ĐẶT VẤN ĐỀ Cây Lê (Pyrus L.) được phân loại trong phân tông Pyrinae trong phạm vi tông Pyreae, họ Rosaceae. Quả lê giàu dinh dưỡng, đặc biệt là sắt, chất xơ và Vitamin C. Trong 100g thịt quả có 86g nước, đường 11,5g, vitami B1 0,01mg, vitamin E 0,1mg, 0,1g chất béo, 0,3g protein, 11g carbohydrat, 2,1g xơ,182mg Kali, 14mg canxi, 13mg phospho, 0,5mg sắt, 0,2mg vitamin PP, 4mg vitamin C, betacaroten, 1mg acid folic (Đào Thanh Vân và Ngô Xuân Bình, 2006) … Trên thế giới năm 2011 diện tích lê là 1.805 tấn ha, tổng sản lượng khoảng 23, 9 nghìn tấn, lê được trồng nhiều ở Châu Âu và Châu Á (FAO, 2011). Ở Việt Nam lê được trồng tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Lạng Sơn, Cao Bằng, Sơn La, Hà Giang, Lai Châu, Lào Cai, quy mô canh tác còn nhỏ và manh mún.
Tại Cao Bằng theo số liệu của Sở Nông nghiệp và PTNT và Cục thống kê trên địa bàn tỉnh hiện có 3 giống lê là lê vàng, lê xanh và lê Đài Loan, trong đó giống lê vàng là giống chủ đạo. Số liệu thống kê năm 1997 toàn tỉnh có 987 ha, năm 2000 trồng trên 3000 ha, năm 2010 là 5000 ha cây ăn quả các loại trong đó có cây lê (Nguyễn Thị Phương Oanh, 2012). Năm 2012 tổng diện tích lê toàn tỉnh là 131,81 ha, được trồng nhiều ở các huyện Thạch An, Nguyên Bình và Bảo Lạc Lê vàng là loại cây ăn quả ôn đới, có lịch sử phát triển khá lâu đời trên địa bàn tỉnh Cao Bằng, có thị trường tiêu thụ quen thuộc cả ở chợ địa phương và phụ cận. Do giá trị dinh dưỡng, giá trị kinh tế cao và là một trong những đặc sản bản địa, lê vàng đã được xác định là loại cây ăn quả chủ lực tham gia tái cấu trúc ngành nông nghiệp của tỉnh Cao Bằng nói chung, các huyện Nguyên Bình, Thạch An, Bảo Lạc, Trà Lĩnh nói riêng.
Tuy nhiên, năng suất lê vàng hiện ra thấp, chỉ đạt 3-4 tấn/ha, quả nhỏ (trung bình 300 - 350 g/quả), chất lượng kém do thiếu chăm sóc, quả ăn nhạt (Brix 8,0 - 9,0), mã quả xấu do sâu bệnh hại. Chất lượng và mã quả có xu hướng giảm không duy trì được những đặc điểm tốt vốn có của giống. Trong những năm gần đây công tác bảo tồn và phát triển của cây lê vàng Cao Bằng gặp không ít khó khăn: nhiều vườn cây già cỗi, thoái hóa, năng suất, chất 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lượng giảm, tỷ lệ đậu quả thấp, hiện tượng rụng quả phổ biến, mã quả xấu, sâu bệnh hại diễn biến phức tạp và nguy hiểm…. Rất nhiều các vườn lê có tỷ lệ ra hoa, đậu quả thấp, quả non rụng sau tắt hoa nhiều, quả nhỏ, mã quả xấu ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả kinh tế của vườn và thu nhập của người trồng lê.
Nguyên nhân chính là phần lớn các vườn lê không được đầu tư thỏa đáng và chăm sóc đúng kĩ thuật. Trong bối cánh đó, việc tiến hành đề tài “Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học và một số biện pháp kỹ thuật đến năng suất, chất lượng giống lê vàng Cao Bằng” là rất cần thiết. Kế quả nghiên cứu của đề tài không những có ý nghiac khoa ọc sâu sắc mà còn có giá trị ứng dụng thực tiễn cao trong phát triển sản xuất lê hàng hóa theo định hướng tái cơ cấu ngành và nâng cao hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp của tỉnh Cao Bằng. MỤC TIÊU Xác định một số đặc điểm nông sinh học của giống lê vàng Cao Bằng để đánh giá tiềm năng năm suất của giống lê vàng.
Nghiên cứu ảnh hưởng của một số chế phẩm qua lá và vật liệu giữ ẩm để xây dựng quy trình chăm sóc cho cây lê vàng. Điều tra hiện trạng sản xuất lê vàng tại một số vùng trồng chính của tỉnh Cao Bằng để đánh giá các yếu tố hạn chế đến năng suất và chất lượng giống lê vàng. Nghiên cứu một số đặc điểm nông sinh học giống lê vàng Cao Bằng. Nghiên cứu một số biên pháp kỹ thuật để làm tăng năng suất, chất lượng giống lê vàng Cao Bằng.
Ý NGHĨA KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI Kết quả của đề tài về điều tra về giống lê vàng Cao Bằng là cơ sở cho việc qui hoạch vùng trồng, xác định chỉ giới địa lý để phát triển cây lê. Kết quả đánh giá đặc điểm nông sinh học của giống lê Cao Bằng là cơ sở chọn tạo giống, lựa chọn giống lê vàng chất lượng cao. Kết quả nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật sẽ làm cơ sở để xây dựng qui trình kỹ thuật về thâm canh tăng năng suất cho cây lê tại Cao Bằng. Các kết quả của đề tài sẽ trở thành nguồn tham khảo và tư liệu sử dụng trong giảng dạy, đòa tạo và tập huấn về cây lê.
2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần bổ sung và hoàn thiện các biện pháp kỹ thuật nâng cao tỷ lệ đậu hoa, quả, hạn chế rụng quả, nứt quả, cải thiện mẫu mã quả và chất lượng sinh hóa quả trong quy trình kỹ thuật thâm canh lê phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
NGUỒN GỐC VÀ PHÂN LOẠI CÁC GIỐNG LÊ 2. Nguồn gốc Nguồn gốc của cây lê đã có khá nhiều tác giả đề cập tới và có nhiều ý kiến khác nhau. Theo Nguyễn Thị Phương Oanh (2012), khi nghiên cứu về nguồn gốc của cây lê đã kết luận là lê bắt nguồn từ vùng núi phía Tây Nam của Trung Quốc đã chỉ ra ở Trung Quốc lê được trồng ở hầu hết các tỉnh, chỉ trừ những vùng quá lạnh giá và quá khô hạn. Lê được trồng tập trung và nhiều nhất ở phía Bắc, Đông Bắc và phía Đông.
M (1975) cho rằng nguồn gốc của cây lê là ở Hy Lạp vì tại đây đã có mặt cây lê dại cách đây 1000 năm trước công nguyên, cụ thể có giống lê dại Pyrus nivalis là nguồn nguyên liệu được thuần hóa trồng ở vườn nhà vùng Địa Trung Hải, dồng thời đã chỉ ra các trung tâm khởi nguyên về loài bao gồm: trung tâm Đông Á, cầu nối giữa vùng Đông Á và Trung Á là các loài Pyrus ở Himalaya, Caucuse và các vùng gần đó là Iran và các nước vùng Tiểu Á là vùng khởi nguyên quan trọng có nhiều thành phần loài. Trung tâm khởi nguyên thứ 2 là Krưm và vùng phía đông bán đảo Balkan, Châu Âu là trung tâm của giống lê dại P. Các giống lê trồng nổi tiếng trên thế giới được tạo ra từ các giống lai giữa P. Cây lê được trồng ở Liên Xô (cũ) từ rất sớm, trong đó Trung tâm cây ăn quả trên đất châu Âu là Ycrain.T (cuối thế kỷ 18) đã mô tả 39 giống lê và nửa cuối thế kỷ 19 vườn thực vật Nikitxki ở Krưm đã có 1 tập đoàn các giống lê rất lớn đến 550 giống.
Nguồn gốc của cây lê ở Việt Nam đã có một số tác giả đề cập tới, theo (Nguyễn Thị Phương Oanh, 2012) thì lê ở nước ta là lê Pyrus pyrifolia Nakai, cây được nhập từ Trung Quốc vào trồng ở những vùng núi cao miền Bắc Việt Nam như: Cao Bằng, Lạng Sơn. Cây trồng chủ yếu để lấy quả ăn tươi và quả khô dùng để làm thuốc chữa bệnh. Các tác giả Nguyễn Văn Phú và Trần Thế Tục (1969) khi điều tra về cây ăn quả ở một số tỉnh miền núi phía Bắc đã cho rằng các giống lê ở Cao Bằng đều thuộc dòng họ Salê (Pyrus pyrifolia Nakai) và đều có nguyên sản từ vùng Tây Nam Trung Quốc, cho đến nay thì cây lê được trồng khá phổ biến ở các vùng cao thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Phân loại Lê thuộc chi Pyrus L. Nhóm Pyrus gồm có: - Lê châu Âu P.communis bao gồm có các giống: Clapps favorite, Comise, Harraw delight…chúng yêu cầu có đơn vị lạnh CU từ 600 – 1400 và có khả năng chống chịu bệnh đốm lá ở mức trung bình, nhưng có ưu điểm là đạt năng suất cao, chất lượng quả tốt. pyrifolia bao gồm: + Lê Nhật Bản có những giống như: Chojuro, Hosui, Kikusui, Shinko, Shinsui. Chúng yêu cầu có đơn vị lạnh CU từ 400 – 900.
+ Lê Trung Quốc gồm có giống: Tsuli, Yali.những giống này yêu cầu đơn vị lạnh CU từ 300 – 450. Cả giống lê Trung Quốc và Nhật Bản đều có khả năng chống chịu tốt đối với bệnh đốm lá. Theo (Nguyễn Thị Phương Oanh, 2012) dựa vào một số đặc điểm của quả như số tử phòng (ô) đài quả còn dính lại hoặc đã rụng, màu sắc vỏ quả và răng cưa ở lá đã phân loại các giống lê Trung Quốc thành 3 nhóm giống: - Nhóm đại diện chính (Eupyrus Kikuchi) bao gồm: - Thu tự lê P. ussuriensis maxim, mọc dại ở Đông Bắc, Hoa Bắc, Nội Mông Cổ, Tây Bắc Trung Quốc, Bắc Triều Tiên.
bretschneideri Rehd, phân bố chủ yếu ở các tỉnh Hà Bắc, Sơn Đông, Liễu Ninh, Sơn Tây; ngoài ra các tỉnh Hoa Bắc, Tây Bắc và một số địa phương khác vùng lưu vực sông Hoàng Hà đều có trồng. pyrifolia Nakai phân bố chủ yếu ở vùng lưu vực phía nam sông Trường Giang, ngoài ra ở Nhật Bản và Triều Tiên cũng có trồng. - Lê Tân Cương - P. sinkiangensis Yu, phân bố ở Tân Cương, Cam túc, Thanh Hán, Ninh Hạ - Lê Châu Âu P.
communis Linn, cây dại phân bố vùng Tiểu Á và phía Bắc Iran. - Nhóm Đổ đường lê (Micropyrus Kikuchi) gồm: Lê hạt đậu P. callryana Done, mọc dại ở các tỉnh Hoa Trung, Hoa Đông, Hoa Nam, Tây Nam, Nhật Bản, Triều Tiên. Là cây làm gốc ghép chủ yếu cho Salê ở Hoa Trung.
betulaefolia Bge, dùng làm gốc ghép cho lê ở các tỉnh phía Bắc Trung Quốc. - Nhóm giống trung gian (Intermedia Kikuchi) gồm có 8 loại: P. serrulata Rehd…trong số này phần lớn quả 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhỏ, hạt quả thô, có vị chat, ít có giá trị sử dụng và ý nghĩa kinh tế thấp. Theo (Dayal et al, 1999), khi nghiên cứu phân vùng các nhóm giống lê của Trung Quốc: Bạch lê, Thu tự Lê, Sa lê, Lê Châu Âu…cho rằng các nhóm giống Sa lê có khả năng thích nghi với điều kiện nhiệt độ cao và ẩm độ cao hơn các nhóm giống khác.