mở đầu mơ ƣớc của mọi nhà văn” [37;8]. Cũng giống nhƣ những ngƣời đã một lần đến với truyện ngắn của Đỗ Bích Thuý, nhà văn Trung Trung Đỉnh thật sự ấn tƣợng về những dấu ấn văn hoá đặc sắc đƣợc chuyển tải duyên dáng và tinh tế trong văn của chị, ông viết: “Đỗ Bích Thuý có khả năng viết truyện về cảnh sinh hoạt truyền thống của ngƣời miền cao một cách tài tình. Không truyện nào là không kể về cách sống, lối sinh hoạt, nết ăn ở và cả quang cảnh sinh hoạt lễ hội, phong tục tập quán. Truyện nào cũng hay cũng mới, cũng lạ mặc dù tác giả không hề cố ý đƣa vào chi tiết lạ.
Thế mà đọc đến đâu ta cũng sững sờ và bị chinh phục bởi những chi tiết rất đặc sắc chỉ ngƣời miền cao mới có” [37;8] Cái lạ mà nhà văn Trung Trung Đỉnh cảm nhận thấy cũng rất gần gũi với cảm giác về cái lạ của nhà văn Chu Lai khi đọc văn Đỗ Bích Thuý. Trong bài Cái duyên và sức gợi của hai giọng văn trẻ, nhà văn Chu Lai viết nhƣ đang say giữa những cảnh sắc và không gian đầy quyến rũ đƣợc khơi nguồn từ mạch văn của Đỗ Bích Thuý: “Đọc Thuý, ngƣời ta có cảm giác nhƣ đƣợc ăn một món ăn lạ, đƣợc sống trong một mảnh đất lạ mà ở đó tràn ngập những cái rất riêng đậm đặc chất dân gian của hƣơng vị núi rừng, của con suối chảy ra từ khe đá lạnh, của mây trời sánh đặc nhƣ “một bầy trăn trắng đang quấn quyện vào nhau”, của mùi ngải đắng, mần tang, của những nét ăn nét ở, phong tục tập quán còn giữ nguyên vẻ hoang sơ, thuần phác, của ánh trăng “giữa mùa cứ rọi vào nhà cả đêm, trăng đi một vòng cửa trƣớc ra cửa sau”, của những trái tim con gái vật vã, cháy bùng theo tiếng khèn gọi tình dƣới thung xa, của bếp lửa nhà sàn và tiếng mõ trâu gõ vào khuya khoắt, của những kiếp sống nhọc nhằn và con bìm bịp say thuốc, say rƣợu ngủ khì bên chân chủ…” [41;102] Sau những thành công bƣớc đầu ở thể loại truyện ngắn, Đỗ Bích Thuý đi vào một thử thách mới dài hơi hơn là tiểu thuyết và ngay ở lần thể nghiệm đầu tiên này, chị đã thành công ở cuộc thi Sáng tác văn học cho tuổi trẻ lần thứ 2 do Nhà xuất bản Thanh Niên và Báo VN phối hợp tổ chức (từ 26/3/2002 đến 14/7/2004) với cuốn tiểu thuyết Bóng của cây sồi (BCCS). Ở cuốn sách này, Đỗ Bích Thuý vẫn rất thống nhất trong phong cách chung của chị, một văn phong 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nền nã trong giọng điệu, đậm đà chất trữ tình và thấm sâu chất văn hoá đặc trƣng của vùng miền. Nhà văn Nguyễn Hữu Quý viết: “Với BCCS, Đỗ Bích Thuý thêm một lần nữa chứng tỏ sự hiểu biết, gắn bó của mình đối với cuộc sống của những ngƣời Tày, ngƣời Dao ở vùng cực Bắc Hà Giang, nơi thƣợng nguồn con sông Lô huyền bí” [43;111].
Có thể thấy các bài viết đều đã chỉ ra những đặc điểm chung nhất trong lối viết của Đỗ Bích Thuý song dƣờng nhƣ mới chỉ nhìn nhận theo cách riêng lẻ của từng tác phẩm hoặc từng cụm tác phẩm. Theo chúng tôi, bài Từ truyện ngắn của một người viết trẻ của nhà nghiên cứu, phê bình Lê Thành Nghị đăng trên báo VNT số 31 (31/7/2005), sau này đƣợc in lại trong phần đầu tuyển tập Tiếng đàn môi sau bờ rào đá là bài viết mang tính bao quát sâu sắc và chính xác hơn cả. Và ở trong bài viết này, nhà nghiên cứu Lê Thành Nghị đã viết thành chữ, thành lời tất cả những cảm giác của ngƣời đọc khi bƣớc vào thế giới truyện của Đỗ Bích Thuý: “Chúng ta sẽ bƣớc vào một không gian lạ, không gian có núi cao, trời rộng của vùng rừng núi phía Bắc, nơi từ đó nhìn xuống, dòng sông Nho Quế chỉ còn “bé nhƣ sợi chỉ dƣới chân núi Mã Pí Lèng”. Một không gian đầy hoa lá rừng; có tiếng gà gáy tách te trong bụi rậm, có những dòng suối trong suốt với những viên cuội đỏ, có những chàng trai thổi sáo theo sau các cô gái khoác quẩy tấu xuống chợ; những nồi thắng cố nghi ngút khói trong phiên chợ vùng cao đầy màu sắc; những đêm trăng sóng sánh, huyền ảo; những cụm mần tang mọc trong thung lũng; tiếng đàn môi réo rắt sau bờ đá; lễ hội gầu tào với điệu hát gầu Plềnh mê đắm của các cô gái,c hàng trai ngƣời Mông trên đỉnh núi…” Không gian Đỗ Bích Thuý đã tái tạo đƣợc trong tác phẩm của mình chính là một không gian văn hoá đầy sức hút với độc giả mà nếu thiếu nó, thử hỏi sức nặng của triết lý và lẽ sống trong tác phẩm có còn đủ sức níu kéo ngƣời đọc nhiều đến thế không? Cùng với những bài viết đề cập đến nét văn hoá trong tác phẩm của Đỗ Bích Thuý, còn khá nhiều bài viết khác đề cập đến những vấn đề khác trong truyện ngắn của chị nhƣ bài Đôi điều tâm đắc về cuộc thi truyện ngắn VNQĐ 1998-1999 của Khuất Quang Thuỵ.
Tuy chỉ nhận xét về chùm ba truyện ngắn 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đƣợc giải của Đỗ Bích Thuý nhƣng nhà văn Khuất Quang Thuỵ đã chỉ ra đƣợc một vấn đề luôn trăn trở trong các tác phẩm của chị: “Sự biến động của thời đại mới đã tác động lên mọi số phận của ngƣời Việt Nam, kể cả những ngƣời sống ở những nơi thâm sơn cùng cốc. Cuộc sống đã đòi hỏi mọi ngƣời phải suy nghĩ, trăn trở để làm sao vừa hoà nhập đƣợc với thời đại, với đất nƣớc vừa không đánh mất đi những giá trị riêng của mỗi con ngƣời, mỗi cộng đồng dân tộc. Đó chính là thử thách lớn nhất của thời mở cửa” [47;100]. Từ những tan rã trong cuộc sống truyền thống khi đối mặt với thời mở cửa đó, nhà văn Chu Lai lại thấy rằng, “Cảm hứng truyện ngắn của Thuý là cảm hứng trở về.
Mô típ xuyên suốt là mô típ ngƣời mẹ và gia đình. Hầu nhƣ chỉ sử dụng một ngôi thứ nhất là tôi” [40;104]. Còn tác giả Phạm Thuỳ Dƣơng trong bài Cảm hứng cảm thương trong sáng tác của Đỗ Bích Thuý và Nguyễn Ngọc Tư [35;101] lại khai thác tính cảm thƣơng trong các truyện ngắn của Đỗ Bích Thuý. Theo ngƣời viết, tính cảm thƣơng đó đƣợc bộc lộ qua tình thƣơng con trẻ, thƣơng ngƣời phụ nữ, từ tính cảm thƣơng, tác giả Phạm Thùy Dƣơng nhìn nhận về giọng điệu cảm thƣơng trong văn phong của chị, v.
Phạm vi nghiên cứu Truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Ngọc Tƣ trong các tập truyện: Ngọn đèn không tắt (Nxb Trẻ, 2000), Giao thừa (Nxb Trẻ, 2003), Nước chảy mây trôi (Nxb Văn Nghệ TP. Truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư (Nxb Văn hoá Sài Gòn, 2005) và CĐBT (Nxb Trẻ, 2006). Ngoài ra có tham khảo thêm một số tản văn của nhà văn nhƣ Ngày mai của những ngày mai (Nxb Phụ nữ, 2007), Sống chậm thời @ (In chung với Lê Thiếu Nhơn, Nxb Trẻ 2007), Tạp văn Nguyễn Ngọc Tư (Nxb Trẻ - Thời báo kinh tế Sài Gòn, 2005). - Tập truyện ngắn Tiếng đàn môi sau bờ rào đá (Nxb Công an nhân dân, 2005) và tiểu thuyết Bóng của cây sồi (Nxb Thanh niên, 2005) và các tản văn, tuỳ bút, phóng sự của nhà văn Đỗ Bích Thuý.
Phương pháp nghiên cứu - Phân tích, tổng hợp và phê bình tác phẩm. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phƣơng pháp so sánh đối chiếu. - Các phƣơng pháp hỗ trợ khác nhƣ thi pháp học thể loại, thống kê, so sánh. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG I: TIẾP CẬN TÁC PHẨM VĂN HỌC TỪ GÓC ĐỘ VĂN HOÁ 1.
Mối quan hệ biện chứng giữa văn hoá và văn học a. Mối quan hệ và sự chi phối giữa văn hoá và văn học trong quan niệm của giới học giả thế giới và trong nước Không cần đợi đến khi có định nghĩa chính thức về văn hoá của UNESCO cho rằng, “văn hoá bao gồm nghệ thuật và văn chƣơng, những lối sống, những quyền cơ bản của con ngƣời, những hệ thống các giá trị, những tập tục và những tín ngƣỡng…” [28] ngƣời ta mới nhìn thấy sự gắn kết đầy biện chứng giữa văn hoá và văn học. Văn học là một thành tố của văn hoá, “sáng tác văn học trƣớc hết là một hành động văn hoá. Tác phẩm văn học, sự kiện văn học là một loại chứng tích văn hoá” [16] văn học tiếp nhận các giá trị của nền văn hoá bao chứa nó và do đó đƣợc tiếp sức bởi toàn bộ các giá trị phong phú của một nền văn hoá, khi văn học thoát ly khỏi cái cội rễ của nó là văn hoá, văn học sẽ trở nên chông chênh, thiếu sức sống.
Xem xét mối quan hệ giữa văn hoá và văn học, chúng tôi nhận thấy có sự gặp gỡ khá lớn trong quan điểm của giới học thuật thế giới và trong nƣớc ở luận điểm này. Văn học là một hình thái ý thức xã hội, nhà văn thông qua việc sáng tạo tác phẩm để gửi gắm những tƣ tƣởng, suy ngẫm về các vấn đề trong hiện thực đời sống. Trong khi đó, văn hoá tiềm ẩn rất sâu xa và dƣới muôn dạng thức khác nhau của đời sống ấy và nhiệm vụ của văn học là biểu đạt đƣợc những giá trị văn hoá đó một cách tinh tế và phong phú nhất. Văn học nằm trong văn hoá và chịu sự quy định, chi phối của toàn bộ nền văn hoá của một dân tộc và nền văn hoá đó luôn mang tính lịch sử, tính thời đại nhất định.
Chính vì lẽ đó mà khi xem xét bất cứ nền văn học nào, giai đoạn văn học nào, trào lƣu văn học nào cũng cần phải xem xét trong mối liên hệ với bối cảnh văn hoá. Về vấn đề này, nhà nghiên cứu ngƣời Nga Bakhtinne trong bài Một số vấn đề cần lƣu ý khi nghiên cứu văn học quá khứ đã viết: “Trƣớc hết, khoa nghiên cứu văn 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học phải gắn bó chặt chẽ với lịch sử văn hoá. Văn học là một bộ phận không thể tách rời của văn hoá. Không thể hiểu nó ngoài cái mạch nguyên vẹn của toàn bộ văn hoá một thời đại trong đó nó tồn tại.
Không đƣợc tách nó khỏi các bộ phận khác của văn hoá, cũng nhƣ không đƣợc, nhƣ ngƣời ta vẫn làm, là trực tiếp gắn bó các nhân tố xã hội, kinh tế, vƣợt qua đầu văn hoá, những nhân tố xã hội kinh tế tác động tới toàn bộ văn hoá nói chung và chỉ thông qua văn hoá, cùng với văn hoá, mới tác động đƣợc tới văn học” [1;361].