thể: Viện Di truyền Nông nghiệp, các trường đại học nông nghiệp.

3. Đẩy mạnh đào tạo kỹ thuật canh tác và phòng trừ sâu bệnh cho nông dân:

   • Tập huấn kỹ thuật chăm sóc, bón phân và phòng trừ sâu bệnh theo quy trình chuẩn.
   • Chủ thể: Trung tâm Khuyến nông, các tổ chức nông nghiệp địa phương.

4. Xây dựng hệ thống giám sát sâu bệnh và điều kiện sinh trưởng cây trồng:

   • Sử dụng công nghệ thông tin để theo dõi và cảnh báo kịp thời.
   • Chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Trung tâm Giống cây trồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và cán bộ khoa học trong lĩnh vực cây trồng:

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm chi tiết về giống đậu tương, phương pháp khảo nghiệm và phân tích số liệu.
   • Use case: Phát triển chương trình chọn tạo giống mới, nghiên cứu sinh lý cây trồng.

2. Trung tâm giống cây trồng và các cơ sở sản xuất giống:

   • Lợi ích: Tham khảo kết quả khảo nghiệm giống, lựa chọn giống phù hợp để nhân rộng sản xuất.
   • Use case: Đánh giá và phổ biến giống mới tại địa phương.

3. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp:

   • Lợi ích: Nắm bắt thông tin về giống đậu tương có năng suất cao, kỹ thuật canh tác và phòng trừ sâu bệnh.
   • Use case: Áp dụng giống và kỹ thuật để nâng cao hiệu quả sản xuất.

4. Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp:

   • Lợi ích: Cơ sở khoa học để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển cây đậu tương, định hướng phát triển giống.
   • Use case: Lập kế hoạch phát triển vùng sản xuất, hỗ trợ kỹ thuật và tài chính.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần chọn giống đậu tương phù hợp với điều kiện địa phương?
   Giống phù hợp giúp cây sinh trưởng tốt, chống chịu sâu bệnh và điều kiện khí hậu, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Ví dụ, giống NAS-S1 và DT2012 thích nghi tốt với khí hậu Vĩnh Phúc, cho năng suất cao hơn đối chứng.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến năng suất đậu tương?
   Năng suất phụ thuộc vào chỉ số diện tích lá, khả năng tích lũy vật chất khô, số quả chắc/cây, khối lượng hạt và điều kiện chăm sóc. Nghiên cứu cho thấy giống có CSDTL cao thường cho năng suất tốt hơn.

3. Làm thế nào để phòng trừ sâu bệnh hiệu quả trong trồng đậu tương?
   Theo dõi sâu bệnh thường xuyên, áp dụng biện pháp sinh học và hóa học đúng lúc, kết hợp với kỹ thuật canh tác hợp lý giúp giảm thiểu thiệt hại. Trong nghiên cứu, các giống đều có khả năng chống chịu sâu bệnh ở mức nhẹ đến trung bình.

4. Thời gian sinh trưởng của đậu tương ảnh hưởng thế nào đến sản xuất?
   Thời gian sinh trưởng phù hợp giúp cây phát triển hoàn chỉnh, tránh rủi ro do thời tiết bất lợi. Giống chín trung bình và chín sớm phù hợp với các vụ Xuân và Đông tại Vĩnh Phúc, giúp tăng hiệu quả sản xuất.

5. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này ở các vùng khác không?
   Kết quả có thể tham khảo cho các vùng có điều kiện sinh thái tương tự, tuy nhiên cần khảo nghiệm bổ sung để đảm bảo phù hợp. Việc khảo nghiệm đa vùng giúp xác định khả năng thích nghi của giống.

Kết luận

• Đã xác định được 2 giống đậu tương triển vọng là NAS-S1 và DT2012 có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao và ổn định tại Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Vĩnh Phúc.
• Các giống này có chỉ số diện tích lá và khả năng tích lũy vật chất khô vượt trội, góp phần nâng cao năng suất thực thu từ 10-15% so với giống đối chứng.
• Thời gian sinh trưởng phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương, khả năng chống chịu sâu bệnh và chống đổ tốt.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc lựa chọn và phổ biến giống đậu tương mới tại Vĩnh Phúc và các vùng lân cận.
• Đề xuất triển khai áp dụng giống NAS-S1 và DT2012 trong sản xuất đại trà, đồng thời tiếp tục khảo nghiệm mở rộng và nâng cao kỹ thuật canh tác.

Khuyến khích các cơ quan chức năng và nông dân áp dụng giống triển vọng, đồng thời tăng cường đào tạo kỹ thuật và giám sát sâu bệnh để nâng cao hiệu quả sản xuất đậu tương tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học Giống mới có vai trò hết sức quan trọng trong sản xuất nông nghiệp hiện nay. Sau công cuộc đổi mới của nước ta chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu trong sản xuất nông nghiệp như từ nước thiếu đói, kém phát triển đến nay trở thành nước xuất khẩu lương thực và các mặt hàng nông sản hàng đầu thế giới. Nhờ có chính sách mở của nền kinh tế theo đó là các tiến bộ khoa học kỹ thuật được áp dụng nên năng suất cây trồng tăng lên rất nhanh mà quan trọng nhất là thay đổi và cải tạo giống.

Trong sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất cây trồng nói riêng yếu tố giống quyết định rất nhiều tới năng suất, chất lượng và khả năng thích nghi của cây trồng. Vậy chọn tạo và khảo nghiệm được giống tốt cho sản xuất nông nghiệp là một điều rất quan trọng và cần thiết. Như vavilop nhà khoa học người Nga đã nói “Chọn giống có thể coi như một môn khoa học như là một nghệ thuật như một lĩnh vực sản xuất của nền sản xuất nông nghiệp”. Sự sinh trưởng phát triển, khả năng cho năng suất của cây trồng chịu sự tác động sâu sắc của môi trường và điều kiện trồng trọt.

Cùng một khu vực trồng trọt các giống khác nhau khả năng cho năng suất khác nhau. Do vậy trong sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất đậu tương nói riêng việc xác định và tìm ra được giống mới có năng suất cao phù hợp với điều kiện từng vùng miền để chúng sinh trưởng, phát triển tốt cho năng suất cao đem lại hiệu quả kinh tế, có ý nghĩa thực tiễn nhằm thúc đẩy sản xuất đậu tương phát triển là rất cần thiết. Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tương trên thế giới và trong nước 1. Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tương trên thế giới.

Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới. Hiện nay, cây đậu tương đã được trồng ở khắp các Châu lục và là cây lấy hạt, lấy dầu quan trọng trên thế giới và đứng thứ 4 sau lúa mì, lúa nước và ngô. Mặc dù cây đậu tương có nguồn gốc từ Viễn Đông nhưng khả năng thích ứng rộng nên nó được phân bố khá rộng từ 400 Vĩ Bắc đến 400 Vĩ Nam (Ma Thị Phương, 2004) [16]. Trong toàn bộ sản lượng cây lấy dầu trên thế giới, sản lượng cây đậu tương tăng từ 32% (năm 1965) đến 50% (trong những năm 80).

Từ năm 1970 sản xuất đậu tương tăng ít nhất 2 lần so với bất cứ cây lấy dầu nào khác (Ngô Thế Dân và CS, 1999) [6]. Trong tương lai, cây đậu tương chắc chắn vẫn giữ vai trò quan trọng nhất trong những cây lấy dầu. Trên 95% sản phẩm đậu tương hiện nay được sản xuất ra từ các nước ôn đới, nơi có điều kiện ngày dài từ 14-15 giờ/ngày thích hợp cho sự phát triển của đậu tương. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới những năm gần đây thể hiện qua bảng sau: Bảng 1.

Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới trong những năm gần đây Chỉ tiêu Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 2009 99,3 22,4 223,4 2010 102,8 25,8 265,0 2011 103,8 25,2 262,0 2012 104,9 23,0 241,1 2013 111,2 24,8 276,4 (Nguồn: FAOSTAT, 2014) [28] n 5 Qua bảng 1.1 cho thấy: - Về diện tích: Trong những năm gần đây diện tích trồng đậu tương có xu hướng tăng lên. Từ năm 2009-2013 diện tích trồng đậu tương trên thế giới dao động trong khoảng 99,3-111,2 triệu ha, trong đó diện tích trồng đậu tương năm 2013 là lớn nhất đạt 111,2 triệu ha, qua số liệu ta thấy diện tích trồng đậu tương ngày càng tăng lên. - Về năng suất: Từ bảng trên ta thấy năng suất đậu tương trong những năm gần đây tương đối ổn định dao động trong khoảng 22,4-25,8 tạ/ha cao nhất là năm 2010 với 25,8 tạ/ha và thấp nhất là năm 2009 với 22,4 tạ/ha. - Về Sản lượng: Sản lượng đậu tương trong những năm gần đây có những biến động nhỏ.

Trong vòng 5 năm từ năm 2009-2013 sản lượng đậu tương tăng 53,0 triệu tấn, tương đương với 19,18%. Năm 2013, sản lượng đậu tương đạt lớn nhất 276,4 triệu tấn; năm 2009 sản lượng thấp nhất là 223,4 triệu tấn và năm 2010 và năm 2011 sản lượng đậu tương gần như nhau là 265,2 triệu tấn (2010), 262,0 (2011) triệu tấn. Nhưng đến năm 2012 thì sản lương đậu tương lại giảm và đạt 242,1 triệu tấn mặc dù diện tích trồng đậu tương vẫn cao so với các năm, sản lượng giảm là do thời tiết khí hậu không thuận lợi, thường xuyên xảy ra thiên tai hạn hán. Trên thế giới có rất nhiều quốc gia trồng đậu tương tuy nhiên sản xuất đậu tương tập trung chủ yếu ở 4 nước: Mỹ, Brazil, Achentina và Trung Quốc (Phạm Văn Thiều, 2006) [15].

Sản lượng đậu tương của 4 nước này chiếm 90- 95% sản lượng đậu tương của toàn thế giới. Diện tích, năng suất, sản lượng đậu tương của một số nước đứng đầu thế giới Năm 2012 Năm 2013 Tên nước Diện tích Năng Sản lượng Diện tích Năng Sản lượng (triệu ha) suất (triệu tấn) (triệu ha) suất (triệu tấn) (tạ/ha) (tạ/ha) Mỹ 30,79 26,6 82,05 30,70 29,1 89,48 Brazil 24,93 26,3 65,7 27,86 29,3 81,7 Argentina 17,57 22,8 40,1 19,42 25,4 49,3 Trung Quốc 6,75 19,3 13,0 6,60 18,9 12,5 (Nguồn: FAOSTAT, 2014) [28] Qua bảng 1.2 cho thấy: - Mỹ là nước đứng đầu trên thế giới về diện tích và sản lượng đậu tương. Diện tích năm 2012 là 30,79 triệu ha, năng suất bình quân đạt 26,6 tạ/ha, sản lượng 82,05 triệu tấn. Năm 2013 diện tích giảm, nhưng năng suất thì lại tăng cao đạt 29,1 tạ/ha.

- Brazil là nước mới đứng vào hàng ngũ sản xuất đậu tương nhưng là nước có triển vọng. Năm 2012 diện tích là 24,93 triệu ha, sản lượng 65,7 triệu tấn năng suất bình quân đạt 26,3 tạ/ha. Năm 2013 tuy diện tích trồng tăng lên không đáng kể là 27,86 triệu ha nhưng sản lượng đậu tương của Brazil lại tăng rất cao đạt 81,7 triệu tấn và năng suất đạt 29,3 tạ/ha cao hơn 3 tạ/ha so với năm 2012. - Nước đứng thứ 3 thế giới về sản xuất và xuất khẩu đậu tương là Argentina và đứng thứ 4 là Trung Quốc.

Đặc biệt năm 2013 năng suất đậu tương của Argentina đạt 25,4 tạ/ha cao hơn so với của Trung Quốc (18,9 tạ/ha) là 6,5 tạ/ha.2 Tình hình nghiên cứu cây đậu tương trên thế giới. Hiện nay, vấn đề đặt ra là phải làm thế nào để tăng sản lượng trong khi diện tích gieo trồng ít thay đổi và có xu hướng giảm, đòi hỏi các nhà nghiên cứu khoa học chọn tạo giống phải tìm ra được các giống mới có năng suất cao, ổn định. Đó là một việc làm cần thiết và mang tính cấp bách. Muốn thực hiện được điều đó cần phải đẩy mạnh phát triển nền khoa học kỹ thuật, đặc biệt là khoa học kỹ thuật chọn tạo giống.

Trong sản xuất nông nghiệp, giống luôn giữ một vai trò quan trọng, chọn tạo giống đậu tương có năng suất cao, ổn định, thích hợp với các vùng sinh thái và mùa vụ khác nhau là một trong những hướng chính trong chương trình chọn tạo giống đậu tương (Phạm Văn Thiều, 2006) [15]. Trên thế giới công tác chọn giống đang tập trung vào một số vấn đề sau: - Nhập nội giống sau đó bồi dưỡng cho thích nghi với từng vùng sinh thái. - Thu thập nguồn vật liệu, sau đó lai tạo, chọn lọc ra những giống tốt phục vụ cho sản xuất. - Khảo nghiệm các giống ở các vùng sinh thái khác nhau để tìm ra khả năng thích ứng của các giống với từng vùng sinh thái.

- Dùng các tác nhân vật lý, hoá học gây đột biến, tạo ra các giống mới có nhiều đặc tính tốt. - Xác định đậu tương trên địa bàn thế giới và những nước có sản lượng cao. Hiện nay trên thế giới đã thành lập nhiều Viện và Trung tâm chọn giống. Đã xây dựng những mạng lưới khảo nghiệm đậu tương, bao gồm: - SEARCA (Trung tâm đào tạo và nghiên cứu nông nghiệp cho vùng Đông Nam Châu á.

- INTSOY và ISVES (Chương trình đậu nành quốc tế). Năm 1982 thí nghiệm quốc tế đánh giá giống đậu tương tiến hành gồm 108 bộ giống được chia làm 3 nhóm. Căn cứ vào thời gian sinh trưởng: giống chín muộn, thời gian sinh trưởng dài, được bố trí ở các vùng nhiệt đới và á nhiệt đới. Giống có thời gian sinh trưởng ngắn được bố trí ở vùng ôn đới.

Kết quả thu được là: Nhóm A: Gồm các giống trồng ở vùng nhiệt đới, đạt năng suất bình quân cao nhất ở các điểm thí nghiệm, năng suất đạt 20,4 tạ/ha. Giống ICAL- 124 đạt 19,76 tạ/ha, giống VFV đạt 19,74 tạ/ha. Nhóm B: Gồm các giống trồng ở vùng á nhiệt. Giống Davis đạt năng suất bình quân cao nhất 18,45 tạ/ha.

Giống ĐK-94 đạt 18,27 tạ/ha. Nhóm C: Gồm các giống trồng ở vùng ôn đới như ASSEX đạt năng suất bình quân cao nhất 31,60 tạ/ha. Giống AMOR đạt 26,48 tạ/ha và KENT đạt 26,42 tạ/ha. Bên cạnh đó, các nước sản xuất đậu tương lớn cũng luôn có chương trình nghiên cứu và chọn tạo giống có năng suất cao, đáp ứng nhu cầu giống ở nước mình như Mỹ, Trung Quốc, ấn Độ.

Đứng đầu trên thế giới về công tác giống đậu tương là nước Mỹ mặc dù cây đậu tương chỉ được chính phủ Mỹ quan tâm đúng mức sau chiến tranh thế giới lần 2. ở Mỹ có một kho di truyền rất lớn. Do đó tập đoàn giống của Mỹ rất phong phú, thí nghiệm đầu tiên được tiến hành nghiên cứu ở Mỹ vào năm 1804 đến năm 1893 đã có trên 10.000 mẫu giống thu thập khắp nơi trên thế giới. Năm 1909 cơ quan nông nghiệp Mỹ nhập 175 giống và đến năm 1925, số giống nhập nội tăng lên 1.

Các giống nhập nội đều được sử dụng làm vật liệu để lai chọn giống mới. Hiện nay, Mỹ đưa vào phổ biến trên 100 giống đậu tương, theo hướng chung là sử dụng tổ hợp lai phức tạp cũng như nhập nội, thuần hoá cho thích hợp với từng địa phương. Mục tiêu của công tác chọn giống ở Mỹ là chọn giống có năng n 9 suất cao, phản ứng yếu với ánh sáng, chống chịu sâu bệnh tốt, hàm lượng protein cao, dễ bảo quản và chế biến. Đậu tương của Mỹ tăng liên tục và phát triển rất nhanh 40 năm qua.

Diện tích tăng 60 lần, sản lượng tăng 200 lần. Cụ thể, năm 2005 diện tích trồng đậu tương của Mỹ là 28.260 ha với năng suất 28,715 tạ/ha, sản lượng là 82. Trong tương lai sản xuất đậu tương ở Mỹ sẽ tăng cao bởi nhu cầu đối với dầu đậu tương khá cao.