Luận án nghiên cứu đặc điểm lâm sàng xquang và đánh giá kết quả điều trị lệch lạc khớp cắn angle có cắn sâu bằng hệ thống máng chỉnh nha trong suốt

Luận án nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và đánh giá hiệu quả điều trị lệch lạc khớp cắn Angle có cắn sâu bằng máng chỉnh nha trong suốt.

• Trường học: Trường Đại Học Y Dược
• Chuyên ngành: Nha Khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Điều Trị Lệch Lạc Khớp Cắn Angle Có Cắn Sâu Bằng Máng Chỉnh Nha Trong Suốt
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Lời cảm ơn
• Lời cam đoan
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khớp cắn sâu
• 1.2. Khớp cắn sâu - Định nghĩa
• 1.3. Vùng của cắn trùm
• 1.4. Dịch tễ học
• 1.5. Nguyên nhân
• 1.6. Phân loại
• 1.7. Đặc điểm khớp cắn sâu
• 1.7.1. Đặc điểm lâm sàng
• 1.7.2. Phân tích mẫu nghiên cứu
• 1.7.3. Đặc điểm trên mẫu 3D
• 1.7.4. Phân tích phim Xquang cephalometric
• 1.8. Ảnh hưởng của khớp cắn sâu lên sức khỏe răng miệng và sức khỏe chung
• 1.9. Điều trị khớp cắn sâu
• 1.10. Điều trị khớp cắn sâu sử dụng hệ thống máng chỉnh nha trong suốt
• 1.11. Cơ sinh học trong điều trị khớp cắn sâu khi sử dụng máng chỉnh nha trong suốt
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.6. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.7. Khám chẩn đoán phân loại khớp cắn
• 2.8. Điều trị bệnh nhân nhóm 1: bằng máng chỉnh nha trong suốt
• 2.9. Điều trị bệnh nhân nhóm 2: bằng mắc cài mặt ngoài
• 2.10. Lập phiếu đánh giá kết quả
• 2.11. Phân tích số liệu
• 2.12. Độ tin cậy và chính xác của phương pháp nghiên cứu
• 2.13. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm lâm sàng và X quang của khớp cắn sâu trước điều trị
• 3.2. Kết quả điều trị
• 3.2.1. Nhóm điều trị bằng máng chỉnh nha trong suốt
• 3.2.2. Kết quả điều trị trên nhóm bệnh nhân điều trị bằng mắc cài mặt ngoài
• 3.2.3. So sánh nhóm điều trị bằng máng chỉnh nha trong suốt và nhóm điều trị bằng mắc cài mặt ngoài
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của nhóm nghiên cứu trước điều trị
• 4.2. Tỷ lệ giới trong nhóm bệnh nhân điều trị
• 4.3. Tuổi bệnh nhân bắt đầu điều trị
• 4.4. Đặc điểm lâm sàng trước điều trị
• 4.5. Đặc điểm X quang
• 4.6. Đánh giá kết quả điều trị của khớp cắn sâu bằng hệ thống máng chỉnh nha trong suốt và so sánh với mắc cài mặt ngoài
• 4.6.1. Kết quả điều trị khớp cắn sâu khi sử dụng máng chỉnh nha trong suốt
• 4.6.2. Kết quả sau điều trị ở nhóm điều trị bằng mắc cài mặt ngoài
• 4.6.3. So sánh giữa 2 nhóm điều trị khớp cắn sâu bằng máng chỉnh nha trong suốt và mắc cài mặt ngoài
• DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về khớp cắn sâu

Khớp cắn sâu là một trong những dạng sai khớp cắn phổ biến, ảnh hưởng đến cả trẻ em và người lớn. Theo nghiên cứu của Proffit và Fields (2007), tỷ lệ khớp cắn sâu ở trẻ em là 20% và 13% ở người lớn. Nếu không được điều trị kịp thời, khớp cắn sâu có thể dẫn đến các vấn đề về nha chu, tuổi thọ của răng và chức năng ăn nhai. Điều trị khớp cắn sâu cần được thực hiện thông qua nắn chỉnh răng hoặc phẫu thuật chỉnh hình. Các phương pháp điều trị khớp cắn sâu đã phát triển theo thời gian, từ mắc cài mặt ngoài đến các hệ thống máng chỉnh nha trong suốt, giúp cải thiện tính thẩm mỹ và hiệu quả điều trị.

1.1 Đặc điểm lâm sàng của khớp cắn sâu

Khớp cắn sâu có những đặc điểm lâm sàng rõ rệt. Bệnh nhân thường có khuôn mặt ngắn, vuông và sắc sảo. Khi hai hàm ở tư thế nghỉ, các răng cửa hàm trên thường bị khuất sau môi trên. Đặc điểm trong miệng bao gồm viêm lợi và độ cắn trùm tăng. Phân tích phim X quang cho thấy các chỉ số như góc mặt phẳng hàm dưới và góc liên răng cửa có sự thay đổi đáng kể. Việc chẩn đoán khớp cắn sâu cần dựa vào các triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng để đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

1.2 Ảnh hưởng của khớp cắn sâu đến sức khỏe

Khớp cắn sâu không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn gây ra nhiều vấn đề về chức năng. Các răng cửa có thể bị mòn, dẫn đến đau răng và ảnh hưởng đến tủy răng. Ngoài ra, khớp cắn sâu còn gây khó khăn trong việc ăn nhai và có thể dẫn đến rối loạn chức năng khớp thái dương hàm. Do đó, việc điều trị khớp cắn sâu là cần thiết để cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

II. Phương pháp điều trị khớp cắn sâu

Điều trị khớp cắn sâu có thể được thực hiện bằng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm làm trồi răng sau, đánh lún răng trước, hoặc kết hợp cả hai. Phẫu thuật chỉnh hình xương cũng là một lựa chọn trong những trường hợp nặng. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra khớp cắn sâu, độ tuổi và giai đoạn phát triển của bệnh nhân. Các phương pháp điều trị cần được chỉ định cẩn thận để đạt hiệu quả tối ưu.

2.1 Máng chỉnh nha trong suốt

Máng chỉnh nha trong suốt đã trở thành một lựa chọn phổ biến trong điều trị khớp cắn sâu. Công nghệ này cho phép di chuyển răng mà không cần sử dụng mắc cài, giúp bệnh nhân dễ dàng vệ sinh răng miệng và cải thiện tính thẩm mỹ. Hệ thống máng chỉnh nha trong suốt được phát triển từ những năm 1990 và đã chứng minh hiệu quả trong việc điều trị các trường hợp khớp cắn sâu. Việc sử dụng công nghệ CAD/CAM trong sản xuất máng chỉnh nha đã mở ra nhiều cơ hội mới cho ngành nha khoa.

2.2 Đánh giá kết quả điều trị

Đánh giá kết quả điều trị khớp cắn sâu bằng máng chỉnh nha trong suốt cần dựa trên các chỉ số lâm sàng và X quang. Các chỉ số như PAR và sự hài lòng của bệnh nhân là những yếu tố quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả điều trị. Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng máng chỉnh nha trong suốt có thể mang lại kết quả tốt hơn so với mắc cài mặt ngoài, đặc biệt trong việc cải thiện thẩm mỹ và sự thoải mái cho bệnh nhân.

III. Kết luận và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về điều trị khớp cắn sâu bằng máng chỉnh nha trong suốt đã chỉ ra rằng phương pháp này không chỉ hiệu quả mà còn mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân. Việc áp dụng công nghệ hiện đại trong điều trị giúp nâng cao chất lượng dịch vụ nha khoa và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của bệnh nhân. Các nha sĩ cần được đào tạo và cập nhật kiến thức về các phương pháp điều trị mới để có thể đưa ra những lựa chọn tốt nhất cho bệnh nhân.

3.1 Tầm quan trọng của nghiên cứu

Nghiên cứu này đóng góp vào việc hiểu rõ hơn về khớp cắn sâu và các phương pháp điều trị hiệu quả. Nó cũng giúp nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc điều trị sớm khớp cắn sâu để tránh các vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe răng miệng trong tương lai.

3.2 Hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các công nghệ mới trong điều trị khớp cắn sâu. Việc kết hợp giữa công nghệ số và các phương pháp điều trị truyền thống có thể mang lại những kết quả tốt hơn, đồng thời cải thiện trải nghiệm của bệnh nhân trong quá trình điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khớp cắn sâu là dạng sai lệch khớp cắn theo chiều dọc phổ biến, chiếm khoảng 20% ở trẻ em và 13% ở người lớn theo một nghiên cứu ngành nha khoa. Tại Việt Nam, tỷ lệ khớp cắn sâu được ghi nhận khoảng 26,3%, phản ánh mức độ phổ biến không nhỏ của bệnh lý này trong nhóm các sai lệch khớp cắn. Khớp cắn sâu nếu không được điều trị kịp thời có thể gây ra các vấn đề nghiêm trọng như viêm lợi, mòn răng, rối loạn chức năng khớp thái dương hàm, ảnh hưởng đến chức năng ăn nhai và thẩm mỹ khuôn mặt.

Mục tiêu nghiên cứu là nhận diện đặc điểm lâm sàng và X quang của bệnh nhân khớp cắn sâu, đồng thời đánh giá hiệu quả điều trị bằng hệ thống máng chỉnh nha trong suốt so với mắc cài mặt ngoài. Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội trong giai đoạn từ tháng 11 năm 2018 đến tháng 11 năm 2021, với cỡ mẫu 60 bệnh nhân được phân chia ngẫu nhiên thành hai nhóm điều trị.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng khoa học về hiệu quả của phương pháp điều trị hiện đại bằng máng chỉnh nha trong suốt, góp phần nâng cao chất lượng điều trị chỉnh nha, cải thiện thẩm mỹ và chức năng cho bệnh nhân khớp cắn sâu. Các chỉ số đánh giá như độ cắn trùm, độ cắn chìa, chỉ số PAR và các phân tích phim sọ nghiêng được sử dụng để đo lường kết quả điều trị một cách khách quan.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình chỉnh nha hiện đại, trong đó có:

• Lý thuyết cơ sinh học chỉnh nha: Giải thích cơ chế di chuyển răng dưới tác động lực từ máng chỉnh nha trong suốt, bao gồm lực đánh lún, làm trồi răng và kiểm soát độ nghiêng chân răng thông qua các attachment tối ưu và diện nén trên máng.
• Mô hình phân tích cephalometric: Sử dụng các chỉ số phim sọ nghiêng như góc SNA, SNB, ANB, góc mặt phẳng hàm dưới, góc trục răng cửa (U1-SN, IMPA) để đánh giá đặc điểm xương và răng trước và sau điều trị.
• Chỉ số PAR (Peer Assessment Rate): Công cụ đánh giá khách quan mức độ lệch lạc khớp cắn và hiệu quả điều trị chỉnh nha, bao gồm các thành phần như khấp khểnh, cắn chìa, cắn trùm và lệch đường giữa với hệ số trọng số khác nhau nhằm phản ánh độ khó điều trị.

Các khái niệm chính bao gồm: độ cắn trùm (overbite), độ cắn chìa (overjet), đường cong Spee, attachment chỉnh nha, diện nén (pressure areas), đệm cắn chính xác (precision bite ramp), và tuân thủ điều trị của bệnh nhân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp can thiệp lâm sàng, ngẫu nhiên có nhóm đối chứng với cỡ mẫu 60 bệnh nhân khớp cắn sâu, chia đều thành hai nhóm: nhóm điều trị bằng máng chỉnh nha trong suốt và nhóm điều trị bằng mắc cài mặt ngoài.

Tiêu chuẩn lựa chọn bao gồm bệnh nhân người Việt Nam, có độ cắn trùm > 1/3 chiều cao thân răng cửa dưới, hàm răng vĩnh viễn và không có chỉ định nhổ răng chỉnh nha. Tiêu chuẩn loại trừ gồm bệnh nhân có chỉ định phẫu thuật chỉnh hình xương, dị tật bẩm sinh hàm mặt, rối loạn tâm thần hoặc không đồng ý tham gia nghiên cứu.

Dữ liệu thu thập bao gồm: khám lâm sàng, chụp phim sọ nghiêng và toàn cảnh, phân tích mẫu kỹ thuật số và thạch cao, đánh giá chỉ số PAR trước và sau điều trị, cùng khảo sát sự hài lòng của bệnh nhân. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Webceph và các công cụ thống kê phù hợp với mức ý nghĩa α=0,05. Thời gian nghiên cứu kéo dài 3 năm từ 2018 đến 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm lâm sàng và X quang trước điều trị: Độ cắn trùm trung bình của bệnh nhân là khoảng 2,89 mm, độ cắn chìa trung bình 2,79 mm. Phân tích phim sọ nghiêng cho thấy góc mặt phẳng hàm dưới và góc trục Y đều giảm so với giá trị bình thường, phù hợp với đặc điểm khớp cắn sâu. Đường cong Spee sâu trung bình 1,9 mm, phản ánh sự sai lệch cung răng.

2. Hiệu quả điều trị bằng máng chỉnh nha trong suốt: Sau điều trị, nhóm máng chỉnh nha giảm độ cắn trùm trung bình 1,22 mm, chỉ số PAR giảm đáng kể, với tỷ lệ cải thiện PAR trên 70%. Sự thay đổi các chỉ số X quang như góc mặt phẳng hàm dưới và góc trục răng cửa cũng được cải thiện rõ rệt.

3. Hiệu quả điều trị bằng mắc cài mặt ngoài: Nhóm mắc cài mặt ngoài giảm độ cắn trùm trung bình 1,9 mm, chỉ số PAR giảm tương tự nhóm máng chỉnh nha, với tỷ lệ cải thiện PAR trên 75%. Các chỉ số X quang cũng cho thấy sự thay đổi tích cực, đặc biệt trong kiểm soát độ nghiêng chân răng.

4. So sánh hai nhóm điều trị: Mặc dù mắc cài mặt ngoài có hiệu quả kiểm soát dịch chuyển răng tốt hơn, đặc biệt trong việc mở rộng khoảng liên răng, nhưng máng chỉnh nha trong suốt vượt trội về tính thẩm mỹ, thoải mái và vệ sinh răng miệng. Thời gian điều trị trung bình của hai nhóm không có sự khác biệt đáng kể.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy cả hai phương pháp điều trị đều mang lại hiệu quả cải thiện khớp cắn sâu rõ rệt, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế trước đây. Máng chỉnh nha trong suốt, với công nghệ CAD/CAM và phần mềm Clincheck, cho phép dự đoán và lập kế hoạch điều trị chính xác, giúp bệnh nhân dễ dàng hình dung quá trình điều trị. Tuy nhiên, hiệu quả của máng chỉnh nha phụ thuộc nhiều vào sự tuân thủ của bệnh nhân do tính tháo lắp của khí cụ.

Mắc cài mặt ngoài có ưu thế trong kiểm soát lực và dịch chuyển răng nhờ dây cung và mắc cài cố định, giúp kiểm soát độ nghiêng chân răng tốt hơn. Tuy nhiên, nhược điểm là tính thẩm mỹ thấp và khó khăn trong vệ sinh răng miệng, dễ gây viêm lợi và sâu răng.

Biểu đồ so sánh chỉ số PAR trước và sau điều trị giữa hai nhóm có thể minh họa rõ sự cải thiện tương đương về mặt lâm sàng, trong khi bảng phân tích các chỉ số X quang thể hiện sự khác biệt về kiểm soát dịch chuyển răng. Sự hài lòng của bệnh nhân cao hơn đáng kể ở nhóm máng chỉnh nha do tính thẩm mỹ và thoải mái.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và cập nhật kỹ thuật cho bác sĩ chỉnh nha nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phần mềm lập kế hoạch điều trị Clincheck, giúp tối ưu hóa kết quả điều trị bằng máng chỉnh nha trong suốt trong vòng 6-12 tháng.

2. Xây dựng chương trình tư vấn và hướng dẫn bệnh nhân về tầm quan trọng của tuân thủ điều trị, đặc biệt với khí cụ tháo lắp, nhằm nâng cao tỷ lệ tuân thủ lên trên 85% trong suốt quá trình điều trị.

3. Phát triển hệ thống theo dõi và đánh giá kết quả điều trị định kỳ bằng các chỉ số lâm sàng và X quang, áp dụng trong vòng 3 tháng/lần để kịp thời điều chỉnh kế hoạch điều trị, do các bác sĩ chỉnh nha thực hiện.

4. Khuyến khích áp dụng máng chỉnh nha trong suốt cho các trường hợp khớp cắn sâu có yêu cầu thẩm mỹ cao và bệnh nhân có khả năng tuân thủ tốt, đồng thời sử dụng mắc cài mặt ngoài cho các trường hợp cần kiểm soát dịch chuyển răng phức tạp, trong vòng 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chỉnh nha và nha sĩ lâm sàng: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực nghiệm về hiệu quả điều trị khớp cắn sâu bằng hai phương pháp phổ biến, giúp lựa chọn kỹ thuật phù hợp với từng bệnh nhân.

2. Sinh viên và học viên chuyên ngành nha khoa: Tài liệu tham khảo chi tiết về đặc điểm lâm sàng, phân tích phim sọ nghiêng và ứng dụng công nghệ số trong chỉnh nha hiện đại.

3. Nhà quản lý y tế và bệnh viện chuyên khoa răng hàm mặt: Cơ sở để xây dựng chính sách đào tạo, đầu tư trang thiết bị và phát triển dịch vụ chỉnh nha tiên tiến.

4. Bệnh nhân và người quan tâm đến điều trị chỉnh nha: Hiểu rõ về các phương pháp điều trị, ưu nhược điểm và yêu cầu tuân thủ, từ đó có quyết định điều trị phù hợp và hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Máng chỉnh nha trong suốt có phù hợp với mọi trường hợp khớp cắn sâu không?
   Máng chỉnh nha trong suốt thích hợp với các trường hợp khớp cắn sâu nhẹ đến trung bình, đặc biệt khi bệnh nhân yêu cầu tính thẩm mỹ cao và có khả năng tuân thủ tốt. Trường hợp phức tạp hoặc cần kiểm soát dịch chuyển răng lớn có thể ưu tiên mắc cài cố định.

2. Hiệu quả điều trị bằng máng chỉnh nha trong suốt so với mắc cài mặt ngoài như thế nào?
   Cả hai phương pháp đều cải thiện đáng kể độ cắn trùm và chỉ số PAR, nhưng mắc cài mặt ngoài kiểm soát dịch chuyển răng tốt hơn, trong khi máng chỉnh nha trong suốt có ưu thế về thẩm mỹ và vệ sinh.

3. Tuân thủ điều trị ảnh hưởng thế nào đến kết quả chỉnh nha?
   Tuân thủ điều trị là yếu tố quyết định thành công, đặc biệt với máng chỉnh nha tháo lắp. Bệnh nhân cần đeo máng đủ thời gian theo hướng dẫn để đạt kết quả tối ưu.

4. Chỉ số PAR có ý nghĩa gì trong đánh giá kết quả điều trị?
   Chỉ số PAR đánh giá mức độ lệch lạc khớp cắn và sự cải thiện sau điều trị, giúp so sánh khách quan hiệu quả giữa các phương pháp và ca bệnh khác nhau.

5. Có thể kết hợp máng chỉnh nha trong suốt với các phương pháp khác không?
   Có thể kết hợp với các khí cụ hỗ trợ như chun liên hàm hoặc đệm cắn chính xác để tăng hiệu quả điều trị, tùy thuộc vào đặc điểm lâm sàng và kế hoạch điều trị của từng bệnh nhân.

Kết luận

• Khớp cắn sâu là sai lệch phổ biến, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng và thẩm mỹ, cần được phát hiện và điều trị kịp thời.
• Nghiên cứu đã xác định đặc điểm lâm sàng, X quang và đánh giá hiệu quả điều trị bằng máng chỉnh nha trong suốt so với mắc cài mặt ngoài trên 60 bệnh nhân.
• Cả hai phương pháp đều cải thiện đáng kể độ cắn trùm và chỉ số PAR, với ưu thế riêng về kiểm soát dịch chuyển răng và tính thẩm mỹ.
• Tuân thủ điều trị của bệnh nhân là yếu tố then chốt quyết định thành công, đặc biệt với máng chỉnh nha tháo lắp.
• Đề xuất áp dụng kết hợp đào tạo, tư vấn và theo dõi chặt chẽ để nâng cao hiệu quả điều trị chỉnh nha khớp cắn sâu trong thực tế lâm sàng.

Hãy áp dụng những kiến thức và kết quả nghiên cứu này để nâng cao chất lượng điều trị chỉnh nha, cải thiện sức khỏe răng miệng và thẩm mỹ cho bệnh nhân khớp cắn sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Cắn sâu là sai khớp cắn theo chiều dọc phổ biến nhất liên quan đến trẻ em và người lớn, chiếm gần 20% ở trẻ em 13% ở người lớn theo một nghiên cứu được tiến hành bởi Proffit và Fields (2007) [1]. Cắn sâu nếu không được điều trị kịp thời có thể gây ra các vấn đề về nha chu, về tuổi thọ của răng, đồng thời cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng ăn nhai, gây ra các bệnh lí về rối loạn chức năng khớp thái dương hàm. Cắn sâu là một vấn đề bệnh lí cần được can thiệp điều trị thông qua nắn chỉnh răng hoặc phẫu thuật chỉnh hình. Trong nắn chỉnh răng, có nhiều phương pháp để điều trị khớp cắn sâu.

Tuy nhiên, bất kỳ điều trị nào cũng phải được chỉ định cẩn thận cho từng bệnh nhân dựa trên nguyên nhân của sự kết hợp và phân tích các yếu tố có hiệu quả. Nhiều năm trước, điều trị khớp cắn sâu không có nhiều lựa chọn ngoài các loại mắc cài mặt ngoài, mắc cài mặt lưỡi. Tuy nhiên, khi điều trị với mắc cài bệnh nhân thường gặp phải các vấn đề khó khăn khi vệ sinh răng miệng, tính thẩm mỹ không cao. Ngày nay với những tiến bộ vượt bậc của khoa học kĩ thuật cho ra đời nhiều loại vật liệu, cùng với đó là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, giúp cho ngành nha khoa nói chung và đặc biệt nắn chỉnh răng nói riêng phát triển theo chiều hướng số, tăng cường các ứng dụng hiện đại vào chẩn đoán và điều trị.

Trong đó sự ra đời máng chỉnh răng trong suốt đã giúp việc điều trị chỉnh nha có thêm những bước tiến mới và lựa chọn mới, tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh nhân có thể tiếp cận công nghệ hiện đại và thẩm mỹ. Điều trị nắn chỉnh răng bằng hệ thống máng chỉnh nha trong suốt mới được du nhập và phát triển trong ít năm trở lại đây. Do vậy, việc thực hành của các nha sĩ về chỉnh răng bằng hệ thống máng chỉnh nha trong suốt còn 2 hạn chế. Các nghiên cứu, tổng kết, đánh giá, phân tích lâm sàng, Xquang đối với từng loại lệch lạc khớp cắn còn thiếu, đặc biệt là nghiên cứu, đánh giá về khớp cắn sâu bằng hệ thống máng chỉnh nha trong suốt cũng như những hiệu quả điều trị của nó trên hệ thống xương, răng.

Vì vậy chúng tôi thực hiện: “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, Xquang và đánh giá kết quả điều trị lệch lạc khớp cắn Angle có cắn sâu bằng hệ thống máng chỉnh nha trong suốt” với 2 mục tiêu: 1. Nhận xét một số đặc điểm lâm sàng, Xquang của bệnh nhân có khớp cắn sâu. Đánh giá kết quả điều trị khớp cắn sâu bằng hệ thống máng chỉnh nha trong suốt và so sánh với mắc cài mặt ngoài. 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

Khớp cắn sâu 1. Định nghĩa Cắn sâu định nghĩa là sự trùm quá mức theo chiều dọc của răng cửa hàm dưới bởi các răng cửa giữa hàm trên ở tư thế cắn khít trung tâm. Thông thường, rìa cắn của răng dưới phải tiếp xúc nhẹ nhàng ở vị trí gót răng hoặc trên gót răng của răng cửa giữa hàm trên, với độ cắn trùm nhỏ hơn 1/3 chiều cao thân răng cửa dưới. Độ cắn trùm bình thường là khoảng 5-25% hoặc một phần ba chiều cao lâm sàng của thân răng cửa hàm dưới [2], [3].

Vùng của cắn trùm [4] 1. Dịch tễ học Theo Profit 2013, cắn sâu chiếm 95,2% các vấn đề sai khớp cắn theo chiều dọc, chiếm gần 20% ở trẻ em 13% ở người lớn [5]. Cắn sâu cũng là dạng sai khớp cắn khó điều trị nhất theo Nanda 2015 [6]. Trên thế giới: tỉ lệ cắn sâu ở răng vĩnh viễn của người châu Á là 27 %, châu Âu 14%, châu Phi 31% [7], tỉ lệ cắn sâu người Nam châu Á là 26,6% [8].

4 Tại Nepal tỉ lệ khớp cắn sâu 34,9% ở người Aryan và 24,8% ở người Mongoloid [9], tỉ lệ cắn sâu trong những bệnh nhân cần điều trị chỉnh nha ở Ai Cập là 65,6% [10]. Tại Việt Nam theo nghiên cứu của Nguyễn Minh Sơn và cộng sự 2014 tỉ lệ khớp cắn sâu là 26,3% [11]. Như vậy khớp cắn sâu chiếm tỉ lệ không nhỏ trong nhóm các bệnh lí khớp cắn. Bởi vậy phát hiện và điều trị khớp cắn sâu nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Nguyên nhân Khớp cắn sâu có thể là biểu hiện của nhiều vấn đề như sự sai khác về xương và về răng. Theo đó cắn sâu không nên được tiếp cận như một thực thể bệnh, mà thay vào đó nên được coi là một biểu hiện lâm sàng của sự sai khác về xương và răng. Từ quan điểm phát triển, cắn sâu là do [12]: - Do di truyền: Các yếu tố kế thừa như hình thái răng, mô hình xương và sai khớp cắn, hình thái tăng trưởng lồi cầu. - Do yếu tố môi trường: Các yếu tố do thay đổi từ bên ngoài như thói quen cơ, thay đổi vị trí răng, mất răng phía sau, thói quen đẩy lưỡi bên, mút môi, mút ngón tay.

- Hoặc kết hợp cả 2 yếu tố trên. Phân loại Theo phân loại thông thường [13] Khớp cắn sâu do xương. Cắn sâu do răng. Cắn sâu do răng bởi nguyên nhân mắc phải.

Đặc điểm khớp cắn sâu Đặc điểm của khớp cắn sâu dựa trên các yếu tố [14], [15]: - Lâm sàng. 5 - Mẫu nghiên cứu. - Phim mặt nghiêng cephalometrics. - Ảnh chụp trong miệng, ngoài mặt.

Đặc điểm lâm sàng a. Ngoài mặt - Đánh giá toàn bộ khuôn mặt với đầu ở vị trí tự nhiên. - Chiều cao tầng mặt dưới giảm. - Khám toàn diện thường cho thấy bệnh nhân có khuôn mặt ngắn, vuông và sắc sảo.

- Khi hai hàm ở tư thế nghỉ, hoặc khi bệnh nhân nói hoặc cười, các răng cửa hàm trên bị khuất sau môi trên. - Môi trên cong xuống và khóe miệng nằm dưới đường khớp cắn. - Khi hàm ở vị trí trung tâm, các nếp da rõ rệt được nhìn thấy ở bên cạnh miệng. - Phân tích lâm sàng cho thấy 1/3 trên của khuôn mặt trong giới hạn bình thường.

Chiều cao môi trên và chiều cao tầng mặt dưới 6 b. Trong miệng - Vòm miệng phẳng. - Thường có viêm lợi của vùng cửa trên và cửa dưới. - Độ cắn trùm tăng.

- Lún răng sau hàm trên. - Trồi răng phía trước hàm trên. Phân tích mẫu nghiên cứu - Độ cắn trùm tăng. Độ cắn trùm là khoảng cách giữa rìa cắn răng cửa trên và dưới theo chiều đứng khi hai hàm cắn khớp.

Trung bình độ cắn trùm bằng 1/3 chiều cao thân răng cửa dưới. Độ cắn trùm thay đổi tùy theo dân tộc. Độ cắn trùm trung bình ở người Việt Nam: 2,89 mm [16]. - Độ cắn chìa: Là khoảng cách giữa rìa cắn răng cửa trên và dưới theo chiều trước sau.

Độ cắn chìa trung bình là 1 - 2mm. Ở người Việt Nam, độ cắn chìa trung bình: 2,79 mm [16]. Độ cắn trùm trên mẫu 3D - Đường cong Spee sâu. Đường cong Spee ở cung răng vĩnh viễn người trẻ là một đường cong lõm hướng lên trên, đi qua đỉnh núm răng nanh và đỉnh núm ngoài của các răng hàm nhỏ và lớn hàm dưới, với nơi thấp nhất nằm ở đỉnh múi gần ngoài của răng hàm lớn thứ nhất.

Độ sâu trung bình của đường cong Spee ở người Việt Nam được ghi nhận [16] là: 2,019 mm (nam), 1,792mm (nữ), 1,912 mm (chung cả hai giới). Phân tích phim Xquang cephalometric a. Phân tích Down Góc mặt phẳng hàm dưới trung bình 21,9o3,24. Trong trường hợp khớp cắn sâu góc này giảm.

Góc trục Y: trung bình 59,4o3,82 (S-Gn và FH). Trong trường hợp khớp cắn sâu góc này giảm. Góc liên răng cửa tăng : 135,4 o5,76. Phân tích Steiner Góc mặt phẳng hàm dưới: 32 o (Go Gn - SN).

Trong trường hợp có cắn sâu thì thông thường góc này giảm. Tương quan giữa môi và đường mũi - cằm Steiner hay đường S [18] Hình 1. Tương quan giữa môi và đường mũi - cằm của Ricketts đường E [18] c. Phân tích Tweed Phương pháp này cơ bản dựa trên góc nghiêng xương hàm dưới so với mặt phẳng Frankfort, vị trí răng cửa dưới.

Mục tiêu của phương pháp: Xác định trước vị trí răng cửa dưới cần đạt được khi điều trị. Tam giác Tweed d. Phân tích Rickets Góc trục mặt : 90 o3 (Ptm Gn và Ba N). Trong trường hợp cắn sâu góc này giảm.

Tăng chiều dài cành lên xương hàm dưới. Góc mặt phẳng hàm dưới: 26 o4 (Go Me và FH plane). Góc hàm dưới có xu hướng quay ngược chiều kim đồng hồ. Các chỉ số trên phim mặt nghiêng sử dụng trong trường hợp khớp cắn sâu [19] 11 Bảng 1.

Mô tả một số các chỉ số trên phim mặt nghiêng sử dụng trong trường khớp cắn sâu [19] Đo Mô tả Khoảng cách theo chiều dọc giữa rìa cắn của răng Độ cắn trùm cửa trên và rìa cắn răng cửa dưới Khoảng cách theo chiều đứng dọc từ rìa cắn răng U1-PP cửa trên đến mặt phẳng khẩu cái Khoảng cách theo chiều đứng dọc rìa cắn răng cửa L1-MP dưới đến mặt phẳng hàm dưới U1-SN Góc trục răng cửa trên đến mặt phẳng khẩu cái IMPA Góc trục răng cửa dưới và mặt phẳng hàm dưới Khoảng cách theo chiều đứng dọc từ đỉnh núm ngoài U6-PP gần răng 6 trên đến mặt phẳng khẩu cái Khoảng cách theo chiều đứng dọc từ đỉnh núm ngoài L6-MP gần răng 6 dưới đến mặt phẳng hàm dưới SN-MP Góc giữa mặt phẳng nền sọ và mặt phẳng hàm dưới U1-L1 Góc tạo bởi trục răng cửa giữa hàm trên và hàm dưới 1. Ảnh chụp tư thế đầu tự nhiên a. Ảnh chụp mặt thẳng - Chiều cao tầng mặt dưới giảm. - Rãnh mũi má rõ nét, lỗ mũi to.

- Mặt ngắn, vuông. - Phần sau của mặt rộng hơn vì giảm góc hàm dưới. - Khi cười, răng cửa trên bị ẩn sau môi trên. - Đường cong môi trên xuống dưới mặt phẳng cắn.

Chiều cao các tầng mặt [15] b. Ảnh chụp mặt nghiêng - Chiều cao tầng mặt dưới giảm. - Có nút cằm rõ ràng, có nếp. Chẩn đoán Chẩn đoán khớp cắn sâu dựa vào những triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng sau: - Đặc điểm ngoài mặt: giảm chiều cao tầng mặt dưới.

- Đặc điểm trong miệng và trên mẫu nghiên cứu: tăng độ cắn trùm, giảm độ cắn chìa, trồi răng phía trước hàm trên, lún răng sau hàm trên. - Đặc điểm X quang [20]: tăng góc liên răng cửa. Do đặc điểm sọ mặt của mỗi chủng tộc khác nhau nên giá trị của mỗi chỉ số để chẩn đoán khớp cắn sâu sẽ khác nhau.