Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của các dòng đậu tương vụ xuân tại Thái Nguyên

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của các dòng đậu tương vụ xuân tại Thái Nguyên, đánh giá tiềm năng phát triển và hiệu quả canh tác.

• Tác giả: Mai Thị Giang
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Quỳnh
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của một số dòng đậu tương trong vụ xuân tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích và yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Tình hình sản xuất, nghiên cứu đậu tương trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Tình hình nghiên cứu và sản xuất đậu tương trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới
• 2.2.3. Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tương ở Việt Nam
• 2.2.3.1. Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam
• 2.2.3.2. Tình hình nghiên cứu đậu tương ở Việt Nam
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5. Sơ đồ bố trí thí nghiệm
• 3.6. Quy trình kĩ thuật
• 3.7. Các chỉ tiêu nghiên cứu và theo dõi
• 3.7.1. Chỉ tiêu về sinh trưởng
• 3.7.2. Chỉ tiêu về đặc điểm thực vật học
• 3.7.3. Chỉ tiêu hình thái
• 3.7.4. Các chỉ tiêu về khả năng chống chịu sâu bệnh
• 3.7.5. Các yếu tố cấu thành năng suất
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm thời tiết, khí hậu vụ Xuân 2017 tại Thái Nguyên
• 4.2. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của các dòng đậu tương thí nghiệm
• 4.2.1. Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các dòng đậu tương thí nghiệm
• 4.2.2. Đặc điểm thực vật học của các dòng đậu tương thí nghiệm
• 4.2.3. Đặc điểm hình thái của các dòng đậu tương thí nghiệm
• 4.2.4. Tình hình sâu bệnh hại và khả năng chống đổ của các dòng đậu tương thí nghiệm
• 4.3. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất đậu tương thí nghiệm
• 4.3.1. Các yếu tố cấu thành năng suất đậu tương thí nghiệm
• 4.3.2. Năng suất của các dòng đậu tương thí nghiệm
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của các dòng đậu tương vụ xuân tại Thái Nguyên

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của các dòng đậu tương trong điều kiện vụ xuân tại Thái Nguyên. Mục tiêu chính là xác định các dòng đậu tương có tiềm năng năng suất cao, phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai của khu vực. Thí nghiệm nông nghiệp được tiến hành với các chỉ tiêu theo dõi bao gồm đặc điểm thực vật học, hình thái, và khả năng chống chịu sâu bệnh. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần vào việc phát triển giống cây trồng mới, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế trong nông nghiệp.

1.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các dòng đậu tương được chọn lọc từ nguồn gen nhập nội. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các đặc điểm sinh trưởng, phát triển, và năng suất của các dòng đậu tương trong điều kiện vụ xuân tại Thái Nguyên. Nghiên cứu này nhằm tìm ra các dòng đậu tương có khả năng thích ứng tốt với điều kiện khí hậu và đất đai của khu vực, từ đó đưa vào sản xuất đại trà.

1.2. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc bố trí thí nghiệm nông nghiệp theo sơ đồ ngẫu nhiên, theo dõi các chỉ tiêu về sinh trưởng, đặc điểm thực vật học, và năng suất. Các yếu tố như điều kiện khí hậu, đất đai, và kỹ thuật chăm sóc được kiểm soát chặt chẽ. Kết quả được phân tích và đánh giá dựa trên các tiêu chí khoa học, nhằm xác định các dòng đậu tương có tiềm năng phát triển tốt nhất.

II. Tổng quan tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tương

Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới và Việt Nam được phân tích chi tiết trong nghiên cứu này. Đậu tương là cây trồng có giá trị kinh tế cao, được sử dụng rộng rãi trong nông nghiệp và công nghiệp chế biến. Trên thế giới, các nước như Mỹ, Brazil, và Argentina là những nhà sản xuất đậu tương hàng đầu. Tại Việt Nam, đậu tương được trồng chủ yếu ở các vùng đồng bằng và trung du, với mục tiêu tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới

Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới cho thấy sự gia tăng đáng kể về diện tích và sản lượng trong những năm gần đây. Các nước như Mỹ, Brazil, và Argentina chiếm phần lớn sản lượng toàn cầu. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc áp dụng các kỹ thuật tiên tiến trong phát triển cây trồng đã góp phần nâng cao năng suất và chất lượng đậu tương.

2.2. Tình hình nghiên cứu đậu tương tại Việt Nam

Tại Việt Nam, nghiên cứu về đậu tương tập trung vào việc chọn tạo các giống mới có khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu và đất đai đa dạng. Các thí nghiệm nông nghiệp được tiến hành nhằm đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển, và năng suất của các dòng đậu tương. Kết quả nghiên cứu đã góp phần vào việc phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân.

III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy các dòng đậu tương thí nghiệm có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện vụ xuân tại Thái Nguyên. Các chỉ tiêu về sinh trưởng, đặc điểm thực vật học, và năng suất được đánh giá cao. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, các yếu tố như điều kiện khí hậu, đất đai, và kỹ thuật chăm sóc có ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh trưởng và năng suất của cây trồng.

3.1. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển

Các dòng đậu tương thí nghiệm được theo dõi qua các giai đoạn sinh trưởng và phát triển. Kết quả cho thấy, các dòng đậu tương có khả năng thích ứng tốt với điều kiện vụ xuân tại Thái Nguyên, với các chỉ tiêu về chiều cao cây, số cành, và thời gian sinh trưởng đạt mức tối ưu.

3.2. Năng suất và các yếu tố cấu thành

Năng suất của các dòng đậu tương được đánh giá dựa trên các yếu tố như số quả/cây, khối lượng hạt, và tỷ lệ hạt chắc. Kết quả nghiên cứu cho thấy, các dòng đậu tương có tiềm năng năng suất cao, phù hợp với điều kiện canh tác tại Thái Nguyên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong chiến lược phát triển nông nghiệp Việt Nam, đậu tương (Glycine max (L.) Merr) là cây công nghiệp ngắn ngày giữ vị trí quan trọng sau lúa, ngô và khoai. Cây đậu tương không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng cho con người (hàm lượng protein đạt 35,5 - 40%, lipid từ 15 - 20%, hydrat cacbon từ 15 - 16%, cùng các axit amin không thay thế như tryptophan, leucine, isoleucine, valine, lysine, methionine và hợp chất isoflavone), cung cấp thức ăn cho chăn nuôi, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu, mà còn đóng vai trò cải tạo đất nhờ khả năng cố định đạm khí trời từ vi khuẩn nốt sần Rhizobium japonicum sống cộng sinh ở rễ (trung bình để lại từ 50 - 80 kg đạm/ha sau mỗi vụ thu hoạch).

Tuy nhiên, sản xuất đậu tương trong nước giai đoạn 2010 - 2015 đối mặt với xu hướng sụt giảm nghiêm trọng cả về diện tích (từ 197,8 nghìn ha năm 2010 xuống 100,8 nghìn ha năm 2015) và sản lượng (từ 298,6 nghìn tấn năm 2010 xuống 146,4 nghìn tấn năm 2015). Năng suất đậu tương bình quân cả nước chỉ dao động trong khoảng 14,3 - 15,1 tạ/ha, tương đương 58,53% so với năng suất trung bình của thế giới năm 2010. Tại Thái Nguyên và các tỉnh trung du miền núi phía Bắc, diện tích đất bỏ hoang có chiều hướng gia tăng, trong khi nhu cầu luân canh, tăng vụ và cải tạo đất đòi hỏi phải tuyển chọn được các giống đậu tương có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao, chống chịu sâu bệnh và thích ứng với điều kiện sinh thái địa phương.

Khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể sau:

1. Xác định những dòng đậu tương nhập nội có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao trong vụ Xuân tại Thái Nguyên làm vật liệu phục vụ công tác chọn tạo giống mới.
2. Theo dõi các đặc điểm thực vật học của các dòng thí nghiệm: loại hình sinh trưởng, dạng thân lá, màu sắc hoa, màu sắc vỏ hạt và rốn hạt.
3. Theo dõi các chỉ tiêu hình thái học: chiều cao cây qua các giai đoạn, đường kính thân và số cành cấp 1 trên cây.
4. Đánh giá đặc điểm sinh trưởng qua các giai đoạn phát dục: số ngày từ gieo đến mọc, phân cành, ra hoa, chắc xanh và chín.
5. Đánh giá mức độ nhiễm các loài sâu bệnh hại chính (sâu cuốn lá, sâu đục quả, bệnh lở cổ rễ), tính chống đổ và xác định các yếu tố cấu thành năng suất của các dòng đậu tương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng: 25 dòng đậu tương thu thập, nhập nội do Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam cung cấp, so sánh với giống đối chứng ĐT84.
• Phạm vi không gian: Thí nghiệm đồng ruộng tại phường Quán Triều, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Vụ Xuân năm 2017 (từ tháng 2 năm 2017 đến tháng 6 năm 2017).

Cơ sở khoa học và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên cơ sở khoa học về sinh lý dinh dưỡng và di truyền học chọn giống cây trồng. Cây đậu tương đòi hỏi cung cấp đầy đủ các nguyên tố khoáng đa lượng và vi lượng; theo tính toán khoa học, để đạt năng suất 3 tấn hạt/ha, cây cần hút 285 kg N, 170 kg P2O5, 85 kg K2O, 60 kg CaO và 52 kg MgO. Trong đó, hệ vi khuẩn nốt sần Rhizobium japonicum ở điều kiện thuận lợi có khả năng tích lũy lượng đạm tương đương 20 - 25 kg urê/ha. Bên cạnh yếu tố canh tác, tiềm năng năng suất tối đa của cây trồng do kiểu gen quyết định, do đó việc khảo nghiệm tập đoàn giống nhập nội là phương thức nhanh chóng và tiết kiệm để tìm kiếm nguồn gen hữu ích.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm đồng ruộng được triển khai với các thông số kỹ thuật cụ thể:

• Bố trí thí nghiệm: Khảo nghiệm tập đoàn quan sát gồm 26 công thức (25 dòng thí nghiệm và 01 giống đối chứng ĐT84). Kích thước mỗi ô thí nghiệm là 0,7 m × 1,0 m = 0,7 m²; tổng diện tích các ô thí nghiệm là 18,2 m² (chưa kể dải bảo vệ, rãnh và lối đi).
• Kỹ thuật canh tác: Gieo hạt ngày 09/02/2017, mật độ khoảng cách cây cách cây 5 - 7 cm. Mức phân bón quy đổi cho 1 ha gồm: 5 tấn phân chuồng + 30 kg N + 60 kg P2O5 + 30 kg K2O + 500 kg vôi bột. Phương pháp bón: Bón lót toàn bộ phân chuồng, lân, vôi bột cùng 50% đạm và 50% kali; bón thúc lượng đạm và kali còn lại khi cây đạt 3 - 5 lá thật kết hợp làm cỏ, xới xáo và vun gốc.
• Phương pháp điều tra và chỉ tiêu theo dõi: Tiến hành lấy mẫu ngẫu nhiên 10 cây/ô để đo đếm các chỉ tiêu hình thái, sinh trưởng và các yếu tố cấu thành năng suất (số quả/cây, số quả chắc/cây, phân loại quả 1-2-3 hạt, khối lượng 1000 hạt P1000 phơi khô ở độ ẩm 12%). Đánh giá sâu bệnh hại và tính chống đổ thực hiện theo thang phân cấp của Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-58 : 2011/Bộ NN & PTNT. Nguồn dữ liệu hoàn toàn xuất phát từ số liệu quan trắc thực tế trên đồng ruộng vụ Xuân 2017 tại Thái Nguyên.

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu nâng cao năng suất cây trồng trong bối cảnh hội nhập kinh tế, vai trò đa dụng của cây đậu tương trong hệ thống luân canh tăng vụ và khả năng cải tạo độ phì cho đất nhờ vi khuẩn nốt sần. Phần này xác định rõ mục đích tuyển chọn các dòng nhập nội triển vọng, đề ra 5 nhóm yêu cầu theo dõi cụ thể, đồng thời khẳng định ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dẫn liệu lý luận về quỹ gen đậu tương tại Thái Nguyên và ý nghĩa thực tiễn trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng cạn trên đất bỏ hoang.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Phần tổng quan hệ thống hóa cơ sở khoa học về giá trị dinh dưỡng, nhu cầu trao đổi chất của cây đậu tương, đồng thời phân tích bức tranh sản xuất và nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam:

• Sản xuất thế giới: Giai đoạn 2010 - 2014, diện tích đậu tương toàn cầu tăng từ 102,8 lên 117,7 triệu ha; sản lượng tăng từ 265,0 lên 308,4 triệu tấn; năng suất dao động 22,9 - 26,2 tạ/ha. Bốn quốc gia chiếm 90 - 95% sản lượng thế giới gồm Hoa Kỳ (năm 2014 đạt 33,6 triệu ha, năng suất 32,1 tạ/ha, sản lượng 108,0 triệu tấn), Brazil (30,3 triệu ha, 28,7 tạ/ha, 86,7 triệu tấn), Argentina (19,3 triệu ha, 27,7 tạ/ha, 53,4 triệu tấn) và Ấn Độ (10,9 triệu ha, 9,6 tạ/ha, 10,5 triệu tấn).
• Nghiên cứu thế giới: Nguồn gen tập trung tại 14 quốc gia với hơn 45.000 mẫu giống; các tổ chức quốc tế lớn như AVRDC, IITA, IRRI, CIMMYT đẩy mạnh khảo nghiệm; các công nghệ lai tạo, đột biến phóng xạ và chuyển gen kháng thuốc diệt cỏ (như gen Hb trên giống Clark 63, alen Hm trên giống Hook) được ứng dụng rộng rãi.
• Tình hình tại Việt Nam: Cây đậu tương phân bố tại 28 tỉnh (70% ở miền Bắc, 30% ở miền Nam; 65% ở vùng cao và 35% ở đồng bằng). Giai đoạn 2010 - 2015, diện tích giảm từ 197,8 nghìn ha xuống 100,8 nghìn ha, năng suất đạt từ 14,3 - 15,1 tạ/ha. Các hướng chọn tạo giống chính gồm nhập nội (tuyển chọn các giống AK03, AK05, VX9-2, VX9-3, ĐT12, ĐT2000, HL-203, HL-92), xử lý đột biến (tạo ra M103, AK06, ĐT95, V48), lai hữu tính (tạo ra VN1, ĐT80, ĐT92, ĐT94, ĐT99, ĐT90) và ứng dụng nuôi cấy mô sẹo (callus) phục vụ chuyển gen. Bộ giống tại Việt Nam được phân thành ba nhóm thời gian sinh trưởng: chín sớm (75 - 80 ngày), chín trung bình (81 - 100 ngày) và chín muộn (trên 100 ngày).

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết danh mục 25 dòng đậu tương tham gia khảo nghiệm (mang các mã số từ 4900 đến 4946) cùng giống đối chứng ĐT84 có nguồn gốc từ Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam. Mô tả chi tiết sơ đồ bố trí 26 ô thí nghiệm trên tổng diện tích 18,2 m², lịch thời vụ gieo cấy (09/02/2017), kỹ thuật làm đất, công thức phân bón định mức cho 1 ha, kỹ thuật chăm sóc qua các đợt làm cỏ vun xới, chế độ tưới tiêu duy trì ẩm độ đất 60 - 70% khi gieo và 80 - 90% khi chắc hạt, cùng các công thức tính toán chỉ tiêu kinh tế, công thức năng suất lý thuyết và tiêu chuẩn điều tra dịch hại.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung phân tích các dữ liệu quan sát thu thập được trong vụ Xuân 2017 tại Thái Nguyên qua 5 bảng số liệu chính:

Nhóm chỉ tiêu	Diễn giải kết quả của tập đoàn dòng thí nghiệm	So sánh với giống đối chứng ĐT84
Thời gian sinh trưởng (ngày)	Gieo - mọc: 8 - 12 ngày; Gieo - phân cành: 43 - 50 ngày; Gieo - ra hoa: 51 - 56 ngày; Gieo - chắc xanh: 84 - 88 ngày; Gieo - chín: 96 - 114 ngày.	ĐT84 mọc 8 ngày, phân cành 41 ngày, ra hoa 51 ngày, chắc xanh 71 ngày, chín 95 ngày. Tất cả các dòng đều chín muộn hơn đối chứng.
Đặc điểm thực vật học	Kiểu sinh trưởng: 22 dòng hữu hạn, 4 dòng vô hạn (No-523204, MV4, ĐH4, H-911-1). Dạng cây: phần lớn đứng/nửa đứng, 2 dòng thân leo (Đ17, ĐH4). Hoa: 23 dòng hoa tím, 3 dòng hoa trắng (VX9-2, AGF131, EPSS). Vỏ hạt: 25 dòng màu vàng, riêng dòng No-523204 có vỏ xanh vàng.	ĐT84 có kiểu sinh trưởng hữu hạn, dạng cây đứng, lá hình trứng nhọn, hoa màu tím, vỏ hạt màu vàng và rốn hạt màu nâu nhạt.
Đặc điểm hình thái khi chín	Chiều cao cây khi chín dao động từ 38,4 cm (AK03) đến 74,1 cm (MV1). Số cành cấp 1 đạt từ 0,3 cành (ĐH4) đến 3,1 cành (T49). Đường kính thân từ 0,2 cm (PI417377, ĐH4) đến 0,5 cm.	ĐT84 có chiều cao khi chín đạt 48,8 cm, số cành cấp 1 đạt 4,0 cành/cây (cao nhất thí nghiệm) và đường kính thân đạt 0,5 cm.
Sâu bệnh hại và tính chống đổ	Sâu cuốn lá gây hại từ 5,2% đến 12,6% (cao nhất ở ĐH4 12,6%). Sâu đục quả từ 0,0% đến 4,1% (5 dòng không bị hại: No-523204, MV, MV1, EPSS, TL87008). Bệnh lở cổ rễ hại từ 3,1% đến 20,6%. Đa số chống đổ điểm 1; điểm 2 gồm 6 dòng; điểm 3 gồm Đ17 và ĐH4.	ĐT84 bị sâu cuốn lá 5,0%, sâu đục quả 5,6%, bệnh lở cổ rễ 4,3% và đạt điểm chống đổ 1. ĐT84 bị sâu đục quả nặng hơn tất cả các dòng thí nghiệm.
Các yếu tố cấu thành năng suất	Số quả/cây dao động từ 25,8 đến 48,9 quả; số quả chắc/cây từ 24,7 đến 48,8 quả (dòng No-523204 đạt cao nhất với 48,8 quả chắc). Khối lượng 1000 hạt (P1000) biến động từ 92,7 g (No-523204) đến 209,3 g (G108).	ĐT84 đạt 29,6 quả/cây; 26,8 quả chắc/cây; quả 1 hạt: 5,8; quả 2 hạt: 7,3; quả 3 hạt: 13,7; khối lượng 1000 hạt đạt 192,7 g.

Các dữ liệu chi tiết cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các dòng:

• Về thời gian sinh trưởng: Có 4 dòng thuộc nhóm chín trung bình (96 ngày) gồm PI417377, AK03, ĐH4, TL87008. Các dòng còn lại thuộc nhóm chín muộn (từ 103 đến 114 ngày), trong đó dòng GC00002-100 có thời gian sinh trưởng dài nhất (114 ngày).
• Về tính chống chịu: Mặc dù sâu cuốn lá gây hại ở các dòng thí nghiệm đều cao hơn đối chứng ĐT84 (5,0%), nhưng đối với sâu đục quả, tất cả 25 dòng đều thể hiện tỷ lệ hại thấp hơn đối chứng (5,6%), đặc biệt có 5 dòng hoàn toàn không bị sâu đục quả. Đối với bệnh lở cổ rễ, hai dòng MV4 (3,1%) và ĐH4 (3,8%) có tỷ lệ nhiễm thấp hơn đối chứng ĐT84 (4,3%).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Khóa luận tổng kết việc đánh giá 25 dòng đậu tương trong vụ Xuân 2017, chỉ rõ các đặc trưng về hình thái, chu kỳ sinh trưởng và khả năng chống chịu sâu bệnh của từng nhóm dòng. Tác giả đề nghị tiếp tục duy trì khảo nghiệm các dòng triển vọng qua các mùa vụ tiếp theo (vụ Hè, vụ Đông) và mở rộng khảo nghiệm trên nhiều vùng sinh thái khác nhau của tỉnh Thái Nguyên nhằm hoàn thiện dẫn liệu khoa học phục vụ công tác tuyển chọn giống.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm đầy đủ về 25 dòng đậu tương nhập nội trong điều kiện canh tác vụ Xuân tại Thái Nguyên, với các kết quả cụ thể:

• Xác định được phổ biến động thời gian sinh trưởng từ 96 đến 114 ngày, phân lập được nhóm chín trung bình (PI417377, AK03, ĐH4, TL87008 - 96 ngày) phù hợp cho các công thức luân canh ngắn ngày và nhóm chín muộn (>100 ngày).
• Phát hiện các dòng mang đặc tính nông học vượt trội so với giống đối chứng ĐT84: Dòng No-523204 đạt số quả chắc/cây cao vượt trội (48,8 quả chắc so với 26,8 quả của ĐT84), đồng thời kháng hoàn toàn sâu đục quả (0,0% so với 5,6% của ĐT84); dòng G108 sở hữu hạt lớn với P1000 đạt 209,3 g (vượt qua mức 192,7 g của ĐT84); các dòng MV4 và ĐH4 có khả năng chống chịu bệnh lở cổ rễ tốt hơn đối chứng (tỷ lệ hại lần lượt là 3,1% và 3,8% so với 4,3%).
• Đóng góp khoa học và thực tiễn: Khóa luận bổ sung nguồn tư liệu thực nghiệm có giá trị về đặc điểm hình thái và nông sinh học của 25 dòng đậu tương nhập nội do Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam lưu giữ, cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực cho các nhà chọn tạo giống trong việc lựa chọn vật liệu lai tạo nhằm cải thiện các tính trạng về số quả, khối lượng hạt và khả năng kháng sâu đục quả.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Thí nghiệm mới chỉ được thực hiện trong phạm vi một vụ duy nhất (vụ Xuân 2017) tại một địa điểm thực nghiệm (phường Quán Triều, TP. Thái Nguyên), do đó chưa phản ánh đầy đủ tác động tương tác giữa kiểu gen và môi trường qua các điều kiện thời tiết sai khác giữa các năm.
• Quy mô diện tích ô thí nghiệm ở mức khảo nghiệm tập đoàn quan sát (0,7 m²/ô), chưa bố trí công thức lặp lại theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh để kiểm định thống kê phương sai đối với các chỉ tiêu năng suất thực thu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả đề xuất:

• Tiếp tục gieo trồng và đánh giá tập đoàn dòng này trong các vụ tiếp theo trong năm (vụ Hè và vụ Đông) tại Thái Nguyên.
• Mở rộng khảo nghiệm ở các tiểu vùng sinh thái khác nhau của tỉnh để xác định mức độ ổn định di truyền và khả năng thích ứng của các dòng có triển vọng.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho các đối tượng và mục đích cụ thể:

• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Nông học, Trồng trọt, Bảo vệ thực vật và Công nghệ sinh học nông nghiệp tham khảo về phương pháp xây dựng đề cương khảo nghiệm tập đoàn giống cây trồng cạn, cách thức đo đếm các chỉ tiêu thực vật học và phương pháp đánh giá sâu bệnh theo tiêu chuẩn ngành.
• Cán bộ nghiên cứu tại các viện, trung tâm chọn tạo giống cây trồng có thể khai thác các mô tả chi tiết về kiểu hình (màu hoa, dạng lá, màu rốn hạt), số ngày phân cành, ngày chắc xanh và các yếu tố cấu thành năng suất của 25 dòng đậu tương (như mã No-523204, G108, G93, MV1...) để làm vật liệu khởi đầu cho các chương trình lai tạo giống.
• Phần tổng quan tài liệu (Phần 2) cung cấp nguồn tư liệu trích dẫn phong phú về số liệu thống kê sản xuất đậu tương của FAO và các công trình nghiên cứu đột biến, nhập nội, lai hữu tính cây họ đậu tại Việt Nam giai đoạn trước năm 2017.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận tiến hành khảo nghiệm bao nhiêu dòng đậu tương và sử dụng giống nào làm đối chứng?
Nghiên cứu khảo nghiệm tập đoàn gồm 25 dòng đậu tương thu thập và nhập nội mang các mã số từ 4900 đến 4946 do Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam cung cấp, sử dụng giống đậu tương ĐT84 làm đối chứng.

2. Quy trình bón phân được tác giả áp dụng trong thí nghiệm đồng ruộng cụ thể như thế nào?
Định mức phân bón tính cho 1 ha gồm: 5 tấn phân chuồng + 30 kg N + 60 kg P2O5 + 30 kg K2O + 500 kg vôi bột. Kỹ thuật bón: Bón lót toàn bộ phân chuồng, lân, vôi bột cùng 50% lượng đạm và 50% lượng kali; bón thúc một lần duy nhất với 50% đạm và 50% kali còn lại vào thời điểm cây đạt 3 - 5 lá thật kết hợp làm cỏ, xới xáo và vun gốc.

3. Dòng đậu tương nào có thời gian sinh trưởng ngắn nhất và dài nhất trong tập đoàn thí nghiệm?
Các dòng có thời gian sinh trưởng ngắn nhất đạt 96 ngày gồm PI417377, AK03, ĐH4 và TL87008 (thuộc nhóm chín trung bình). Dòng có thời gian sinh trưởng dài nhất là GC00002-100 với 114 ngày (thuộc nhóm chín muộn). Giống đối chứng ĐT84 có thời gian sinh trưởng là 95 ngày.

4. Mức độ gây hại của sâu đục quả trên các dòng thí nghiệm khác biệt thế nào so với giống đối chứng ĐT84?
Giống đối chứng ĐT84 có tỷ lệ quả bị hại do sâu đục quả (Etiella zinckenella) là 5,6%. Trong khi đó, toàn bộ 25 dòng thí nghiệm đều có tỷ lệ sâu đục quả hại thấp hơn đối chứng (dao động từ 0,0% đến 4,1%), trong đó có 5 dòng hoàn toàn không bị hại (tỷ lệ 0,0%) gồm No-523204, MV, MV1, EPSS và TL87008.

5. Những dòng đậu tương nào ghi nhận số quả chắc/cây và khối lượng 1000 hạt (P1000) cao nhất?
Dòng No-523204 đạt số quả chắc/cây cao nhất với 48,8 quả chắc/cây (so với 26,8 quả của ĐT84). Dòng G108 đạt khối lượng 1000 hạt cao nhất trong tập đoàn thí nghiệm với P1000 đạt 209,3 g (so với 192,7 g của ĐT84).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Mai Thị Giang đã thực hiện thành công việc đánh giá đặc điểm nông sinh học, hình thái, tình hình sâu bệnh hại và các yếu tố cấu thành năng suất của 25 dòng đậu tương nhập nội so với giống đối chứng ĐT84 trong vụ Xuân 2017 tại Quán Triều, Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu làm sáng tỏ sự phân hóa rõ nét về thời gian sinh trưởng (96 - 114 ngày), đồng thời xác định được những dòng có ưu thế vượt trội về số lượng quả chắc (No-523204), kích thước hạt (G108) và khả năng kháng sâu đục quả, bệnh lở cổ rễ (MV4, ĐH4). Đây là công trình thực nghiệm đồng ruộng nghiêm túc, cung cấp hệ thống số liệu định lượng xác thực làm căn cứ khoa học cho công tác lưu giữ, bảo tồn quỹ gen và tuyển chọn giống đậu tương mới tại các tỉnh phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng nền nông nghiệp Việt Nam có nhiều cơ hội mới đồng thời cũng có nhiều thánh thức lớn. Nền nông nghiệp nước ta phải cạnh tranh với những nước có nền nông nghiệp phát triển trên thế giới, đặc biệt là khi rào cản thuế quan không còn là vấn đề thì sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt hơn. Tăng năng suất cây trồng nói chung và tăng năng suất cây đậu tương nói riêng là vấn đề cấp thiết của nền nông nghiệp nước ta, đồng thời chúng ta phải xây dựng cho được chiến lược phát triển nông nghiệp hiện đại, có tính bền vững cao. Cây đậu tương của Việt Nam đứng sau cây lúa, ngô, khoai.

Khi nhu cầu về lương thực được thỏa mãn thì đậu tương trở thành một trong những cây trồng mũi nhọn trong chiến lược phát triển kinh tế của đất nước. Cây đậu tương (Glycine Max (L) Merr) là cây công nghiệp ngắn ngày và là cây có giá trị kinh tế cao. Sản phẩm của nó cung cấp thực phẩm cho con người, thức ăn cho gia súc, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, và là mặt hàng xuất khẩu có giá trị. Ngoài ra đậu tương là cây trồng ngắn ngày rất thích hợp cho luân canh, xen canh, gối vụ với nhiều loại cây trồng khác và là cây trồng cải tạo đất rất tốt (Ngô Thế Dân và các cs 1999) [1] Hạt đậu tương có thành phần dinh dưỡng cao, hàm lượng protein khoảng 35,5 - 40%.

Trong khi đó hàm lượng protein trong gạo chỉ 6,2 - 1,2%, ngô 9,8 - 13,2%, thịt bò 21%, thịt gà 20%, cá: 17 - 20% và trứng: 13 - 14.8%, lipit từ 15 -20%,hydrat cacbon từ 15 - 16% và nhiều loại sinh tố, muối khoáng quan trọng cho sự sống (Nguyễn Thị Hiền và Vũ Thị Thư, 2004) [5]. Trong hạt đậu tương có chứa đầy đủ và cân đối các axit amin đặc biệt là các axit c 2 amin không thay thế như: Triptophan, leuxin, izoloxin, valin, lizin, methiomin. Ngoài ra còn có các muối khoáng khác như: Ca, Fe, Mg, Na, K…các vitamin B1, B2, D, E, K…Protein của đậu tương rất tốt, có thể thay thế hoàn toàn đạm động vật trong khẩu phần ăn hằng ngày của con người vì nó chứa một lượng đáng kể các amino axit béo không thay thế cần thiết cho cơ thể. Đậu tương còn được chế biến thành hơn 600 loại thức ăn khác nhau bao gồm các loại thức ăn cổ truyền như đậu phụ, tào phớ, sữa đậu nành…tới các loại thực phẩm hiện đại như: kẹo, bánh đậu tương, bacon đậu tương, hotdog đậu tương, đậu hũ cheese, các loại thịt nhân tạo…(Trần Đình Long 2000) [8] tất cả các loại sản phẩm đều thơm ngon và có giá trị dinh dưỡng cao.

Kết quả nghiên cứu của (Bùi Tường Hạnh - 1997) [4] cho thấy trong đậu tương có chứa chất IZOFLAVONE có tác dụng làm giảm đáng kể lượng Cholesterol trong máu khi sử dụng các sản phẩm từ đậu tương. Trong công nghiệp dầu đậu tương được dùng làm si, sơn, mực in, xà phòng, chất dẻo, cao su nhân tạo…(Đoàn Thị Thanh Nhàn và CS 1996) [12] đậu tương còn cung cấp nguyên liệu cho ngành chế biến thực phẩm dược, ngành công nghệp ép dầu. Trong điều kiện nóng ẩm như nước ta hiện nay thì đậu tương dễ đưa vào luân canh, xen canh, gối vụ với cây trồng khác góp phần nâng cao năng suất cây trồng đồng thời nâng cao hệ số sử dụng đất. Vấn đề này rất có ý nghĩa trong việc chuyển đổi cơ cấu và đa dạng hóa cây trồng ở nước ta hiện nay, đặc biệt là chiến lược thâm canh tăng vụ.