Đặt vấn đề Thanh long (Hylocereus undatus, Haw) là loại cây ăn quả có giá trị cao về nhiều mặt, đối với ngƣời tiêu dùng quả thanh long đƣợc biết đến là loại quả có giá trị dinh dƣỡng cao và là loại quả đẹp rất phù hợp để thờ cúng tổ tiên trong những ngày lễ tết, còn đối với ngƣời trồng thanh long thì đây là loại cây ăn quả mang lại hiệu quả kinh tế cao, giúp ngƣời trồng có thu nhập ổn định trên đơn vị diện tích. Thành phố Thái Nguyên có tổng diện tích đất tự nhiên 18.630 ha trong đó gần 50% diện tích đất sản xuất nông nghiệp, ngoài diện tích đất trồng cây hàng năm thì diện tích đất trồng cây lâu năm chiếm đại đa số trong tổng diện tích đất sản xuất nông nghiệp, trên diện tích đất này trồng chủ yếu cây chè và một số loại cây ăn quả và trong những năm qua nhận thấy hiệu quả kinh tế trên diện tích đất trồng cây ăn quả của thành phố còn thấp nên thành phố chủ trƣơng chuyển dịch cơ cấu giống cây trồng, khuyến khích bà con nông dân mạnh dạn chuyển đổi một số loại cây ăn quả hiệu quả thấp để trồng những loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao nhằm nâng cao giá trị kinh tế trên diện tích đất vƣờn đồi. Hiện nay diện tích đất trồng cây ăn quả của thành phố Thái Nguyên khoảng trên 2000 ha trong đó chiếm tỷ lệ lớn nhất là diện tích trồng cây vải khoảng gần 700 ha và hơn 600ha các loại cây ăn quả khác năng suất thấp, giá trị kinh tế không cao. Và cây thanh long đang đƣợc xem là hƣớng phát triển kinh tế mới cho bà con nông dân trong khu vực thành phố Thái Nguyên.
Thanh long là loại trái cây nổi tiếng của Việt Nam, đã có thƣơng hiệu và thị trƣờng từ nhiều năm nay (Trần Yến, 2010) [15]. Nó đem lại hiệu quả kinh tế cao và nâng cao thu nhập đáng kể cho nông dân ở các vùng trồng thanh long. Thanh long là loại cây ăn trái nhiệt đới đƣợc ƣa thích bởi trái có hình dáng và màu sắc đẹp, thành phần dinh dƣỡng cao, vị ngọt, ăn mát và bổ dƣỡng. Cây thanh long đƣợc xem là cây trồng đặc sản có lợi thế cạnh tranh 2 đứng thứ nhất trong 11 loại trái cây ở nƣớc ta (Nguyễn Thơ và ctv, 2008) [12].
Đặc biệt, Việt Nam là nƣớc xuất khẩu thanh long lớn nhất thế giới (Lê Xuân Đính, 2006) [3]. Hiện nay diện tích trồng thanh long ở Thái Nguyên đang phát triển mạnh mẽ tuy nhiên do đây là loại cây trồng còn mới với các tỉnh phía Bắc đất nƣớc nên chƣa có những nghiên cứu khoa học về loại cây này trong điều kiện tự nhiên của vùng nên hiệu quả kinh tế cho ngƣời trông thanh long còn chƣa cao. Thực tế thị trƣờng tiêu thụ cho thấy thanh long ruột đỏ bán giá thƣởng gấp 2-3 lần so với thanh long ruột trắng vì thế việc chăm sóc thế nào để thanh long ruột đỏ phát huy đƣợc hết những tiềm năng mà loại quả này mang lại đang là vấn đề đƣợc ngƣời trồng thanh long rất quan tâm. Cùng với việc nghiên cứu về các đặc điểm của cây thanh long ruột đỏ trong điều kiện tự nhiên của vùng thì công tác nghiên cứu ứng dụng các biện pháp kỹ thuật làm tăng năng suất, cải thiện phẩm chất trái thanh long, hạn chế sự nghèo kiệt của đất, giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng và góp phần xây dựng một nền nông nghiệp bền vững là yếu tố quan trọng và cấp thiết trong tình hình hiện nay.
Nhằm đƣa ra khuyến cáo cho bà con nông dân, để ngƣời trồng thanh long ruột đỏ hiểu rõ hơn về loại cây trồng mới này và sử dụng sản phẩm, chất điều hoà sinh trƣởng và phân bón lá một cách hiệu quả nhằm tạo ra sản phẩm đạt chất lƣợng, mẫu mã tốt đáp ứng nhu cầu xuất khẩu tôi tiến hành nghiên cứu đề tài với chuyên đề: “Nghiên cứu đặc tính nông sinh học và ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến thanh long ruột đỏ Đài Loan tại Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu của đề tài 2. Mục đích nghiên cứu của đề tài - Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học của giống thanh long ruột đỏ trồng tại Thái Nguyên; 3 - Nghiên cứu ảnh hƣởng của một số biện pháp kỹ thuật đến năng suất, chất lƣợng của thanh long ruột đỏ tại Thái Nguyên 1. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá đƣợc các đặc tính nông sinh học của cây thanh long ruột đỏ Đài Loan trồng tại Thái Nguyên.
- Đánh giá đƣợc loại chế phẩm dinh dƣỡng bón qua lá thích hợp nhằm nâng cao khả năng sinh trƣởng, phát triển, năng suất và chất lƣợng thanh long ruột đỏ Đài Loan. - Đánh giá đƣợc ảnh hƣởng của chất điều tiết sinh trƣởng GA3 và lựa chọn đƣợc liều lƣợng GA3 thích hợp nhằm nâng cao khả năng sinh trƣởng, phát triển, năng suất và chất lƣợng giống thanh long ruột đỏ Đài Loan. Ý nghĩa của đề tài 3. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Giúp cho sinh viên biết cách triển khai nghiên cứu một đề tài bắt đầu từ bƣớc lập đề cƣơng nghiên cứu cho đến khi kết thúc báo cáo kết quả trƣớc hội đồng.
Ý nghĩa thực tiễn - Sơ bộ lƣợng toán hiệu quả kinh tế khi tác động một số biện pháp kỹ thuật. - Kết quả của đề tài là cơ sở cho việc xây dựng các biện pháp kỹ thuật tác động lên cây thanh long ruột đỏ để tăng năng suất cũng nhƣ hiệu quả của loại cây trồng này trong điều kiện tự nhiên của vùng trồng trọt. 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1.
Cơ sở khoa học của đề tài Cây thanh long (Hylocereus undatus, Haw., ) là một loại cây trồng đem lại hiệu quả kinh tế cao, còn chƣa thực sự phổ biến ở miền Bắc Việt Nam. Do đó, việc điều chỉnh các biện pháp kỹ thuật và tìm hƣớng xây dựng các vùng trồng thanh long mới, phù hợp với điều kiện khí hậu địa phƣơng là vô cùng cần thiết. Cây ăn quả nói chung và cây thanh long nói riêng là một trong những cây có những nhu cầu nhất định về môi trƣờng và dinh dƣỡng, do có tính đa dạng về điều kiện sinh thái khí hậu của các mùa trong năm làm cho cây ngừng sinh trƣởng phát triển trong một thời gian nhất định, chƣa phát huy đƣợc khả năng ra hoa đậu quả của cây qua đó ảnh hƣởng một phần đến năng suất của thanh long khi thu hoạch. Việc xây dựng vùng trồng thanh long phải phù hợp với điều kiện khí hậu thời tiết, đất đai, giống và các biện pháp kỹ thuật trồng trọt.
Tuy vậy với các yếu tố trên thì biện pháp kỹ thuật là yếu tố cần thiết nhất. Tuy có giá trị kinh tế cao, nhƣng thanh long lại là loại cây ăn quả có tỷ lệ đậu hoa, đậu quả kém, dẫn đến năng suất thấp. Bên cạnh đó, khối lƣợng quả và mẫu mã, phẩm chất của thanh long cũng là một vấn đề cần chú ý khi tiến hành trồng trọt trong các điều kiện sinh thái khác nhau, nhất là ở miền Bắc nƣớc ta. Đây có thể là hạn chế do chế độ chăm sóc và bổ sung dinh dƣỡng chƣa hợp lý.
Chính vì lý do đó, nhất thiết phải có những nghiên cứu chuyên sâu hơn để xây dựng đƣợc một quy trình trồng và chăm sóc hợp lý cho cây thanh long tại miền Bắc Việt Nam, đặc biệt là trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, để có thể đƣa cây 5 thanh long thành một loại cây trồng chủ đạo cho năng suất cao, phẩm chất tốt, đem lại hiệu quả kinh tế cao cho ngƣời nông dân. Cây thanh long là loại cây trồng có tập tính ra hoa tự nhiên từ tháng 4 - 9. Nếu đƣợc kích thích bằng hóa chất (chế phẩm) có thể cho thêm một đợt quả trái vụ. Trong mùa chính vụ, do điều kiện nhiệt độ khá thích hợp cho cây thanh long nên không cần áp dụng biện pháp kỹ thuật nào cho thanh long.
Tuy nhiên, thanh long chính vụ thƣờng có giá thành không cao đƣợc nhƣ thanh long trái vụ. Chính vì thế việc xử lý ra hoa để tạo quả trái vụ cho thanh long là một hƣớng đi mới, nếu thành công sẽ đem lại hiệu quả kinh tế cao cho ngƣời nông dân. Thông thƣờng, để xử lý ra hoa trái vụ cho cây thanh long, cần tiến hành chiếu sáng bổ sung và xử lý một số chế phẩm kích thích ra hoa nhƣ ethephon, VSL1,… Nếu điều kiện thời tiết thuận lợi, chỉ sau 3 - 5 ngày nụ đã nhú ra và sau 22 - 25 ngày sẽ nở hoa. Sau khi hoa tàn, quả đƣợc hình thành thì tỷ lệ đậu quả sẽ khá cao và cao hơn so với tỷ lệ đậu hoa.
Bên cạnh việc sử dụng các loại chế phẩm xử lý ra hoa trái vụ thì việc sử dụng các loại chế phẩm cũng nhƣ các loại phân bón qua lá cũng là một trong những biện pháp kỹ thuật có thể sử dụng để làm tăng năng suất, chất lƣợng quả thanh long. Tác dụng của phân bón qua lá cung cấp nhanh và kịp thời các chất dinh dƣỡng đa lƣợng và vi lƣợng cần thiết cho cây, đặc biệt tập trung dinh dƣỡng để tạo hoa, nuôi quả. Phân bón lá gồm 3 thành phần chính: nguyên tố đa lƣợng, trung lƣợng và vi lƣợng. Ngoài ra còn một số chất kích thích sinh trƣởng.
Để tăng khả năng đậu hoa, quả cần phun các chất dinh dƣỡng lên lá vào giai đoạn trƣớc khi hình thành nụ, và lúc tàn hoa nhằm bổ sung kịp thời dinh dƣỡng cho cây, giảm bớt rụng quả sinh lý. Cơ sở thực tiễn của đề tài Hiện nay, thanh long đúng vụ tuy có sản lƣợng cao nhƣng lại có giá thành rẻ, thị trƣờng tiêu thụ bấp bênh. Bên cạnh đó, thanh long là loại trái cây khó bảo quản và chủ yếu đƣợc tiêu thụ dƣới dạng hoa quả tƣơi, thời gian bảo quản ngắn. Chính vì vậy, việc rải vụ thanh long qua nhiều tháng trong năm là vô cùng cần thiết, đem lại hiệu quả kinh tế cho ngƣời nông dân, tránh đƣợc hiện tƣợng “đƣợc mùa mất giá” và giúp ngƣời nông dân có thu nhập đều đặn từ cây thanh long.
Việc thanh long ở miền Bắc Việt Nam cho năng suất, chất lƣợng rất thấp, quả nhỏ, xấu, kém ngon là một tình trạng cần đƣợc cải thiện. Có thể dựa vào việc điều chỉnh chế độ chăm sóc, bón phân thông qua việc cung cấp các loại phân bón lá, các chế phẩm dinh dƣỡng cho cây thanh long.
