Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của vi khuẩn pasteurelia multocida gây bệnh tụ huyết trùng ở bò tại huyện thạch thất hà nội và biện pháp phòng trị

Nghiên cứu đặc điểm sinh học của vi khuẩn Pasteurella multocida gây bệnh tụ huyết trùng ở bò tại Thạch Thất, Hà Nội và biện pháp phòng trị.

• Tác giả: Vương Thị Chung
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Xuân Bình
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Vi Khuẩn Pasteurella multocida Gây Bệnh Tụ Huyết Trùng Ở Bò Tại Thạch Thất, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Những hiểu biết về vi khuẩn Pasteurella multocida
• 1.1.1. Hình thái
• 1.1.2. Đặc tính nuôi cấy
• 1.1.3. Đặc tính sinh hóa
• 1.1.4. Sức đề kháng
• 1.1.5. Kháng nguyên
• 1.2. Những hiểu biết về bệnh Tụ huyết trùng ở bò
• 1.2.1. Dịch tễ học
• 1.2.2. Triệu chứng lâm sàng
• 1.2.3. Phòng và trị bệnh Tụ huyết trùng ở bò
• 1.2.4. Tình hình nghiên cứu về bệnh Tụ huyết trùng ở bò trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.4.1. Trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG - NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối Tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Nguyên vật liệu
• 2.5. Môi trường - Hóa chất - Nguyên liệu
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học
• 2.6.2. Phương pháp chẩn đoán lâm sàng
• 2.6.3. Phương pháp nuôi cấy, phân lập và xác định vi khuẩn Pasteurella multocida
• 2.6.4. Phương pháp kiểm tra độc lực của vi khuẩn Pasteurella multocida phân lập được
• 2.6.5. Phương pháp thử kháng sinh đồ
• 2.6.6. Phương pháp PCR (theo Nagai et al.)
• 2.6.7. Thử nghiệm phác đồ điều trị
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tình hình chăn nuôi trâu bò tại huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội
• 3.2. Một số đặc điểm dịch tễ học bệnh Tụ huyết trùng ở bò tại huyện Thạch Thất năm 2018 - 2019
• 3.3. Tình hình bệnh Tụ huyết trùng ở bò tại huyện Thạch Thất năm 2018 và 2019
• 3.4. Tỷ lệ bò mắc bệnh Tụ huyết trùng theo tháng trong năm 2018 và 2019
• 3.5. Tỷ lệ bò mắc bệnh do bệnh Tụ huyết trùng theo lứa tuổi
• 3.6. Triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đặc trưng ở bò mắc bệnh Tụ huyết trùng bò
• 3.7. Tình hình tiêm phòng vắc xin Tụ huyết trùng cho bò của huyện Thạch Thất
• 3.8. Phân lập và xác định đặc tính sinh vật hóa học của Pasteurella multocida trong bệnh tụ huyết trùng bò tại huyện Thạch Thất
• 3.8.1. Kết quả phân lập và xác định đặc tính sinh vật hóa học của Pasteurella multocida từ dịch ngoáy mũi trâu, bò khỏe và từ các mẫu bệnh phẩm của trâu, bò nghi mắc bệnh
• 3.8.2. Kết quả xác định đặc tính sinh vật hóa học của Pasteurella multocida từ dịch ngoáy mũi trâu, bò khỏe và từ các mẫu bệnh phẩm của trâu, bò nghi mắc bệnh
• 3.8.3. Kết quả giám định vi khuẩn Pasterulla multocida bằng kỹ thuật PCR
• 3.8.4. Kết quả xác định độc lực của các chủng Pasteurella multocida phân lập được
• 3.8.5. Kết quả thử kháng sinh đồ các chủng Pasteurella multocida phân lập được
• 3.8.6. Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh tụ huyết trùng bò, đề xuất biện pháp phòng bệnh tụ huyết trùng bò tại huyện Thạch Thất
• 3.8.7. Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh Tụ huyết trùng bò
• 3.8.8. Đề xuất biện pháp phòng bệnh tụ huyết trùng bò tại huyện Thạch Thất
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Pasteurella multocida ở Bò Thạch Thất

Nghiên cứu về Pasteurella multocida gây bệnh tụ huyết trùng ở bò tại Thạch Thất, Hà Nội là vô cùng quan trọng. Bệnh tụ huyết trùng gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi, đặc biệt là ở các vùng có điều kiện chăn nuôi còn hạn chế. Việc xác định đặc điểm sinh học của vi khuẩn, tình hình dịch tễ và lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả là cấp thiết. Nghiên cứu này tập trung vào phân lập, giám định, xác định độc lực của Pasteurella multocida phân lập từ bò tại Thạch Thất. Đồng thời, đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị hiện có và đề xuất biện pháp phòng bệnh phù hợp với điều kiện địa phương. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho công tác phòng chống bệnh tụ huyết trùng ở bò, góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi và giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người dân.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Bệnh Tụ Huyết Trùng ở Bò

Bệnh tụ huyết trùng là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở bò, gây ra tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao. Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm chăn nuôi mà còn gây thiệt hại kinh tế lớn cho người chăn nuôi. Việc nghiên cứu sâu về bệnh tụ huyết trùng, đặc biệt là các đặc điểm sinh học của vi khuẩn gây bệnh, là rất quan trọng để có thể đưa ra các biện pháp phòng và điều trị bệnh hiệu quả.

1.2. Mục Tiêu Và Phạm Vi Nghiên Cứu Pasteurella multocida

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định đặc điểm dịch tễ học, phân lập và xác định đặc tính sinh vật hóa học của Pasteurella multocida gây bệnh tụ huyết trùng ở bò tại Thạch Thất, Hà Nội. Nghiên cứu cũng đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị hiện có và đề xuất các biện pháp phòng bệnh phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chương trình phòng chống bệnh tụ huyết trùng hiệu quả.

II. Thách Thức Trong Kiểm Soát Bệnh Tụ Huyết Trùng Bò ở Thạch Thất

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong công tác phòng chống bệnh tụ huyết trùng ở bò, nhưng tình hình dịch bệnh vẫn diễn biến phức tạp tại Thạch Thất, Hà Nội. Một trong những thách thức lớn là sự đa dạng về chủng loại Pasteurella multocida và sự kháng kháng sinh của vi khuẩn. Bên cạnh đó, việc tiêm phòng vaccine chưa được thực hiện đầy đủ và đúng quy trình cũng là một yếu tố làm giảm hiệu quả phòng bệnh. Ngoài ra, điều kiện chăn nuôi còn lạc hậu, vệ sinh kém cũng tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển và lây lan. Theo nghiên cứu của Đặng Xuân Bình và cộng sự (2010), bệnh tụ huyết trùng gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi.

2.1. Sự Đa Dạng Chủng Loại Pasteurella multocida và Kháng Kháng Sinh

Sự đa dạng về chủng loại Pasteurella multocida gây khó khăn trong việc lựa chọn vaccine phòng bệnh hiệu quả. Bên cạnh đó, tình trạng kháng kháng sinh của vi khuẩn ngày càng gia tăng do việc sử dụng kháng sinh không hợp lý trong chăn nuôi. Điều này làm giảm hiệu quả điều trị bệnh và tăng nguy cơ lây lan các chủng vi khuẩn kháng kháng sinh.

2.2. Vấn Đề Tiêm Phòng Vaccine và Điều Kiện Chăn Nuôi Lạc Hậu

Việc tiêm phòng vaccine chưa được thực hiện đầy đủ và đúng quy trình do nhiều nguyên nhân như nhận thức của người chăn nuôi còn hạn chế, khó khăn trong việc tiếp cận vaccine và chi phí tiêm phòng. Điều kiện chăn nuôi còn lạc hậu, vệ sinh kém cũng tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển và lây lan, làm giảm hiệu quả của các biện pháp phòng bệnh.

III. Phương Pháp Phân Lập và Định Danh Pasteurella multocida

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp tiêu chuẩn để phân lập và định danh Pasteurella multocida từ mẫu bệnh phẩm của bò nghi mắc bệnh tụ huyết trùng tại Thạch Thất. Các mẫu bệnh phẩm được nuôi cấy trên môi trường thạch máu và thạch thường để phân lập vi khuẩn. Sau đó, các chủng vi khuẩn phân lập được sẽ được định danh bằng các xét nghiệm sinh hóa và kỹ thuật PCR. Kỹ thuật PCR giúp xác định chính xác sự hiện diện của gen đặc hiệu của Pasteurella multocida, từ đó khẳng định kết quả định danh vi khuẩn. Theo tài liệu gốc, môi trường Hottinger cũng rất tốt cho vi khuẩn Pasteurella phát triển.

3.1. Quy Trình Nuôi Cấy và Phân Lập Vi Khuẩn Pasteurella multocida

Quy trình nuôi cấy và phân lập vi khuẩn Pasteurella multocida bao gồm các bước: thu thập mẫu bệnh phẩm, cấy mẫu trên môi trường thạch máu và thạch thường, ủ ấm ở nhiệt độ thích hợp, quan sát hình thái khuẩn lạc và lựa chọn các khuẩn lạc nghi ngờ để thực hiện các xét nghiệm tiếp theo. Việc tuân thủ đúng quy trình là rất quan trọng để đảm bảo kết quả phân lập chính xác.

3.2. Ứng Dụng Kỹ Thuật PCR Trong Định Danh Pasteurella multocida

Kỹ thuật PCR là một công cụ mạnh mẽ trong việc định danh vi khuẩn Pasteurella multocida. Kỹ thuật này cho phép khuếch đại gen đặc hiệu của vi khuẩn, từ đó xác định chính xác sự hiện diện của vi khuẩn trong mẫu bệnh phẩm. Kỹ thuật PCR có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, giúp phân biệt Pasteurella multocida với các vi khuẩn khác.

IV. Đánh Giá Đặc Điểm Sinh Hóa và Độc Lực Pasteurella multocida

Sau khi phân lập và định danh, các chủng Pasteurella multocida được đánh giá đặc điểm sinh hóa và độc lực. Các xét nghiệm sinh hóa được thực hiện để xác định khả năng lên men đường, sinh indol, catalase, oxidase... Độc lực của vi khuẩn được đánh giá bằng cách tiêm truyền vi khuẩn cho chuột bạch và theo dõi các triệu chứng lâm sàng và tỷ lệ tử vong. Kết quả đánh giá đặc điểm sinh hóa và độc lực giúp phân loại các chủng Pasteurella multocida và xác định các yếu tố gây bệnh quan trọng. Theo Smith JE, 1959, đặc tính sinh hóa chung của Pasteurella multocida là catalase dương tính, oxidase dương tính và indol dương tính.

4.1. Các Xét Nghiệm Sinh Hóa Thường Quy Để Xác Định Vi Khuẩn

Các xét nghiệm sinh hóa thường quy được sử dụng để xác định khả năng lên men đường (glucose, lactose, sucrose...), sinh indol, catalase, oxidase... của vi khuẩn. Kết quả các xét nghiệm này giúp phân biệt Pasteurella multocida với các vi khuẩn khác và xác định các đặc điểm sinh học quan trọng của vi khuẩn.

4.2. Phương Pháp Đánh Giá Độc Lực Của Pasteurella multocida

Độc lực của Pasteurella multocida được đánh giá bằng cách tiêm truyền vi khuẩn cho chuột bạch và theo dõi các triệu chứng lâm sàng (sốt, khó thở, bỏ ăn...) và tỷ lệ tử vong. Các chủng vi khuẩn có độc lực cao sẽ gây ra các triệu chứng nặng và tỷ lệ tử vong cao hơn so với các chủng có độc lực thấp.

V. Kháng Sinh Đồ và Lựa Chọn Phác Đồ Điều Trị Tụ Huyết Trùng Bò

Kháng sinh đồ được thực hiện để xác định mức độ nhạy cảm của các chủng Pasteurella multocida với các loại kháng sinh khác nhau. Kết quả kháng sinh đồ giúp lựa chọn kháng sinh phù hợp để điều trị bệnh tụ huyết trùng ở bò tại Thạch Thất. Nghiên cứu cũng thử nghiệm một số phác đồ điều trị khác nhau và đánh giá hiệu quả của từng phác đồ. Mục tiêu là tìm ra phác đồ điều trị hiệu quả nhất, giúp giảm tỷ lệ tử vong và rút ngắn thời gian điều trị. Vấn đề tìm được loại kháng sinh phù hợp giúp điều trị bệnh hiệu quả là đòi hỏi rất cấp thiết.

5.1. Xác Định Mức Độ Nhạy Cảm Kháng Sinh Của Vi Khuẩn

Kháng sinh đồ được thực hiện bằng phương pháp khuếch tán trên thạch hoặc phương pháp pha loãng. Kết quả kháng sinh đồ cho biết mức độ nhạy cảm (nhạy cảm, trung gian, kháng) của vi khuẩn với các loại kháng sinh khác nhau. Dựa vào kết quả này, bác sĩ thú y có thể lựa chọn kháng sinh phù hợp để điều trị bệnh.

5.2. Thử Nghiệm và Đánh Giá Hiệu Quả Các Phác Đồ Điều Trị

Nghiên cứu thử nghiệm một số phác đồ điều trị khác nhau, bao gồm việc sử dụng các loại kháng sinh khác nhau, liều lượng khác nhau và thời gian điều trị khác nhau. Hiệu quả của từng phác đồ được đánh giá dựa trên các tiêu chí như tỷ lệ khỏi bệnh, tỷ lệ tử vong, thời gian điều trị và các tác dụng phụ.

VI. Đề Xuất Biện Pháp Phòng Bệnh Tụ Huyết Trùng Bò Tại Thạch Thất

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các biện pháp phòng bệnh tụ huyết trùng ở bò tại Thạch Thất được đề xuất. Các biện pháp này bao gồm việc tiêm phòng vaccine đầy đủ và đúng quy trình, cải thiện điều kiện chăn nuôi và vệ sinh chuồng trại, kiểm soát chặt chẽ việc mua bán và vận chuyển bò, và sử dụng kháng sinh hợp lý. Ngoài ra, cần tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về bệnh tụ huyết trùng và các biện pháp phòng bệnh. Kết quả nghiên cứu phục vụ cho công tác phòng chống bệnh của cán bộ thú y cơ sở và người chăn nuôi bò địa phương.

6.1. Tăng Cường Tiêm Phòng Vaccine và Cải Thiện Chăn Nuôi

Việc tiêm phòng vaccine đầy đủ và đúng quy trình là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Cần lựa chọn vaccine phù hợp với chủng Pasteurella multocida lưu hành tại địa phương và tuân thủ đúng lịch tiêm phòng. Cải thiện điều kiện chăn nuôi và vệ sinh chuồng trại giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm bệnh.

6.2. Kiểm Soát Vận Chuyển Bò và Sử Dụng Kháng Sinh Hợp Lý

Kiểm soát chặt chẽ việc mua bán và vận chuyển bò giúp ngăn chặn sự lây lan của bệnh từ các vùng khác. Sử dụng kháng sinh hợp lý, chỉ khi cần thiết và theo chỉ định của bác sĩ thú y, giúp giảm thiểu nguy cơ kháng kháng sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh Tụ huyết trùng ở bò do vi khuẩn Pasteurella multocida gây ra là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính, có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi bò tại Việt Nam, đặc biệt ở các vùng có điều kiện khí hậu nóng ẩm như huyện Thạch Thất, Hà Nội. Theo thống kê, tỷ lệ mắc bệnh Tụ huyết trùng ở bò tại huyện Thạch Thất trong giai đoạn 2018-2019 dao động từ 1,04% đến 2,01%, với tỷ lệ tử vong khoảng 0,16% đến 0,23%. Bệnh thường bùng phát vào các tháng mùa mưa, đặc biệt từ tháng 3 đến tháng 7, khi điều kiện khí hậu thay đổi đột ngột, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển và lây lan. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định đặc điểm dịch tễ, đặc tính sinh học của vi khuẩn Pasteurella multocida phân lập từ bò mắc bệnh tại huyện Thạch Thất, đồng thời lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả và đề xuất các biện pháp phòng chống bệnh phù hợp với điều kiện địa phương. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 8/2018 đến tháng 8/2019 tại ba xã miền núi Tiến Xuân, Yên Bình và Yên Trung, huyện Thạch Thất. Kết quả nghiên cứu không chỉ bổ sung dữ liệu khoa học về dịch tễ và đặc tính vi khuẩn tại khu vực phía Bắc Việt Nam mà còn góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng chống bệnh, giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về dịch tễ học bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là bệnh Tụ huyết trùng do Pasteurella multocida gây ra. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết dịch tễ học bệnh truyền nhiễm: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự xuất hiện và lây lan của bệnh, bao gồm yếu tố môi trường, vật chủ và tác nhân gây bệnh. Khái niệm chính bao gồm tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tử vong, nguồn lây bệnh và mùa vụ phát bệnh.

2. Lý thuyết vi sinh vật học về đặc tính sinh học của vi khuẩn: Nghiên cứu hình thái, đặc tính sinh hóa, độc lực và khả năng kháng thuốc của Pasteurella multocida. Các khái niệm chính gồm hình thái vi khuẩn, đặc tính nuôi cấy, phản ứng sinh hóa, độc lực và kháng sinh đồ.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: tỷ lệ mắc bệnh chung (TLMBC), tỷ lệ tử vong (TLTV), phản ứng PCR, kháng sinh đồ, độc lực vi khuẩn, và các serotype của Pasteurella multocida.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ đàn bò nuôi tại các hộ gia đình, gia trại và trang trại ở ba xã Tiến Xuân, Yên Bình, Yên Trung, huyện Thạch Thất, Hà Nội. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 8/2018 đến tháng 8/2019. Số liệu dịch tễ học được thu thập theo phương pháp hồi cứu và điều tra trực tiếp, với mẫu được lựa chọn ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích dịch tễ học: Tính toán tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tử vong theo mùa vụ, lứa tuổi và địa điểm.
• Chẩn đoán lâm sàng và phân lập vi khuẩn: Sử dụng các phương pháp nuôi cấy trên môi trường thạch máu, thạch thường, và PCR để xác định sự hiện diện của Pasteurella multocida.
• Xác định đặc tính sinh hóa và độc lực: Thử các phản ứng sinh hóa như catalaza, oxidaza, indol, lên men đường; kiểm tra độc lực trên chuột nhắt trắng.
• Kháng sinh đồ: Thử nghiệm khả năng mẫn cảm của các chủng vi khuẩn với các loại kháng sinh phổ biến bằng phương pháp khuếch tán trên thạch đĩa Kirby-Bauer.
• Thử nghiệm phác đồ điều trị: Lựa chọn kháng sinh dựa trên kết quả kháng sinh đồ để điều trị thử nghiệm trên bò mắc bệnh.

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê Minitab, đảm bảo phân tích chính xác và khách quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ mắc và tử vong do bệnh Tụ huyết trùng: Tỷ lệ mắc bệnh ở ba xã nghiên cứu dao động từ 1,04% (Tiến Xuân) đến 2,01% (Yên Trung), trong khi tỷ lệ tử vong từ 0,16% đến 0,23%. Sự khác biệt tỷ lệ mắc và tử vong giữa các xã có ý nghĩa thống kê (P<0,05).

2. Ảnh hưởng của mùa vụ: Bệnh Tụ huyết trùng xảy ra quanh năm nhưng tập trung cao nhất từ tháng 3 đến tháng 7, chiếm khoảng 58% tổng số ca bệnh, với tháng 4 là cao nhất (20%). Các tháng còn lại có tỷ lệ mắc bệnh thấp hơn, dao động từ 0,91% đến 3,64%.

3. Tỷ lệ mắc bệnh theo lứa tuổi: Bò từ 1-3 năm tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất, chiếm trung bình 60,91%, tiếp theo là nhóm 4-5 năm tuổi (23,64%). Bò dưới 1 năm và trên 5 năm tuổi có tỷ lệ mắc thấp hơn, lần lượt là 6,36% và 9,09%. Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê (P<0,05).

4. Đặc tính sinh học của vi khuẩn Pasteurella multocida: Các chủng phân lập được có đặc tính sinh hóa điển hình như lên men glucose, mannitol, sucrose, fructose, galactose và sorbitol; không lên men lactose và maltose; catalaza và oxidaza dương tính; sản sinh indol. Độc lực của các chủng được xác định là cao, gây chết 100% chuột thí nghiệm trong vòng 8-48 giờ.

5. Kháng sinh đồ: Các chủng vi khuẩn phân lập cho thấy mức độ mẫn cảm cao với streptomycin (61,5%) và tetracycline (15,4%), trong khi có sự kháng thuốc với một số kháng sinh như augmentin, amoxicillin và aztreonam. Kết quả này giúp lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả tại địa phương.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ mắc bệnh và tử vong tại huyện Thạch Thất phản ánh mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng của bệnh Tụ huyết trùng đối với ngành chăn nuôi bò địa phương. Sự khác biệt tỷ lệ mắc bệnh giữa các xã có thể liên quan đến điều kiện chăm sóc, trình độ dân trí và tỷ lệ tiêm phòng vắc xin. Mùa vụ phát bệnh tập trung vào các tháng giao mùa và mùa mưa phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy điều kiện khí hậu nóng ẩm, ẩm ướt tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.

Tỷ lệ mắc bệnh cao ở nhóm bò từ 1-3 năm tuổi phù hợp với lý thuyết về sự mẫn cảm của vật chủ, do bê con được bảo vệ bởi kháng thể mẹ và bò già có sức đề kháng tốt hơn. Đặc tính sinh hóa và độc lực của vi khuẩn phân lập phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, khẳng định tính đặc trưng của Pasteurella multocida gây bệnh Tụ huyết trùng.

Kết quả kháng sinh đồ cho thấy sự khác biệt về mức độ mẫn cảm của vi khuẩn với các loại kháng sinh, điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc làm kháng sinh đồ trước khi điều trị để tránh tình trạng kháng thuốc và nâng cao hiệu quả điều trị. Các biểu đồ tỷ lệ mắc bệnh theo tháng và theo lứa tuổi có thể được sử dụng để minh họa rõ ràng xu hướng dịch tễ, hỗ trợ công tác dự báo và phòng chống dịch bệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tiêm phòng vắc xin định kỳ: Đề nghị các cơ quan thú y địa phương tổ chức tiêm phòng vắc xin Tụ huyết trùng cho đàn bò vào các tháng 3 và 8 hàng năm, nhằm giảm tỷ lệ mắc bệnh trong mùa dịch. Thời gian thực hiện liên tục hàng năm, chủ thể thực hiện là trạm thú y huyện và xã.

2. Nâng cao nhận thức và kỹ thuật chăn nuôi cho người dân: Tổ chức các lớp tập huấn về vệ sinh chuồng trại, chăm sóc dinh dưỡng và phòng bệnh cho người chăn nuôi, đặc biệt tại các xã có tỷ lệ mắc bệnh cao như Yên Trung và Tiến Xuân. Mục tiêu là giảm stress cho bò, nâng cao sức đề kháng, thực hiện trong vòng 6 tháng tới, do các tổ chức thú y và chính quyền địa phương phối hợp thực hiện.

3. Áp dụng phương pháp chẩn đoán và điều trị kịp thời: Khuyến khích cán bộ thú y sử dụng kỹ thuật PCR và kháng sinh đồ để chẩn đoán chính xác và lựa chọn kháng sinh phù hợp, tránh sử dụng kháng sinh không hiệu quả. Thời gian áp dụng ngay trong các đợt dịch, chủ thể là cán bộ thú y cơ sở.

4. Xây dựng hệ thống giám sát dịch bệnh liên tục: Thiết lập hệ thống thu thập và phân tích số liệu dịch tễ bệnh Tụ huyết trùng tại huyện Thạch Thất để phát hiện sớm và xử lý kịp thời các ổ dịch. Thời gian triển khai trong 12 tháng, do trạm thú y huyện chủ trì phối hợp với các xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ thú y cơ sở và quản lý ngành chăn nuôi: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu dịch tễ học và đặc tính vi khuẩn giúp họ xây dựng kế hoạch phòng chống dịch bệnh hiệu quả, lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp.

2. Người chăn nuôi bò tại các vùng có nguy cơ cao: Hiểu rõ về đặc điểm bệnh, cách phòng ngừa và xử lý kịp thời giúp giảm thiệt hại kinh tế và nâng cao năng suất chăn nuôi.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y, Vi sinh vật học: Tài liệu bổ sung kiến thức về đặc tính sinh học của Pasteurella multocida, phương pháp phân lập, chẩn đoán và thử nghiệm kháng sinh, phục vụ cho các nghiên cứu chuyên sâu.

4. Các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển ngành chăn nuôi bền vững, giảm thiểu thiệt hại do bệnh truyền nhiễm.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh Tụ huyết trùng ở bò có biểu hiện như thế nào?
   Bò mắc bệnh thường sốt cao đột ngột (41-42°C), hạch lympho sưng to, mệt mỏi, khó thở, chảy nước mắt và nước mũi. Triệu chứng này giúp chẩn đoán lâm sàng ban đầu và cần được xác nhận bằng xét nghiệm.

2. Tại sao bò từ 1-3 năm tuổi dễ mắc bệnh nhất?
   Bò trong độ tuổi này thường có sức đề kháng yếu hơn so với bò già và bê con được bảo vệ bởi kháng thể mẹ. Ngoài ra, bò trưởng thành thường chịu áp lực công việc và điều kiện chăm sóc không tối ưu, làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

3. Phương pháp chẩn đoán chính xác bệnh Tụ huyết trùng là gì?
   Phương pháp PCR được đánh giá là chính xác nhất để phát hiện vi khuẩn Pasteurella multocida trong mẫu bệnh phẩm, giúp chẩn đoán sớm và chính xác hơn so với phương pháp nuôi cấy truyền thống.

4. Kháng sinh nào hiệu quả nhất để điều trị bệnh Tụ huyết trùng?
   Kết quả nghiên cứu cho thấy streptomycin và tetracycline có mức độ mẫn cảm cao với các chủng vi khuẩn phân lập tại địa phương, do đó được ưu tiên sử dụng trong điều trị.

5. Làm thế nào để phòng ngừa bệnh Tụ huyết trùng hiệu quả?
   Phòng bệnh chủ yếu dựa vào tiêm phòng vắc xin định kỳ, kết hợp với vệ sinh chuồng trại, chăm sóc dinh dưỡng hợp lý và giảm stress cho bò, đặc biệt trong các tháng mùa mưa và giao mùa.

Kết luận

• Bệnh Tụ huyết trùng ở bò tại huyện Thạch Thất có tỷ lệ mắc bệnh trung bình 1,76% và tỷ lệ tử vong 0,19% trong giai đoạn 2018-2019, tập trung chủ yếu ở lứa tuổi 1-3 năm và mùa mưa từ tháng 3 đến tháng 7.
• Vi khuẩn Pasteurella multocida phân lập được có đặc tính sinh hóa và độc lực điển hình, gây bệnh nghiêm trọng và có mức độ kháng thuốc khác nhau với các kháng sinh phổ biến.
• Kết quả kháng sinh đồ giúp lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả, ưu tiên sử dụng streptomycin và tetracycline.
• Đề xuất các biện pháp phòng chống bao gồm tiêm phòng vắc xin định kỳ, nâng cao nhận thức người chăn nuôi, áp dụng kỹ thuật chẩn đoán hiện đại và xây dựng hệ thống giám sát dịch bệnh liên tục.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác phòng chống bệnh Tụ huyết trùng, góp phần phát triển bền vững ngành chăn nuôi bò tại địa phương.

Các cơ quan thú y và người chăn nuôi cần phối hợp triển khai các biện pháp phòng chống bệnh theo khuyến nghị, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để nâng cao hiệu quả kiểm soát dịch bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Những hiểu biết về vi khuẩn Pasteurella multocida 1. Hình thái Pasteurella multocida là một cầu trực khuẩn nhỏ 2 đầu tròn, kích thước từ 0,6 - 2,5µm x 0,2 - 0,4 µm, vi khuẩn không có lông, không di động, không hình thành nha bào và bắt màu Gram âm (Smith JE. Trong cơ thể bệnh, vi khuẩn hình thành giáp mô nhưng khó quan sát và khi nhuộm vi khuẩn có hiện tượng bắt màu sẫm hơn ở hai đầu tế bào nên P.multocida được gọi là vi khuẩn lưỡng cực (Smith JE.

Hình thái và kích thước của vi khuẩn có thể thay đổi tuỳ thuộc vào các điều kiện nuôi cấy khác nhau (Rimler R. Trong máu động vật, hình thái của vi khuẩn thường đồng nhất, còn khi phát triển trong môi trường nhân tạo vi khuẩn thường đa hình thái, hình trứng, hình cầu hoặc hình que. Khi nuôi cấy trong môi trường có cho thêm carbonhydrate, vi khuẩn thường kết lại thành chuỗi dài (Rosenbusch C. Đặc tính nuôi cấy P.

multocida là vi khuẩn yếu khí tùy tiện, nhiệt độ thích hợp 370C, pH thích hợp từ 7,2-7,4. Mọc chủ yếu trên các môi trường nuôi cấy thông thường, môi trường có bổ sung huyết thanh hoặc máu thì vi khuẩn mọc tốt (Nguyễn Như Thanh và cộng sự, 2001). Tuy nhiên không mọc trên thạch MacConkey. Môi trường nước thịt: sau 24 giờ nuôi cấy, môi trường đục vừa, mùi tanh đặc biệt như mùi nước dãi khô, lắc có vẩn như sương mù rồi lại mất, đáy ống có cặn nhày, trên mặt môi trường có màng mỏng.

Môi trường thạch thường: sau 24 giờ nuôi cấy trên mặt thạch hình thành khuẩn lạc dạng S nhỏ, trong suốt, long lanh như giọt sương. Nuôi lâu khuẩn lạc có màu trắng ngà dính vào môi trường. multocida có thể phát triển thành khuẩn lạc dạng S, dạng R hay dạng M trong môi trường này. Khuẩn lạc dạng S (Smooth) là khuẩn lạc trơn, bóng láng, mặt vồng, có dung quang sắc cầu vồng, là dạng khuẩn lạc có độc lực mạnh, vi khuẩn thuộc dạng khuẩn lạc này thường c 4 tạo thành lớp giáp mô nhiều hơn khuẩn lạc dạng xù xì.

Khuẩn lạc dạng R (Rough) thường dẹt, có rìa nhám xù xì, trơn nhám, có dung quang màu xanh, có độc lực yếu hơn. Khuẩn lạc dạng M (Mucoid) ướt nhày, có kích thước to nhất, rìa khuẩn lạc nhẵn, dung quang sắc cầu vồng yếu hơn dạng S. Hình dạng khuẩn lạc có thể thay đổi, khi nuôi cấy lâu ngày khuẩn lạc tăng kích thước, nhớt và dính chặt vào mặt thạch, còn khi cấy chuyển nhiều lần thì giáp mô mất đi, kích thước khuẩn lạc nhỏ lại, không màu và trong suốt. Môi trường thạch máu: vi khuẩn không gây dung huyết, phát triển tốt, khuẩn lạc to hơn thạch thường.

Đây là môi trường dùng để nhân và giữ giống vi khuẩn (Nguyễn Như Thanh và cs, 2001). Đặc trưng của vi khuẩn P. multocida là khuẩn lạc có mùi thơm ngọt và không gây dung huyết. Môi trường thạch - huyết thanh - huyết cầu tố: là môi trường dùng để phân lập, giám định, xác định độc lực của vi khuẩn.

Môi trường này, khuẩn lạc hình thành có hiện tượng tán sắc (iridescent). Khi xem khuẩn lạc dưới kính hiển vi hai thị kính với độ phóng đại thấp (x20) và góc chiếu phản quang của ánh sáng đèn điện 450, tùy theo độc lực của vi khuẩn mà màu sắc của khuẩn lạc khác nhau.Vi khuẩn có độc lực cao thì khuẩn lạc của chúng quan sát thấy 2/3 diện tích khuẩn lạc về phía đèn có màu xanh lơ hay xanh lá mạ; 1/3 diện tích khuẩn lạc có màu vàng ánh kim hay màu da cam; gọi là khuẩn lạc Fg (Greenish Fluorescent). Vi khuẩn có độc lực vừa biểu hiện 2/3 diện tích khuẩn lạc về phía đèn có màu vàng ánh kim hay màu da cam, gọi là khuẩn lạc Fo (Orange Fluorescent). Vi khuẩn có độc lực yếu, khuẩn lạc của chúng không có hiện tượng tán sắc, không màu gọi là Nf (Not Fluorescent).

Hiện tượng tán sắc của khuẩn lạc thấy rõ sau nuôi cấy 24 giờ, chúng sẽ mất đi nếu để qua 72 giờ nuôi cấy. Môi trường nước thịt pepton: sau cấy 24 giờ vi khuẩn làm đục môi trường, vài ngày sau môi trường trở nên trong, dưới đáy có cặn nhày, lắc khó tan. Để nuôi cấy vi khuẩn chế tạo vắc xin người ta thường sử dụng môi trường cơ bản có thêm đường sucrose, peptone và chất chiết men bia. Theo Namioka và Murata (1961), môi trường nuôi cây tốt nhất cho vi khuẩn P.

multocida là c 5 Yeast extract Pepton-L-Cystin (YPC) có thêm sucrose và natri sulfite (Na2SO3). Đây là môi trường giúp cho sự tái tạo giáp mô của vi khuẩn và cũng là môi trường phân lập, giữ giống và nhân giống. Môi trường Hottinger cũng rất tốt cho vi khuẩn Pasteurella phát triển. Đặc tính sinh hóa Mỗi vi khuẩn có một phản ứng sinh hóa đặc trưng, vì vậy bước đầu cần giám định các đặc tính sinh hóa của các chủng vi khuẩn nghiên cứu.

Đa số các chủng vi khuẩn P. multocida có khả năng lên men không sinh hơi đường galactose, glucose, mannose, sorbitol, mannit, sozbit, xylose và sucrose. multocida không lên men đường lactose, maltose, arabino, rammo, salixin, dunxin, adonit. multocida không làm tan chảy gelatin, không mọc trên môi trường khoai tây, không làm đông vón sữa.

Các chủng vi khuẩn P. multocida có khả năng sinh indol và khi thay đổi thành phần của môi trường cũng ảnh hưởng đến khả năng sinh indol sớm hay muộn. multocida sẽ mất đặc tính sinh indol khi cấy chuyển nhiều lần trên môi trường nhân tạo. Nhưng chúng sẽ có lại đặc tính này khi tăng cường giống bằng cách tiêm truyền cho bản động vật.

Ngoài ra vi khuẩn này còn cho kết quả catalazavà oxydaza dương tính. Nhiều nghiên cứu đã cho biết đặc tính sinh hóa của các chủng P.multocida được phân lập từ các vùng khác nhau: Phùng Duy Hồng Hà (1990) đã nghiên cứu về khả năng lên men đường của P. multocida phân lập từ gia cầm bị bệnh Tụ huyết trùng tại Việt Nam, chúng có đặc tính hoá thông thường như lên men glucose, sucrose. Riêng đường sorbitol có 3 chủng luôn cho phản ứng âm tính, 3 chủng luôn cho phản ứng dương tính, 26 chủng còn lại cho kết quả thay đổi, lúc âm lúc dương.multocida trên lợn của Úc và Việt Nam của Trần Xuân Hạnh (2002) cho thấy khoảng 24,1% dương tính với đường lactose và 100% dương tính với đường sorbitol.

Đặc tính sinh hóa chung của Pasteurella multocida (Theo Smith JE, 1959) Đặc tính sinh hóa Kết quả Dung huyết - Glucoza + Lactoza - H2 S - Catalaza + Oxidaza + Indol + Ureaza - Chú thích: “-”: âm tính, “+” : dương tính. Theo Hoàng Ðăng Huyến (2004) nghiên cứu về đặc tính sinh hóa của vi khuẩn P. multocida phân lập từ trâu, bò tại Bắc Giang và Phạm Thị Phương Lan và cộng sự (2012) xác định đặc tính sinh hóa các chủng vi khuẩn này tại hai tỉnh Hà Giang và Cao Bằng đều cho biết 100% các chủng P. Multocida đều lên men các đường glucose, mannitol, saccarose, fructose, galactose và sorbitol, không lên men đường lactose,mantose, arabinose.

Sức đề kháng Vi khuẩn P. multocida có sức đề kháng yếu với các chất sát trùng thông thường, chúng không thể tồn tại lâu ngoài cơ thể động vật, ánh sáng mặt trời và sức nóng. multocida có thể tồn tại trong đất ẩm, nền chuồng, trên đồng cỏ đến hàng tháng, có khi hàng năm. multocida bị tiêu diệt trong vài giây ở 1000C, 3-5 phút ở nước vôi 1% (Nguyễn Như Thanh, 2001).

Kháng nguyên Kháng nguyên của P. multocida có cấu trúc phức tạp và luôn thay đổi. Chúng bao gồm hai loại kháng nguyên là kháng nguyên vỏ và kháng nguyên thân. - Kháng nguyên vỏ (K) Kháng nguyên vỏ là một bản kháng nguyên, có bản chất là một polysaccarit, che phủ lớp kháng nguyên O.

Kháng nguyên vỏ có tính kháng nguyên yếu không có khả năng tạo được sự bảo hộ chuột và thỏ khi thử thách bằng công cường độc. Bằng phương pháp bảo hộ chéo trên chuột bạch Robert (1947) đã c 7 xác định P. Multocida có 4 loại kháng nguyên vỏ và được ghi lại theo số La mã là I, II, III và IV. Đến năm 1961, bằng phản ứng ngưng kết Carter đã xác định thêm type mới đặt tên là E, tác giả đề nghị bỏ type C và bổ sung thêm type F vào năm 1963.

- Kháng nguyên thân (O) Kháng nguyên thân lipopolysaccharide của vi khuẩn P. multocida được Pirosky thông báo vào năm 1938. Kháng nguyên thân có 2 nhóm đặc hiệu và không đặc hiệu. Các chủng khác nhau sẽ khác nhau về kháng nguyên thân.

Chỉ có serotyp B hầu như đồng nhất thuộc một nhóm kháng nguyên thân. Kháng nguyên thân có 2 hệ thống phân loại là phân loại theo Namioka và Murata (1961), kháng nguyên thân có 12 yếu tố và phân loại theo Heddleston (1972), kháng nguyên thân có 16 yếu tố. Lipopolysaccharide là kháng nguyên thân quan trọng, có khả năng tạo đáp ứng miễn dịch cao và đóng vai trò quan trọng trong đáp ứng miễn dịch dịch thể (Ryu H. Những hiểu biết về bệnh Tụ huyết trùng ở bò 1.

Dịch tễ học a. Loài mắc bệnh Trong tự nhiên hầu hết các loài gia súc, gia cầm, loài có vú và loài chim đều mẫn cảm với bệnh. Theo Lignieres (1900) ít nhất có 6 dạng bệnh tụ huyết trùng khác nhau: Ở gà, trâu, bò, lợn, cừu, dê, ngựa và chó, cả 6 dạng bệnh này đều thấy ở thỏ. Bệnh thấy ở trâu, bò, lợn, thỏ, chó, mèo, hươu, ngựa, chồn, khỉ, dê và cừu (Carter, 1959).

Bệnh còn thấy ở bò rừng, nai, sơn dương, lợn rừng, thỏ rừng, voi, lạc đà và báo tuyết ở Hymalaya (De Alwis, 1982). Nhiều tác giả đã khẳng định: Nơi nào có bệnh tụ huyết trùng trâu, bò thì ở đó người ta cũng phát hiện bệnh này ở động vật hoang dã. De Alwis (1982) cho rằng loài vật cảm nhiễm mạnh nhất đối với bệnh tụ huyết trùng là trâu, bò trong đó trâu mẫn cảm hơn bò. Ở Việt c 8 Nam, trâu dễ bị nhiễm và mắc bệnh nặng hơn bò.Trâu, bò rừng cũng mắc bệnh (Đoàn Thị Băng Tâm, 1987).

Trâu thường chết khi gặp thể quá cấp hoặc cấp tính. Trong phòng thí nghiệm, mức độ mẫn cảm của động vật thí nghiệm với vi khuẩn P. multocida thuộc serotype B:2 giảm dần theo thứ tự thỏ, chuột bạch, trâu bò, chuột lang, bồ câu, lợn, ngựa, cừu và cuối cùng là dê. Chó, gà, vịt không mẫn cảm (Bain R.

Ngoài ra, một số bệnh Tụ huyết trùng cũng đã được thông báo trên lạc đà và hươu. Một số ổ dịch Tụ huyết trùng trâu bò có thể xảy ra đồng thời với bệnh Tụ huyết trùng ở lợn và ngựa. Tại Quảng Ninh đã xác nhận xác lợn rừng chết trong ổ dịch Tụ huyết trùng trâu, bò (Bùi Quý Huy, 1988).Năm 2002, tại Kontum có ghi nhận một ổ dịch Tụ huyết trùng ở trâu, bò và lợn.