Luận văn thạc sĩ phân lập và nghiên cứu một số đặc tính sinh học của vi khuẩn aeromonas hydrophila gây bệnh xuất huyết trên cá chép và biện pháp điều trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phân lập và đặc tính sinh học của vi khuẩn Aeromonas hydrophila gây bệnh xuất huyết trên cá chép, đề xuất biện pháp điều trị hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Tuấn Anh
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Quang Tuyên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Phân lập và nghiên cứu một số đặc tính sinh học của vi khuẩn Aeromonas hydrophila gây bệnh xuất huyết trên cá chép và biện pháp điều trị
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tình hình bệnh do vi khuẩn
• 1.1.1. Tình hình trên thế giới
• 1.1.2. Tình hình trong nước
• 1.2. Một số đặc điểm về vi khuẩn A. hydrophila, gây bệnh xuất huyết trên cá chép
• 1.2.1. Phân loại vi khuẩn Aeromonas hydrophila
• 1.2.2. Đặc điểm vi khuẩn A. hydrophila
• 1.2.3. Đặc điểm hình thái
• 1.2.4. Đặc điểm sinh học
• 1.2.5. Đặc tính sinh hóa
• 1.2.6. Cơ chế gây bệnh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thời gian thực hiện
• 2.4. Thiết bị và dụng cụ phòng thí nghiệm
• 2.5. Môi trường và hóa chất
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ
• 2.6.2. Phân lập vi khuẩn A.
• 2.6.3. Phương pháp xác định một số đặc điểm sinh vật học của các chủng A. hydrophila phân lập được
• 2.6.4. Xác định các yếu tố gây bệnh của các chủng vi khuẩn A. hydrophila phân lập được
• 2.6.5. Phương pháp xác định độc lực và khả năng gây bệnh của các chủng vi khuẩn A. hydrophila phân lập được
• 2.6.6. Phương pháp tách độc tố
• 2.6.7. Phương pháp xác định khả năng mẫn cảm với kháng sinh của các chủng vi khuẩn A. hydrophila phân lập được
• 2.6.8. Phương pháp xử lí số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả điều tra tình hình dịch tễ bệnh xuất huyết trên cá chép tại một số điểm nuôi cá ở một số huyện của tỉnh Lạng Sơn
• 3.2. Kết quả phân lập vi khuẩn Aeromonas spp. gây bệnh trên cá chép
• 3.3. Kết quả xác định điều kiện nuôi cấy thích hợp và khả năng gây dung huyết của vi khuẩn A.
• 3.3.1. Nhiệt độ và thời gian nuôi cấy
• 3.3.2. Ảnh hưởng của nhiệt độ và thời gian đến khả năng gây dung huyết thạch máu của vi khuẩn A.
• 3.3.3. Ảnh hưởng của độ pH đến khả sinh trưởng của vi khuẩn A.
• 3.3.4. Ảnh hưởng của độ mặn (NaCl) đến khả sinh trưởng của vi khuẩn A.
• 3.4. Kết quả xác định độc lực của các chủng A. hydrophila phân lập được trên động vật thí nghiệm
• 3.5. Kết quả xác định các gen độc tố của các chủng A. hydrophila gây bệnh cho cá chép
• 3.6. Khả năng gây bệnh cho cá chép của chủng vi khuẩn phân lập
• 3.6.1. Kết quả gây nhiễm cá bằng độc tố Aerolysin
• 3.6.2. Gây nhiễm bằng vi khuẩn
• 3.7. Kết quả xác định tính mẫn cảm với kháng sinh của các chủng vi khuẩn A. hydrophila phân lập được
• 3.8. Kết quả điều trị thử nghiệm điều trị bằng kháng sinh
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về vi khuẩn Aeromonas hydrophila

Vi khuẩn Aeromonas hydrophila là một trong những tác nhân chính gây ra bệnh xuất huyết trên cá chép. Loài vi khuẩn này thuộc họ Aeromonadaceae, có khả năng tồn tại trong nhiều môi trường khác nhau, từ nước ngọt đến nước mặn. Đặc điểm hình thái của A. hydrophila là vi khuẩn gram âm, hình que, có khả năng di động nhờ vào một tiên mao. Vi khuẩn này có thể gây ra các bệnh nghiêm trọng cho cá, đặc biệt là trong điều kiện môi trường không thuận lợi. Theo nghiên cứu, A. hydrophila có thể phát triển ở nhiệt độ từ 4ºC đến 42ºC, cho thấy khả năng thích nghi cao với các điều kiện môi trường khác nhau. Điều này làm cho việc kiểm soát và điều trị bệnh do vi khuẩn này gây ra trở nên khó khăn hơn.

1.1. Đặc điểm sinh học của A. hydrophila

Aeromonas hydrophila có khả năng sinh trưởng mạnh mẽ trong môi trường nước, đặc biệt là trong các ao nuôi cá. Vi khuẩn này có thể sản sinh ra nhiều loại enzyme như protease, lipase và hemolysins, giúp nó xâm nhập và gây hại cho tế bào vật chủ. Nghiên cứu cho thấy, A. hydrophila có thể gây ra các triệu chứng bệnh lý nghiêm trọng như xuất huyết, sưng tấy và thậm chí là tử vong ở cá chép. Việc hiểu rõ về đặc điểm sinh học của vi khuẩn này là rất quan trọng để phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

II. Tình hình dịch bệnh do A

Bệnh xuất huyết do Aeromonas hydrophila gây ra đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong ngành nuôi trồng thủy sản. Tại Việt Nam, bệnh này đã được ghi nhận từ những năm 1970 và đã gây ra thiệt hại lớn cho người nuôi cá. Theo thống kê, tỷ lệ cá bị nhiễm bệnh có thể lên đến 70% trong một số đợt dịch. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất cần thiết để giảm thiểu thiệt hại. Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa như quản lý môi trường nuôi và sử dụng kháng sinh có thể giúp kiểm soát dịch bệnh hiệu quả.

2.1. Biểu hiện và cơ chế gây bệnh của A. hydrophila

Biểu hiện của bệnh xuất huyết trên cá chép do A. hydrophila gây ra thường bao gồm các triệu chứng như xuất huyết dưới da, sưng bụng và giảm ăn. Cơ chế gây bệnh của vi khuẩn này liên quan đến việc tiết ra các độc tố và enzyme gây hại cho tế bào. Vi khuẩn bám vào tế bào hồng cầu và tiết ra các enzyme gây rối loạn quá trình trao đổi chất, dẫn đến tổn thương nghiêm trọng cho cá. Nghiên cứu về cơ chế này là rất quan trọng để phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả.

III. Biện pháp điều trị bệnh xuất huyết trên cá chép

Để điều trị bệnh xuất huyết do Aeromonas hydrophila gây ra, việc sử dụng kháng sinh là một trong những biện pháp phổ biến nhất. Các loại kháng sinh như oxytetracycline và florfenicol đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc giảm thiểu tỷ lệ tử vong ở cá. Tuy nhiên, việc lạm dụng kháng sinh có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc, do đó cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng trong việc sử dụng. Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp kích thích miễn dịch cũng được khuyến khích để tăng cường sức đề kháng cho cá.

3.1. Các phương pháp điều trị khác

Ngoài việc sử dụng kháng sinh, các phương pháp điều trị khác như sử dụng chất kích thích miễn dịch và quản lý môi trường nuôi cũng rất quan trọng. Việc cải thiện chất lượng nước, giảm mật độ nuôi và cung cấp chế độ ăn uống hợp lý có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh. Nghiên cứu cho thấy, việc kết hợp các biện pháp này có thể mang lại hiệu quả cao hơn trong việc kiểm soát bệnh xuất huyết trên cá chép.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành thủy sản Việt Nam là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn với kim ngạch xuất khẩu năm 2015 đạt 6,72 tỷ USD, đóng góp quan trọng vào chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp và giải quyết việc làm cho hơn 4 triệu lao động. Trong đó, nghề nuôi cá nước ngọt, đặc biệt là cá chép, giữ vai trò quan trọng với diện tích nuôi trồng thủy sản tại tỉnh Lạng Sơn tăng từ 900 ha năm 2006 lên khoảng 1191 ha năm 2015, sản lượng thủy sản cũng tăng từ 1151 tấn lên 1500 tấn trong cùng giai đoạn. Tuy nhiên, dịch bệnh trên cá, đặc biệt bệnh xuất huyết do vi khuẩn Aeromonas hydrophila gây ra, đã trở thành thách thức lớn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và hiệu quả kinh tế.

Bệnh xuất huyết trên cá chép có tỷ lệ chết từ 30-70%, thậm chí lên đến 100% ở cá giống, gây thiệt hại nặng nề cho người nuôi. Vi khuẩn A. hydrophila là tác nhân chính gây bệnh, có khả năng tồn tại và phát triển trong nhiều điều kiện môi trường khác nhau, từ nước ngọt đến nước mặn, với nhiệt độ thích hợp từ 25-35ºC. Nghiên cứu nhằm phân lập và xác định các đặc tính sinh học của vi khuẩn A. hydrophila gây bệnh xuất huyết trên cá chép tại Lạng Sơn, đồng thời xây dựng các biện pháp điều trị hiệu quả, góp phần nâng cao hiệu quả nghề nuôi cá nước ngọt.

Phạm vi nghiên cứu tập trung tại các huyện Văn Quan, Cao Lộc và Đình Lập, tỉnh Lạng Sơn, trong khoảng thời gian từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung hiểu biết về dịch tễ và đặc tính sinh học của vi khuẩn A. hydrophila, đồng thời có giá trị thực tiễn trong phòng chống và điều trị bệnh xuất huyết trên cá chép, góp phần phát triển bền vững ngành thủy sản địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về dịch tễ học bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là dịch tễ học mô tả, phân tích và thực nghiệm nhằm xác định tỷ lệ mắc bệnh, nguồn lây và các yếu tố ảnh hưởng. Mô hình sinh trưởng vi khuẩn được áp dụng để đánh giá ảnh hưởng của nhiệt độ và thời gian đến khả năng phát triển và độc lực của vi khuẩn A. hydrophila.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Vi khuẩn Aeromonas hydrophila: Vi khuẩn gram âm, di động, gây bệnh xuất huyết trên cá chép với độc tố aerolysin là yếu tố chính gây bệnh.
• Độc lực vi khuẩn: Khả năng gây bệnh của vi khuẩn, được đánh giá qua khả năng gây dung huyết và độc lực trên động vật thí nghiệm.
• Kháng sinh đồ: Đánh giá tính mẫn cảm của vi khuẩn với các loại kháng sinh nhằm lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả.
• Phương pháp PCR: Kỹ thuật khuếch đại gen để xác định các gen độc tố của vi khuẩn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thu thập từ 17 ao nuôi cá chép tại 3 huyện Văn Quan, Cao Lộc và Đình Lập, tỉnh Lạng Sơn. Tổng số mẫu bệnh phẩm thu được là 15 mẫu cá chép có biểu hiện bệnh xuất huyết. Vi khuẩn được phân lập từ các mô gan, thận, tim, ruột của cá bệnh.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân lập và nhận dạng vi khuẩn: Nuôi cấy trên môi trường thạch máu có bổ sung ampicillin, nhuộm Gram, phản ứng sinh hóa (Indol, Catalase, KIA, H2S, sinh hơi, gelatinase).
• Xác định độc lực: Tiêm truyền vi khuẩn vào chuột bạch và cá chép thí nghiệm, theo dõi tỷ lệ chết và triệu chứng bệnh.
• Phân tích gen độc tố: Sử dụng PCR để phát hiện gen aerolysin và các gen độc tố liên quan.
• Kháng sinh đồ: Thử nghiệm tính mẫn cảm với 6 loại kháng sinh phổ biến bằng phương pháp khoanh giấy.
• Thử nghiệm điều trị: Áp dụng phác đồ điều trị bằng kháng sinh trên cá chép bệnh tại phòng thí nghiệm.

Thời gian nghiên cứu kéo dài 12 tháng, từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016, với các giai đoạn điều tra dịch tễ, phân lập vi khuẩn, thử nghiệm độc lực và điều trị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ mắc bệnh xuất huyết trên cá chép tại Lạng Sơn: Trong 17 ao khảo sát, có 5 ao xuất hiện cá bệnh với tỷ lệ mắc trung bình 29,41%. Tỷ lệ mắc cao nhất tại huyện Đình Lập (75%), thấp nhất tại Văn Quan (11,11%). Nguyên nhân chính là do điều kiện nuôi kém và thiếu biện pháp phòng bệnh tại Đình Lập.

2. Tỷ lệ phân lập vi khuẩn A. hydrophila: Trong 15 mẫu bệnh phẩm, 8 mẫu (53,33%) phân lập được vi khuẩn A. hydrophila. Tỷ lệ phân lập tại Văn Quan và Cao Lộc đều là 66,67%, thấp hơn tại Đình Lập (44,44%). Vi khuẩn phân lập có đặc điểm sinh học điển hình: gram âm, di động, khuẩn lạc màu vàng trên môi trường thạch máu, gây dung huyết beta.

3. Điều kiện sinh trưởng và độc lực của vi khuẩn: Nhiệt độ tối ưu cho sinh trưởng là 28ºC, với mật độ vi khuẩn đạt cao nhất sau 36 giờ nuôi cấy. Khả năng gây dung huyết beta xuất hiện rõ rệt ở nhiệt độ từ 18ºC đến 37ºC, đặc biệt mạnh ở 28ºC. Hai chủng vi khuẩn C5 và C8 có biểu đồ sinh trưởng khác nhau nhưng đều đạt mật độ tối đa sau 36 giờ.

4. Khả năng gây bệnh trên động vật thí nghiệm: Vi khuẩn A. hydrophila gây tỷ lệ chết cao trên chuột bạch và cá chép thí nghiệm, với các triệu chứng xuất huyết nội tạng, phù nề, loét da. Độc tố aerolysin được xác định là yếu tố chính gây bệnh.

Thảo luận kết quả

Kết quả điều tra dịch tễ cho thấy bệnh xuất huyết do A. hydrophila là vấn đề nghiêm trọng tại Lạng Sơn, đặc biệt ở các khu vực có điều kiện nuôi kém và thiếu biện pháp phòng ngừa. Tỷ lệ mắc bệnh và phân lập vi khuẩn tương đối cao phản ánh mức độ lan truyền và ảnh hưởng của bệnh trong thực tế.

Điều kiện sinh trưởng của vi khuẩn phù hợp với nhiệt độ môi trường nuôi cá tại địa phương, giải thích vì sao bệnh thường bùng phát vào mùa xuân và mùa thu khi nhiệt độ nước dao động trong khoảng 18-28ºC. Khả năng gây dung huyết beta là dấu hiệu đặc trưng của độc lực vi khuẩn, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về Aeromonas hydrophila.

Khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn được đánh giá qua kháng sinh đồ, cho thấy sự đề kháng với một số loại kháng sinh phổ biến, làm tăng khó khăn trong điều trị. Kết quả này tương đồng với các báo cáo về sự gia tăng kháng thuốc trong nuôi trồng thủy sản công nghiệp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ mắc bệnh theo huyện, bảng phân lập vi khuẩn và biểu đồ sinh trưởng vi khuẩn theo nhiệt độ và thời gian, giúp minh họa rõ ràng các phát hiện chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác phòng bệnh tại các ao nuôi: Áp dụng các biện pháp quản lý môi trường như xử lý ao nuôi sau mỗi vụ, thay nước thường xuyên, sử dụng thức ăn công nghiệp chất lượng cao. Mục tiêu giảm tỷ lệ mắc bệnh xuống dưới 10% trong vòng 2 năm, do các trạm thú y và hộ nuôi thực hiện.

2. Xây dựng chương trình giám sát dịch tễ định kỳ: Theo dõi tình hình bệnh xuất huyết và phân lập vi khuẩn A. hydrophila hàng quý tại các huyện trọng điểm. Mục tiêu phát hiện sớm và xử lý kịp thời các ổ dịch, do các cơ quan thú y địa phương chủ trì.

3. Sử dụng kháng sinh hợp lý và theo phác đồ điều trị đã được nghiên cứu: Áp dụng phác đồ điều trị kháng sinh dựa trên kết quả kháng sinh đồ, hạn chế sử dụng kháng sinh không hiệu quả để giảm nguy cơ kháng thuốc. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ điều trị thành công trên 80% trong 1 năm, do người nuôi và cán bộ thú y phối hợp thực hiện.

4. Khuyến khích sử dụng chất kích thích miễn dịch từ thảo dược: Nghiên cứu và ứng dụng các chiết xuất polysaccharide, vitamin C để tăng cường hệ miễn dịch cho cá, giảm thiểu sự phụ thuộc vào kháng sinh. Mục tiêu tăng tỷ lệ sống cá lên trên 90% trong các vụ nuôi tiếp theo, do các nhà nghiên cứu và người nuôi phối hợp triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người nuôi cá nước ngọt, đặc biệt là cá chép: Nắm bắt được nguyên nhân, biểu hiện và biện pháp phòng trị bệnh xuất huyết, giúp giảm thiệt hại kinh tế và nâng cao hiệu quả sản xuất.

2. Cán bộ thú y và chuyên gia thủy sản: Áp dụng kết quả nghiên cứu trong công tác giám sát, chẩn đoán và điều trị bệnh, đồng thời xây dựng các chương trình phòng chống dịch bệnh hiệu quả.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Thú y, Thủy sản: Tham khảo phương pháp nghiên cứu dịch tễ, phân lập vi khuẩn, xác định độc lực và gen độc tố, cũng như các kỹ thuật phân tích sinh học phân tử.

4. Các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Sử dụng dữ liệu để xây dựng chính sách phát triển ngành thủy sản bền vững, kiểm soát dịch bệnh và quản lý sử dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Vi khuẩn Aeromonas hydrophila là gì và gây bệnh như thế nào trên cá chép?
   A. hydrophila là vi khuẩn gram âm, di động, gây bệnh xuất huyết trên cá chép thông qua độc tố aerolysin phá hủy tế bào hồng cầu, dẫn đến các triệu chứng xuất huyết, loét da và tỷ lệ chết cao.

2. Tỷ lệ mắc bệnh xuất huyết trên cá chép tại Lạng Sơn hiện nay ra sao?
   Khảo sát tại 3 huyện cho thấy tỷ lệ mắc trung bình khoảng 29,41%, cao nhất tại huyện Đình Lập với 75%, phản ánh mức độ phổ biến và nghiêm trọng của bệnh.

3. Điều kiện môi trường nào thuận lợi cho sự phát triển của vi khuẩn A. hydrophila?
   Nhiệt độ tối ưu từ 25-35ºC, pH từ 4,5 đến 8,5, nồng độ muối 0,5-5%, thời gian nuôi cấy 36 giờ giúp vi khuẩn phát triển mạnh và tăng độc lực.

4. Kháng sinh nào hiệu quả trong điều trị bệnh do A. hydrophila gây ra?
   Các loại kháng sinh như furan, sulfonamide, chloramphenicol, neomycin có hiệu quả, tuy nhiên vi khuẩn đã có dấu hiệu kháng với một số loại như ampicillin và tetracycline, cần lựa chọn kháng sinh dựa trên kháng sinh đồ cụ thể.

5. Có biện pháp nào ngoài kháng sinh để phòng và điều trị bệnh xuất huyết trên cá chép?
   Sử dụng chất kích thích miễn dịch từ thảo dược như polysaccharide và vitamin C giúp tăng cường hệ miễn dịch cá, giảm tỷ lệ mắc bệnh và hạn chế sử dụng kháng sinh, góp phần bảo vệ môi trường nuôi.

Kết luận

• Bệnh xuất huyết do vi khuẩn Aeromonas hydrophila là nguyên nhân chính gây thiệt hại nghiêm trọng cho nghề nuôi cá chép tại Lạng Sơn với tỷ lệ mắc bệnh trung bình 29,41%.
• Vi khuẩn A. hydrophila được phân lập thành công từ 53,33% mẫu bệnh phẩm, có đặc tính sinh học và độc lực phù hợp với các điều kiện môi trường nuôi cá địa phương.
• Nhiệt độ 28ºC và thời gian nuôi cấy 36 giờ là điều kiện tối ưu cho sự phát triển và khả năng gây dung huyết của vi khuẩn.
• Việc sử dụng kháng sinh cần được kiểm soát chặt chẽ do sự xuất hiện của các chủng vi khuẩn kháng thuốc, đồng thời khuyến khích áp dụng các biện pháp kích thích miễn dịch tự nhiên.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai chương trình giám sát dịch tễ, áp dụng phác đồ điều trị hiệu quả và nâng cao nhận thức người nuôi về phòng chống bệnh.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ đàn cá của bạn và phát triển nghề nuôi cá bền vững!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình bệnh do vi khuẩn A. Tình hình trên thế giới Dịch bệnh do vi khuẩn Aeromonas spp di động đã xuất hiện rộng rãi và khá phổ biến vào thế kỷ XIX. Năm 1891, Sanarelli đã có nghiên cứu đầu tiên về sự bùng nổ dịch bệnh này ở cá chình.

Ban đầu, nguyên nhân gây bệnh được phỏng đoán do các vi sinh vật gây ra hoặc do vi khuẩn Vibrio anguillarum. Sau đó, Schaperclaus (1929) [79] đã mô tả bệnh này xuất hiện ở cá chép với dấu hiệu bệnh lý là chứng sưng lên của bụng và ông phân lập được loài vi khuẩn gây bệnh là Bacterium punctatum. Trong khi đó, Toranzo và cs. sobria khi dịch bệnh này bùng nổ trên cá Mòi dầu hay cá Hồi nước ngọt.

Vào lúc đó, một hướng nghiên cứu khác đưa ra nguyên nhân chủ yếu gây bệnh phù trên cá chép được xem là do virus và vi khuẩn A. hydrophila (trước đây là B. punctatum) là tác nhân thứ cấp gây ra bệnh (Phạm Công Hoạt, 2012)[12]. Tình hình trong nước Năm 972-1973, bệnh lở loét được phát hiện trên cá lóc ở An Giang và Đồng Tháp.

Năm 1975, bệnh đốm đỏ đã thấy xuất hiện đầu tiên tại Đồng Bằng sông Cửu Long với mức độ nhẹ nhưng đến năm 1983 bệnh đã bùng nổ thành dịch bệnh lở loét. Dịch bệnh đã lan rộng khắp các vùng sông Tiền, sông Hậu, sông Đồng Nai, sông Sài Gòn với tỷ lệ cá bị nhiễm bệnh từ 60% - 70% (Đỗ Thị Hòa và Nguyễn Thị Muội, 2004) [10]. Từ năm 1986 đến 1997, bệnh xuất huyết đốm đỏ đã xuất hiện và bùng nổ trở thành dịch bệnh cho cá trắm cỏ nuôi lồng.000 lồng nuôi cá trắm cỏ bị bệnh đốm đỏ gây thiệt hại khoảng 500.000 USD (Viện Nghiên Cứu Nuôi Trồng Thủy Sản I., 1998, trích dẫn bởi www.vn cập nhật ngày 31/10/2008). Những thiệt hại 5 này không những ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân mà còn để lại những hậu quả không nhỏ về kinh tế trong khu vực.

Năm 1994 đến 1998, bệnh đã xuất hiện ở hầu hết các ao nuôi cá trắm cỏ bố mẹ, ao nuôi thương phẩm. Năm 1999 đến nay, dịch bệnh vẫn xảy ra hằng năm với mức độ khác nhau trên nhiều địa phương, gây thiệt hại nặng nề cho nghề nuôi cá trắm cỏ (Phạm Công Hoạt, 2012) [12]. Năm 1999-2001 nhóm tác giả Phan Thị Vân, Nguyễn Thị Hà, Kim Văn Vạn, Phạm Thị Yên, Trần Thị Kim Chi [33] thuộc Viện Nghiên Cứu Nuôi Trồng Thủy Sản I đã tiến hành nghiên cứu xác định tác nhân gây bệnh đốm đỏ trên cá trắm cỏ với kết quả cho thấy A. caviae chính là tác nhân gây bệnh.

Trước tình hình thời tiết đầu năm 2009 diễn biến phức tạp: nhiệt độ thấp cộng mưa phùn kéo dài là điều kiện thuận lợi cho nấm, vi khuẩn, một số vi sinh vật có hại ở đáy ao phát triển mạnh và xâm nhập vào mang, da, hệ tiêu hoá của cá để gây ra bệnh xuất huyết làm cá chết hàng loạt, tỷ lệ chết cao đặc biệt nguy hiểm đối với cá chép, cá thịt chiếm 30-70%, cá giống chiếm 100% (Phạm Minh Thành và Nguyễn Văn Kiểm 2009) [28]. Một số đặc điểm về vi khuẩn A. hydrophila, gây bệnh xuất huyết trên cá chép * Phân loại vi khuẩn Aeromonas hydrophila: Ngành: Proteobacteria Lớp: Gammaproteobacteria Bộ: Aeromonadales Họ: Aeromonadaceae Giống: Aeromonas Loài: A. Đặc điểm vi khuẩn A.

hydrophila là vi khuẩn gây bệnh xuất huyết trên cá, còn có tên gọi khác là bệnh đốm đỏ, hoặc bệnh lở loét trên cá. Nó thường tìm thấy trong các khu vực có khí hậu ấm, ngoài ra chúng ta còn tìm thấy trong muối tươi, biển 6 và nơi cửa sông, được phân lập từ người và động vật. Vi khuẩn này có khả năng gây bệnh trên cá, người và động vật lưỡng cư như ếch, thằn lằn, cá sấu (Trust và cs. Đặc điểm hình thái Nhận dạng về đặc điểm hình thái vi khuẩn A.

hydrophila là rất cần thiết cho việc chuẩn đoán trong phòng thí nghiệm vì có sự khác biệt trong dịch tễ học, kháng sinh và tính nhạy cảm lâm sàng có thể có ý nghĩa giữa các loài. Ngoài ra đó còn là một điều cần thiết để biết được sự tiến hóa của các loài Aeromonas di động, có ý nghĩa trong quá trình tiến hóa của loài A. hydrophila thuộc nhóm vi khuẩn gram (-), thân thẳng, dạng hình que ngắn và kết thúc bằng hai đầu tròn, di động được nhờ có một tiên mao, không có khả năng hình thành bào tử. Vi khuẩn có kích thước 0,5 x 1- 1,5 µm.

Chính nhờ cấu trúc của vi khuẩn như vậy, đã dẫn đến kết quả của những phản ứng sinh hóa, những phản ứng được thực hiện với mục đích giám định vi khuẩn mà ta đã tìm và phân lập được (Von Gravenitz và cs. hydrophila cũng giống như những vi khuẩn khác, trên mỗi môi trường nuôi cấy khác nhau sẽ có hình thái khuẩn lạc khác nhau, thể hiện đặc tính khác nhau (Boulanger và cs. Trên môi trường đặc hiệu - môi trường thạch máu có bổ sung kháng sinh ampicilin và máu cừu, khuẩn lạc mọc trên môi trường này có màu trắng đục, kích thước 0,5-1cm, có khả năng gây dung huyết trên thạch máu do cơ chế độc lực của nó, tạo aerolysin Cytotoxic enterrotoxin (ATC) phá hủy các tế bào hồng cầu tạo nên các vòng sáng trắng trên bề mặt thạch (kiểu dung huyết beta) hoặc vòng sáng có ánh xanh (kiểu dung huyết alpha). (Allan và cs.

Còn trên môi trường Rimsof khuẩn lạc có màu vàng trên nền thạch xanh. Trên môi trường không đặc hiệu TSA, khuẩn lạc có màu vàng đục. Trên môi trường LB khuẩn lạc bóng, trong, có màu nâu nhạt (Baba và cs. Đặc điểm sinh học A.

hydrophila là một trong 6 loài vi khuẩn gây bệnh nguy hiểm nhất trong họ Aeromonas di động, nó có thể tồn tại và phát triển trong bất cứ môi trường nào, dù đó là môi trường hiếu khí hay môi trường kị khí, có thể là môi trường nước ấm, môi trường nước lạnh. Đặc biệt loài này rất khó bị tiêu diệt, nó có thể chịu nhiệt rất cao, lên tới 42ºC. Mặc dù bệnh liên quan tới vi khuẩn A. hydrophila được nghiên cứu trong phòng thí nghiệm với những loài cá nuôi theo mô hình thâm canh trên quy mô công nghiệp, nhưng nó cũng có thể ảnh hưởng đến các loài cá nuôi trong tự nhiên ở các hồ, ao, và nó cư trú trong hệ đường ruột của cá khỏe mạnh (Trust và cs.

Vi khuẩn này phổ biến hơn trong môi trường nuôi cá nước ngọt. Nó được tìm thấy cả trong tầng nước đứng và lớp trên cùng của lớp trầm tích. hydrophila có khả năng thích nghi với môi trường có biên độ về pH rộng, nhiệt độ, độ đục, và độ mặn cao (T. Hazen, 1979) [85]… Nhiệt độ tối ưu có thể phụ thuộc vào các chủng đặc trưng đã được nghiên cứu, nhưng thường là vào khoảng 25-35oC (Ventura và cs.

Theo một số nghiên cứu cho thấy, vi khuẩn A. hydrophila có thể sống và phát triển ở nhiệt độ cao, lên tới 42ºC và ở nhiệt độ thấp như 4ºC nó cũng phát triển. Đây là loại vi khuẩn gây bệnh trên cá nước ngọt nhưng cũng có khả năng gây bệnh trên cá nước mặn và cá nuôi ở vùng nước lợ, do đó mà nó có thể tồn tại trong môi trường có pH 4,5 - 8,5, nồng độ muối là 0,5% - 5%. (Ventura và cs.

Đặc tính sinh hóa Davis và cs. (1981) [46] nghiên cứu hoạt tính enzym ngoại bào và thấy, chủng A. hydrophila có khả năng thủy phân tinh bột, casein, DNA, gelatin, tế bào máu, huyết thanh,…nhưng không thủy phân xenlulo và pectin. Nghiên cứu về đặc tính sinh hóa và đặc tính enzym của vi khuẩn thuộc họ Aeromonas nói chung và A.

hydrophila nói riêng, các tác giả đã tìm ra rất 8 nhiều phương pháp để đánh giá các chỉ tiêu này ví dụ như dùng các phản ứng sinh hóa có khả năng sử dụng đường, sinh khí hay phân giải protein…Một trong những mục đích của việc làm các phản ứng sinh hóa là để định danh và phân loại vi khuẩn. Các xét nghiệm sinh hóa này nhằm đánh giá khả năng lên men đường. phản ứng carbohydrates được thử nghiệm bao gồm gentobiose, glucamine, glucose1 - phosphat, glucose 6 -phosphate, Inulin, lactulose, D- lyxose, maltotriose, palatinose, se-doheptulose, stachyose, D-tagatose, và xylitol (Zhang và cs. Cơ chế gây bệnh Có một số bằng chứng cho rằng loài vi khuẩn này có khả năng gây bệnh bởi một số protein ngoại bào như: aerolysin, lypase, chitinase, amylase, gelatinase, hemolysins, enterotoxin, caseinase, elastase, lecithinnase, deoxyribonuclease và protease cùng với các chất gây độc cho tế bào, độc tố đường ruột và chất làm tan máu.

Khi tấn công vào cơ thể vật chủ, đầu tiên giống vi khuẩn gây bệnh này bám vào các tế bào hồng cầu, theo hệ thống tuần hoàn lây nhiễm trên toàn cơ thể cá. Vi khuẩn gây bệnh sẽ tiết ra enzyme gây rối loạn quá trình trao đổi chất của tế bào vật chủ. Tuy nhiên người ta vẫn chưa biết được cơ chế gây ra bệnh cụ thể. Gần đây, người ta đã đề xuất cơ chế gây bệnh TTSS (Type III secretion system), đã được chứng minh là đóng vai trò quan trọng trong việc gây ra bệnh của A.

TTSS như là những chiếc máy chuyên tiết ra các protein độc rồi đưa trực tiếp vào tế bào vật chủ. Các yếu tố này làm phá vỡ tế bào chức năng của vật chủ theo cách có lợi cho sự xâm nhập của chúng. Trái ngược với cách tiết một cách bình thường thì hệ thống TTSS được kích hoạt khi tác nhân gây bệnh tiếp xúc với tế bào vật chủ. Độc tố ADP- ribosylation được tiết ra bởi một số vi khuẩn gây bệnh rồi di chuyển qua TTSS và đưa vào tế bào vật chủ dẫn đến sự gián đoạn của NK- kB, phá hoại các tế bào chủ chốt, gây hại cho cytoskeletal và apoptosis (Gado và cs.

9 Do cấu trúc và đặc tính của vi khuẩn này phức tạp, khi cùng tồn tại với vi sinh vật nào đó hoặc khi xâm nhập vào tế bào vi sinh vật, vi khuẩn này sẽ gây hại cho vi sinh vật ấy. Khi vào cơ thể vật chủ, đầu tiên nó sẽ đi qua các mạch máu đến cơ quan đích đã xác định trước, như thận, tim, ruột, gan…rồi tiết độc tố aerolysin Cytotoxic enterrotoxin(ATC) có khả năng gây bệnh cho vật chủ. Aerolysin là một chất độc có khả năng gây hư hại tế bào. Vì vậy chúng được coi là tác nhân gây bệnh cơ hội, nghĩa là chúng chỉ lây nhiễm với những phản ứng miễn dịch bị suy yếu (Mishra và cs.

Yếu tố độc tố và gen gây bệnh Phát hiện các yếu tố độc tố là một phần quan trọng trong việc phát hiện khả năng sinh bệnh của vi khuẩn A.