Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh sán lá gan ở bò tại tỉnh Phú Thọ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh lý lâm sàng bệnh sán lá gan ở bò tại tỉnh phú thọ và biện pháp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Giang
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Diệu Thùy
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ, Bệnh Lý, Lâm Sàng Bệnh Sán Lá Gan Ở Bò Tại Tỉnh Phú Thọ Và Biện Pháp Phòng Trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Vị trí của sán lá Fasciola trong hệ thống phân loại động vật học
• 2.3. Đặc điểm hình thái của sán lá Fasciola
• 2.4. Vòng đời của sán lá Fasciola
• 2.5. Đặc điểm dịch tễ bệnh sán lá Fasciola
• 3. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả xác định loài sán lá gan ký sinh ở bò tại 3 huyện thuộc tỉnh Phú Thọ
• 4.2. Thực trạng chăn nuôi và phòng chống bệnh ký sinh trùng cho bò tại tỉnh Phú Thọ
• 4.3. Đặc điểm dịch tễ bệnh sán lá gan của bò
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu dịch tễ bệnh sán lá gan ở bò tại Phú Thọ

Bệnh sán lá gan ở bò là một vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi tại tỉnh Phú Thọ. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định đặc điểm dịch tễ, bệnh lý và lâm sàng của bệnh sán lá gan, từ đó đề xuất các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Bệnh do loài sán Fasciola gây ra, có thể gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi. Việc hiểu rõ về dịch tễ học của bệnh sẽ giúp người chăn nuôi có biện pháp phòng ngừa kịp thời.

1.1. Đặc điểm dịch tễ bệnh sán lá gan ở bò tại Phú Thọ

Bệnh sán lá gan ở bò tại Phú Thọ có tỷ lệ nhiễm cao, đặc biệt trong mùa mưa. Các yếu tố như khí hậu, địa hình và thói quen chăn nuôi ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của bệnh. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm sán lá gan ở bò có thể lên đến 54,21% trong một số khu vực.

1.2. Tác động của bệnh sán lá gan đến sức khỏe bò

Bệnh sán lá gan gây ra nhiều triệu chứng lâm sàng nghiêm trọng như gầy còm, sút cân và viêm gan. Những con bò nhiễm bệnh nặng có thể gặp phải tình trạng tắc ống dẫn mật, dẫn đến thiệt hại kinh tế lớn cho người chăn nuôi.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu bệnh sán lá gan

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về bệnh sán lá gan, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc kiểm soát và phòng ngừa bệnh. Các yếu tố như sự phát triển của vật chủ trung gian và điều kiện môi trường có thể làm gia tăng tỷ lệ nhiễm bệnh. Việc thiếu thông tin và kiến thức về bệnh cũng là một rào cản lớn.

2.1. Khó khăn trong việc phát hiện và chẩn đoán bệnh

Việc chẩn đoán bệnh sán lá gan ở bò thường gặp khó khăn do triệu chứng không rõ ràng. Nhiều trường hợp bệnh chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn nặng, gây khó khăn trong việc điều trị và phòng ngừa.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến dịch tễ bệnh

Biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi môi trường sống của vật chủ trung gian, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh sán lá gan. Các nghiên cứu cho thấy rằng thời tiết ẩm ướt và mưa nhiều tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của ốc nước ngọt, vật chủ trung gian của sán.

III. Phương pháp nghiên cứu bệnh sán lá gan ở bò

Nghiên cứu này sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để thu thập dữ liệu về bệnh sán lá gan ở bò. Các phương pháp bao gồm khảo sát thực địa, thu thập mẫu bệnh phẩm và phân tích số liệu. Việc áp dụng các phương pháp này giúp đảm bảo tính chính xác và đáng tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.1. Phương pháp khảo sát thực địa

Khảo sát thực địa được thực hiện tại các trang trại chăn nuôi bò ở Phú Thọ. Các thông tin về tình hình chăn nuôi, tỷ lệ nhiễm bệnh và các biện pháp phòng ngừa được ghi nhận chi tiết.

3.2. Phân tích mẫu bệnh phẩm

Mẫu bệnh phẩm từ bò nhiễm bệnh được thu thập và phân tích để xác định sự hiện diện của sán lá gan. Phân tích này giúp cung cấp thông tin quan trọng về mức độ nhiễm bệnh và các yếu tố liên quan.

IV. Kết quả nghiên cứu về bệnh sán lá gan ở bò

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm sán lá gan ở bò tại Phú Thọ là khá cao. Các yếu tố như mùa vụ, địa hình và thói quen chăn nuôi có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ nhiễm. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa có thể giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh.

4.1. Tỷ lệ nhiễm sán lá gan theo mùa

Tỷ lệ nhiễm sán lá gan ở bò thường cao hơn vào mùa mưa. Các nghiên cứu cho thấy rằng trong mùa khô, tỷ lệ nhiễm giảm đáng kể do điều kiện môi trường không thuận lợi cho sự phát triển của vật chủ trung gian.

4.2. Hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa

Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa như vệ sinh chuồng trại và kiểm soát vật chủ trung gian đã cho thấy hiệu quả trong việc giảm tỷ lệ nhiễm sán lá gan ở bò. Các biện pháp này cần được thực hiện đồng bộ để đạt hiệu quả cao nhất.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu bệnh sán lá gan

Nghiên cứu về bệnh sán lá gan ở bò tại Phú Thọ đã chỉ ra rằng bệnh này đang là một vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi. Cần có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị và phòng ngừa mới.

5.1. Đề xuất các biện pháp phòng ngừa hiệu quả

Cần xây dựng các chương trình giáo dục cho người chăn nuôi về bệnh sán lá gan và các biện pháp phòng ngừa. Việc nâng cao nhận thức sẽ giúp giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh trong cộng đồng chăn nuôi.

5.2. Nghiên cứu sâu hơn về vòng đời của sán lá gan

Cần tiếp tục nghiên cứu về vòng đời của sán lá gan và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh. Những thông tin này sẽ giúp xây dựng các chiến lược phòng ngừa hiệu quả hơn trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Vị trí của sán lá Fasciola trong hệ thống phân loại động vật học Theo Skrjabin và cs (1977), Nguyễn Thị Lê và cs (1996) sán lá gan ký sinh và gây bệnh cho gia súc nhai lại được xếp trong hệ thống phân loại động vật như sau: Ngành Plathelminthes Schneider, 1873 Phân ngành Platodes Leuckart, 1854 Lớp Trematoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Prosostomadidea Skrjabin và Guschanskaja, 1962 Bộ Fasciolida Skrjabin et Schulz, 1937 Phân bộ Fasciolata Skrjabin et Schulz, 1937 Họ Fasciolidae Railliet, 1895 Phân họ Fasciolinae Stiles et Hassall, 1898 Giống Fasciola Linnaeus, 1758 Loài Fasciola hepatica (Linnaeus, 1758) Loài Fasciola gigantica (Cobbold, 1885) 1. Đặc điểm hình thái của sán lá Fasciola Cũng như nhiều loài sán lá khác, sán lá gan lưỡng tính, có thể thụ tinh chéo hoặc tự thụ tinh.

Sán có giác miệng và giác bụng, giác bụng không nối với cơ quan tiêu hoá. Sán không có hệ hô hấp, tuần hoàn và cơ quan thị giác (ở giai đoạn mao ấu có dấu vết sắc tố mắt). Hệ sinh dục rất phát triển với cả bộ phận sinh dục đực và cái trong cùng một sán. Tử cung sán chứa đầy trứng.

Có thể phân biệt hai loài sán lá gan thuộc giống Fasciola như sau: * F. gigantica (Linnaeus, 1758): có chiều dài thân gấp 3 lần chiều rộng, “vai” không có hoặc nhìn không rõ rệt, nhánh ruột chia toả ra nhiều nhánh ngang. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. gigantica (nghĩa là sán lá “khổng lồ”) dài 25 - 75 mm, rộng 3 - 12 mm, u lồi hình nón của đầu là phần tiếp theo của thân, vì vậy nó không có “vai” như loài khác của giống Fasciola.

Hai rìa bên thân sán song song với nhau, đầu cuối của thân tù. Giác bụng tròn lồi ra. Ruột, tuyến noãn hoàng, buồng trứng và tinh hoàn đều phân nhánh. Trứng hình bầu dục, màu vàng nâu, phôi bào to đều và xếp kín vỏ.

Kích thước trứng: 0,125 - 0,170 x 0,06 - 0,10 mm. hepatica (Linnaeus, 1758): trái với loài trên, loài này thân rộng, đầu lồi và nhô ra phía trước làm cho sán có “vai”, nhánh ruột chia ít nhánh ngang hơn. hepatica (nghĩa là sán lá ở gan) dài 18 - 51 mm, rộng 4 - 13 mm, phần trước thân nhô ra, tạo cho sán có vai bè ra hai bên. Hai rìa bên thân sán không song song với nhau mà phình ra ở chỗ vai rồi thót lại ở đoạn cuối thân.

Những ống dẫn tuyến noãn hoàng chạy ngang, chia vùng giữa của sán thành phần trước và phần sau thân. Phần sau thân có tinh hoàn và bộ phận sinh dục đực. Tinh hoàn phân nhiều nhánh xếp phía sau thân. Tử cung ở phần giữa thân trước tạo nên một mạng lưới rối như tơ vò.

Buồng trứng phân nhánh nằm ở sau tử cung. Trứng sán có hình thái, màu sắc tương tự trứng của loài F. gigantica, kích thước 0,13 - 0,145 x 0,07 - 0,09 mm. Bệnh sán lá gan ở trâu, bò, dê do hai loài sán lá ký sinh ở ống dẫn mật và gan gây ra (Fasciola hepatica và Fasciola gigantica).

Ngoài trâu, bò, dê, hai loài sán này còn gây bệnh cho các động vật nhai lại khác, đôi khi thấy cả ở người. giantica là hai loài sán lá phổ biến ở các vùng thuộc châu Á và châu Phi. Tác hại của sán lá gan đối với gia súc nhai lại rất lớn, biểu hiện rõ nhất là gây thiếu máu, viêm và xơ gan khi gia súc bị nhiễm sán lá gan ở mức độ nặng. Vòng đời của sán lá Fasciola LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Trong vòng đời phát triển, sán lá gan cần trải qua 5 giai đoạn.

Fasciola trưởng thành ký sinh trong ống dẫn mật của trâu, bò, dê. Sau khi thụ tinh, mỗi sán đẻ hàng chục vạn trứng. Những trứng này cùng dịch mật vào ruột, sau đó theo phân ra ngoài. Nếu gặp điều kiện thuận lợi: được nước mưa cuốn trôi xuống các vũng nước, hồ, ao, suối, ruộng nước.

, nhiệt độ 15 - 300C, pH = 5 - 7,7, có ánh sáng thích hợp. sau 10 - 25 ngày trứng nở thành Miracidium bơi tự do trong nước. Nếu thiếu ánh sáng, Miracidium không có khả năng thoát vỏ nhưng vẫn tồn tại đến 8 tháng trong vỏ, Miracidium có hình tam giác, xung quanh thân có lông và di chuyển được trong nước. Khi gặp vật chủ trung gian thích hợp (ốc Lymnaea), Miracidium xâm nhập vào cơ thể ốc và phát triển thành bào ấu (Sporocyst).

Những Miracidium không gặp vật chủ trung gian thì rụng lông, rữa dần và chết. Bào ấu (Sporocyst) hình túi, màu sáng, được bao bọc bởi lớp màng mỏng, các tế bào ngọn lửa hoạt động hình thành hầu, ống ruột và các đám phôi. Trong 1 ốc có thể có 1 - 2 ấu trùng. Khoảng 3 - 7 ngày, bào ấu sinh sản vô tính cho ra nhiều Redia (lôi ấu).

Một bào ấu sinh ra 5 - 15 lôi ấu. Redia hình suốt chỉ, ít hoạt động, có miệng, hầu, ruột, hình túi đơn giản. Có hai hệ: Redia thế hệ I và Redia thế hệ II cùng phát triển trong ốc - vật chủ trung gian. Ở nhiệt độ 160C hoặc thấp hơn, lôi ấu chỉ sản sinh Redia I và dừng phát triển.

Ở nhiệt độ phù hợp (20 - 300C), sau 29 - 35 ngày, lôi ấu biến thành vĩ ấu (Cercaria). Một Redia có thể sinh ra 12 - 20 Cercaria. Cercaria (vĩ ấu) là ấu trùng ở pha sống tự do của sán lá gan, có cấu tạo thân hình tròn lệch, đuôi dài hơn thân giúp vĩ ấu vận chuyển được dễ dàng trong nước. Cấu tạo của vĩ ấu gồm giác miệng, giác bụng, hầu, thực quản và ruột phân thành hai nhánh.

Theo Ginyecisz - Kaija (1960), trong cơ thể Cercaria còn có những hạt Glycogen cung cấp năng lượng cho hoạt động sống của ấu trùng, đặc biệt là cho sự vận động không ngừng của đuôi. Đuôi là cơ quan vận động của vĩ ấu. Theo một số tác giả, đuôi làm nhiệm vụ thay đổi vị trí của ấu trùng trong môi trường LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Từ khi Miracidium chui vào ốc đến khi phát triển thành Cercaria cần khoảng 50 - 80 ngày.

Sau khi thành thục, Cercaria thoát khỏi ốc, ra môi trường ngoài, bơi tự do trong nước, có kích thước 0,28 - 0,30 mm chiều dài và 0,23 mm chiều rộng. Sau vài giờ bơi trong nước, Cercaria rụng đuôi, tiết chất nhầy xung quanh thân, chất nhầy gặp không khí khô rất nhanh. Lúc này Cercaria đã biến thành Adolescaria. Adolescaria hình khối tròn, bên trong chứa phôi hoạt động.

Phôi có giác miệng, giác bụng, ruột phân nhánh và túi bài tiết. Adolescaria thường ở trong nước hoặc bám vào cây cỏ thuỷ sinh. Nếu trâu, bò, dê nuốt phải Adolescaria, vào đến dạ dày và ruột, lớp vỏ ngoài bị phân huỷ, ấu trùng được giải phóng và di chuyển đến ống mật bằng 3 con đường: - Một số ấu trùng dùng tuyến xuyên chui qua niêm mạc ruột, vào tĩnh mạch ruột, qua tĩnh mạch cửa vào gan, xuyên qua nhu mô vào ống mật. - Một số ấu trùng khác cũng dùng tuyến xuyên chui qua thành ruột vào xoang bụng, đến gan, xuyên qua vỏ gan vào ống mật.

- Một số ấu trùng từ tá tràng ngược dòng dịch mật để lên ống dẫn mật. Sau khi vào ống dẫn mật, ấu trùng ký sinh ở đó và phát triển thành sán lá gan trưởng thành. Theo Skerman (1966), thời gian hoàn thành vòng đời là 92 - 117 ngày. Fasciola trưởng thành có thể ký sinh trong ống dẫn mật của súc vật nhai lại 3 - 5 năm, có khi tới 11 năm.

Theo Phan Địch Lân (2004), khoa học thú y nước ta đã nghiên cứu thành công vòng đời của sán lá gan. Trong điều kiện nhiệt độ thích hợp (28 - 300C), có ốc vật chủ trung gian (Lymnae swinhoei và Lymnae viridis), có vật chủ cuối cùng (trâu, bò, dê, cừu) thì vòng đời của sán lá gan ở nước ta được xác định với các mức thời gian sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 - Ở ngoài thiên nhiên: trứng sán lá gan nở thành mao ấu (Miracidium) trong khoảng 14 - 16 ngày. - Ở trong ốc vật chủ trung gian: Mao ấu (Miracidium) phát triển thành bào ấu (Sporocyst) cần 7 ngày. Bào ấu (Sporocyst) phát triển thành lôi ấu (Redia) cần 8 - 21 ngày.

Lôi ấu (Redia) phát triển thành vĩ ấu (Cercaria) non cần 7 - 14 ngày, thành vĩ ấu trưởng thành cần 13 - 14 ngày. - Ở ngoài ốc vật chủ trung gian: vĩ ấu phát triển thành kén (Adolescaria) sau 2 giờ. - Ở trâu, bò: khi trâu bò, bê nghé nuốt phải Adolescaria, sau 79 - 88 ngày trong ống dẫn mật của trâu bò đã có sán lá gan trưởng thành đẻ trứng theo phân ra ngoài. Điều kiện nhiệt độ và ẩm độ của nước ta rất thuận lợi cho sự nhiễm và gây bệnh của sán lá gan (kể cả gây nhiễm và nhiễm tự nhiên).

Ở những vùng có mầm bệnh tồn tại, cứ trung bình 3 tháng sán lá gan lại hoàn thành vòng đời trong cơ thể trâu, bò, nghĩa là trong trâu bò lại tạo ra một đời sán mới. Con vật trong khi đã có sán lá gan ký sinh lại tiếp tục nhiễm thêm mầm bệnh mới, gây tình trạng bội nhiễm sán lá gan, vì vậy cường độ nhiễm tăng lên theo tuổi trâu, bò. Đặc điểm dịch tễ bệnh sán lá Fasciola Bệnh sán lá gan phổ biến ở khắp các châu lục và nhiều nước trên thế giới. Ở Việt Nam, bệnh thấy ở khắp các tỉnh thành trong cả nước.

Đoàn Văn Phúc và cs (1995) cho biết, trâu bò thuộc khu vực Hà Nội nhiễm sán lá gan tỷ lệ 53,41%. Kết quả kiểm tra trâu, bò ở một số địa phương xung quanh Hà Nội, Bắc Giang, Thái Nguyên, Hoà Bình cho thấy tỷ lệ nhiễm sán lá gan là 44,53%. Trong đó, trâu nhiễm 33,92%, bò nhiễm 54,21% (Lương Tố Thu và Bùi Khánh Linh, 1996). Tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá gan ở gia súc nhai lại phụ thuộc vào những yếu tố sau: - Yếu tố thời tiết, khí hậu và mùa vụ: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Thời tiết, khí hậu của một vùng, một khu vực có liên quan trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển của ốc - vật chủ trung gian của sán lá gan.

Điều kiện ẩm ướt, mưa nhiều tạo ra môi trường nước, giúp ốc nước ngọt sống và sinh sản thuận lợi. Phạm Văn Khuê và cs (1996), Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) đều cho biết, gia súc nhai lại nhiễm sán lá gan thường tăng lên vào mùa vật chủ trung gian phát triển. Những năm mưa nhiều, tỷ lệ nhiễm sán lá gan tăng lên so với những năm nắng ráo và khô hạn. Mùa vụ gắn liền với sự thay đổi thời tiết khí hậu.