CHƯƠNG 1 MOT SỐ VAN DE LÝ LUẬN VE ĐĂNG KÝ VÀ QUẢN LÝ HỘ TỊCH Hiện nay vẫn còn nhiễu nhiễu quan niêm khác nhau vẻ “Hồ tich”. Trong khoa học pháp lý một số nước trên thé giới, có thé nhân thay khái niêm về hộ tích đã được dé cập, cụ thể như theo tiếng Anh, thuật ngữ “Civil registration” được hiểu là việc đăng ký đúng thời han các sư kiện sinh, ti, kết hôn với chính quyển trong thời hạn quy định. Còn theo quy định trong Bộ luật Dân sự của Công hoa Pháp hiện nay không đưa ra khái niệm riêng vé hồ tịch ma chỉ đưa ra khái niêm “ Chứng thae hộ ficji", nhưng trong tiếng Pháp thi từ "7egisire état civil” cũng được hiễu là việc đăng ký dân sự của cá nhân. Như vậy, cả ‘hai khái niệm nêu trên đều có thể hiểu nghĩa đó 1a việc “đăng i tinh trang.
dân sự của cá nhân", Theo các tải liệu va được Liên hiệp quốc công nhận va chính thức sử dụng thường xuyên thì khái niệm “Civil registration” có nghĩa la: " Đăng ip ộ tích là việc ght nhớ liên tuc đặc điểm vỗ sựtôn tat và tinh trang dân sự của mỗi cá nhân liên quan đền dân sé duoc quy định bởi sắc lệnh, luật hoặc điều lệ phù hợp với yêu cầu của pháp luật mỗi quốc gia” Còn theo các nước có hệ thống pháp luật theo truyền thống là luật thành văn (còn gọi là hệ thông luật lục dia) với đại diện tiêu biểu nhất là Pháp thi khái niêm nay thường gin lién với khái niệm "Thấn trạng" va được hiểu lả “căm cước, tinh trang dân sw của một cá nhấn" (tiéng Pháp là état des personnes) ‘rng ti thông tn khoa học (2013), Một số vindý hận à so ánh pháp hật về hộ trh, Thông tn “uyên, Viên nghin cứu p pup, UY bm thường vũ guc hội,b7 8 Cũng có quan niệm cho ring Hồ tích là số biên chép các việc liên hệ đến các người trong nhà. Hoặc la việc ghỉ chép vào số sách không phải là hộ tich mã ban thân các sự kiện liên quan dén tinh trang nhân thân của con người mới là hô tịch Đây là cách hiểu khả thấu đáo và toàn diện, được khoa hoc công nhận và được quy định kha rổ rằng trong văn bản quy phạm pháp luật. Hồ tịch lả một thuật ngữ zuất hiện trong các văn bản pháp lý của ở nước ta từ khá sớm. Tuy nhiên, cho đến nay van chưa có văn bản pháp luật nào đưa.
ra một khải niệm cụ thể về hộ tịch mà chủ yếu được diễn giải theo các nội dung công việc thực hiện liên quan đền hoạt động hộ tịch Thuật ngữ hộ tich lân đầu tiên được dé cập trong văn bản pháp luật do Nha nước ban hanh đó lả Nghĩ định sé 764-TTg ngày 08 tháng 5 năm 1956 của Thủ tướng Chính phủ vẻ Ban hành diéu lệ đăng ký hộ tịch. Tại thời điểm đó hộ tịch được hiểu là những nguyên tắc và thủ tục đăng ký các viếc sinh, tử, kết hôn, sửa chữa các điểu đã đăng ký và ghi chú các việc thay đổi vé hộ tịch cứng như cấp phat giấy chứng nhân cho việc đăng ky đó. Như vay, có thể thay rằng thời điểm. này chưa có khái niệm cụ thể vé hồ tịch ma hộ tich chỉ mới được nhìn nhân và giải thích dưới dang liệt kê các công việc liên quan đến hoạt đông hộ tịch.
Phải đến Nghị định s6 83/1908/NĐ-CP ngày 10 tháng 10 năm 1998 của Chính phủ thì khái niệm vé hộ tịch mới được dé cập một cách đây đủ về đăng ký hộ tịch là: “HO tích là những sự hiện cơ bản xác di tình trang nhân thân cũa một người từ khi sinh ra đẫn kh chất”. Lúc này, hộ tịch được giãi thích là những sự kiện cơ bản sác định tình trang nhân than của một người từ khi sinh ra đến khi chết. Đây là lần đâu tiên khái niêm hộ tịch được để cấp va giải thích một cách đây đũ trong van bản pháp luật do Nha nước ban hành. Tuy nhiên, khái niêm về hô tịch Nghị định đưa ra tương đối rông và mới chi để cập đến sự kiện vẻ hộ tịch mã chưa thực sự làm rõ được nôi ham của thuật ngữ hộ tịch 9 Cho đến khi Nghị định số 158/2005/NĐ-CP ngảy 27 thang 12 năm 2005 của Chính phủ vẻ đăng kỷ và quản lý hô tịch có hiểu lực thi hành từ ngày 01 tháng 4 năm 2006 thay thể cho Nghị định số 83/1998/NĐ-CP vẻ đăng ký hô tich đã tiếp tuc kế thửa vả hoàn thiên khái niêm hồ tích va đăng ký hộ tịch quy.
Tại Nghỉ định nảy hộ tích tiếp tục được giải thích la những sự kiến cơ ‘ban sác định tinh trạng nhân thân của mốt người từ khi sinh ra đến khi chết Khai niêm vẻ hô tịch được kế thừa và làm rõ tai Luật Hỗ tịch năm 2014 Theo quy dinh của Luật Hộ tịch thi: “6 tịch là những sự hiên được qu đủ: tat Điền 3 của Luật này, xác Äịh tình trang nhân thân của cá nhiên từ khi sinh ra đến ki chi và tại Điểu 3 Luật xc định nội dung và pham vi đăng ký, hô tích đồng thời cũng xác đính các sự kiến hộ tích bao gồm: “1 “ác nhiễm vào Số hộ tịch các sự hiện hộ tịch: a) Khai sinh, b) Kết hon; c) Giảm hộ; đ) "Nhân cha, mẹ, con; ä) Thay đối, cải chính hộ tịch, xác dinh lại dân tộc, bổ. ung thông tin hộ tịch; e) Khai tie 4. Giủ vào Số hộ tịch việc thay đối hộ tịch của cá nhân theo bẩn án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền: a) Thay đổi quắc tịch; b) Xác inh cha me, con: c) Xác định lat giới tính; d) Nuôi con muôi, chấm đứt việc môi con muôi; đ) Ly hôn, iniy việc kết hôn trái pháp luật, công nhận việc kết hiên; e) Công nhận giảm hộ; g) Tuyên bỗ hoặc lũy tuyén bố một người mat tích. đã chất, bị mắt hoặc hạn chỗ năng lực hành vi đân suc 3.
Giủ vào Số hộ tịch sự kiện Rhai sinh; kết hôn; ly hôn; iniy việc Xết hôn, giám hộ; nhấn cha. me, con; xác định cha me, con; nuôi con ruôi; thay đổi Tô tịch, khai từ của công dân Việt Nam đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quy của nước ngoài 4. Xác nhận hoặc ghi vào Số lộ tich các việc hộ tịch khác theo quy định của pháp luật" ‘Vay, hộ tịch la sự kiên nhân thân không tách rời của từng cá nhân gắn ‘voi việc phát sinh các quyền, nghĩa vụ của mỗi cá nhân trong quan hệ với Nha 10 nước, trong quan hệ với cả nhân, tổ chức khác. Tir đó, Hộ tịch được.
la các sự kiện xc định tình trang nbn thân của một con người kể từ lúc sinh ra dén khi chết di, bao gồm khai sinh, kết hôn, giám hộ, nhân cha, me, con, thay đổi cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, bỗ sung thông tin hộ tịch; khai tử, thay đổi quốc tịch, xac định cha, mẹ, con, xác định lại giới tính, nuôi con. nuôi, chấm dit việc nuôi con nuôi, ly hôn, huỷ viếc kết hôn trai pháp luật, công nhân việc kết hôn, công nhận giám hộ, tuyên bổ hoặc huy tuyên bồ mốt người mắt tích hoặc han ché năng lực hành vi dan sự và các sự việc khác theo quy định của pháp luật 11. Khái niềm đăng ký hộ tịch Tại Điều 2 Luật Hô tịch quy định: " Đăng lý Hộ tích là việc cơ quan nhà nước có tiẫm quyên xác nhận hoặc ghi vào Số lộ tịch các su kiện hộ tich của cá nhân, tạo cơ số pháp if dé Nhà nước bảo hộ quyên, lợi ích của cả nhiên thực hiện quản lý về dân cue” Đăng ký hộ tịch là hoạt động ghỉ nhận chính thức của cơ quan nhà nước. có thẩm quyển vé các sự kiên hô tịch của cá nhân, Luật Hộ tích đã quy định rõ về thẩm quyển va thủ tục đăng ký hô tịch Thẩm quyển đăng ký hộ tịch.
được quy định cho các cơ quan nha nước là Uỷ ban nhân dân. phường, thị trên (gọi là UBND cấp 28); Uy ban nhân dân quân, huyện, thi xã, thành phố trực thuộc tinh và đơn vị hành chính tương đương (goi la UBND cấp huyện), và cơ quan đại dién ngoại giao, cơ quan địa điện lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài (gọi la cơ quan đại điện). Thủ tục đăng ký hộ tịch được quy định cu thé theo quy định của Luật đối với từng loại việc cụ thể. Nguyên tắc đăng lý hộ tich Mỗi sự kiên của cá nhân đều có giá tri và ý nghĩa không chi với riếng cá nhân đó ma còn cả với dan tộc.
Để đâm bảo các quyền cơ bản của cá nhân. thì các sự kiện hộ tích cén phải được đăng ký đây đủ, kịp thời và chính xác. u Do vậy, Luật Hộ tịch năm 2014 đã quy định các nguyên tắc đăng ky hộ tịch như sau” _Một là, nguyên tắc tôn trong và bảo dm quyển nhân thân của cá nhân Hồ tịch là sự kiện xác định tinh trang nhên than của một người từ khi sinh ra đến khi chết di, do đó cân tôn trọng va bảo đảm quyển nhân thân của con người được pháp luật quy định cu thé trong Hiển pháp năm 2013. ‘Hat là, moi sư kiện hô tịch của cả nhân phải được thực hiện đăng ky day đủ, kip thời, trung thực, khách quan và chính sắc.
Đây là nguyên tắc cơ bản nhất trong hoạt động quản lý hộ tịch. Việc đăng ký đây đủ, chính xác, kịp thời các thông tin hộ tịch là cơ sở để hoạt động quản lý hộ tịch của Nha nước diễn ra một cách có hiệu quả Đó cũng là cơ sỡ để nêng cao trách nhiệm của đội ngũ công chức từ pháp — hộ tích xã, không có tỉnh trang lam quyền, tắc trách trong qua trình giãi quyết công việc. Ba là, những việc mà Luật Hộ tịch không quy định thời hạn giãi quyết thi được giải quyết ngay trong ngày, trường hop nhân hé sơ sau 15 giờ mã không giải quyết được ngay thi tra kết quả trong ngày làm việc tiếp theo (Khodn 3 ~ Điều 5 Luật Hộ tịch). Việc thực hiện đăng ký hô tịch đời hai công chức tư pháp — hô tích phải thực hiện đúng theo thời hạn ma pháp luật quy định.
Có nghĩa la, sau khí nhận được yêu câu vé hô tịch cẩn phải xử lý hỗ sơ và trả kết quả ngay trong ngày làm việc. Đối với những việc hộ tịch cân thời gian nghiên cứu hay xác minh hoặc nhận được yêu câu sau thời gian quy định thì tiến hành tra kết quả vào ngày hôm sau.